Fur: Bible for Mark

Formatted for Translators

©2022 Wycliffe Associates
Released under a Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License.

Bible Text: The English Unlocked Literal Bible (ULB)
©2017 Wycliffe Associates
Available at https://bibleineverylanguage.org/translations
The English Unlocked Literal Bible is based on the unfoldingWord® Literal Text, CC BY-SA 4.0. The original work of the unfoldingWord® Literal Text is available at https://unfoldingword.bible/ult/.
The ULB is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License.

Notes: English ULB Translation Notes
©2017 Wycliffe Associates
Available at https://bibleineverylanguage.org/translations
The English ULB Translation Notes is based on the unfoldingWord translationNotes, under CC BY-SA 4.0. The original unfoldingWord work is available at https://unfoldingword.bible/utn.
The ULB Notes is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License.

To view a copy of the CC BY-SA 4.0 license visit http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/

Below is a human-readable summary of (and not a substitute for) the license.
You are free to:

Share — copy and redistribute the material in any medium or format.

Adapt — remix, transform, and build upon the material for any purpose, even commercially.

The licensor cannot revoke these freedoms as long as you follow the license terms.
Under the following conditions:

Attribution — You must attribute the work as follows: "Original work available at https://BibleInEveryLanguage.org." Attribution statements in derivative works should not in any way suggest that we endorse you or your use of this work.

ShareAlike — If you remix, transform, or build upon the material, you must distribute your contributions under the same license as the original.

No additional restrictions — You may not apply legal terms or technological measures that legally restrict others from doing anything the license permits.

Notices:
You do not have to comply with the license for elements of the material in the public domain or where your use is permitted by an applicable exception or limitation.
No warranties are given. The license may not give you all of the permissions necessary for your intended use. For example, other rights such as publicity, privacy, or moral rights may limit how you use the material.

Mark

Chapter 1

¹Jásodʉno'ŋ domo'ŋ juŋo Wʉ́o'ŋ kwě ²innáláŋ ǎlba irméŋ eŋa Aizaya'ŋ domobore– lé, ká áláŋ dúíŋ domoŋdʉŋo dééŋ Ta̱bʉŋ addeŋ áa, ásáŋ dee– sí dééŋ dorá teeya piá. ³Ʉrʉ́ dʉŋo jutádɨó nás Wʉ́o sí dééŋ dorá teeya pii, 'nâŋ Wʉ́o sí koróŋa tááras pii.ꞌ'⁴Yáaye namá jutá kéŋá na sîŋ kwa –sí Wʉ́o'ŋ domoŋ' íŋ rísíŋ nâŋ kwa sís kɨ́eŋ ka̱tɨ́yeŋ' íŋ rísíŋa dog ná îmeŋa'ŋ jâmꞌiŋ ásáŋ Wʉ́o kɨ́eŋ koróŋa paaso. ⁵Ba̱rʉ́ŋa'ŋ kwa namá nyéttíŋ dee– lé kélé kwa âl Jʉdɨye'ŋ ere ka̱ɨŋ náŋ dog kélé, Jʉrʉ́salam kwaŋ namá nyéttíŋ korol dee– lé, kélé, nás îmeŋa kâmmíe, Jordoníŋ roó nás kɨ́eŋ ka̱tɨ́yeŋa kɨ́ne nás Wʉ́o paaso ⁶Yáaye namás kamal' íŋ jɨbbé suúr kééŋéŋ ná darma' ŋ gartom ná nyímaŋa– lé rɨgél' , ná dééŋ jaam bâŋ kâ̱wŋ aam ná na̱sɨ'ŋ da̱y– ii síŋ aam⁷Yé namá nîŋ Wʉ́o'ŋ risîŋ, nás kwa– sí in belé'ŋ âl dʉó keer kee ná dúí– lé saa soŋŋá appâ ii ná ká kééŋ kwala taga ásíŋ rɨ́góba. ⁸Ká bɨ́ŋa –sí kí koro– ii alí , maraŋ Yé bɨ́ŋa– sí kí utú na kʉó teyaŋa gísíŋ liiyó.⁹kíla soga –lé jásodʉŋo namá Názára Ga̱lɨ́lɨ́lɨ'ŋ ere kéŋá ná éla ásáŋ, yáaye– lé îméŋa amí , Jordon níŋ roó . ¹⁰ǎlbá koró kʉ́ró namás jawíl– sí ja̱gɨla nás pa̱a̱lɨ́ŋɨ́, yee– sí ná Wʉ́o'ŋ kʉ́o ná dee– lé bʉʉŋélí niná orrá . ¹¹Namás belé jawîl pa̱a̱lɨ́ŋɨ́ ná in belé'ŋ Jɨ́ ása dúíŋ kwě jâŋ aila Ká– sí kilma sɨ́mmô– ii dɨ́ɨ́ŋ írí.¹²Wʉ́o'ŋ kʉo namás ínáláŋ Yé –sís ka̱rgɨ́ye nás jutá dɨó nyéŋé ; ¹³Jásodʉŋo namás jutá dɨó soga wayeŋa oŋŋol óŋá nás tanaŋasaŋa'ŋ dɨóyos betel Sitân básáŋ Wʉ́o'ŋ kwě rísíŋ, ɨdɨ̂ɨ́ŋ ná Wʉ́o'ŋ kwě sogâs óŋá ná buuru na duuru kééŋé,Maraŋ Wʉ́o'ŋ méléga básáŋ Yé– sí dʉwoŋ piá¹⁴ǎlba Yáayé –sí Túmná ka̱bɨ́e Wʉ́o'ŋ kwě, namá Ga̱lɨlɨ́ ere éla ná Wʉ́o'ŋ domóŋ risíŋ ná dééŋ jawili'ŋ kurí'ŋ. ¹⁵Ná in belé'ŋ tin ǎl paago na Wʉ́o'ŋ kuri ǎl dóŋa paago ba̱ɨŋôs kɨ́eŋ koróŋa lé nia Wʉ́o wa̱rɨ̂g jawí ná dééŋ domoŋ– sí bɨ́ɨ́nɨ¹⁶ǎlba êl nás kí Ga̱lɨllɨ́ 'ŋ roo'ŋ a̱rɨ betel namá Samónná dééŋ bára sí ja̱gɨla kɨ́eŋ kʉ́nyaɨra roó kíŋítíya ásáŋ púúná karége, ɨ̂dɨ́ɨ́ŋ yeeŋ awlaŋa ka̱ɨ́ŋɨ. ¹⁷Jásodʉŋo namás yeeŋ in kwǎ ; ka̱rɨ́ ii pʉló nia kwaŋ awlaŋa kwǎ awí . ¹⁸Yeeŋ indáláŋ namá kɨ́eŋ kʉ́nyɨ́ra roó kúndiye namá Ye– sí ka̱rɨ́ kʉ́lʉ́l.¹⁹ǎlba neníŋ kéŋé namá Jemɨs Zabɨdɨ'ŋ kwě –sí ka̱gɨle ná kí dééŋ bára Jón ná dɨ́eŋ báa Zabɨdɨ ná kɨ́eŋ kʉ́nyɨra péra kawe dɨ́eŋ Pulduŋ dɨó ná kóeli áláŋ roó kíŋíyal . ²⁰Namás in kwǎ ka̱rɨ̂ŋ bʉ́ló, Yeeŋ namá dɨ́eŋ báa– sí púlduŋ 'iŋ dɨó kundiye namá Yé – si ka̱rɨ kʉlʉ́ ná kéŋé²¹Yeeŋ namá Deem Ka̱pa̱rna̱hôm kééŋé, ǎlba ka̱a̱gʉl namás demꞌiŋ ma̱sɨ́ŋ lé ka̱ndʉl ná dɨó ka̱rɨye , Jásodʉŋo namás jaa nás kwa– sí gʉʉdpáálítiŋi . ²²ɨ́de kwa namás káyé nás dééŋ gʉʉdꞌiŋ jawli si pirja kawe , ɨdɨ̂ɨ́ŋ dééŋ gʉʉdꞌíŋ jawli Wʉ́o'ŋ kʉrros dɨó ka̱ɨŋ²³Ma̱sɨ́ká̱ŋ– lé namá dʉó kéŋá nás kʉo rúbáŋa kéŋá namás jaa ná ʉrʉ́ laddi . ²⁴Ilá dʉó namás jaa in belé'ŋ kɨ́ŋa– sí jundi– ii Jásodʉŋo NAZARA 'ŋ kwě , Jɨ́ jéla áláŋ kɨ́ŋa jâw. ²⁵Jopódʉŋo namás in kwǎ kǎldirig jâŋ ná ilá suurꞌiŋ dɨó juro kʉo rúbaŋá namá dʉó'ŋ suur kʉrol . ²⁶kʉo rubáŋá namá dʉó'ŋ suur kʉrol kí ʉʉrʉ dʉó namá teeyá eŋa²⁷kwa nyettíŋ namás saa suŋŋá pirje kawe táárí ǎl Jopódʉŋo piá, maraŋ namás kayé ná suurŋa kɨ́léli kí kɨ́eŋ kilma'ŋ dɨo ná in kamíŋa kaa– ii ná iné ɨndelná kí kaa kuríŋi ǎl kʉo rubáŋa in dʉó si ba̱gɨ pie. ²⁸innáláŋ Jásodʉŋo'ŋ táárí namás ba̱rʉ́'ŋ dɨó nyálíŋí namaŋ Ga̱lɨ́lɨ́ 'ŋ deema– lé nyéttíŋ paago.²⁹jásodʉŋo namá kwa saa suŋŋá dawíŋ pia, ǎlba Ma̱sɨk– lé kʉrʉl, yeeŋ namá samonꞌiŋ tíŋ kéŋé. ³⁰Namá kʉ̂mbe ná Samonꞌiŋ mare wajání ná pɨttɨ́ kee ná ʉŋɨ Majira namás Yé – si aaŋé. ³¹Jásodʉŋo namá éla ná yáa– sí doŋá tɨ̌o na írí ja̱gɨ innáláŋ Yáa– si waja namá suúr kʉro yáa namás jaa nás yeeŋ– sí tááríŋá pii.³²Arráŋ ǎlba dʉlé poyyo kwa namás wajána nyettíŋ dee– lé kéle naŋ kwa kilá kele ǎl si Sitana kʉo rúbáŋ ka̱ɨŋ áláŋ– sí Jásodʉŋo dawíŋ pii. ³³Kwa nyettíŋ namá kʉrʉl ná ɨ́de dee –lé kelé ila tóŋ ǎl yé kéŋá. ³⁴jásodʉŋo kwa sa soŋŋá dawíŋ pia , kwa ǎl kɨ́eŋ wajaŋa kerker ka̱ɨŋ naŋ– sí Sitana ná kʉo rúbáŋa ka̱ɨŋ . maraŋ yé sitana– sí á jundíba áláŋ rɨ́sɨŋol³⁵Seeráŋ kí subu jásodʉŋo namá jawla asá lóó subu ka̱ɨŋa ná tóŋꞌíŋ paál kuro ná lóó williŋ ila nyáŋá ná óŋo jʉ́ma. ³⁶Samon kí kééŋ bǎrŋa ǎlbas kawel ná kʉ̂mme ná yé ákeba namá kééŋé ǒeli . ³⁷ǎlbas jásodʉŋo kʉ̂mbé namás in aagé, kwa nyettiŋ ǎl gí Jɨ́ sɨ́ kǒeli .³⁸Jásodʉŋo namás in kwǎ ǎl deema kerŋa– lé koo nás ká kwa– sí Wʉ́o'ŋ domoŋ kawli . ³⁹Jásodʉŋo namás kwa –sí domo'ŋ risíŋ kɨ́eŋ ma̱sɨga lé Ga̱LɨLɨ́ dɨó ná kééŋ deem– lé nyéttíŋ⁴⁰Dʉó dig asá suúr baras kééŋé namá jásodʉŋo éla nás in kwǎ ; abá lóel áíla dawíŋ jaa. ⁴¹jopódʉŋo sí namás dééŋ belé áyîŋ eŋa , namá dééŋ óŋa míden pii ná dʉó sí kura nás in kwǎ ǎl wóel áláŋ teeya jeeŋ . ⁴²Innála'ŋ baras dʉó sí namá suúr kuro.⁴³Yé namás sarrtéŋ pia ásáŋ dʉó tog biír ás kuwaba namá addeŋ pia ná nyáŋá. ⁴⁴Nmás in kwǎ ja̱gɨlɨŋ ǎl joo nás suur dali'ŋ gʉʉdpááliŋá– sí jawli na a̱rɨ̌ jaa ǎl dali kwǎ dɨ́ɨ́ŋ dawa'ŋ ǎl Jɨ́ dawíŋ jéŋá⁴⁵Maraŋ dʉó ǎlba kuro namá nyáŋá nás kwa– sí baaja risíŋ a̱rɨ̌ ásáŋ Wʉ́o'ŋ kwě yé pá ,jásodʉŋo walá elle lé ki baaja áka̱rɨtɨ́eŋɨba baŋ elle'ŋ paál á̱wɨŋ maraŋ deema kwǎ bâŋ dee– lé kʉndɨlɨŋ ki sabaŋa nyéttíŋ .

Chapter 2

¹ǎlba yé ka̱pa̱arnahôm wa̱ɨŋa soga itta'ŋ dɨó, kwa namá kélammíe ǎl yé tóŋ kee. ²kwaŋ dalada namá saa suŋŋ' kɨ́sɨŋaol tóŋ , nás matar piisíŋ eŋa, ná loo ás siba namaŋ órre ka̱a̱gʉl, yé namás kwa –sí domoŋ risíŋo³Kwa dîi namá yé– sí dʉó merso kéle : namá kwa ooŋol ká̱bɨ́ŋɨ ila dʉó– sí . ⁴ǎlba kʉtɨ́eŋol áláŋ dééŋ da̱kkɨ ka̱a̱gʉl, ɨdɨ̂ɨ̌ŋ kwa saa suŋŋá ka̱ɨŋ , namá ila lóó– sí ka̱wlɨé ǎl Jásodʉŋo kééŋ ka̱rɨ́ŋ kééŋé , ila namás tíír pa̱llɨ́ŋɨ, yeeŋ namá merso– sí kí dééŋ pɨɨtɨ ká̱pʉl kí ila tiir.⁵Jásodʉŋo namá, dɨ́eŋ seejǎ̱ɨ ja̱gɨ́la namás merso~ sí in kwǎ ." dúíŋ kwě dɨ́eŋ ka̱tɨ́eŋa ǎl gís ka̱a̱sol." ⁶ɨ́de namá dáálí 'ŋ gʉʉdpáálíŋa ka̱ɨŋ , namás káyé ná kí kɨ́eŋ kilmaŋa kírsíŋa. ⁷Ná in káméŋa káaŋi na in dʉó kí in dorá rísíŋ? dééŋ in ǎl ká̱pʉ́rɨ́ŋɨ kɨ́ye ná síŋ dʉó sí dééŋ ka̱tɨ́eŋa paaso Wʉ́o'ŋ paál ?"⁸innálaŋ Yé namás ɨwó kaa– ii ǎl yeeŋ kɨ́eŋ kilmaŋa lé rísíŋi, namás yeeŋ in kwǎ," káaŋi ná kí kilmaŋa'ŋ dɨó birsíŋ ? ⁹ka̱ŋɨ ná suŋŋá ha̱nɨ ásáŋ mrso in kwǎ ,ǎl gís kɨ́ɨ́ŋ ka̱tɨ́eŋa ka̱a̱so wala ásáŋ in kwǎ ǎl dɨ́ɨ́ŋ pɨ́ɨ́tɨ jabuŋ ná joo?¹⁰ásáŋ yeeŋ in kalŋa asá Dʉldɨŋ kwě dog kʉro kee sʉʉrʉ ŋ írí nás ka̱tɨ́eŋa paasi, yé namás merso in kwǎ," ¹¹ǎl gís in kámíŋ ása jwala ná dɨ́ɨ́ŋ pɨtɨ jabu ná dɨ́ɨ́ŋ tóŋ joo. ¹²Merso innálaŋ namás jwala ná dééŋ pɨtɨ bawa nás jáá ná ɨloŋ kwa nyéttiŋ ta̱bʉ'ŋ, kwa– sí namás ma̱y eŋa , namás kwa nyét pirje kawe, namás Wʉ́o– si bora patta kawe , nás káyé ná in kámíŋ Kɨ́ a̱rɨ in inná in tóóríg ála áka̱gɨlaba.¹³Yé kí as ker dog roo ka̱rɨ lúwo, kwaŋ namás dog koomíe ye– sí, namás jaa nás páálíti kwa– sí. ¹⁴asá beetelíŋi namá Lepi sí ja̱gɨ́la ǎlpán'ŋ kwě ná kee ná dɨ́gɨnɨ́eŋa ǐli kwa lé, namás in kwǎ ," ka̱rɨŋ jʉ́ló yé namás jawla ná tabbeŋ pii .¹⁵Jásoddʉŋo namás , Lepinꞌíŋ tóŋ ka̱ɨŋ ná nʉŋ káméŋi kí kwa suŋŋǎ , Dɨgɨnɨ́ekwaŋ ná ka̱tɨ́ekwaŋ kerŋa namaŋ kí Majira kwa kerŋa dog ǎl yé si ka̱rɨ kʉlɨtɨ́e . ¹⁶ǎlba dáálíŋ gʉʉdpáálíŋa âl jɨge pá̱rɨ́sɨ́ŋa ná ka̱gɨ́le ná jopodʉŋo kí Dɨ́gɨ́nɨ́ekwaŋ nʉŋ aam, namás kí kéeŋ Majira– sí in aaŋé ," káaŋi ná Yé kí ka̱tɨ́eŋakwaŋ nʉŋ kaam?"¹⁷Jásdʉŋo ǎlba dɨ́eŋ belé– sí kelámí namás in kwǎ ," kwa appeŋa âlageba ǎl dawât kóeli, maraŋ ǎl wajána gé dawât kóeli, Ká ɨdɨ̂ɨ̌ŋ ála kêlba ásáŋ ta̱kɨ́ŋa ta̱rɨ́ áa, maraŋ ka̱tɨ́eŋa kwaŋ sí."¹⁸Yáaye'ŋ majira ná pá̱rɨ́sɨ́ŋa namá sîŋ buru ka̱mʉŋéli , kwa dǐi namá dee lé kéle ," Ná in kɨŋol, káaŋi ná Yáaye'ŋ majira ná Pá̱rɨ́sɨ́ŋa'ŋ majira sí buru ka̱mʉŋéli .? ¹⁹Jásodʉŋo namás yeeŋ sí in kwǎ," bɨrssɨ́ŋ jaruŋa buru ása ka̱mʉŋéliba ɨdɨ̂ɨ̌ŋ ná dɨ́ɨ́ŋ jaarus kééŋ ka̱ɨŋ , maraŋ abás kerker ka̱ɨŋ yeeŋ básáŋ buru ká̱mʉ́ŋol .²⁰Maraŋ soog áláŋ paago áláŋ Bɨrsɨŋɨ sí dɨ́e lé kabé ila soga'ŋ dɨó básáŋ buru ka̱mʉ́ŋol . ²¹Dʉó álákebá ásáŋ jʉrɨ́ dɨwó sí kí jibbé toy loo dog jawí. ná ába loo tog sí nyéwa ila jibbeŋ tiir baŋ ilá suŋŋá appâ eŋa.²²Dʉó álakeba nás kíra kɨ́wóŋa sí kí kira toya'ŋ segén lé jíŋíti , ná a ábas jíŋí ilá kira'ŋ seegén baŋ nyéríŋ, namás kira sí nyét bʉ́nnyal, maraŋ kíra kɨ́wóŋ sí bas segén kɨ́wóŋa'ŋ kíŋítíe teyyá ka̱wɨ.²³Kí moo'ŋ soog Jásodʉŋo namá êl nás kí pɨɨla dǐi dɨó betel, kééŋ Majira namás kuŋe ná pɨɨla'ŋ ta̱bʉŋa úreli . ²⁴Pa̱rɨ́sɨ́ŋa namás in aage," ǎl jagɨl, kaaŋi ná yeeŋ a̱rɨ ɨt kawe ná daalí á kwaba áláŋ moo'ŋ soog kawa.²⁵Yé namás yeeŋ in kwǎ," Bɨ́ âl ârden báa a̱rt ǎl Dawûd piá ilá tin lé ǎl yé duuru kéŋá, yé kééŋ járúŋa. ²⁶Yé wʉ́o 'ŋ tóŋ ai ka̱rɨ́ ǎl Abiasar pá̱gɨ́ŋ'ŋ appâ, yeeŋ jama amíe ǎl in loŋa âlba délliŋ pa̱gɨ́ amí , in Mûsa'ŋ daalí lé túllé ákéŋába , ná yé amí naŋ dog kééŋ jaruŋa sí íní ?²⁷Jásodʉŋo namás in kwǎ," Moo'ŋ soog sí ǎl dʉldɨ́ŋkwě'ŋ kawe, ná Dʉldɨ́ŋɨkwě sí aibá ǎl Moo'ŋ soog kawe . ²⁸ná ínaŋ Dʉldɨŋɨkwě ǎl Moo'ŋ kuri ii

Chapter 3

¹jásodʉŋo kí asi keer Ma̱sɨg lé nyáŋá namá dʉó dig ja̱gɨla nás dóŋá lé baras kéŋá. ²ɨ̂dɨ́ɨ́ŋ ná soog moo'ŋ soog kéŋá , yé namá kwa lé jâ̱ŋo , jopóddʉŋo'ŋ gáríma ná kʉ̂l ná yé sí dírígiŋ ka̱lwe , abá yé barás dʉŋo sí dawíŋ pii, namá ja̱nɨ suúr ka̱bɨya ǎl yé kí moo'ŋ soog táárí pii.³Jopódʉŋo nás ila dʉó sí in kwǎ ; asá dóŋá lé barás kéŋá ása jawla ná ine jéla ná kwa nyéttíŋ ta̱bʉ'ŋ jarěŋ. ⁴Yé namás kééŋ gáríma lé jǎ̱ŋo na in ɨŋo; dálí in lá kwǎ áláŋ dʉó kí moo'ŋ soog táárí túllé piá , wala Sitân táárí piá ? ye in soog ɨ̂dɨ́ɨ́ŋ lia ásáŋ kíe jaiŋ jopó, wala ásáŋ kíe jaiŋ jɨɨŋo ? maraŋ yeeŋ ʉʉ tog bɨr ákawíba dééŋɨŋo lé.⁵jopódʉŋo namá kééŋ gáríma sí dírígíŋ ja̱gɨla kí gábbin , kɨ́eŋ kilmaŋa'ŋ ka̱kkɨraɨŋꞌíŋ namás ila dʉó in kwǎ ǎl dɨ́ɨ́ŋ dóŋá írí ja̱gɨ ; dʉó namá dóŋá írí já̱gɨ namá innáláŋ dawíŋ eŋa. ⁶ɨ́de pá̱rɨ́sɨ́ŋa namá kééŋé nás kí Ha̱ɨrodo siŋ kʉro jaiŋkwǎ káítie nás in kárríyie jopódʉŋo sí ai nîŋ kawe .⁷jásodʉŋo namá kí Majira'ŋ roó kééŋé , Ga̱lɨlɨ́ŋa namá yeeŋ sí ka̱rɨ kʉlʉl , ⁸kwa ǎlba kila píjéŋa kélammiá ǎl jásodʉŋo píyéŋí namá nyéttíŋ kʉrol, Jʉddéŋa ná jʉruslam kwaŋ namaŋ Idumea kwa ná deema kerŋá kwa ǎl Jordon nîŋ ere na Tyre na Sidonꞌiŋ ere ka̱ɨŋ⁹maraŋ kw'ŋ sɨŋŋɨ́'ŋ namás kééŋ Majira sí in kwǎ ásáŋ pulduŋ ásílíŋ kawe, ála'ŋ kwa de lé á̱ka̱gɨlba kwaŋ sɨŋŋɨ́ŋ . ¹⁰ɨ̂dɨ́ɨ́ŋ ná yé kwa suŋŋǎ sí dáwíŋ pia ɨ́de wajaŋa bâŋ kwa sí á̱rɨ́téŋe áláŋ kwa Jásodʉŋo lé ka̱gʉl.¹¹innáláŋ kʉo rúbáŋá abá yé ja̱gɨle báŋ dééŋ ta̱bʉ'ŋ poytíéŋi na ʉʉrʉ́ ladda ná in beléŋ, Jɨ́ asá Wʉ́o kwě jâŋ. ¹²maraŋ jásodʉŋo básíŋ írel áláŋ Sitana dééŋꞌiŋ á rísíŋa¹³Jopódʉŋo namá pʉgó nyáŋá namás kila majira sí ta̱rɨ́ pii áláŋ dee lé kélla yeeŋ namá dee lé kél . ¹⁴Jásodʉŋo namá Majira wa̱ɨ ná a̱w iló áláŋ kieyéŋ táárí kawe na addeŋ pii ná Wʉ́o'ŋ domoŋꞌiŋ kwa sís kirísíŋa . ¹⁵Nâŋ kuro íné áláŋ sitan kwaŋ suúrŋa lé kéréŋéli , ¹⁶kin namás kɨ́eŋ kona gé asá Yé iní Pataro¹⁷Jemɨs Zabadɨŋ kwě ná jôn dééŋ bára asá Yé kona iné Boanergnes asá in mein Da̱ldɨŋ kwě . ¹⁸Andaraw, piilib, Barmawás , Masiyo ,na Tomas na Jemɨs ǎLpáŋ kwě Saddaeus na Saimon Zulut. ¹⁹Na Jʉ́da Iskoroti ǎl lia yé sí boto dǔu kelo.²⁰Jásodʉŋo kí keer namá tóŋ ka̱rɨ́ innáláŋ kwa namá saa suŋŋá kɨ́sɨŋol ná yeeŋ kʉtɨa̱ŋol áláŋ nʉŋ dog kámmíe . ²¹ǎlba dééŋ íya kí kééŋ bǎrŋa kelammíe namá kéle áláŋ dééŋ oro kawa ɨ̂dɨ́ɨ́ŋ ná kwa dǐi in kámíŋa ǎl yé dééŋ Ta̱bʉ dééŋ lóó áíba . ²²ɨ̂dɨ́ɨ́ŋ ná pa̱rɨ́sɨ́ŋ ǎl jʉrʉ́sálam ere ka̱ɨŋ ná kelé ,yeeŋ gé in belé sí kírísiŋa , asá yé Sitana kee ná ǎl kí sitana'ŋ kuri ii ná Yé Kíe sitana kwaŋ suúr reŋél²³Jásodʉŋo namás kwa sí ta̱rɨ́ piá nás gʉʉdpáálíti kí mitila nás in beléŋ ai nîŋ Sitan bára si râŋ . ²⁴abá kurǐŋ dééŋ suúr ŋérél ilá kurǐŋ wala aŋ kerba . ²⁵Ná abá toŋ dééŋ suúr ŋérél ila dog wala taga aŋ kerba .²⁶Abá Sitan dééŋ suúr sí ŋérél dog ila Sitaníŋ kuri'ŋ aŋ kerba ná dééŋ kurí'ŋ da̱kkɨ́ pii ásáŋ agíŋi. ²⁷Kí see dʉó ákeba áláŋ dʉó kakkɨré'ŋ tóŋ ka̱rɨ abá main ila dʉó sí á rɨgɨ́ba namá lia ila dʉó'ŋ tóŋꞌiŋ lótó bâw.²⁸Kí see a̱w náis kwǎ ; kwa sí kɨ́eŋ ka̱tɨ́yéŋ nyéttíŋ sîŋ ká̱sɨ́l ikila lótá'ŋ ǎl yeeŋ kawe . ²⁹Maraŋ dʉó bi dʉó ná kʉó teeya'ŋ rísíŋo kí ja̱ndɨtɨŋ , yé sí kééŋ ka̱tɨ́yéŋa maraŋ báŋ kééŋ ka̱tɨ́yéŋa wa̱ɨ́. ³⁰Yé in si ɨ̂dɨ́ɨŋ kwǎ ǎl kwa in kámíŋa asá yé kʉo rúbáŋá kee.³¹Jásodʉŋo'ŋ íya kí kééŋ bǎrŋa namá ka̱a̱gʉl ná dʉó dig adden kawe, ná kéle nás jásodʉŋo sí in kwǎ ǎl kɨ́ɨ́ŋ 'ya ná kɨ́ɨ́n bǎrŋa paál ka̱ɨŋ náis jɨ́ ta̱rɨ́ kawe ³²ɨ́de kwaŋ dalda ǎl ka̱ɨŋɨ nás yé sí kéláméŋi , kwa namás in aagé , ǎl dɨ́ɨ́ŋ íya ná kɨ́ɨ́ŋ bǎrŋa ka̱ɨŋ nái jɨ́ sí kane³³Kɨ́yé ná dúíŋ íya ii walá dúíŋ bára ii ? ye namá yeeŋ ɨŋo? ³⁴Yé namá kíla kwa sí dírig'ŋ ja̱gɨla ǎl korol ka̱ɨŋ nás yé sí kélaméŋi , nás in kwǎ Bɨ́ ǎl kúíŋ íyaŋa naŋ kúíŋ bǎrŋa báŋ. ³⁵Dʉó bi dʉó nás Wʉ́o'ŋ belé si kélam ǎlba dúíŋ íya ii naŋ dúíŋ bára naŋ nɨw dee lé

Chapter 4

¹Asidig Jopódʉŋo bás kwa sí gʉʉdpáálítiŋi rooꞌŋ a̱rɨ, kwa namá saa sóŋŋá kɨ́sɨ́ŋol ɨ́de, Yé namás jawla nás Pulduŋ ooŋo ná roó'ŋ dʉ́ʉm kera ná kwa na roóŋ a̱rɨ̌ kʉ̂l nás kelamí . ²Yé namás jaa nás kwa sí gʉʉdpáálíti ná aldíŋa pii kí koróta suŋŋǎ na kwa nás kélamé.³kél sí bâm asídíg,rǎ̱ɨdʉŋo bá rǎ̱ɨ nyáŋá áláŋ sí kolá ɨ́rtó dǐi ii. ⁴Namás jaa nás kééŋ kólá ɨ́rtɨ rǎ̱ɨ dɨó , kolá dǐi namá dǒra'ŋ a̱rɨ́ bʉ́ŋɨŋ namá kíyaŋa bʉ́loŋ ná amí ⁵kólá kérŋa sí namás nima ɨrtó tarúŋa'ŋ kárálálé , kóla tane maraŋ ɨ̂dɨ́ɨ́ŋ dɨ́eŋ lóó saa nima kéŋá.⁶innáláŋ kólá ǎlba tane ná dʉlé tewe namá talɨle dʉléŋ tɨkkɨ́ŋ , ɨ̂dɨ́ɨ́ŋ ná dɨ́eŋ kɨ́ŋa nié á nyáŋába namá pʉ́lle. ⁷Kólá kérŋa namá dog kéya'ŋ dɨó bʉ́ŋɨ́e ná rewe indáláŋ namá tʉ́yíe nâŋ ta̱bʉŋa ra̱wɨ̂l , maraŋ kwě á jíŋěba ɨ̂dɨ́ɨ́ŋ ná dɨ́eŋ lóó kéyé'ŋ lóó kéŋá⁸Kólá kerŋa namá loo túllé bʉ́ŋɨ́e namá túllê rewe ná tʉ́yíe ná ta̱bʉŋa rá̱wɨ̂l , dǐi ta̱bʉŋa wayeŋa ɨɨs ná dǐi wayeŋa osondig nâŋ wayeŋa wayé jíŋíye ná kila lé suŋŋá. ⁹Jásodʉŋo namás kwa sí in kwǎ ; dʉó bi dʉó nás kɨ́ló kee bás kélamí ná kin aldíŋ'ŋ arrá râŋ .¹⁰Lia jásodʉŋo ǎlba kí kééŋ Majira'ŋ kwa dǐi áyé , Majira namás kayé ná kɨ́leli kila aldíŋa kaas miane. ¹¹Yé namás yeeŋ sí in kwǎ ; Bɨ́ asá saada báaŋ áláŋ Wʉ́o 'ŋ kuri'ŋ lótá'ŋ arrá béréŋél , Maraŋ ká kwa sí ǎl Wʉ́o'ŋ kurí'ŋ paál ka̱ɨŋ yeeŋ sí bas aldíŋ kawa. ¹²áláŋ Wʉ́o'ŋ domoŋ inálá eŋa ǎl domoŋkwâ aaŋé , a̱rɨ ɨɨ́t ǎl ká â̱w walá ásíŋ kɨ́waba ná ǎl ká amíŋ dog dééŋ arrá aŋka̱rʉlba namaŋ síŋ ka̱ɨ́ŋôl ná de ii lé kélâ nás kɨ́eŋ ka̱tɨ́yéŋa aaso.¹³Jásodʉŋo namás ,yeeŋ si in kwǎ ; abá bɨ́ kin aldíŋa'ŋ arrá ábéréŋélba? aldíŋa kérŋa'ŋ arrá ai nîŋ barráŋ . ¹⁴táárídʉŋo bá Wʉ́o'ŋ belé usuŋo. ¹⁵kwa kérŋa bá in kalŋal Wʉ́o'ŋ belé lé inna kólá dǒra'ŋ a̱rɨ.ǎlba wʉ́o'ŋ belé dɨ́e lé bʉŋo nás yeeŋ belé sí kélammíe túllên /sitan namá êl nás wʉ́o'ŋ belé sí kí dééŋ ludúŋó kwaŋ kilmaŋa lé.¹⁶kwa kerŋa dog namá in kalŋa inna kólá rógáŋ dɨó namás wʉ́o'ŋ belé sí túlêndíg kélammíe kí kilma'ŋ sɨmmɨ̂ŋ. ¹⁷ɨ̂dɨ́ɨ́ŋ ná yeeŋ wʉ́o'ŋ belé le nyokégé dɨ́eŋ jaiŋ wʉ́o'ŋ belé'ŋ erre saa bʉtde ii ǎlba jɨ́géŋá ná tanasaŋa bʉ́lé wʉ́o'ŋ domoŋ erre yeeŋ bá wʉ́o'ŋ belé sí kundiya²⁰¹⁸kólá kerŋa ǎl bʉʉsɨ'ŋ dɨó kʉsɨŋol ,kilá kwa gé asá wʉ́o'ŋ belé sí kɨne . ¹⁹maraŋ in jaiŋí 'ŋ jɨ́géŋá ná ka̱wwɨjɨ́ ná lótá kerŋa joiŋí ǎl in dɨne lé ka̱ɨŋ namá dɨó ka̱rɨya ná wʉ́o'ŋ belé dʉó sí suúr á jundíba áláŋ dʉó tʉ́móŋó.20 kwa kerŋa namá in kalŋa inna kólá ǎl lóó túllé le kʉsɨŋol ,yeeŋ wʉ́o'ŋ belé sí kél sí kaamíe nâŋ sí kí kɨ́eŋ kilmaŋa kɨ́nélí, kila kwa in kalŋa inna rɨ̌a̱ ǎl kaaŋ geraŋa ɨɨs ná dǐi geraŋa oosodiíg naman geraŋa wa̱ye namá kila lé súŋŋá²¹Jopódʉŋo namás in kwǎ; Dʉó la kee nás masarja pʉwél namá pɨttɨŋ ka̱rɨ́'ŋ jawriti ,maraŋ bǎŋ dééŋ lóó lé jaa, ǎl in ála'ŋ masaraja ǎ̱w nás kwa sí lóó teeŋa pii. ²²a̱rɨ bi a̱rɨ ǎlbas kʉléli bas tin kee áláŋ looŋola ná ɨɨt ǎl kírsíŋa paál teeya lóŋíti. ²³Abá dʉó kee nás kɨ́ló kee bas in belé kélammíe na dééŋ arrá rǎŋ²⁴ǎl âw nás lótáŋ arra tárásíŋ jeréŋól asá , jɨ́ keljám, Yé namás yeeŋ sí in kwǎ." a̱rɨ̌ asá jɨ́ kee kwa sí jerrél kwa , báí síŋ jɨ́ sí kíe karré. ²⁵Maraŋ dʉó bi dʉó nás kée básíŋ kányíya , maraŋ dʉó bi dʉó ná ás keba ilá ittí dog básíŋ kabe.²⁶Yé namás, in kwǎ." loŋpii 'ŋ kuri 'ŋ ǎl in lôŋ inná táárí dʉŋo ǎl asá kééŋ kólá rǎ̱y ɨrto." ²⁷kí luul ná Too âl yé ʉŋɨ wala lɨɨŋɨ kólá bá teneli na tʉɨtɨ́e , maraŋ ás loŋba ai tane wala ai tʉye . ²⁸Bá sʉʉrʉ lé ǎl kólá teníli naŋ tʉtɨ̌ná ta̱bʉŋa réŋéli ná ʉroŋa jɨ́ŋɨ́ti ináláŋ namá kólá ɨŋɨ. ²⁹ǎlba kaaŋ ɨŋɨ, namá la̱ddɨ nás kaaŋa'ŋ teeyáŋa sí kí bʉʉsʉ sí kerker pii.³²³⁰Kí así ker namás in kwǎ ." kí kaa gí síŋ arra aá loŋpiin kuríŋ sí "? ³¹loŋpiin' íŋ kurí 'ŋ bá in loŋ inná bʉro lilîŋ kwě , ɨ̂dɨ́ɨ́ŋ ná bʉro liilîŋ kwě ass suŋŋâ itti ii kólá'ŋ dɨó dɨne'ŋ dɨó nyéttíŋ . 32 Maraŋ abá kʉ́sʉ́ŋol , bʉro liilîŋ kwě sí bá tenal ná saa suŋŋá appâ tʉ́ɨtɨ ná kúrúŋa nyét lé suŋŋá appâ ɨndélíŋ ná kééŋ kělgaŋálé kíyaŋa toŋa pii karába kérŋa dééŋ nimá a̱wɨ́ .³³Yé básáŋ kwa sí kí aldíŋa 'ŋ koráta rísíŋ ,loŋpiiní 'ŋ kurí'ŋ inna ǎlba kwa kelaméŋí ná aldíŋa 'ŋ arra keréŋílíŋi . ³⁴maraŋ kééŋ majira si bá síŋ kila aldíŋa'ŋ reŋélí nyétíŋ.³⁵Jásodʉŋo arrá'ŋ namás kééŋ Majira sí in kwǎ," ǎl roo kandi ná ila tʉʉm díg lé koo. ³⁶ɨ́de namá kwa sí kundíe , kééŋ Majira namá Yé innáláŋ kábé namás Púlduŋo kʉ́ŋol na Púlduŋa kerŋa ná yeeŋ sí ka̱rɨ lʉlʉ na kééŋé. ³⁷ɨ́de dǒra ǎl ka̱nɨŋɨ namás kʉ́tʉ́rgʉ appâ jáwla, koronamás jáyé ná puldúŋ sí kóndáŋa ladde, na pulduŋ nás ittí ittí nás kí koró'ŋ piis ʉ́ndélíŋ namás dakkí piá ásáŋ piis eŋa.³⁸Wʉ́o 'ŋ kwě namá pulduŋ' íŋ da̱wɨ lé kéŋá ná ʉ́ŋɨ́ya nás dééŋ ta̱bʉ kí líbde jélilí, Majira namá ka̱kkɨye nás yé'si in aagé. jɨ́ gʉʉdpááli âl gis dáíŋ ʉʉ ʉrrmia ná kóel ái áláŋ gí amí . ³⁹Yé namás jawla, nás kʉtʉrgʉ sí súmbâg piá, ná rooŋ sí in kwǎ." kâl díríŋ jâŋ innálá namá kʉtʉrgʉ sí kí namá jasa, lóó namá wíllígíŋ sai ii.⁴⁰ɨ́de namás Majira sí in kwǎ ." káaŋi ná loo ka̱lɨbaw, dɨ́eŋ seejǎ̱ɨ aál ka̱rɨ́ . ⁴¹Majira sí namá ka̱lɨ́ tɨ̌o, namás káyé ná suurŋa kɨ́lélí , ná in kámíŋa i kɨ́ye ná in kʉ́tʉ́rgʉ́ na roo dog ba̱gɨ pii ?"

Chapter 5

¹yeeŋ namá roo'ŋ tʉʉm ker lé kéle ila a̱kʉro ǎl in ka̱rɨŋ Gerasenes. ²ǎlba jopodʉŋo pulbuŋ lé bʉŋo innála dʉó turbaŋa'ŋ dɨó kuro nás kʉo rúbbáŋa kéŋá³Yé dééŋ suur turbaŋa sí íní , ná dʉó kéŋábá áláŋ tagá yé sí tɨ̌e ná rɨgo kí jɨzɨ́ra. ⁴yé asíŋa suŋŋǎ kɨrsol kí boota ná jɨnzɨ́ra , maraŋ yé kila jɨnzɨra sí bá betel ná kʉrel ná dʉó ákeŋaba áláŋ taga jasí.⁵Kí luul ná too bá kʉrel ná ʉʉrʉ laddí ná suur sí betel kí kɨ́toŋa sikaŋa. ⁶ǎlba jopodʉŋo sí ja̱gɨla árra namás dee lé jawíŋa nás kí kʉrŋa oŋo .⁷Yé namás jaa ná ʉʉrʉ́ laddi, ná in beléŋ Jɨ́ áláŋ kɨ́ŋa kaa jaa jopodʉŋo Wʉ́o'ŋkwě ? ⁸jopodʉŋo jaa nás in beléŋ kʉro dʉó'ŋ suur kʉo rubbaŋa⁹yé namá ɨŋo," nás in kwǎ , kɨ́eŋ kona ai sí gé ? yé in jáwí kúíŋ kona ása Legion ɨdɨ̂ɨŋ ná kɨ́ suŋŋá kaaŋ. ¹⁰yé namá jásodʉŋo saát piá kí ker dog kí keer saát piá áláŋ deema'ŋ paál á ráŋba .¹¹ɨ́de namá piga'ŋ dʉóŋ appâ kéŋá ná dǎ̱y áméŋí gorra. ¹²kʉo rúbbaŋa jopodʉŋo sí saat pia áláŋ piga'ŋ dɨó ka̱rɨyé . ¹³yé nam's tɨna áláŋ yeeŋ, piga'ŋ dɨó ka̱rɨya, kʉo rubbaŋa dʉó 'ŋ suúr kʉrol ná piga'ŋ dɨó ka̱rɨyé . piga namá kí jáárɨ́ bʉ́ŋol ŋǒrra ná roó bʉ́ŋɨ , ná nii ka̱ŋɨ Liríŋa a̱w ǎl roó bʉ́ŋɨ¹⁴Wʉoŋa namá elle lé kí já̱á̱rɨ́ kééŋé , nás elle'ŋ kwa sí aaŋé a̱rɨ ɨt asá kɨ́eŋ sí eŋa,kwa nyét kʉrol kéle ɨ́de dɨ́e lé. ¹⁵namá jopodʉŋo kéle namá kʉ̂mmíe ná ila ulul kee ná jopodʉŋo ka̱ɨŋ naŋ gal appé ii nás jurɨ́ suúr kee.¹⁶kila kwa ǎl ila táárí'ŋ kʉŋɨkwǎ ka̱ɨŋ namás kwa sí ulul' íŋ aldi tarra síŋ kawe, naŋ dog ila piga'ŋ aldi kawe. ¹⁷kwa namás kayé ná saat kawe jopodʉŋo áláŋ sí dɨ́eŋ akuro jundi¹⁸ǎlbas jásodʉŋo éle ásáŋ pulduŋ ǒŋo , ila dʉó namás boyyé nás in kwǎ jundí ii ná kí jɨ́ arra koo. ¹⁹maraŋ jásodʉŋonamás in kwǎ," ǎl dɨ́eŋ tóŋ joo,kɨ́eŋ aala lé nás jáwlí Wʉ́o bora patta ai gîs piá naŋ dog dééŋ túllɨ́ŋ aigîs páálí . ²⁰Dʉó namá dorá tɨ̌o ná nyáŋá nás kwa sí Wʉ́o'ŋ domoŋꞌiŋ rísíŋ ila deem lé ǎl in ka̱rɨŋ Dɨ́kápolas kilá pirjɨŋa'ŋ ǎl jopodʉŋo piá ná pirjeŋa kerŋa dog.²¹ǎlba jopodʉŋo roo beta ná ila tʉʉm dig lé paago, saa suŋŋá kɨsɨŋol ɨdé tʉʉm . ²²ɨdé namá ma̱sɨkɨ́ 'ŋ pa̱gɨ́ ná in ka̱rɨ́ŋ Jairus namá dee lé éle , pa̱gɨ́ ǎlba jopodʉŋo sí ja̱gɨla namá jásodʉŋo sí kí kʉrŋa oŋo. ²³Namás jaa ná yé sí saat pii. nás in beléŋ," dúíŋ kwě nɨw kóel ásáŋ wai , kí saat jéle nás bora patta jaa dúíŋ sagal ásáŋ sělla eŋa . ²⁴yé namá kayé kééŋé nás kwaŋ dɨó kandʉl ná kwa kerŋa yeeŋ sí ka̱rɨ kʉlʉl.²⁵ɨ́de namá yaá kéŋá ná síŋ kéwa suúr ásáŋ betéŋbá namás innála ayéŋa wayaŋa a̱w . ²⁶yaá namá saa suŋŋáa wǎjjaŋ aaŋé , ná dawǎt dog biiir á jundíba naŋ sí suŋgaŋa nyét waja'ŋ dǒra wala appé á kéŋaba , ná suur bá daar nyókkó kʉ́ndélíŋ ²⁷Yaá ǎlba in kelámí ǎl Jásodʉŋo ɨŋɨ , namás jaa ná jopodʉŋo 'ŋ ka̱rɨŋ ɨloŋ kwaŋ dɨó , namá dééŋ jʉrɨ úra²⁸ɨdɨ̂ɨŋ ná yé in kwǎ," abá dééŋ jʉrɨ úra áláŋbás appé eŋa . ²⁹ǎlba dééŋ jʉrɨ úra, namás suur tíma ǎl kéwa suúr kere, innála namá appe eŋa³⁰Innála jásodʉŋo namás tima ǎl kʉro dééŋ suúr kʉrʉl, namás ja̱ɨŋo nás kwa sí in kwǎ, kɨ́ŋɨ́ ná dééŋ jʉrɨ́ úra. ³¹kééŋ majira namás in aaŋé ǎl ja̱gɨ́l kwaŋ sʉŋŋʉ́ŋɨ! . ³²maraŋ jopodʉŋo namá lóó díríg ja̱gɨ́la , áláŋ ja̱gɨ́l kɨ́yé ná yé sí úra³³Yaá namás loŋás aa ii ása yé sí kéŋá , namá ka̱lɨ́ tǎ̱ɨ , namá éle ná Jásodʉŋo sí kí kʉrŋa oŋo nás ʉʉ'ŋ see kwǎ . ³⁴Jásodʉŋo namás in kwǎ," kwě nɨw dééŋ seejǎ̱ɨ ai sa jópó . joo kí appe , dɨ́ɨ́ŋ seejǎ̱ɨ jópós.³⁵ila tin lé ǎl rísíŋ, namá kwa dǐi kéle nás ma̱sɨ́kɨ́ŋ pa̱gɨ́ sí in kámíŋ." woyo dɨ́ɨ́ŋ kwě nɨw asá wayo Gʉʉdpááli ǎl jundi ná jee.³⁶maraŋ ǎlba jásodʉŋo ila belé kelámi, namás ma̱sɨ́kɨ́'ŋ pa̱gɨ́ sɨ́ in kwǎ," ka̱lɨ́ ai tǎ̱ɨba , seejǎ̱ɨ. ³⁷yé kwa kerŋa sí ás dʉnába áláŋ yeeŋ ka̱rɨya bás delliŋ , Potor sí kí Yagʉb ná Jôn ná dééŋ bará Yagʉ̂b sís tʉna ³⁸.namá pa̱gɨ́'ŋ tóŋ kéle , namá kwa ja̱gɨla ʉrʉ́ saa kaladí , ná saa suŋŋá kaladéŋí³⁹ǎlba tóŋ ka̱rɨ , namás in kwǎ , kaaŋ boomo naŋ mʉnɨ́ŋa bááŋ ? kwě ása á wóyba maraŋ bas dellíŋ ʉŋɨ, ⁴⁰kwa namás kaajé nás yé kélélí , maraŋ yé namá kwa sí nyéttíŋ paál ráŋa, namá kwě'ŋ báa sí ná dééŋ íya sí ná kééŋ majira ila ǎl yeeŋ ka̱ɨŋ namá kwě lé kééŋé⁴¹yé namá kwě sí dóŋá tǎ̱ɨ nás in kwǎ," talidas, koum!" ása in gawídélíŋ kwě nɨw itti, ká in kámíŋ jawlás . ⁴²kwě namás jawla , ɨdɨ̂ɨŋ ná kwě kééŋ ayeŋa wayye a̱w ka̱ɨŋ kwa nmás ma̱y eŋa naŋ pirje eŋa. ⁴³Jásodʉŋo namás kwa sí sarteŋ piá ásáŋ dʉó tog biir sí áska̱ŋolba, namás kwa sí in kwǎ áláŋ kwě sí a̱rɨ́ dig kanníya ná aamíe

Chapter 6

¹Yé namá koro ila lóó le namá dééŋ éllé píŋí, na kééŋ majira ná Yee–sí ka̱rɨ kʉ́lʉl. ²Liya kí mooŋáŋ sog namá ma̱sɨ̂g–lé éla namás jáá nás gʉʉdpáálí–tii, na kwa soŋŋâ nás kayé nás dééŋ belé kel kaame, nás tullé eŋa kwa–sí, namás kayé ná in kámiŋa: "In gʉʉd–sí ǎl si éla?" "na in kaa rɨɨŋŋɨ–ii alá Yee–sí kaníe?" "namaŋ dééŋ dóŋa in ʉʉŋa

³"In sǎl Yé–ii kurúŋáŋ jááso dʉŋo'ŋ, Moo'ŋ kwě Ya̱gʉ̂b na ɨ́sɨb na Ya̱ʉ́sa̱ na Sɨmon niŋ bára áibâ? álá kééŋ bârŋa Yeeŋ á gebâ alá kí kɨ́eŋ kaiŋ íné? ná ka̱ɨŋ nás kɨgɨ́tɨ́ya.⁴îsa lia yeŋa–sí namás in kwǎ:{{ domoŋ dʉŋo á–keba nás dééŋ deěm kɨtɨ́rɨ́ŋɨ́e, kééŋ aala'ŋ dɨó, namaŋ dééŋ élé ⁵marraŋ Yé a̱rɨ tog dog tullé áŋ piá–ba dog, namás kɨɨne ná koŋa wajána'ŋ írí jáá nás epero ⁶Namás pirje eŋa asá jɨɨn á–ka̱ɨ̌ŋba, lia namá nyáŋa elleŋa'ŋ á̱rɨ́ŋá–le ná gʉʉdpáálíti.⁷Lia namás ta̱rɨ́ piá weyye na a̱w–sí namás jáá ná a̱w a̱w–sí á–dden pi–ii, naŋ kʉrɨŋ íní kuo jɨttɨŋa'ŋ írí, ⁸Namá wa̱ssɨ íní áláŋ a̱rɨ á kabeba dǒra, déllin ba̱rɨ; Zaad a babúŋ–ba namaŋ Santa namaŋ Sôŋgoŋa dɨ́eŋ ga̱rtʉ̂m–lé ⁹Marraŋ ǎ̱w ná sɨktɨr béérél kí káwlá'ŋ; na jʉrɨŋa a̱w a biŋíba.¹⁰Yeeŋa–sí namá in kwǎ: {{ abá toŋ dííg–le ba̱rɨ́, na áis kɨtɨ́rɨ́ŋɨ́eba bá boró ɨ́de. ¹¹Na kwa kɨd náis á kɨɨne–liba wal kel–áis kaameba, ila lóó–sí bá bundí, námá kɨ́eŋ tarŋa'ŋ sʉʉr terter–bâ na bá yé–ii áísáŋ said eeŋ.¹²Namá kʉrʉl nás káwlítíya áláŋ–si Wʉ́o–sí kɨɨne. ¹³namá Mesêreŋa soŋŋâ ka̱rʉ̂l suǔr, naŋ–si dog wajána–sí da̱y kulíe naŋ–si koŋa írí kayé.¹⁴5 ába kuri Hiródos namá kelamí; ná îsa'ŋ kona'ŋ ɨrɨ́ írí koro. kwa dîi namá in aáŋé:" in âl Yáaye–ii jálo–dʉŋo ná alaate koro, namá iláiŋ–ii nás kʉro kee ná uu–ŋa tulléŋa Yee ka̱rɨ lʉwe." ¹⁵Kwa kerŋa namá in aáŋé: âl ilíya–ii." Kwa kerŋa naŋ in kowe, "âl domoŋ dʉŋo–ii ayéŋá soŋŋâ."¹⁶Marraŋ Hiródos mín ná in kelamí bá in kwǎ: "in âl Yáaye–ii alá ká ta̱bʉ ánda, ǎl yé–ii ná alaate koro." ¹⁷Iláiŋ bá yé kééŋá Hiródos ádden piá ná Yáaye–sí kéyé ná túmná ja̱bɨ́e, dééŋ bára Pilúbusꞌiŋ yáa Hiródiya'ŋ uúŋ: iláiŋ ná in kelamí ása yé nyáŋa.¹⁸iláiŋ ná Yáaye in beléŋ, dáálí–le tullé ála áiba ásáŋ " dɨ́ɨ́ŋ bára'ŋ yáa'ŋ kwě joo." ¹⁹lia HIródos namá kólíŋí áláŋ puu, walá taga á pʉɨba. ²⁰iláiŋ ná Hiródos Yáaye–sí ka̱lɨ pííŋí, na yé loŋ–si ná yé dʉó ta̱gɨ–ii naŋ taraas–ii, namá nîŋ tullên diŋ tɨěl. abá kelamí ná ʉ́dóŋá soŋŋâ piá bá kilmá sɨmmó ɨ́ndélíŋ.²¹ila sog–lé asá yé Hiródos tɨɨma áláŋ dééŋ da̱a̱rɨŋꞌíŋ sǔbo piá namá na̱mmɨ́e piá ná kwa appáŋa–sí imaŋa namaŋ ka̱lda̱ga'ŋ ta̱bʉŋa–sí alá Galílíyáŋ elleŋa'ŋ ta̱bʉŋa. ²²Lia Hiródiya'ŋ kwě na̱w namá ka̱rɨ́ ná kí Hiródos ká̱á̱lʉl namás ɨwo.Yé ába kuri namá ɨŋo kwě–sí a̱rɨ ɨd ná jɨ́ jôil dûi–lé báŋ gín aní jɨ–sí.²³Namá da̱ɨ́l tʉ́ʉ́r taan ná in kwǎ"a̱rɨ ɨd ná jɨ́ dúile jôil báíŋ aní anŋ dííŋ Ba̱rʉ'ŋ sabba–ii. ²⁴Yé Namá koro nás dééŋ íya–sí kwǎ:"kaa níŋ oiŋí” namás in kwǎ "âl Yáaye'ŋ jálo dʉŋo'ŋ ta̱bʉ joiŋí" ²⁵.Namá kí kajala ká̱rí ába kuri–lé ná kóíŋí nás in kwǎ"ǎl Yáaye'ŋ ta̱bʉ wêel naa in tabag–lé."²⁶ába kuri–sí namá kilmá sondorog eŋa saa–soŋá. walá dorá á–keba áláŋ íríŋí iláiŋ ná ka̱sɨŋɨ–ii, a̱rɨ áláŋ kwá na'n á–keba. ²⁷lia ába kuri namá kééŋ ka̱lda̱ga–sí alá kééŋ wʉoŋa ka̱ɨ̌ŋ ádden piá nás in kwǎ âl boo náis Yáaye'ŋ ta̱bʉ bêl. Wʉoŋa namá keéŋé túmná nás kéle. ²⁸namás dééŋ ta̱bʉ kándé tumná dɨó nás kéle. ta̱bʉ–sí namás tabagꞌíŋ já nás kwě nɨw–sí íní, na kwě nás dééŋ íya–sí íní. ²⁹lia kééŋ majira namá kelkámmíe, namá kééle ná dééŋ way tóól–sí kábé ná kěeŋe ná kʉrrɨ́ye turbaŋa–lé.³⁰Domoŋ kwǎ namá dorol kɨŋɨ îsa–lé namás aáŋé kila ʉ́dóŋá nyéttin ǎl ɨŋɨ ɨ́de. ³¹Namás in kwǎ " ǎl bêl dɨ́eŋ dítinꞌíŋ tog tog ila negêb–lé ná ʉmel bawí."ǎl kʉ́ndʉla na ǎl kannía soŋŋâ gé, marraŋ yeeŋ tin ás ka̱ɨŋ–ba áláŋ kámmíya. ³²Lia yeeŋ namá keéŋé pʉllʉŋꞌíŋ dɨó, ná negêb–lé kééŋé dítinŋꞌíŋ.³³Kwa soŋŋâ namá ka̱gɨle ná ná yeeŋ kanníya namás kɨ́wé. elleŋa'ŋ kwa nyét namá kí kɨ̂eŋ kɨ́sɨ́ŋʉl ɨ́de. ³⁴îsa ɨ́de namá koro ná já̱gɨ́la na kwa in kɨ́sɨ́ŋʉl namás ayíŋ eŋa; abá kúíŋ ʉrɨ́ŋá wʉoŋ ás ka̱ɨŋba báŋ si ʉ́dóŋá soŋŋâ áwli.³⁵Lia tin soŋŋâ nyáŋa, kééŋ majira keěŋé namás in aáŋé "in negêb–lé tin ǎl nyáŋa naa. ³⁶âl jundí ná kɨ́eŋ toŋa kawŋíya elleŋa dakkiŋa–lé, ná kɨa̱l ná na̱mmɨ́eŋa kule ná kámmíya."³⁷Namá in jáwí:"Bɨ́ ǎl na̱mɨ́e baní ná kámmíya" yee–sí namás in kowe "kɨ́ ǎ̱w ná koo nás karaŋa kulu kí minimíniŋa píríŋá a̱w ná kaní ná kámmíya? ³⁸Yé namás in kwǎ "karaŋa niǐn–si baiŋ? boo ná ba̱gɨ́l" Namás kɨ́wé namás in aáŋé "âl oos–gé na púúná a̱w"³⁹Namá in kwǎ áláŋ ǎ̱w ná kwa kí kôma kóóŋol dǎyiŋ írí. ⁴⁰áláŋ dǔu kóóŋol kí daaraŋa weyyéŋá weyye, na kwa dîi–ii weyyéŋá oos. ⁴¹Namá karaŋa na púúná a̱w bawa namá nʉ́ŋɨ́ jaawíl jáwí namás assô piá namá kila karaŋ–sí dʉɨnamá kééŋ majira–sí íní áláŋ kwa–sí kaníya kila púúná a̱w namás kila kwa nyét–sí kaŋgare.⁴²kwa nyét namá píssin kámmíye. ⁴³Lia namá bawa ná dʉɨ namás guppaŋa weyye na a̱w pis piá kí púúnáŋ. ⁴⁴Na kila kwa ni–ii ka̱ɨ̌ŋ líríŋá oos alá kila karaŋa–sí kámmíe.⁴⁵ila tin–lé namá kééŋ majira–sís in kwǎ áláŋ pʉllʉŋꞌíŋ dɨó ka̱rɨ́ya, ná kíllâa'ŋ ere kɨyal, a̱dɨd ná kwa nyét perra á kɨŋɨba. ⁴⁶lia namás ta̱rɨ́piyá yeeŋa–sí namás jáwla ná pʉ́go nyáŋa áláŋ jʉ́ma piá. ⁴⁷Lia namá dʉlé arra eŋa, na pʉlloŋ ná roóŋ túle kééŋá, na yé ná dítin níŋ kééŋá.⁴⁸Na yé ná la̱w ná yééŋ kí da̱wloŋ bɨ́ɨ́leŋ kɨ́ndélíŋá,na da̱wlo ná dɨ́eŋ eré saa soŋá ʉ́ndʉl, kí luulꞌíŋ túlé, na yeeŋ ná kôili–ii ásáŋ kí ila kándol. ⁴⁹marraŋ mîn ná ye–sí ka̱gɨle ná roo'ŋ írí ɨloŋ yeŋa–sí bás káálíŋá tɨe , namás kayé ʉró kalde. ⁵⁰iláiŋ ná yee–sí ka̱gɨle, yeeŋ naŋ si makkê–lé tɨe ila tin–lé namás in kwǎ: " âl see–bâ̱y ká âl in aŋ, ka̱lɨ áilá á tɨ̂ba."⁵¹Namá dɨ́e–lé nyáŋa alá pʉlʉŋ kee, namá da̱wlo–sí jasa ná dirrig ooŋo, namás pírjeŋ káwe. ⁵²taga á síŋ kɨ́wɨ́yaba atti níŋ kɨ́eŋ kilmaŋa sondorog ɨŋɨ–ii.⁵³Asá kándélíŋí kí sʉʉrʉ jana–saaredꞌíŋ dorá kí tʉʉmꞌíŋ a̱rɨ́ŋá. ⁵⁴Lia ná kʉrʉl pʉllʉ'ŋ dɨó, kwa ila tin–lé namá kɨ́wé, ⁵⁵Kwa namá nyél di–ii kééŋé ila a̱kʉ́ro–lé, namás kayé nás kɨ́eŋ wajána ká̱bɨya alá in kelkámmíe ǎl yé ɨ́de kee.⁵⁶ǎlmíŋ ka̱rɨ́e kila elleŋa–lé wala gal deema–lé wala gal tɨgéŋá–le namás ajána–sí kʉlpʉl koraŋa–lé, namá ye–sís dagá káwe áláŋ kɨ́eŋ wajána'ŋ jʉrɨŋa kurá, nás képíríŋol.

Chapter 7

¹Pá̱rɨ́sɨ́ŋa kí dalíŋ gʉʉdpáálíŋa dǐi ǎl jurasalam ka̱ɨŋ ná kéle namá jásodʉŋo'ŋ soor dorôl ka̱ɨŋ²yeeŋ namá ka̱gɨ́le ná jopodʉŋo'ŋ Majira dǐi nʉŋ kaame n' kɨ́eŋ koŋa á̱ ká̱lɨba . ³Pa̱rɨsɨŋa ná Yahʉda, yeeŋ a̱rɨ ákámeba abá kɨ́eŋ koŋa á̱ ká̱lɨba ɨdɨ̂ɨŋ ná in kɨ́eŋ wʉóŋa 'ŋ bʉ́lɨŋɨ 'ŋ táárí ii. ⁴Yahʉda abá wele lé ka̱ɨŋ ná ka̱ɨge , yeeŋ a̱rɨ dog bɨɨr ákameba main ná kɨ́eŋ koŋa á ká̱lɨŋolna , namá gal toŋꞌiŋ lótá teeyáŋ ká̱llɨ́ inná tówŋa koró 'ŋ ná tóŋóláŋá koro'ŋ jabâŋ , ná lótá kerŋa dog⁵Pá̱rɨ́sɨ́ŋa kí dallíŋ gʉʉdpáálíŋa, namá Jásodʉŋo in kɨ́ŋol jɨ́, aŋŋi ná kɨ́ɨ́ŋ Majira kí dáíŋ bʉllɨ́ŋ' ɨ́ŋ dǒra táárí á kaweb a ná káíŋ wʉ́oŋa'ŋ dorá ii ,maraŋ bá kí koŋá' ŋ rúbáŋa nʉŋa kaame wala gal kí kóŋa aál á ká̱llɨ́ba?"⁶Maraŋ, Yé bás yeeŋ in kwǎ ." kí see Aizáya 'ŋ domoŋ bat ǎl dɨ́eŋ íŋ kí tʉ́llɨ́ŋ rísíŋo, bɨ́ in jɨ́ttímólkwǎ " inná ǎlba rimmeŋ eŋa kí kɨ́eŋ ʉ́dóŋa gǎs bʉ́jé kawe maraŋ kɨ́eŋ kilmaŋa ǎl dúíŋ arra ge. ⁷yeeŋ báis kí kɨ́eŋ ʉ́doŋa bʉ́jé hóo kawe, maraŋ namás kɨ́eŋ bʉllɨ́ŋa kwa sí kawliti ǎl dúíŋ dóra ii, ná kwa nás yeeŋ bʉ́je kawe.⁸Maraŋ bá Wʉ́o'ŋ domoŋ sí bundí, namás dɨldɨ́'ŋkwě'ŋ bʉllɨ́ŋa lé birsiŋo. ⁹Yé namás dog in kwǎ ." bɨ́ aibá ná Wʉ́o'ŋ domoŋ bʉndɨ nás kɨ́eŋ bʉllɨ́ŋa pʉ́tto báára. ¹⁰Ná Músa in kwǎ ." ǎl dɨ́eŋ íya na báa sí ba̱gɨ yáa , na dʉó Báa na íya 'ŋ kí jɨ́ttɨ́ŋ risiŋ kí see álbá wayyo ii.¹¹Maraŋ jɨ́ in kwǎ," abás dʉó dééŋ íya sí wala dééŋ Báa sí nyítí âlba in loŋ inná asá Wʉ́o si bʉjé pii. ¹²Maraŋ bɨ yeeŋ sí á bʉ́ndiba áláŋ kɨ́eŋ íyaŋa si wala kɨ́eŋ Báa kányíŋ. ¹³In dorá namás Wʉ́o'ŋ belé si ka̱alda̱bʉ lé bintan laddi kí asi ker, kí kɨ́eŋ bʉllɨ́ŋa dorá ná lótá kerŋa dorá dog .¹⁴Namás sí kwaŋ ta̱rɨ́ pii kí así ker nás in kwǎ," kélgísbâm kwa nyéttíŋ ná dúíŋ belé'ŋ na dééŋ arrá barâŋ. ¹⁵Namás in kwǎ ." a̱rɨ áiba âl dʉó'ŋ paál kee ná dʉó sí rúbbá pii?." maraŋ a̱rɨ ii ǎl dʉó'ŋ kilma dɨó kúrel ná dʉó si rúbbá pii. ¹⁶namás in kwǎ ." Dʉó bi dʉó nás kɨ́ló kee bas kelamí !.¹⁷Nii ǎlba Jásodʉŋo kwaŋ dalda sí jundi ná tóŋ nyáŋá, kí Majira nmá kɨŋol Yé sí kila aldíŋa'ŋ. ¹⁸Jásodʉŋo namás in kwǎ ." Bɨ́ dog sá bɨ́ɨ́ŋ, Ná lótá'ŋ arrá ábéréŋélba?" bɨ́ sasá baluŋ, lótá paáli'ŋ ágeba âl dʉó sí rúbbá pii. ¹⁹ɨdɨ̂ɨŋ ná lótá paálí'ŋ dʉó'ŋ kilma áka̱rɨ́tɨ́eba , maraŋ bas dɨó lé beteli namá bitɨ́l ná kʉrol?" kin terere'ŋ dorá jásodʉŋo namás kwa sí támbíe pii ǎl jáma nyét teyyá ge.²⁰Yé namás in kwǎ," lótá kɨt gé dʉó sí rúbbá pii ǎl dééŋ dɨó kúréli. ²¹Dʉó'ŋ kilma'ŋ dɨó ǎl ʉʉŋa rúbbáŋa paál kúréli,niná sitan'ŋ ʉʉŋa mûsɨ́nɨŋɨ, ka̱mɨŋ , ná ka̱tɨlɨŋ, ²²ájɨlɨŋ , jɨɨtɨ́ŋ pɨ́ɨyéŋa, ŋa̱nyɨjɨtɨ́,ná kilma'ŋ kʉ́rrɨ́ŋ ²³Kin sitan'ŋ ʉʉŋa nyét dʉó'ŋ kilmaŋ kúréli, namá kɨ́e gé ná dʉó rúbbá pii."²⁴Yé namá kuro ná deema kerŋa lé nyáŋá, Tyre ná Sidon lé .namá toŋ ka̱rɨ́ ná á kóelba ásáŋ dʉó dééŋ lóó loŋ, maraŋ yé ás jʉlʉŋba . ²⁵ǎlba yáa ila kélamí asá kwě ittî kéŋá, nás kʉo rúbbá kéŋá, namá kéle nás kí kʉ́rŋá oŋo. ²⁶Yáa namá Gɨ́rɨ́ga'ŋ yáa kéŋá, namá sáat pii ásáŋ Yé sí sitana'ŋ kʉo rúbbá dééŋ kwě 'ŋ paál rǎŋ²⁷Yé namás yáa sí in kwǎ ," ǎl dogólá sí jundí ná jama kamíyá, túllé áiba áláŋ dogólá'ŋ nʉŋ jabu ná asáŋa sí janí," ²⁸maraŋ yáa namá in jáwí ," nás in kwǎ , ee dúíŋ Sɨɨd asáŋa dog ǎl sidabbi'ŋ ʉrgʉm dolólá'ŋ nʉŋa aamé.²⁹Yé namás in kwǎ." inálaŋ ǎlbá Jɨ́ jwǎ, ǎl joo kí dɨ́eŋ bâj , aitan' íŋ kʉo namá dééŋ kwě 'ŋ paál kʉrol ³⁰Yáa namá dééŋ tóŋ pííŋi , namá bʉ́ló nás dééŋ pɨ́tɨ kee nás ʉŋɨ ná kʉo rúbbáŋa ná suúr kʉrʉl.³¹Jásodʉŋo namá Tyreꞌŋ deem sí soór íní ná nyáŋá nás kí Sidon ꞌiŋ dɨó beto ná êl nás kí Ga̱lɨlɨ́'ŋ roo beto na Decaplis' íŋ deem paago. ³²ɨ́de kwa namás dʉó kéle ná dʉrʉŋɨ naŋ tamtammí , namá yé sí saát kawe áláŋ dééŋ dóŋa írí jaa nás dʉó ape eŋa .³³Jásodʉŋo namá dʉó sí kwaŋ paál ráŋ ditiníŋ, namá kééŋ tóríŋa dʉó'ŋ kɨ́lo jaa, naŋ dog dʉó'ŋ dáálí sí úrá. ³⁴ila namá ta̱bʉ írí ja̱gɨ ná jáwíl sí ja̱gɨ́la, namás in kwǎ." ja̱wlɨŋɨ!" ³⁵innálaŋ dʉó sí kɨló namá pa̱a̱lɨ́, na dáálí naŋ dog tílgéŋ eŋa, namás jáá ná túllêl rísíŋ³⁶Jásodʉŋo namás sarrteŋ piá . ásáŋ dʉó tog bir sí ás laŋba . innála ǎl sí yé beléŋ ásáŋ kwa sí ákamíŋba , kwa gal bá ilá lé suŋŋá paál keréŋéli Wʉ́o'ŋ tááríŋá sí ǎl yé dɨ́eŋ da̱ó píyéŋi. ³⁷kwa sí namás ma̱y eŋa wʉ́o'ŋ piréŋa lé , namás káyé ná in kámíŋa Tʉrʉŋa naŋ belé kélamí , Tamtammá naŋ kírsíŋa

Chapter 8

¹Sog dííg–lé, kwa'ŋ dáldá soŋŋâ kééŋá wlá a̱rɨ ás ka̱ɨ́ŋba áláŋ kámíya. îsa namás kééŋ majira–sí ta̱rɨ́piá, namás in kwǎ. ²"Ká ása kin kwa'ŋ dáldé ni náiŋ aiŋ. naŋ si sooga ɨɨs kaiŋ íné kí kɨ́eŋ, walá a̱rɨ ás ka̱ɨŋba áláŋ kámmíya ³Abá bundí ná kɨ́eŋ toŋa burŋa kawŋíe, asá yeeŋ burŋa ka̱mʉ́ŋɨ, ɨdɨ̌ɨŋ ná kwa dííŋa saa soŋá karra kéle." ⁴Kééŋ majira namá in kowe: "ki–ii náŋ taga kin kwa–sí taga pis piá kí na̱mɨ́e naŋ soŋŋâ ás kaŋba íné negêb–lé?"⁵Namá ɨŋo:"Karaŋa niǐn–si baiŋ?"namá in aáŋé: "Oson na a̱w." ⁶Namás kwa–sí in kwǎ áláŋ sʉʉrʉ'ŋ dúu kóóŋol: Namá karaŋa oson na a̱w bawa namás assó piá namá dʉyɨ ná majira–sí íní áláŋ kwa–sí kaníya, namá kwa nyét–sí kaníe.⁷Naŋ dog–si púúná dokkéŋa ka̱ɨ̌ŋ ittáŋa: Namá dog si assó piyá, namá dog si in kwǎ kin–sí dog si bányi–ii. ⁸Namá píssin kámmíe, naŋ si sáye ná kééŋ a̱rɨ́ŋáasá sáye geraŋa oson na a̱w pa̱a̱gʉl. ⁹Na kila álá kámmíe namá líríŋá oŋaal la̱ɨ̌ŋ. lia namá kundíe ná keéŋé ¹⁰ila tin–lé namá puuluꞌíŋ dɨó ká̱rɨ́ kí kééŋ majira namá da̱lmʉ̂sꞌíŋ a̱rɨ́ éla.¹¹Pa̱rɨ́sɨ́ŋá namá kʉrʉl nás kuuŋe ná dée–lé kôili jaawíl, iláiŋ ná kóili–iiáláŋ karre. ¹²kí dééŋ kilmá'ŋ dɨo kí kʉo namá in kwǎ: Kaáŋ kóili naáŋ doǒlá pirjeŋa–sí? áísáŋ belé'ŋ see wa: na'ŋ dogólá–sí pirjiŋa áíláŋ aníba!" ¹³Lia namá júndí yeŋa–sí, namá pʉllʉꞌíŋ dɨó ka̱rɨ́ asi keer namá kí íllâ'ŋ ere nyáŋá.¹⁴Majira–sí lia namás yɨ́e áláŋ karaŋa kabe, liya walá karaŋa ás ka̱ɨ̌ŋba pʉllʉŋꞌíŋ dɨó bás karaŋ tog ka̱ɨ̌ŋ ¹⁵Namá in kwǎ âl bâal–lé baa: "ǎl ba̱gɨ́lna ǎl éŋgéreŋ beeŋ Pá̱rá̱sɨ́ŋá'ŋ mʉ́ʉ́rʉ́–lé na Hírdôs sííŋá'ŋ mʉ́ʉ́rʉ́–le.¹⁶Namá dírrí gin kʉ́ʉl ná samara kalde, ná suǔrŋáa kámiŋa: "taraŋ karaŋa ás kaŋba. ¹⁷îsa namás ɨwo namá in kwǎ: "kaáŋi–ii samaraŋa baldi, bɨ́ naŋ karaŋa ás baŋba? bɨŋa naŋ áis–lóŋítiba, naŋ–si ás baluŋba? kilmaŋa naŋ gî sondorog–gé?¹⁸kʉ́ŋɨ́ naŋ–si baiŋ naŋ naŋ á ba̱lʉba? naŋ–si kɨ́ló baŋ naŋ kil–ábamba? naŋ áis lóŋítíyaba? ¹⁹Dog naŋ karaŋa oos ʉrɨ kwa líríŋá'ŋ dɨó, karaŋa guppaŋa píssin niǐn ka̱ɨ̌ŋ asá bába? yeeŋa–sí in náaŋ–si kwǎ: "weyye na a̱w."²⁰Alá ká karaŋa ʉrɨ kwa líríŋá oŋaalꞌíŋ dɨó ,karaŋ geraŋa niǐn asá bába pis tɨ́r? namá in aáŋé: "Oson na a̱w" ²¹Yá namás in kwǎ bɨ́ dééŋ arrá álá á ba̱rɨ́ŋélba taga?"²²Alam dʉŋo namá tóŋ éla, na kwa nás kʉʉrʉ–sí kɨllʉl nás îsa–lé kéle ná sâd kawe ásáŋ gʉʉdpáálí. ²³îsa namá kʉʉrʉ–sí dóŋá tɨ́o ná írí já̱gɨ, naŋ si a̱rgɨ́ ná elle'ŋ paál rááŋá. liya namás dóŋá kʉ́ŋɨ́ paaso namá in kwǎ ka ja̱lʉ?"²⁴Yé namá lóó já̱gɨ́laa, namá in kwǎ," ká âl dʉó a̱lʉ in ná kurú ná ɨloŋʉ." ²⁵Namá asi keer si dóŋá kʉ́ŋɨ paaso, liya dʉó namá kʉ́ŋɨ́ pa̱a̱lɨ́, lia namá lóó–sí túlléŋ já̱gɨ́la. ²⁶îsa namás in kwǎ ]l tóŋ jawŋí, "marraŋ deém á la á ja̱rɨ́ba"²⁷Lia îsa namá koro kí kééŋ majiraŋ, Gáísar na Pilipusꞌíŋ éllé, dóra namá kééŋ majira–sí ɨŋo: "kwa ay–ii kámiŋa âl ká kii–ii aŋ?" ²⁸Yeeŋ namá in kaíe:"Yáaye jálodʉŋo–ii. na kwa kerŋa: ilíya. na kwa kerŋa âl domoŋ kwǎ'ŋ dɨó díg gi–ii."²⁹Namás in kwǎ:"na bɨ́ ay–ii bámiŋ âl ká ki–ii aŋ?" Potoro namá in jáwí:"âl jɨ́ jaŋ Jááso dʉŋa!" ³⁰îsa namá núrgú íní namás in kwǎ dʉó keer–sí as buwaba dúíŋŋiŋ.³¹Namás tuuŋa nás gʉʉdpáálíti yeeŋ–sí, Dʉó'ŋ kwǎ–sí báŋ soŋŋâ táltáleŋ káwa, kwa appáŋa naŋ níŋ kaaríŋíyal, Pa̱rɨ́sɨ́ŋá'ŋ ta̱bʉŋa namaŋ kééŋ rim kwǎ, na soga ɨɨsꞌíŋ dɨó námás jáwla. ³²Yé belé–sí namá paalaŋ kwǎ. Potoro yee–sí kello á̱rɨ namás tuuŋa ná núrgú íni–ii³³îsa namá nʉ́ŋɨ́ jáwí kééŋ majira–lé namá Potoro in kwǎ," karra jawŋí dúíŋ ka̱rɨ́ŋ, Mesêre! Jɨ́ loŋpiǐŋ ʉ́dóŋá–sí dɨ́ɨ́ŋ ta̱bʉ'ŋ á jawrítiba, namá marraŋ kwa'ŋ–sí jawríti," ³⁴Namás kwa–sí ta̱rɨ́ piá na kééŋ majira–sí,namás in kwǎ:"Abá dʉó kóil áláŋ gî kaa ka̱rɨ lʉ́o bá dééŋ suurꞌíŋ oró kóró, námá dééŋ ká̱ldá̱bʉ bawú námá–ii Kaa ka̱rɨ lʉ́o."³⁵Na dʉó abá kóil ásáŋ dééŋ suur jópó báŋ jɨ́o, na dʉó dééŋ suur–sí jɨ́o dúíŋ ʉʉ̌ŋ na Injêlꞌíŋ bá síŋ jópóŋó. ³⁶Kaáŋ–ii ná da̱ldɨ'ŋ kwě sís tullé–ii annaŋ–si da̱ldɨ nyét dóŋa kee, naŋ dééŋ suur–sí jɨ́o. ³⁷Wala gal dʉldɨ'ŋ kwě dééŋ suur–sí ka síŋ jaa ásáŋ jópó.³⁸Abá dʉó dúíŋ belé kel á amíba in tin níŋ dogólá, iláiŋ ná da̱ldɨꞌíŋ kwě ʉ́ndʉl áísáŋ keer abá kí dééŋ Mʉjjé na Meleka tulléŋa kwǎ.

Chapter 9

¹îsa namás in kwǎ, káísa kí seéŋ see uúŋ see ámiŋ kwa díŋa ǎl íne ka̱ɨŋ ná kééréli, wayí asáŋ á ka̱wyeba namaŋ níŋ Wʉ́o'ŋ kʉrɨŋ kí kurro ka̱gɨ́lal ná úndul ²îsa ja̱ɨŋos ná ulmel, asá bás soga oson díg kuǔŋɨ, îsa namá Pataro na Yagúba na Yáaye–si bawa ná kieŋ ará pʉ́gó kurra'ŋ írí keéŋe,alá yeeŋ dítiǐn ka̱ɨ̌ŋ. ila lóóle namá yé–ii namás yeeŋ–sí úlmála dɨ́eŋ ta̱bʉ'ŋ. ³kééŋ jʉrɨŋa namá pattá térél ɨŋɨ pʉttɨŋ ila alá dʉó keer taga áŋ piába.⁴Namás Ilíya kí Mûsa kalŋole, ná ka̱ɨŋ ná kí îsa kírsiŋa. ⁵Pataro namás îsa–sí in kwǎ,"gʉʉdpaalí âl–bát tullé–ii áláŋ íne kaŋ, âl ǎ̱w nás kɨrbonta ɨɨs kâ, jɨ–sí tog na Mûsa–sí tog na Ilíya–sí tog." ⁶(Yé ása álóŋába kaa níŋ kwǎɨdɨɨ̌ŋ ná yeŋa–sí ka̱lɨ saasoŋá tɨ́o.)⁷liya namá kútu lóóŋála nás yeeŋ–sí nima piá, namá urú kútu–lé êl "ná in beléŋ in ása dúíŋ kwě–ii asá ká ye–sí wéel ása dééŋ kelbáam ye–sí." ⁸Séleemin albá nʉ́ŋɨ́ túga kawíe, namá kummé ná dʉó tog bɨ́kkɨ́r dog á keeba îsa'ŋ paál.⁹ǎl pʉ́go ka̱ɨ̌ŋ ná kupuŋeli, îsa namás in kwǎ,dʉó tog dog–sí ása ábwaba a̱rɨ ǎl ba̱gɨla, naman síŋ dʉldɨ'ŋ kwě sállá eeŋ. ¹⁰ila belé–sí walá dʉó keer–sí ás aáŋé–ba bás yeeŋ ka̱lŋɨ̂ŋɨ–ii marraŋ namás kayé ná suur kɨɨ̌leli–ii ásáŋ sállá eeŋ ka–ii.¹¹Namá kɨ́ŋʉl "kaáŋuǔŋŋ–ii ná Mûsa'ŋ gʉʉdpáálíŋá in kámiŋa áláŋ Ilíya Jááso dʉŋo'ŋ waar êl?" ¹²îsa ná in jáwí, kí see Ilíya âl waar êl ná kin ótáŋá nyét kɨ́eŋ lóóŋá–le jáwí. Na kaáŋ uúŋŋɨ ná dombore in beláŋ dʉldɨ'ŋ kwě áláŋ soŋá mííneŋ eeŋ naŋ níŋ kawríŋíya? ¹³Marraŋ áísa in ámiŋ Ilíya ǎl éla mrraŋ yee yeeŋa–sí ása a̱rɨ ɨt káwe ǎl yeeŋ kéeliŋi in nálaŋ ǎl dééŋꞌíŋ rímmeŋ eŋe.¹⁴îsa ǎlmíŋ kééŋ majira ɨɨsɨŋ kééŋ majira kerŋa–lé keéŋé, namá ka̱lʉwe nás kwa soŋŋâ túle kayé, na Mûsa'ŋ dáálíŋ gʉʉdpáálíŋa kwǎ ná kíeŋ guldaŋa kawe. ¹⁵Liya kwa nyét abá îsa–sí ka̱gɨle namás pirje eŋa nás kí jɨrrɨ dê–lé kwéŋíe álá dóŋá kaníya ¹⁶Yé namá ɨŋo,"ka–ii asá bɨ́ kɨ́eŋ gulda baw?"¹⁷Dʉó díg kil kwa soŋŋâ'ŋ dɨ́ó namá in jáwí, a̱jɨ́ gʉʉdpáálí áísa dúíŋ kwě éla nás arêd kee ila asá erel ásáŋ risíŋó ¹⁸Tin bitin aréd kwě–sí abás taan, âlbás dû já̱bɨ́tɨ namás úúŋ pʉlo korol námás kagi suǔr puttôn jɨ́gé námás puttó eeŋ.Namá kɨ́ɨ́ŋ majira–sí ɨ́ŋó áísáŋ aréd ka̱rʉl namá kʉttɨŋʉl. ¹⁹îsa namá in jáwí "Bɨ́ kin kwa ǎl beléŋá see á–béélba, Ká kɨ́bɨŋa niǐn síŋ koóŋ? innáŋ naán níŋ ɨrɨ́mó? Áísa ila kwě bêl."²⁰Namás kwě–sí kééle. Aréd ǎl míŋ îsa–sí já̱gɨ́la, in nálaŋ kwě–sí namás jáá ná aɨrtɨ namaŋ–si dû já̱ppɨ́a nás jáá ná pʉrgʉla pii–ii nás pʉlo úúŋ kurul. ²¹îsa namá dééŋ bâ–sí ɨŋo,"Yé kí in a̱rɨ suǔr sooga niǐn–si kee?" kwě bâ naá in jáwí,"miǐn asá kwě ittí kéŋá. ²²Na kérrég bá ǔtu na koró dɨó jɨ́bɨ́tɨ, ásáŋ agé mrraŋ ábá in lóŋ nás urma jaiŋ áísáŋ a̱rɨ dííg jâ áisabá jányíŋi."²³îsa namá in ɨŋo, "'Jɨ́ kaáŋ in jáminŋ, Abá in lóŋ áísáŋ tag jâ'? útóŋá âl nyét há̱ɨna gé dʉó ɨt–lé asá see jâ̱ɨ kee." ²⁴In nálaŋ kwě'ŋ bâ namá ʉrʉ́ taan ná in kwǎ, " Ká âl see éél ! jányígis ná see â̱y–ii údóŋá kila ǎl ká see á–éélba, ²⁵îsa ǎlmíŋ já̱gɨ́la ná kwa soŋŋâ arrá kí ja̱rrɨ kéle, namá arêd–sí úpírí, jɨ́ in arêd tʉʉrʉ ká in gîs ámiŋ dêlé joró ná asi keer péllét á ja̱rɨ́ba."²⁶Lia arêd namá kómóla ná ʉrʉ́ kɨ́rɨ́rɨ lá̱ddɨ́. ná kwě–sí ɨrto ná suǔr koro kwě namá in eŋa ná kʉʉl, ná kwa soŋŋâ'ŋ ere in aáŋé" âl way–ii." ²⁷Marraŋ îsa namá kwě–sí dóŋá tɨ́o ná írí já̱gɨ, kwě namás wá̱rɨg jáwla.²⁸îsa ǎlmáŋ tóŋ dɨó ká̱rɨ́, kééŋ majira namá yee–sí dítin níŋ kɨ́ŋʉl, kaǎŋ ʉʉ̌ŋŋɨ–ii ná kotéíŋ áláŋ kwa–sí arêda suǔr ka̱rɨ́ŋél? ²⁹Yé namá in jáwí, âlbá déllin jʉ̂mmɨ áláŋ arêd in kʉŋo–sí jʉrrʉ́ŋ."³⁰Namás ila lóó–sí kondíe namás kí ja̱lɨ̂llꞌíŋ dɨo kándʉl. îsa walá á kôila–ba ásáŋ dʉó tog dog dééŋ lóó loŋ, ³¹iláiŋ ná yé kééŋá nás kééŋ majira~sí gʉʉdpáálítíeŋi. Namás yeeŋa–sí in kwǎ, "Dʉldɨ'ŋ kwě âl dúi–ii áláŋ kʉldɨŋa'ŋ dóŋa poǐ, namá kawe, abás soga ɨɨs óóŋá námás sállá eeŋ." ³²Marraŋ yeeŋ dééŋ arrá á ka̱rʉ̂lba kaas âre–ii, namá lóó ka̱lɨ káwe áláŋ dééŋꞌíŋ kɨ́ɨ́ŋol.³³Ki–ii a̱ppʉ́ŋa'ŋ appâ. ɨdé îsa kí kééŋ majiraŋ namá Kapar Naháám kéle, ila namá tóŋ ka̱rɨ́e îsa namá ɨŋo namás in kwǎ, "kaǎŋ aáŋá alá bɨ́ baáŋá dééŋ ʉʉ̌ŋ galda bawa?" ³⁴Namá dirrig kʉ́ʉ́ŋʉl. ɨdɨɨ̌ŋ yeeŋ dóra ka̱ɨ̌ŋ ná ila uǔŋ galda kawieŋi–ii ki–ii alá bárŋa–lé soŋŋá appá–ii. ³⁵Lia ǎlbá îsa dû ooŋo kí kééŋ kʉréemeŋa weyye na a̱w–sí in kwǎ, áláŋ dééŋ kiǐli dorol kɨŋɨ, namás in kwǎ, "Abá lóó ila kóil áláŋ kwa'ŋ ta̱bʉ–ii bá ǎ̱w ná ka̱rɨ–kʉŋo–ii naŋ níŋ kwa nyéttꞌíŋ koy–ii.³⁶Lia îsa namás kwě ittî–sí dóŋá tɨ́o nás dɨ́eŋ túle nyáŋá namá dééŋ dóŋá kwě'ŋ írí jáá namás kééŋ majira–sí in kwǎ, ³⁷"Na dʉó ɨd nás kin dogólá dokkéŋa dɨó díg–sí kí kúíŋ kona tɨ́ɨ́ré, bá in niás kaa tɨ́ɨ́ré; na dʉó ɨd nái–ii kaa tɨ́ɨ́ré bá dʉó ila–sí tɨ́ɨ́té aíla kaa ádden piá."³⁸Dʉó ɨd ná dáíŋ gáárim áiba, âlbá dáíŋi–ii, Yáaye namás îsa–sí in kwǎ, "Gʉʉdpáálí kɨ́ dʉó ka̱gɨla ná arída ʉrrʉŋ kɨ́ kɨ́ɨ́ŋ kona, namá kaasa ɨdɨ̂ɨ̌ŋ ná yé káíŋ kwa–lé áiba. ³⁹Marraŋ îsa bás in kwǎ ála á baasiba, dʉó tóg ála á keba áláŋ kúkúíŋ kona a̱rɨ pirje piááláŋ mat dúíŋ írí ʉ́dʉ́ŋá jɨttɨŋa risíŋó.⁴⁰Dʉó ɨd ná dáíŋ gáárim áiba âlbá dáíŋ–ii. ⁴¹Ká áíss kí seěŋ see uǔŋ see ámiŋ dʉó ɨd náis koro kí tógólo tog íní kúíŋ kona'ŋ uǔŋ ɨdɨ̌ŋ âl bɨ́ jááso dʉŋo'ŋ kwa baŋ, kí seéŋ see dééŋ nisil áláŋ á júŋoba.⁴²Ka̱lɨ janí ka̱tɨ́yaŋa'ŋ jâ–lé, îsa namá in kwǎ, " dʉó ɨd ná dogólá dokkéŋa–sí aála kaa see kééli ka̱tɨ́eŋa–lé já̱bɨ́, ála–bá akêri áláŋ dɨ́tó appâ asá ká̱bsʉ́gur kuí–kɨrsel ná roó ka̱bɨ́ya. ⁴³Abá dɨ́ɨ́ŋ dóŋá–ii jʉ́ndɨ áláŋ ka̱ttɨ́yeŋa jâ bá jandi. ⁴⁴akêr–ii áláŋ jaiŋ–lé kí dóŋá toggin ja̱rɨ́, kɨ́ ɨd ásáŋ koŋa a̱w jaiŋ ná útu jáwi asá á wa̱ytelba⁴⁵Na abái dɨ́ɨ́g taar jʉ́ʉ́ndɨ áláŋ ka̱ttɨ́eŋa jâ bá jandi. Akêr–ii áláŋ jaiŋ–lé kí taar tog gin ja̱rɨ́, kɨ́ ɨdɨ̂ɨ̌ŋ ásáŋ taarŋa a̱w jaiŋ ná ǔtu jáwi asá á wa̱ytelba. ⁴⁶⁴⁷Na dog abái dɨ́ɨŋ nʉ́ŋɨ́ gi jʉ́ndɨ́ áláŋ ka̱ttɨ́eŋa jâ bá jaráŋ. Akêr–ii áláŋ Wʉ́o'ŋ kuri–lé kí nʉ́ŋɨ́ tog gin ja̱rɨ́, kɨ́ ɨd ásáŋ kʉ́ŋɨ́ a̱w jaiŋ námá útu jáwi asá á wa̱ytelba. ⁴⁸walá dééŋ díwlíŋ dog á wa̱ytelba.⁴⁹Dʉó bi dʉó báŋ in lóŋ nii ná goobo ila asá kerra ulíe ná kʉ́yé. ⁵⁰Kerra tulé–ii marraŋ abá dééŋ ra̱nynyɨŋ jɨ́o, asi keer dééŋ lóo kerra ay–ii níŋ bawí? ǎ̱w ná kerra tullé baŋ dɨ́eŋ tâs–lé, ná suǔr maale ba̱w.

Chapter 10

¹jásodʉŋo namá ilá loo í soor íní ná Jʉʉda'ŋ a̱kʉro lé nyáŋá . ila deema ǎl jurdon ꞌiŋ roo ker ka̱ɨŋ , kwa namá dee lé ka̱sɨŋʉl kí asi keer . Yé namás yeeŋ gʉʉd páálí kí así ker inná ása yé âddi páálíti. ²parísíŋa namá kéle áláŋ yé sí arré náin, namá kɨŋol ," tullé lé áláŋ dʉó dééŋ yaá'ŋ kwě sí jundi . ³Yé namá in jawí," Mûsa 'ŋ daalí ai gîs kwǎ?" . ⁴yeeŋ namá in kawí Mûsa ǎl gîs tɨ́na áláŋ dʉó dééŋ yaá'ŋ kwě sí jundi namá jundi 'ŋ gâr iní ná âddeŋ piá ná jee.'⁵ǎl kɨ́eŋ kilma'ŋ jɨ́tɨŋɨ'ŋ kéŋá náis yé bɨ́ŋa sí innáláŋ rimmeŋ piá," Jásodʉŋo namás inaŋ kwǎ. ⁶maraŋ juŋo lé Wʉ́o ǎl dee tog ná yaá dog tewa.⁷iníŋ ʉʉ'ŋ áláŋ dee dééŋ báa ná dééŋ íya'ŋ toŋ jundi namás kí dééŋ yaákwě kɨrgɨ'nol ná dog ka̱ɨŋ. ⁸a̱w namá suur tog ká̱ɨŋɨ." innálaŋ yeeŋ na a̱w ágeba maraŋ tog. ⁹ɨdɨ̌ɨŋ ná a̱rɨ ɨt nás Wʉ́o loo tog rɨso dʉó ákeba ásáŋ kerker piá¹⁰ǎlba yeeŋ tóŋ ka̱ɨŋ, kééŋ majira namá yé sí kɨŋol in ʉ́tóŋa'ŋ kí asi ker. ¹¹yé namás yeeŋ in kwǎ," dʉó bi dʉó ná dééŋ yaá'ŋkwě sí jundi nás yaá ker nyáŋa dɨ́eŋ toŋ ila ǎlba ajɨlɨ'ŋ toŋi . ¹²ná ǎlbas yaákwě dééŋ dʉó sí jundi nás dʉó ker nyáŋá dééŋ lé bá dog ajɨ́lɨ́ŋɨ¹³kwa namás kɨ́eŋ dogólá dokkeŋa dee lé kéle ásáŋ yé dolólá sí ta̱bʉŋa paaso, maraŋ Majira namás kwa sí áréŋe ásáŋ dogólá sí dee lé á ka̱a̱gulba. ¹⁴maraŋ ǎlba jopodʉŋo ila táárí sí ja̱gɨ́la ǎl majira kawe nás bat jɨ̂ttɨ eŋa nás in kwǎ ," ǎl bundi dogólá dokkeŋa dui lé ka̱a̱gʉl , ass bárélba ɨdɨ̂ɨŋ ná Wʉ́o'ŋ kuri'ŋ dogólá dokkeŋi'ŋ kwa ǎl in loŋa inna dogólá dokkeŋa .¹⁵kí see'ŋ see ǎl dundi náis kwǎ," dʉó bi dʉó nás Wʉ́o 'ŋ kuriŋ sí in á dɨréba inna kwě itti ila kuriŋ lé áŋka̱rɨ́ba. ¹⁶ila namás dogólá sí koó bawe nás bora patta piá naŋ sí ta̱bʉŋa emélmélo¹⁷ǎlbas yé jawla ná dorá tɨ̌o, namás dʉó dig kí jarrɨ boyyé nás kí kʉrŋo oŋo ná in ɨŋo," goodpáálí túllé, dʉó aa níŋ piá ásáŋ Wʉ́o'ŋ jaiŋ boyyé ? ¹⁸jopodʉŋo namás in kwǎ,' kaaŋi náis gʉʉdpáálí túllé ta̱rɨ jáw?, dʉó á keba ba delliŋ Wʉ́o ii . ¹⁹Bɨ́ baluŋ sí kaaliŋta si ; dʉó ajwaba , ajɨ́lɨŋɨ ajaba , dʉó'ŋ a̱rɨ á jabuba , dʉó 'ŋ kí piye á jirsiŋoba ná dɨ́eŋ íya ná dɨ́eŋ baa bɨgɨ jaa²⁰Dʉó namá in jawí ," Gʉʉdpááli ká in lótá sí asá in ɨ́wɨ́ ǎl ká ittí ii aaŋa . ²¹Jopodʉŋo namá ja̱gɨla naŋ dog yé sí kóŋí nás in kwǎ," a̱rɨ dog nás jɨ́ sí wa̱rɨ̂ , ǎl joo ná kɨ́ɨ́ŋ iótá nyét julu ná kwa ɨt sí jaaní asá wa̱rɨ́ ge , ásáŋ gʉbʉl jaaŋ Wʉ́o 'ŋ kuriŋ lé , namái dog ká ka̱rɨ jʉ́lo. ²²dʉó ǎlba jopodʉŋo 'ŋ belé sí jelamí namás bât duro eŋa ,ɨdɨ̂ɨŋ nás lótá saa soŋŋá kéŋá²³Jopodʉŋo namá majira sí ja̱gɨla, namás in kwǎ," ai duro ii áláŋ kawáj Wʉ́o'ŋ kuriŋꞌiŋ dɨó ka̱rɨ ²⁴Majira sí namás ila belé ma̱y eŋa, Jásodʉŋo namás kí ass ker in kwǎ." Dogólá" ai tar ii áláŋ dʉó Wʉ́o'ŋ kuri lé ka̱rɨ́ ! . ²⁵ila saa suŋŋá há̱nɨ́ ásáŋ kamal allɨ́mɨ́ŋ tiir lé maraŋ ásáŋdʉó kawáj Wʉ́o 'ŋ kuriŋ lé ka̱rɨ́²⁶yeeŋ sí bat pirje eŋa, namás káye ná sǔrŋa sí kírsíŋa ná kámíŋa ná kɨ́ye síŋ jópóŋo . ²⁷Jopódʉŋo namá yeeŋ ja̱gɨ́lá, nás kwǎ," kí da̱ldɨ́ŋɨ́'ŋ dorá ǎl tarr ii maraŋ kí Wʉ́o 'ŋ dorá ǎl hǎ̱nɨ . ²⁸Patoro namás in kwǎ," jagɨ̂l kɨ́ ǎl lótá nyét kundi nái jɨ́ kʉlo²⁹Jásodʉŋo namás in kwǎ," kí see gîs kammíŋ dʉó á keba ná toŋ jundi wala Bará wala gal Naɨw wala gal íya ná Báa wala dog Ba̱ɨʉ́ dúíŋ ʉʉ'ŋ ná domoŋ tullé'ŋ ʉʉ'ŋ . ³⁰30 asá dílíŋa kee ka̱nɨ ná bǎrŋa ná íyaŋa ná Báaŋa ná dogólá ná tanasaŋa in jaiŋ , ila jaiŋ asá jaiŋ luuj kee . ³¹31 maraŋ ta̱bʉ kwǎ áláŋ ka̱rɨkwa ka̱ɨŋ ná ka̱rɨ́kwa áláŋ ta̱bʉkwa ka̱ɨŋ³²Dǒra ǎl jʉrsalam ka̱wŋitíeŋi , jopodʉŋo namá dɨ́eŋ ta̱bʉŋ ɨlóŋa. majira ná yee ka̱rɨ kʉlɨtɨ́eŋi kí kilmaŋa'ŋ sɨmmɨŋ , ná kila ǎl yeeŋ sí ka̱rɨ kʉlɨtɨ́eŋi namá ka̱lí tɨ̌o. jopodʉŋo namá kééŋ majira sí tuga kelle namás tuŋa nás beléŋ ka̱a̱ŋ ǎl duiti ásáŋ yé eeŋ . ³³kélsíbâm kɨ́ jʉrɨsalam kanní Dʉldɨ́ŋkwě sí áláŋba pa̱gɨ́ŋa sí kí daaliŋ gʉʉdpááli sí , yeeŋ namás yé kí wayya kende namá jáárasi kanniyá . ³⁴Jáára namá kaddɨ́ya naŋ nîŋ kʉrgo írí kíŋíya namá kawé ,maraŋ yé soga ɨɨsꞌiŋ daɨó básáŋ jwala³⁵Yagʉ̂b kí Yáyé zabdinꞌiŋ dogólá namá jopodʉŋo lé kéle yeeŋ namás jásoŋo odʉŋo in aage ." Gʉʉdpáálí kɨ́ kóel áláŋ gîs a̱rɨ jaa ǎl kɨ́ koiŋi," ³⁶yé namás in kwǎ," kaa ii ná bɨ́ bóel áláŋ gîs ká áa? ³⁷yeeŋ namás in aagé jɨɨnɨ gɨs kɨ́ɨ́ŋ galaŋa léná dʉó dig dɨ́ɨ́ŋ dóŋá sórú lé oŋo ná dʉó dɨ́ɨ́ŋ goró lé³⁸maraŋ jopodʉŋo namá in jáwí bɨ́ as baluŋba kaa ii ná bɨ́ bóel wala gal dééŋ' íŋ bɨ́llé, bɨ́ ila dogolólé koro taga áŋbaba , ǎl ká aii ába ³⁹yeeŋ namás in kaaŋe áláŋ taga kába , jopodʉŋo namás in kwǎ," togóló ǎl ká kíe koro bɨ́ taga áŋbába wala jabɨŋ asákíe ka̱bɨ́ŋɨ́ bɨ́ taga ásíŋ ba̱bɨ́ŋba . ⁴⁰maraŋ dʉó ɨt áláŋ dúíŋ súsʉ́ wala dúíŋ góró oŋo ba ila kwa gé asá yeeŋ sí káŋol.⁴¹ǎlba kɨ́eŋ jarúŋa wayyé ila belé kelammíe , yeeŋ namá . bat kilmaŋa puyyá ɨŋɨ yagʉ́bíŋ írí kí yayé . ⁴²jásodʉŋo naás yeeŋ nyét ta̱rɨ piá , nás in kwǎ ," Bɨ́ baluŋ sí Jáára kɨ́eŋ kwa sí aisí ka̱rgɨtɨ́e,kɨ́eŋ sagal kuriŋ írí ai sí ka̱rgɨtɨe⁴³maraŋ dʉó bi dʉó abá kóel áláŋ ta̱bʉ eeŋ ba main kɨ́eŋ koyyo ii eeŋ. ⁴⁴Ná dʉó kóel áláŋ kééŋ bǎrŋa'ŋ sagal eeŋ bá dog kwa nyéttiŋ koyyo ii eeŋ. ⁴⁵ɨdɨ̂ɨŋ ná dʉldɨ́ŋkwě á êlba ásáŋ kwa yé sí táárí kawa maraŋ ásáŋ yé kwa sí táárí piá ná dééŋ jaiŋ kwa sí íní⁴⁶álba yeeŋ jarɨgo ka̱a̱gʉl , ná yé jarɨko sí soor iní kééŋ majira kí kwa kerŋa suŋŋá namaŋ Timíyasꞌiŋ kwě , Bartimos, kʉrʉ ála'ŋ dorá ka̱wɨ ná saat pii. ⁴⁷ǎlba kelámí ǎl Jásodʉŋó nás betel namás jaa ná ʉʉrʉ laddí á jɨ́ Jopodʉŋo Da̱ûd ꞌiŋ kwě aii ás bora patta jaa ká sí. ⁴⁸kwa kóelli áláŋ kásé ná yé diríg oŋo maraŋ yé bás jaa ná ilá lé suŋŋá ʉʉrʉ laddí in beléŋ Jopodʉŋo Daûd ꞌiŋ kwě bora sí patta jaa ká sí⁴⁹Jásodʉŋo namá kera ,nás kwa sí in kwǎ." tarɨ́ sí baá , Majira namás ta̱rɨ kawe nás in aaŋé sagal jawlas ǎl gîs yé ta̱rɨ pii . ⁵⁰Ná dééŋ purgé ímíŋ nás dee lé jawíŋi ná jopodʉŋo paaago .⁵¹Jásodʉŋo namá in jáwí ." nás in kwǎ kaa jóel áláŋ gîs aa, kʉrʉ namás in kwǎ dúíŋ sagal ǎl wóel áláŋ loo ka̱gɨ̂l. ⁵²Yé namás in kwǎ ," âl joo, dɨ́eŋ seejǎ̱ɨ aisá jopo . innáláŋ namá loo ja̱gɨla , namá yeeŋ sí ka̱rɨ tâbbeŋ piá ná dorá keyé

Chapter 11

¹îsa–sí Jʉrʉsalam–si tullé ká̱pʉl, îsa na kééŋ majira ná Baspana na Baspane ka̱a̱gʉl Za̱ɨtʉ̂n'ŋ pʉ́gó'ŋ kíli, ila dɨo ǎl Jʉrʉsalamꞌíŋ kíli kaaguliŋi–ii, îsa namá majira a̱w–sí ta̱bʉ'ŋ eré áden piá ²Na in si kwǎ "Elle ta̱bʉ kwaŋ–lé boo, na in nâŋ ǎl bá ba̱rɨ́ ásáŋ bá Leelꞌíŋ kwě bʉmmóŋ ná rɨ́gɨ́ŋ nás tóóríg á kʉ̂ʉlba. bás bʉló nás íne béla. ³Na abá gi dʉó ɨŋo, "kaǎŋŋ–ii ná in nálaŋ baw,?' bás in bwa ,âl loŋ pii kóil na assándiŋ áísáŋ ká̱ɨ́ŋa ."'⁴Majira namá keěŋe ná kʉmmé ná leelꞌíŋ kwě tʉ́sʉ́'ŋ kíli rɨ́sɨ́ŋ aá dorá'ŋ ere pa̱a̱lɨ́'ŋ, ila dɨo alá ka̱ɨ́ŋ ná kʉleliŋi–ii. ⁵ɨ́de namá kwa dîi ka̱ɨ́ŋ ná kéériliŋ–ii namá kɨ́ŋʉl, "leelꞌíŋ kwě kaǎŋ bʉlel? " ⁶Namás ila belé aǎŋé asá îsa kwǎ, kwa namá kundíe ná kʉlʉl nás ká̱rgɨ́e.⁷Nás îsa–lé kéle, namás kɨ́eŋ jʉrɨŋa dí dééŋ raǎl kayé. nás îsa ooŋo. ⁸Kwa soŋŋâ namá jʉrɨŋa dóra kulpʉl,na kerŋa ná dáári keěŋé ná kurúŋá'ŋ nyúlmá kéle ná dóra kinynyíe. ⁹Na kwa dîi ná îsa'ŋ ta̱bʉ'ŋ eré kɨloŋe na dîi ná dééŋ ka̱rɨ́ŋ eré kɨloŋe ná ʉrʉ́ kalde, "Hosanna! Bora pattá–ii dʉó ǎl kí Loŋ piíŋ kona éla. ¹⁰ásáŋ Wʉ́o bora pattá piyá dáíŋ Wʉ́o Da̱ʉ́dꞌíŋ kʉrɨŋ–sí ǎl ʉ́ndʉl! Hosanna Wʉ́o'ŋ jawilꞌíŋ iríŋ ere!"¹¹lia ǎlbá îsa Jʉrisalam nyáŋá namá ton tiyyé–lé nyáŋa ná túgáŋá–le nyáŋa ná a̱rɨ bi a̱rɨ–sí tullén diŋ já̱gɨ́la. marraŋ ɨdɨɨ̌ŋ ná lóó saa soŋá arra eŋa, ¹²Namá kí kééŋ kʉrêmaŋa weyye na a̱w Basanas píŋí.¹³îsa ná Bʉro'ŋ kurú–sí nááleŋ piá, elelꞌíŋ ǎlbá kí kééŋ majira Basanas–sí kundíe, Yee–sí namá duur saa soŋá tɨ́o namá mǐn karra Bʉro'ŋ kurú já̱gɨ́la nás nyúlmá rʉ́ttin kee, namá nyáŋa áláŋ já̱gɨl ása kwǎ kee, marraŋ walá kwě tog dog ás keŋaba iláiŋ ná dɨ́eŋ taa á ǎŋába. ¹⁴ɨ́dé îsa namás kurú–sí in kwǎ, "Bittáŋ dʉó tog dog in kurú'ŋ kwǎ ásáŋ á–amíba." Kééŋ majira namá ila belé–sí kelkámmíe ǎl Yé kwǎ.¹⁵ǎlbá Jʉrusalâm ka̱a̱gʉl, Jásodʉŋo namá Ma̱sɨ́kɨ lé ka̱rɨ namá bʉ́ló ná kwa ka̱ɨŋ ná Ma̱sɨ́kɨ́'ŋ dɨó kɨ́eŋ beeŋa kawe , namá kilma puiyá eŋa yé sí, nás jaa nás kwa sí kɨ́eŋ sidáb tiibin jíŋíti kwa ila sí asá suŋgoŋa kuldǔuŋélíŋ ná kila ǎl orráŋá kulélíŋi ná lótá kerŋa Ma̱sɨ́kɨ́'ŋ dɨó beeŋa kawéŋí . ¹⁶yé namás kwa sí nyéttiŋ íríŋi áláŋ Ma̱sɨkɨ́ lé beeŋa á kawelba.¹⁷yé namás kwa sí in kwǎ ," bɨ́ âl ârden báa domobore lé ǎl in rimmeŋ eŋa dúíŋ tŋ sí ǎl in ka̱rɨ́ya kʉ́móŋa'ŋ toŋ kwa nyéttíŋ? maraŋ bɨ́ bá kaamâŋ toŋ báa. ¹⁸pá̱gɨ́ŋa'ŋ ta̱bʉŋa ǎlbá ila belé kelámmíe namá dorá kóeliŋí áláŋ kíe káwé. maraŋ ɨdɨ̂ɨŋ kwa gal dééŋ gʉʉd' íŋ jáwlí sí saa suŋŋá kóelíŋi na dog kwa nyét dééŋ gʉʉd lés ma̱y kɨ́ŋɨ. ¹⁹ǎlbá dʉ́lé poyy ii yeeŋ namá ila deem sí soor káné kééŋé²⁰namá kɨ̌lŋɨ́e, subûŋ namá kʉ̂mmé ná bʉro'ŋ kurú ilá ná pʉto eŋa mian kééŋ kɨ́ŋálé . ²¹Potor sí namás lóŋólé ǎl ila kuru ii ǎl jopodʉŋo báas piá²²jopodʉŋo in jáwí yeeŋ sí, a̱w nás seejǎ̱ɨ bááŋ Wʉ́o lé. ²³Kí see gîs kámíŋ, bás seejɨ̌a̱kwaŋ in pʉ́gó sí in kwǎ ǎl dɨ́eŋ suur jábu ná roó jábɨ́, ná yé dééŋ kilma gîla ás píyába bá síŋ ila eŋa ǎl yé kwǎ.²⁴in gîs kámíŋ, a̱rɨ bi a̱rɨ ná jʉmoŋa lé joiŋi ná see jéyá ǎl dɨ́ɨ́ŋɨ álba dɨ́ɨ́ŋ eŋa. ²⁵main abá yoŋo nás jʉ́mel ǎlbás dʉó bi dʉó sí jáso, ása kíe a̱rɨ taas lé baiŋ , áláŋ gîs Wʉ́o jɨ́ dog kɨ́eŋ nyéttiŋ páso. ²⁶abás jɨ́ kwa– sí ás jásobá Báa ǎl jawli kee jɨ́ –sí dog kɨ́ɨ́ŋ ai sîŋ pásóba²⁷ǎlbá jʉrusalâm ka̱ɨŋɨ́e,Jásodʉŋa namá kéŋá ná Ma̱sɨ́kɨ́ 'ŋ dɨó ɨloŋa pa̱gɨ́ŋa ná daalí 'ŋ gʉʉdpáálíŋa ná wʉóŋa ma̱sɨ́kɨ́'ŋ namá dee–lé kéle. ²⁸yeeŋ namás yé–sí in aaŋé," kí kaa kuríŋi ná jɨ́ kíe in tááríŋa jawe, kɨ́yé –ii nái in kuríŋ íní?"²⁹Jásodʉŋo namás in kwǎ," ǎl bundi–ii nái ká bɨ́ŋa –sí jɨŋo tog biir ɨŋo, buwagîs , namá gîs kwǎ kí kaiŋ kuríŋi ǎl ká kíe in tááríŋa kawe. ³⁰Yááye'ŋ jabɨn Wʉ́o léla kéŋá wala kwa–lé? báwí ká –sí.³¹Yeeŋ sǔru kírsiŋol, ná in aaŋé , abás in kwǎ ǎl Wʉ́o–lé kéŋá áláŋ báis in kwǎ ná kaaŋ ás bɨ́nába. ³²Ná bás in kwǎ ǎl kwa–lé kéŋá, kɨ́ naŋ ka̱lɨkawa báríŋ kwa kaldíya, ɨdɨ̂ɨŋ kwa nyét in see kéli âl Yáaye ǎl domoŋdʉŋo . ³³Namá in kawíya, kɨ́ ása káluŋba , Jásodʉŋo dog namás in kwǎ," ká dog áláŋ ais wabá kí kaiŋ kuriŋi ǎl ká kíe kin tááríŋa kawe.

Chapter 12

¹ínaba'ŋ dááríŋ mitíl: îsa namás mitíl taan, asi dííg dʉó namá ínaba rogo, namás tirje piá ná tereere mereere kollíŋí, namá dʉ́ló appâ kʉrto alá ínaba dée–lé ká̱wyɨ́lɨ, na dog jaǎno'ŋ dakki tʉmo, namás kááríntá kwǎ'ŋ taŋgît kwǎ kerŋa táŋgíteŋ káwe, Yé namá ma̱sɨŋa'ŋ nyaŋá. ²ǎlbá gedde'ŋ tin paago, namá dééŋ táárí dʉŋo díg–sí ádden piá áláŋ kééŋ dʉléŋá'ŋ lóóle ínaba bǎw. ³Dáárí'ŋ taŋgît kwǎ namá kɨ́rbɨ́e ná ka̱ldɨ́e ná pʉttô ádden káwe.⁴Dáárí dʉŋo namá táárí dʉŋo keer áddenpiá, dáárí'ŋ taŋgît kwǎ naŋ dog tʉbʉ ka̱ldɨ́e na soŋŋâ ká̱nyʉ́ŋʉl. ⁵Dáárí dʉŋo naŋ asi keer táátí dʉŋo ádden piá, namá ka̱wŋɨ. namá táárí kwǎ ádden pi–ii táárí dʉŋo bára'ŋ ka̱rɨ'ŋ.yeeŋ namábá kalde na dǐi–sí ná kɨrewe.⁶Dáárí dʉŋo namás kwě kee tog ila déllin asá yé saa soŋá kǒil. Lia namá dééŋ ila–sí dáárí'ŋ taŋgît kwǎ–le ádden piá, ɨdɨ̌ŋ na yé dééŋ ta̱bʉ'ŋ in jáwrítíeŋi–i áláŋ mati ba̱gɨ káwa. ⁷Marraŋ yeeŋ namás suúrŋá–sí in aáŋé, soog dííg in ínaba'ŋ dáárí–sí áláŋbá yé tɨ̌ɨ âl kaw náis mɨrod kɨŋa̱ sayí.⁸In nálaŋ namás dáárí dʉŋo'ŋ kwě–sí kɨ́rbɨ́e nás ka̱wŋɨ, namás dééŋ kʉʉl–sí kábé nás ínaba'ŋ paál kamíŋíe. ⁹Bɨŋa ay–ii gîs lóŋ dáárí dʉŋo áláŋ kaa piyá? Yé bá'ŋ éla ná kila taŋgît kwǎ–sí puu. Namá ínaba'ŋ dáárí kwa kerŋa–sí íní.¹⁰Na bɨ́ ása tullên diŋ kwě'ŋ baluŋ, Wʉ́o'ŋ domboreŋa toya in beléŋá? Dɨ́tó ila alá alá jʉtʉ́mó dʉŋo íríŋí, naa námáŋ yé–ii ná dɨ́tó'ŋ dórgí eŋa ¹¹In a̱rɨ ni–ii ná loŋpii piá na yé kééŋ kʉ́ŋɨ́–les dom lóŋíti. ¹²Ta̱bʉŋa namás tullên diŋ kɨ́wé âl îsa dɨ́eŋꞌíŋ ŋi–ii ná risíŋ. Namá kôili áláŋ kéya. Marraŋ ɨdɨ̂ɨŋ ná kwa soŋŋâ–sí ka̱lɨ kawiŋ–ii. Namá kundíe ná keěŋé.¹³Dɨgɨnɨ̂e'ŋ jaa: Namá Páásíŋá na Hiródíŋá dîi îsa–lé ádden káwe áláŋ kí kééŋ ʉʉŋa keěyal, ¹⁴Namá dêlé kéle nás in aáŋé, " Gʉʉdpáálí kɨ́ása kalʉŋ jɨ́ âl lême jaŋ, âl kwa nyét–sí arrá ba̱gɨ jaw ná in kerker ás jawba âl yé ani–ii naŋ ʉʉ́ŋ seeŋa jírsiŋ ǎl Wʉ́o kwǎ áláŋ kwa in nálaŋ kawe. áisa juwa ába kuri Gaysâr–sí dɨgɨnɨ́eŋa kawrítisáŋ wala á síŋ kawrítiba" ¹⁵îsa namás ɨwo yeeŋ âl kila kwa gé ǎl dû kúndiŋa, Namás in kwǎ, " Kaáŋ uúŋŋi–ii alá bóil áláŋ bʉ́go? áisa dinâr búlŋi .¹⁶Namás dinâr kééle namá ɨŋo, "In kiǐŋ–sijaluŋ–ii na kin kiǐŋ–sikona gé dééŋ írí" Namá in kawíe ása ába kuri Gaiysârꞌíŋ ge. ¹⁷Namás in kwǎ ába kuri Gaisâsr–sí âl a̱rɨ ɨd baní ǎl dééŋ–ii na Wʉ́o–sí âl a̱rɨ ɨd baní ǎl dééŋ–ii.¹⁸Kwa–sí namás îsa'ŋ ʉʉ pirje eŋa: Sadúsa–sí ná sállá jeeŋꞌíŋ kɨ́ɨ́ŋʉl Saduúsaŋa see á kééliba ása kwa sállá kɨndélíŋá abá kʉ́sɨŋɨ, ¹⁹Namá dǐi îsa–lé kéle namás in aáŋé Gʉʉdpáálí, Mûsa âl in kwǎ abás dʉó dʉónyâ nyáŋá ná way–ii na dogólá ájúndíba ila bɨrmɨ̂t–sí áláŋ bás dééŋ kóná jee na dogólá aláŋ bás dééŋ bára'ŋ gé ǎl way–ii,'²¹²⁰âl asi díg kwa suurꞌíŋ bârŋa oson na a̱w ka̱ɨ́ŋ, waar kʉŋo namá dʉónyá nyaŋá namá way–ii na kwě tog dog ás kéŋaba.

²²ila ʉʉ namás kila bârŋa oos na a̱w–sí nyéttin in nálaŋ eŋa. ²³Na abás kwa sállá kɨndeli in dʉó yáa kiǐnníŋi–ii? asá suúrꞌíŋ bârŋa oos na a̱w nyé keéŋé."²⁴îsa namá in jáwí, "Dɨ́eŋ belé kw nyéttin âl korroŋ–ii, bɨ́ ása á baluŋba, Wʉ́o'ŋ domboreŋa toyya kaa gîs pulŋítíya? Na dog ás baluŋba Wʉ́o'ŋ kʉrro'ŋ ere a̱rɨ tóg dog ása á–baluŋba ²⁵Kwa abá sállá kɨŋɨ yáaŋa ása á kanníyába, áláŋbá in kɨŋɨ–ii ni–ii ná melega jaawíl.²⁶²⁷Bɨ́ ása baluŋ âl kwa ka̱ɨ́ŋ nás sállá kɨŋɨ, bɨ́ âl Mûsa'ŋ dombore–lé árdenbâ, ǎl ila bûs síŋ risíŋ asá sʉɨ́ŋá, ila aldí alá in kwǎ, 'Ká âl ila Wʉ́o aŋ alá Birâim na Isâ na Yagûb gîs kʉmé '? Yé waytóólá'ŋ Wʉ́o ála áiba âl sálláŋa'ŋ–ii. Bɨ́ Sa̱dʉ̂sa dɨ́eŋ belé âl nyéttin korroŋ–ii."²⁸Káálíntá'ŋ appâ kuŋo Mûsa'ŋ dáálíŋá'ŋ da̱ó namá dííg éa ila dɨo alá îsa kéŋá ná kí Saadûsa'ŋ galda pa̱eŋi–ii. ǎlbá já̱gɨ́la ná îsa jawí tullê jáwí. Namá ɨŋo káálíntá'ŋ appâ kʉŋo ây–ii kuŋo–ii? ²⁹îsa namá in jáwí, "Káálíntá'ŋ appâ kʉŋo âl in beéŋ Israîl kwǎ, 'Bɨ́ ása bá loŋ pii tog déllin baiŋ. ³⁰Bɨ́ áláŋ yee kí kɨ́eŋ kilmaŋa na kí kɨ́eŋ kʉo na kí kɨ́eŋ ta̱bʉŋa na kí kɨeŋ surŋa soŋŋâ boiŋí.' ³¹Na dáálí'ŋ appâ a̱w kʉŋo âl in beléŋ, âl jɨɨrán–sí dog in jóil ni–ii ná ǎl dɨ́ɨ́ŋ suur–sí jóil,' Dáálí keer ála á–keba ná kin a̱w~lé soŋá appâ–ii."³²Ila dʉó alá Mûsa'ŋ dáálíŋá'ŋ gʉʉdpáálíŋá le–ii namá in jáwí, "Gʉʉdpáálí dɨ́ɨ́ŋ belé âl se–ii! alá jámiŋ Wʉ́o ǎlbá tog bɨ́rr–ii ná keer á keba âl se–ii áláŋ ³³Wʉ́o–sí kí kɨ́eŋ kilmaŋa na kʉo na ta̱bʉŋa na kʉrro boiŋí, Na áláŋ dog kwa kerŋa–sí dog in bóil nii ná álá kɨ́eŋ suúrŋâ–sí bóil, kin káálíntá'ŋ gubbuŋa na janíŋá–le karra ǎl soŋá tullé ge kila ǎl kɨ́ kérrég ka̱rɨ́ŋél." ³⁴îsa almíŋ já̱gɨ́la ná ila dʉó'ŋ jawí riyâ kééŋá, namás in kwǎ, "Jɨ́ Wʉ́oŋ kuriŋ–lé karra álá jaŋba."Liya kwa–sí namá kʉrro jʉ́ŋe áláŋ jɨ́ŋoŋa kerŋa kɨ́ɨ́ŋol.³⁵Jááso–dʉŋ na Da̱ûd: ila dɨo ǎl îsa toŋ tiyyâ'ŋ dɨó kééŋ nás kwa–sí risíŋá,namás in kwǎ," Mûsa'ŋ dáálí'ŋ gʉʉdpáálíŋá indálaŋ ay–ii kámiŋa âl Jááso dʉŋo ába kuri Da̱ûdꞌíŋ órréŋ kwa lé–ii ǎl úndul. ³⁶Kʉo tiyyáŋa ása Da̱ʉ̂d–sí ta̱bʉ'ŋ póye, áláŋ in kwǎ," Wʉ́o loŋ pii, ása dúíŋ loŋpii–sí in kwǎ áláŋ dúíŋ soór'ŋ eré jôŋn Nama nîŋ kɨ́ɨ́ŋ gârima–sí kɨ́ɨ́ŋ tarŋa'ŋ dû aa." ³⁷Abá ába kuri Da̱ûd dg Jááso dʉŋo–sí loŋ pii ta̱rɨ́ɨŋ, Jááso dʉŋo dééŋ kwě ay–ii sîŋ–ii kwa soŋŋâ kila ǎl ɨ́de ka̱ɨ́ŋ ná ká̱wɨŋ–ii nás kelkaame, Namá îsa'ŋ írí kilmaŋa bát sɨmmó ɨŋɨ ǎl kee ná risíŋ.³⁸îsa Mûsa'ŋ dáálíŋá'ŋ gʉʉdpáálíŋá–sí lóómeŋ piá: ila dɨo ǎl îsa kéŋá ná risíŋá, ná in, "kwǎ ásáŋ Mûsa'ŋ dáálíŋá'ŋ gʉʉdpáálíŋá–sí dʉoŋ baw, ǎl kôili áláŋ wéeleŋa'ŋ tawraŋa–lé kí jʉrɨŋa kurráŋaŋ kɨloŋe, ³⁹Na áláŋ oroŋa–lé dóŋá kanníyá, Na Yaúda'ŋ daaraŋa–lé âlbá kʉtɨŋ ta̱bʉ kwǎ–sí kóili. ⁴⁰Na sǔbuŋa'ŋ lóó–le gal bá kʉtɨŋ bárŋa'ŋ túlé kwǎ–sí kôili, na kwa sís jʉ́ma kurráŋa kawe, nás in káwlítíyá âl yeeŋ tagiŋa–gé. namá kɨ́eŋ abarmíta–sí ta̱bʉŋa kaame nás kɨ́eŋ toŋa ká̱bɨya, yeeŋ–sí áláŋ kwa nyét–le soŋá nyálnyíleŋ káwa."⁴¹Bɨrmɨttꞌíŋ janí : îsa bá toŋ tiyyá'ŋ dɨó kéŋá ná janíŋá'ŋ sa̱ndʉ̂gꞌíŋ kíli áwɨŋɨ ná la̱ʉ ǎl kwa kɨ́eŋ janíŋá ka̱bɨ́tɨ́eŋ–ii namá já̱gɨ́la ná kwa kawâjja soŋŋâŋ ere sôŋgoŋa soŋŋâ kiŋítíyá. ⁴²Ka̱rɨ'ŋ eré namá birmît pa̱gɨrɨ ela ná minimíniŋa dollê a̱w jíŋí kila ǎl Taarípa'ŋ sabba ɨndeli.⁴³îsa namás kééŋ majira–sí in kwǎ," ásáŋ dorol káwa namás in kwǎ ká áísa kí see'ŋ see uúŋ see ámiŋ in birmît pa̱gɨrɨ âl kwa nyét–le soŋá já̱bɨ́. ⁴⁴Kwa bi kwa kerŋa bá a̱rɨ ɨd ka̱bɨ́e alá yeeŋ á kôiliba kɨ́eŋ mâla'ŋ dɨó, yé saa soŋá pa̱gɨrɨ–ii marraŋ lótá nyét jáá asá kééŋá na naa walá taarípa tog dog ásaíba áláŋ dééŋ írí amí."

Chapter 13

¹ǎlbá Jásodʉŋo ma̱sɨ́kɨ́ –sí soor íní, kééŋ namás in aaŋé." Gʉʉdpááli ja̱gɨ́l kin aa toŋ' íŋ jamailí –ii . ²yé nmá in jawí , in toŋ jâmail–sí ba̱gɨ́la?, dɨ́tóŋ tog biir áŋ sáiba bára 'ŋ írí naŋ áŋpoyába.³ǎlba yé dǔu ooŋo ólípáŋa pʉŋó ǎl toŋteyya'ŋ sabbân ere eŋa, Potoro kí yagʉ̂b namaŋ Andaráu , namá jɨɨŋo dig kɨ́ŋol ⁴nás in aaŋé júwa gîs in lóótá náinîŋ ɨa̱ŋɨ? ná ká osóma nîŋ lóŋól âl gîs in paálíti ?⁵Jásodʉŋo namás jaa nás in beléŋ , ǎl pʉttó baríŋ áláŋ dʉó kerŋa jurûb ájábɨ́ba. ⁶kwa suŋŋǎ niŋ kélel namás in aagé ǎl káŋa yé namá kwa suŋŋǎ sí kɨ́llu ná júrûb ká̱bɨ́ya⁷Bɨ́ áláŋ deerŋa suŋŋǎ kélbâm ná dere'ŋ kojója maraŋ ila a̱w ná puttó ai tɨ̌yaba; lotá suŋŋǎ níŋ ɨ́ŋɨ , maraŋ ila tin yé aiba. ⁸Ba̱rʉ́ŋa 'ŋ taas lé níŋ deere pói naŋ niŋ Abʉ́kurí 'ŋ taas lé deere pói naŋ niŋ sʉʉrʉ'ŋ jʉ́rtɨ́ŋol looŋa suŋŋǎ pói naŋ niŋ duuru ba̱rʉ́ŋa suŋŋǎ lé pói ná kin nyét bá tanaŋasaŋa 'ŋ dééŋ juŋo gí⁹Maraŋ putto baríŋ, yeeŋ bɨ́ŋa sí baísíŋ kɨ́eŋ Sagal lé káríya namái káldɨ́ya. bɨ́ áláŋ Sagala'ŋ ta̱bʉŋ naŋ dog abʉ'ŋ kwa kerŋa asá kí Sagalaŋ kelí dɨ́eŋ ta̱bʉŋ níŋ baríŋ dúíŋ ʉʉŋ ásáŋ dúíŋ domoŋ bírsíŋo. ¹⁰maraŋ wʉ́oŋ belétúllé main áláŋ kwa lé nyéttíŋ paago dɨ́neŋ dɨó¹¹abaí ii yeeŋ bɨ́ŋa sí náis dálɨ́ma káríyíe, ískéŋ ábéba kasíŋ buwa, ila tin lé a̱rɨ̌t áláŋ buwa baíŋ kaníya; bɨ́ álábá áláŋ bírsíŋo maraŋ ǎl wʉ́o'ŋ kʉo teeyaŋ gé ǎl ila tin níŋ rísíŋol. ¹²Dʉo ásáŋ dééŋ Bará sí ásɨ́ áláŋ káwe ná Baá ásáŋ dééŋ kwě dog ásɨ́ áláŋ káwe, na Dogólá dog síŋ kɨ́eŋ Báaŋa sí sîŋ kásɨ́ya áláŋ káwe. ¹³Bɨ́ŋa kwa nyét gín bas kawe kúíŋ kona'ŋ ʉʉŋ maraŋ bora patta ila dʉo sí ǎl kúíŋ kona'ŋ ʉʉŋ kwa bas kawe na rɨ́mo asáŋ ba kopóŋ¹⁴abá a̱rɨ burubá bá̱bɨ́la ná ɨdé kɨ́rel ná in áluba áláŋ ɨdé kɨ́rel bɨ́ ǎl ardden ǎl a̱w ná dééŋ beréŋ) ' jʉdɨ́yé baiŋ bá bákkɨ́e ná pʉ́góŋá lé boo. ¹⁵ná abá kɨ́eŋ toŋa'ŋ sibíta lé baaŋ abʉpʉŋoba áláŋ pa̱ɨta barɨ́ áláŋ a̱rɨ dɨg babúŋ . ¹⁶na dog ába gal rǎ̱yta abow ŋíba áláŋ kɨ́eŋ jurɨŋa babûŋ¹⁷áláŋ tin tekké kʉoŋi nyáŋá kolŋá lé ná nyáŋá asá dogólá borá ka̱ɨŋ. ¹⁸wʉ́o sís bʉ̂m áláŋ in ʉʉ ki díli'ŋ duál ákéba. ¹⁹Ná in tin naŋ jɨ́tɨ́ kwaŋ ǎl dééŋ dɨó taáb suŋŋǎ kee, mîn ǎl wʉ́o dééŋ dá̱ne sí tewa, na in ʉʉ jɨ̂t bînit tân áŋéba. ²⁰maraŋ abá wʉ́o dééŋ tin sí bʉté ájáwíba, Dʉó áŋkéba ásáŋ jopóŋó, maraŋ in kwaŋ ʉʉŋ ǎl yé jáŋó, namá ye–ii ná yé tin sí bʉdde jawí.²¹Abás dʉó in kwǎ ǎl jagɨ̌l in ǎl jásodʉŋo gi, gal ǎl jagɨ̌l in ǎl yé–ii saa ájɨ́ba. ²²áláŋ jásokwa ná domoŋkwa piyékwa kálŋála ná ósoma na pírjaŋa kawe ásáŋ kwa sí piyé kawe, nás ta̱bʉ kare abás kʉrro ka̱ɨŋ áláŋ wʉ́o'ŋ kwa kila sí ta̱bʉŋa kâmmíe ǎl yé jaŋó. ²³maraŋ ǎl puttó baríŋ ǎl ye–ii náis ká bɨ́ŋa in lótá nyét kwa ása kɨŋa ná jɨ́ŋɨ́ba²⁴Kila soga jɨ́tɨŋa'ŋ dɨó, Dʉlé áláŋbá dɨkkó eŋe, ná Dual ásáŋ hěrra ákeba ²⁵Ná úríŋa káwîl áláŋ bʉnnyél, ná kawíli'ŋ kʉrro dog áláŋ ɨrtɨ́ŋolál . ²⁶liya kwa namá Wʉ́o'ŋ kwě sí ka̱gɨ́la ná bʉŋěl kútúŋ dɨó kí kʉrro ná kééŋ galaŋa. ²⁷Ná yé áláŋ kééŋ méléŋa sabbaŋa ooŋol lé áláŋ kééŋ kwa kila sí dorol piá ǎl yé jaŋó dɨné nyét a̱rɨ́ŋálé namaŋ kawílíŋ²⁸ása bʉró'ŋ kurú lé gʉʉd bɨ́wɨ́ abá kééŋ kélgé kálma kɨwoŋa ráwʉ̂l abás bálúŋ ása loo uŋáŋ dakkí piá. ²⁹Ná abá in lotá tuŋé bás bɨ́wɨ́ ása kééŋ tin da̱kkɨ́ piá , ná yé bá oré kee³⁰Ká– ii as kí saa kámíŋ in tin' íŋ porréŋa áláŋ nyét ákusál ba ná mániŋ kin lótá nyét ɨŋɨ. ³¹maraŋ kawílíŋ kí sʉʉrʉ áláŋ pániŋ ɨŋɨ maraŋ dúíŋ belé áláŋba sai. ³²maraŋ ilá tin– sí dʉó ákeba nás loŋ wal mélége káwílíŋ wala kwě bás dǐliŋ Báa loŋ³³Bʉŋɨ ná balɨŋ ɨdɨ̂ɨŋ ná dʉó ákebá nás ila tin loŋ. ³⁴In bá lóŋ niná ǎl Kuri dééŋ tóŋ kurel nás dééŋ tóŋ lótá kééŋ koyá sí júndi nás dʉó bi dʉó dééŋ táárí íní ná nʉŋɨ́dʉŋo sí nʉrgʉ́ suŋŋǎ íní áláŋ lɨ́ɨ́ŋɨ³⁵ɨdɨ̂ɨŋ ná bɨ́ ásbaloŋbá tóŋ sɨt naná wá̱ŋɨ́t kí subu naŋ wa̱ŋa, wala kí luul laŋ wǎ̱ŋa, wala kí sure'ŋ ǎl zaŋga kôm. ³⁶Abá yé wǎ̱ŋa ájúndiba áláŋ bʉló ná jɨ́ jáŋ ná jɨŋɨ. ³⁷In ǎl gís bɨ́ŋa ámíŋ bá yá–ii nás kwa sí nyéttiŋ kámíŋ áláŋ ká̱kʉŋɨ́lba

Chapter 14

¹Káwe áláŋ îsa–sí kawe: Asábás soga a̱w sáye asá Yahúda dɨ́eŋ írí jándo'ŋ sǔbu na buúsá asá tirmá á ka̱ɨŋba'ŋ sǔbu kawe, pá̱gɨŋa appâŋa na Mûsa'ŋ dáálí'ŋ gʉʉdpáálíŋá ka̱ɨ̌ŋ ná ʉ́cóŋá kí bʉ́dʉ kawe,áláŋ îsa–sí kéya ná kawe. ²âl in ká̱mɨŋɨ kí sǔba'ŋ sog áláŋ á kaweba barán níŋ kwa kalbata káwa.³îsa sís Basana murréŋa kulíe, ǎlbá îsa Basana kéŋá Sɨmonꞌíŋ tóŋ ná nʉŋ aama, asá asi díg kewa kééŋá, ǎlbá yáa kí dóré tárrâ'ŋ éla nás mʉrrɨŋ mʉrrê tág díg kééŋá. Namá pʉyɨ nás îsa–sí ta̱bʉ'ŋ lúí. ⁴In ʉʉ namá sóólá diɨ̂–sí kilmaŋa puyyá piyá. Nás kayé ná da̱lɨmɨŋ kawe "kaáŋ ʉʉ́ŋŋ–ii nás mʉrrɨŋ–sí hô jɨttɨŋ pii? ⁵In mʉrrɨŋ–sí áláŋ–sikí dinára ɨɨs–lé soŋá kula, Nâŋ kééŋ Minimíniŋa kwa ka̱d–sí aní âl miieŋa gé.⁶Namás kayé ná yáa–sí lóómeŋ kawe: Marraŋ îsa namás in kwǎ," ǎl dítin bundí. kaáŋ ʉʉ́ŋŋ–ii nás yáa–sí lóó makké baw? Yé áisa ka–sí ʉʉ tullê dííg piá. ⁷ásáŋ kérrég kwa ereŋa baŋ dɨ̂eŋ tés–lé, na tin bitin ná bóil básíŋ bányínti, Marraŋ ká kɨ́bɨŋa kérrég íné áláŋ á kaiŋba. ⁸Yé âl ʉ́dóŋá nyét piá dééŋ eré ǎl yé taga pii–ii, Ná–ii mʉrrɨŋ suǔr jíŋí áíláŋ jʉrrɨ́le aasil piá. ⁹Ká áísa kí seéŋ see ʉʉ́ŋsee ámiŋ lóóbi lóóle nás dʉldɨ́'ŋ dɨó nás belé tullê–sí kúlŋítíyá, kwa–sí áláŋ bá ta̱bʉ'ŋ ʉ́ndʉl belé tullé ǎl yé piá.¹⁰Yeeŋ gal ila dʉó'ŋ yáa ʉʉ–sí námás kwa kerŋa–sí aáŋal: Jûdias Iskirôt, na pá̱gɨŋa appáŋa Jûdiya Iskirôt kurêmeŋa weyye na a̱w–lé kéŋá, namá pá̱gɨŋa appâŋa–lé nyáŋá ásáŋ îsa–sí boot aara'ŋ dû kélló ¹¹Namá in ʉʉ'ŋ írí kilmaŋa sɨmmó ɨŋɨ, Namás in aáŋé áláŋ sôŋgoŋa dîŋa ka níya ɨ́de Jûdis namás já ná koraŋa kôil ásáŋ îsa–sí boot aara'ŋ dû kéló¹²îsa kí kééŋ majira ka̱ɨ̌ŋ ná írí jándo'ŋ sûba kaweŋ–ii: Boósá asá tirmá á ka̱ɨŋba'ŋ soog díg kʉŋo kéŋa, ná Ya̱ʉ́da írí jándo'ŋ koléŋa káwe daábeŋ káwe, îsa'ŋ majira namá kɨ́ŋʉl, Jɨ́ jóil áláŋ aál koo náis írí jándo'ŋ nʉŋ–sí kêla náis Jɨ–sí aasil kaa?" ¹³îsa namás kééŋ majira a̱w sís in kwǎ, "Deém boo nás kí ila dʉó báíti ǎl já̱rgɨs koro'ŋ bǎ̱w. ná ka̱rɨ búlo. ¹⁴Na abá yé tóŋ ká̱rɨ́ ása bá toŋꞌíŋ sɨd–sí in buwa dáíŋ gʉʉdpaalí, "ǎl kôil ásáŋ loŋ abás rige díg baiŋ áláŋ yé kí kééŋ majiraŋ írí jándo'ŋ sǔbu'ŋ nʉŋ ɨ́de dɨó kámmía?"¹⁵Toŋꞌíŋ sɨd áísáŋ rɨge appâ írí kʉŋo–lé keeré ǎl lúúpíŋ ná aasili. Námáis éde nʉŋꞌíŋ oro bâ." ¹⁶Kila majira a̱w namá deém kééŋe. Ná kila ótá–sí in nálaŋ kʉmmé ǎlbás îsa kwǎ, namá írí jándo'ŋ sǔbu'ŋ nʉŋ ɨ́de káwe.¹⁷ǎlbá lóó arra eŋa, îsa namá kí kééŋ kʉrêmeŋa weye na a̱w kéle ná ka̱a̱gʉ. ¹⁸ila dɨo ǎl ka̱ɨ́ŋ ná jámꞌíŋ sidâb–lé ká̱wɨŋɨ, îsa namá in kwǎ, "Ká áisa kí seéŋ see uúŋ see áamiŋ, dɨ́eŋ dɨó díg ǎl kíeŋ kaiŋ ná nʉŋ kaam aísáŋ kaa boot aara'ŋ dû kelló." ¹⁹Ila belé namá kééŋ mjira–sí kilmá sondorog piá, namás kayé tog tog nás îsa–sí in kámiŋa Jɨ́ mǎŋ ka–sí âre áis jaŋba?"²⁰Yé namá in jáwí," ǎl kin kwa weyye na a̱wꞌíŋ dɨó dííg gi, ǎl in paŋgá'ŋ dɨó dóŋá já̱bɨ́tɨ ná kíe nʉŋ kaam. ²¹Dʉldɨ'ŋ kwě áláŋ wayí niná ǎl Wʉ́o'ŋ domboreŋa toya'ŋ dɨó rímmeŋ eŋa, marraŋ ila dʉó ǎl dûyi áísáŋ kaa boot aara'ŋ dû kelló! kasáŋ ra̱ssɨ́e appâ poí kasáŋ uu jɨttɨ díg eeŋ ná marraŋ akér kééŋá ná marraŋ á ka̱a̱rɨŋɨba ."²²Loŋpiíŋ luulꞌíŋ na̱mɨ́e, nʉŋꞌíŋ jámꞌíŋ jʉó–le îsa namá buús díig bawa namás bora pattâ piá, liya namá dʉyɨ namá kééŋ majira–sí íní namás in kwǎ," in sí ǎl babúŋ dúíŋ suur–ii ²³îsa namás kira kí tógóló írí já̱gɨ nás Wʉ́o–sí bora pattá piá namás kééŋ majira–sí íní yeeŋ namá kwa nyét ká̱bɨ́. ²⁴Liya namá kwǎ kin ǎlsi dúíŋ sarta'ŋ kewa gé ǎl kwa soŋŋâ'ŋ uúŋ bʉ́nyɨ́ŋɨ. ²⁵Ká áísa kí see'ŋ see uu'ŋ see ámiŋ miǐn íne ná ta̱bʉ'ŋ naa kira péllét áláŋ á ababa namaŋ níŋ Wʉ́o'ŋ kuri'ŋ dɨó kira kɨwwóŋa aba."²⁶Namás lá̱ɨ́lá káwe, Liya namá paál kʉrʉl ná za̱ɨtʉ̂na'ŋ pʉ́go keěŋé. ²⁷îsa súrren si piyá ǎl Patoro dúíti áláŋ yee–sí íríŋí, îsa namás kééŋ majira–sí in kwǎ," Kwa nyét áíláŋ bundí kwa nyét áíláŋ bundí niná ǎl Wʉ́o'ŋ domboreŋa toya'ŋ dɨó rímmeŋ eŋa, áláŋ woŋ–sí aldó namá ʉrɨ́ŋá perra ɨŋɨ.'²⁸marraŋ liya abás sállá eŋa, Ja̱lɨ̂l–lé áláŋ dɨ́eŋ ta̱bʉ'ŋ waar aagó," ²⁹Paatoro namá risiŋo," annaŋ gî kwa nyét kundíe ká áíláŋ á undíba."³⁰îsa namá in jáwí, " Ká áísa uǔ'ŋ see ámiŋ kí in luulꞌíŋ túlé ná zoŋga asiŋa a̱w á kómólaba áláŋ asiŋa ɨɨs juwa áísǎ jaluŋba ." ³¹Paatoro namás kí kurrâ in kwǎ, "annaŋ in lóŋ áláŋ kɨ́gɨ arrá kúsúŋ péllét áláŋ á waaba áisá aluŋba," kerŋa nyét namá inná laŋ aáŋé.³²îsa'ŋ jʉ̂m Jasiman dɨó: îsa namá kí kééŋ majira lóó díg lekeéŋé ná Jasiman ka̱rɨ́ya, namá in kwǎ, "ǎl íne bôŋ a̱dɨdɨŋ ǎl ká ʉʉ̂me.l ³³îsa namá patoro na Yagúba na Yáaye–sí rááŋa ná kíeŋ arrá keéŋe namás jáá ná ka̱lɨ tɨél ná kʉrro jʉ́ŋɨ́tíyá. ³⁴Namás in kwǎ," áíla kurro júŋe namaŋ gîs lóó in lóŋ áíláŋ kuo korol, íne bôŋ ná kɨ́bɨŋa arrá ka̱a̱lɨ́ŋ." ³⁵Namá ittírig ta̱bʉ'ŋ nyáŋa namás kurgo'ŋ ooŋo ná jʉ́mo,ásáŋ kila mííneŋa'ŋ tin yee túga betó." ³⁶Namá in kwǎ, "Wʉ́o abáis Jɨ–sí a̱rɨ bi a̱rɨ há̱ɨnɨ in tógólo dúi–lé âl jabúŋ a̱rɨ ɨd jâ ǎl Jɨ́ jóil. ná ila áiba ǎl ká óil."³⁷Namá kééŋ majira–lé píŋí namá búlóŋ ná ka̱ɨŋ ná kʉŋɨe, îsa namás Patoro, Sɨmon–sí in kwǎ "Bɨ́ bʉŋɨlá? kí tin tog dog á síŋ ba̱lɨŋolabá? ³⁸âl ba̱lɨ́ŋ na búmelsi áláŋ á gi karreba. kuo kóili áísáŋ nyiíŋíya marraŋ áila suur nyokké–ii. ³⁹îsa namá asi keer píŋí ná inná laŋ jʉ́mo niná ǎl waar jʉ́mo.⁴⁰Marraŋ ǎlmíŋ kééŋ majira–lé wá̱ɨ́ŋa, namá bʉ́ló ná kʉŋɨe asi keer, déllin iláǐŋ ná kotêiŋa áláŋ kʉ́ŋɨ́ ká̱wlɨ́ya.namás á ka̱lŋɨ́ɨŋɨba kaa síŋ aáŋal. ⁴¹ǎlbá îsa asiŋa ɨɨs–lé kééŋ majira–lé píŋí, Namá in kwǎ" Bɨ́ ba̱ɨ́ŋ sa ná umel bawíti na bʉŋɨ? ǎl soŋŋá–ii ! tin paago áláŋ Dʉldɨ'ŋ kwě–sí ka̱ttɨ́eŋa kwǎ'ŋ dóŋa kaye. ⁴²ása bawla ná koo; dʉó áísáŋ boot aara'ŋ dû kélló âl náŋ nas kíe kaŋ."⁴³îsa–sí kéyé: in nálaŋ ásá îsa ká̱ɨ́ŋá ná risíŋá, namá Jʉ́dɨas éla alá kééŋ kʉrêmeŋa weyye na a̱w–lé aáŋa, namás kwa soŋŋâ jólólé nás saara na dʉlgoŋa ka̱ɨŋ, na pá̱gɨŋa appáŋa na Mûsa'ŋ gʉʉdpáálíŋá, na dɨɨnꞌíŋ tɨ́bóŋá ádden káwe. ⁴⁴ɨ́dé la̱sʉ́ʉs namás yeeŋa–sí ósoma dîi paalí, dʉó abás ká uto ámi âlbá yé–ii, âlbá bá̱yɨ nás íríŋa'ŋ dû baw namaŋ nîŋ baago." ⁴⁵Namá îsa–lé wá̱rɨg nyaŋa namás ta̱rɨ́piyá "Gʉʉdpáálí," liya namás uto amí. ⁴⁶Kwa namá îsa–sí kʉmé ná kéyé.⁴⁷Kila kwa'ŋ dɨó ɨ́de ǎl kéériliŋi díg namá saar rááŋá ná pá̱gɨ'ŋ táárí dʉŋo díg–sí dɨ́ló béta. ⁴⁸îsa namás in kwǎ, "kayé ná kí saara na dʉlgoŋa béla, áíláŋ Kaa bâ̱yɨ niná ǎl Ká gáárim aŋ. ⁴⁹Ná kérrég kɨ́bɨŋa'ŋ kaŋ toŋ tiyyá'ŋ dɨó nás kwa–sí gʉʉd ááwlíti, na áibéélba. Marraŋ a̱rɨ ɨd ná Wʉ́o'ŋ domboreŋa toya kwǎ–le kee bá ǎ̱w ná eeŋ." ⁵⁰Liya kʉrêmeŋa nyét namá kaimíe ná kundíe.⁵¹Lúrédʉŋo namás déllin harîrꞌiŋ jʉrɨ suǔr ke, namá îsa–sí díbe póítíeŋi. Kila kwa ǎl kéle áláŋ îsa–sí kěyal, ⁵²Namá kôliŋi áláŋ yee–sí dog kěyal namás jʉrɨ kɨllʉl namá pogo kundíe ná sa̱kkɨ́ya ná dééŋ Harîrrꞌíŋ jʉrɨ júndí.⁵³Ya̱ʉ́da'ŋ sagalꞌíŋ kwa îsa–sí kɨ́ŋʉl îsa–sí namás pá̱gɨ a̱ppʉ̂–lé keéŋe, namá pá̱gɨŋa appáŋa na dɨɨnꞌíŋ tɨ́bóŋá n Mûsa'ŋ dáálí'ŋ gʉʉdpáálíŋá nyéttin kéle. ⁵⁴Paatoro namá karra ka̱rɨ lʉ́ɨ́tíeŋi–ii, namaŋ pá̱gɨ appâ'ŋ matarꞌíŋ kíli dákkin paago, namá utú'ŋ kiǐli dákkin ooŋo Wʉ́oŋa'ŋ kíli áláŋ tokké eeŋ.⁵⁵Pá̱gɨŋa appâŋa na Ya̱ʉ́da'ŋ sagalꞌíŋ kwa namá kee káwe, ásáŋ dʉó kʉ́mma ná îsaa–sí ja̱nɨ kuǐ já̱bɨ́ áláŋ kawe marraŋ walá dʉó tog dog ás kumméba. ⁵⁶kwa soŋŋâ îsa'ŋ írí pɨé káwe marraŋ kɨ́eŋ pɨéŋá ǎl káwe walá arrá ás ɨŋba.⁵⁷Liya namás kwa dîi wá̱rɨg kawlená dééŋ írí pɨéŋá kawe na in ǎŋé, ⁵⁸"Kil kámi ná in beléŋá , ꞌaláŋ in tiŋ tiyyâ–sí aw ǎl dʉó piyá, námá sooga ɨɨsꞌíŋ dɨó keer utúmó ǎl dʉó áiba ná tʉʉm." ⁵⁹Marraŋ in belé–le dog walá kɨ́eŋ beléŋá arrá ás ɨŋba.⁶⁰Liya pá̱gɨ a̱ppʉ̂ namá dɨ́eŋ ta̱bʉ'ŋ keera ná îsa–sí ɨŋo, "ájannibâ áláŋ jawí kin beléŋá aóla jɨɨ írí ka̱bɨ́tíyá. ⁶¹Marraŋ îsa bá dírríígiŋ ooŋon ná ʉʉ á beléŋába. Pá̱gɨ a̱ppʉ̂ namá asi keer ɨŋo Jɨ́ jáásodʉŋo lá jaŋ, Wʉ́o'ŋ kwě asá bora pattá káwe? ⁶²îsa namáin kwǎ, "Ee, âl ká aŋ na bɨ́ áláŋ ba̱gɨ́l Dʉldɨ'ŋ kwě ǎl Wʉ́o appâ'ŋ dóŋá súru'ŋ ere ǎ̱w ná kí jaawila'ŋ kútuŋa'ŋ ʉ́ndʉl.⁶³Pá̱gɨ a̱ppʉ̂ namá kééŋ jʉrɨŋa nyééra asá suúr kééŋá, Namá in kwǎ, "kaáŋ ʉʉ̌ŋɨ–ii ná naa kʉ́ŋɨ́ kwǎ kin–lé soŋŋâ bóil? ⁶⁴kelbámi ǎl Wʉ́o–sí ŋanyíŋ wala bɨŋa ay–ii gîs lóóŋ namá kwa nyét in ka̱a̱sɨŋɨ âl wáyyiŋŋi–ii . ⁶⁵Kwa dîi namás kayé ná kʉrgo kiŋítíyá na kʉ́ŋɨ́s kɨrgʉl na kí koŋa'ŋ da̱ldʉ́ma dɨb kanníyá, na in si kámiŋa áisa juwa kii nái taan.⁶⁶Liya namá wʉoŋa–sí dóŋa kayé ná pulá káwíe: Paatoro in kwǎ îsa–sí ása á loŋba, ila dɨo ǎl Paatoro toŋ duu kwaŋꞌíŋ matʉarꞌíŋ kéŋá ná ǎ̱wɨŋɨ namá Pá̱gɨ a̱ppʉ̂ kʉŋo'ŋ kwě nɨw táárí dʉŋo éla nás dééŋ kíli betel . ⁶⁷ǎlbá Paatoro–sí já̱gɨ́la ná tukké ɨndel namá tullé dákkin diŋ já̱gɨ́la namás in kwǎ, "Jɨ́ dog âl kí ila îsa Nazarʉat–dʉŋo baáŋá ," ⁶⁸namá íríŋí namá in kwǎ, "ása á aluŋba." walá dééŋ arrá ála á a̱rɨ́ŋélba jɨ́ kaáŋŋi–ii ná jírsiŋ." namá toŋꞌíŋ tʉ́sʉ́–le nyaŋá namá zoŋga kómóla.⁶⁹Kwě nɨw táárí dʉŋo namá Patoro–sí asi keer já̱gɨ́la namás kila kwa–sí ǎl ɨ́de kéériliŋi in kwǎ, "In dʉó ǎl îsa'ŋ kwa–léi!" Paatoro namá úríŋí namá in jáwí ká îsa'ŋ kwa–lé áláaŋba. ⁷⁰ǎlbá ni niin kʉ́ʉl kila kwa ǎl Paatoro'ŋ kíli kéériliŋi namás Paatoro–sí in aáŋé kíǎlbá kíeŋ baŋ jɨ́ âlbá Ja̱lɨ́ɨl dʉŋo jaŋ."⁷¹In tin–lé namás jáá ná nááleŋ pi–ii nás Wʉ́o–sí já̱bɨ́tɨ ká walá ila dʉó–sí dog ásaá aluŋba ǎl bɨ́ dééŋꞌíŋ bírsiŋ. ⁷²In dálaŋ zoŋga namá dog asi keer kómóla liya Patoro–sí namá ila belé ta̱bʉ'ŋ éla asá îsa in kwǎ, "a̱dɨd ná zoŋga asiŋa a̱w á kómólaba jɨ́ áláŋ asiŋa ɨɨs in juwa ka–sí áisa á jaluŋba ," Liya Paatoro namás jáá ná koom.

Chapter 15

¹Pilát ná îsa–sí jánsá já: Elelꞌíŋ kí subu'ŋ dɨldɨl, pá̱gɨŋa appáŋa na dɨɨnꞌíŋ tɨ́bóŋá na Mûsa'ŋ dáálíŋ gʉʉdpáálíŋá namá Ya̱ʉ́da'ŋ sagalꞌíŋ kwa nyéttin kɨ́sɨ́ŋʉl ná ka̱a̱sɨŋɨ. Namá îs–sí dóllin kɨrsol nás ká̱rgɨ́e nás Pilát–lé keéŋe. ²Pilát namá îsa–sí ɨɨŋo, "Jɨ́ Ya̱ʉ́da'ŋ la ába kuri jaŋ?" îsa namá in jáwí " Ee," ³dɨ́eŋ ába kuri aŋ innálaŋ abá jɨ́ jáámiŋ, pá̱gɨŋa appâŋa namá îsa'ŋ írí dɨlɨ́maŋa soŋŋá káwe.⁴Pilát namá dog asi keer píŋí ná ɨŋo, "ájanni bâ áláŋ kɨ́eŋ jɨ́ŋoŋa–sí jawí? kil jâ ja̱nɨŋa ay–ii gî írí kiŋítíyá. ⁵Marraŋ îsa walá á jáwíba, Pilát namás pírjiŋ piyá.⁶îsa–sí kí waí si kándé: írí jándó'ŋ soga–lé, Pilát ná kééŋá túmná bá ja̱nɨ dʉŋo tog júndíeŋi–ii, ila ǎl kwa soŋŋâ aáŋé áláŋ ka̱rʉ́ʉl, ⁷ila dɨo namá túmná ja̱nɨ dʉŋo díg kééŋá ná Barabbas ka̱rɨ̂ŋɨ ná kí wéyyé kwǎ'ŋ arrá túmná kayé wayíŋ ja̱nɨ'ŋ ʉʉ́ŋ kila soga–lé asá yeeŋ wéyyé ka̱gɨe. ⁸Kwa soŋŋâ namá dorol kɨŋɨ namá Pilát–lé keéŋé ná kɨ́ŋʉl áláŋ tumná'ŋ ja̱nɨ dʉŋo dííg a̱ndɨ júndí niná ǎl áddí jʉ́ndɨ.⁹Pilát namá ɨŋo bɨ́ bóilgíla áláŋYa̱ʉ́da'ŋ ába kuri–sí a̱ŋgɨ undí, ¹⁰"Pilát ása lóóŋá pá̱gɨŋa appâŋ îsa–sí ɨ́de ása iláiŋ ʉʉ̌ŋ kéle nás yeeŋ kwas kilmaŋa pukká ka̱ɨŋ. ¹¹Pá̱gɨŋa appâŋa gal namá kila kwa–sí in kʉrro kaníe asáŋ Pilát–sí in ásáŋ áláŋ Barabbas a̱ndɨl júndí ná jee.¹²Pilát namá asi keer kila kwa soŋŋâ–sí ɨŋo, "Bɨ́ bóil ásáŋ in dʉó–sí kaa â in dʉó ǎl bɨ́ inbaw ǎl Ya̱ʉ́da'ŋ ába kuri–ii?" ¹³kila kwa soŋŋâ namá asi keer "ʉrʉ́ ka̱ldɨ́e , ása ká̱ldá̱bʉ–lé ja̱wgɨ́!"¹⁴Pilât namá in ɨɨŋo, " kaáŋ ʉʉ̌ŋ? yé kaa ja̱nɨ piyá marraŋ ʉrʉ́ ila–lé soŋŋá ka̱ldɨ́e, "ása ká̱ldá̱bʉ–lé ja̱wgɨ́ yaag." ¹⁵Pilât namá kôiliŋi áláŋ kila kwa–síkilmaŋa sɨmmó piyá álá kɨ́sɨ́ŋʉl, namá barabbas–sí a̱ndɨ júní ná nyaŋá, namás kééŋ ka̱lda̱ga sís in kwǎ áláŋ îsa–sí kí degêr ka̱ldɨ́ya, nás ká̱ldá̱bʉ–lé ka̱wgɨ́ya.¹⁶Ka̱lda̱ga nás îsa–sís baája káwe, (Ka̱lda̱ga namás îsa sís toŋ kuri'ŋ matâr–lé kééle)in namá lóó ila–ii ǎl dɨlmon dêlé kee, namá ka̱lda̱ga nyét kɨ́sɨ́ŋʉl. ¹⁷Namás garaŋ bʉ̂bʉ púwa kiŋíe namás ga̱w ta̱bʉ'ŋ kayé ila ǎl yeeŋ kí kurúŋá kíyá kwǎ'ŋ bááráŋá ká̱tɨ́gʉl, namá îsa'ŋ írí karjaja káwe naŋ awsa kiŋíe. ¹⁸kasá'ŋ sog soŋŋâ dî joóŋ Ya̱ʉ́da'ŋ ába kuri!"¹⁹Liya namás kayé ná kí bɨlɨl ta̱bʉ kalde, ná kʉrgo kiŋíe naŋ dû kí kʉrŋo ká̱wɨ nás kɨ́tɨ́méli ása yee kʉ́meli. ²⁰Asábá ka̱lda̱ga îsa'ŋ írí kɨ́eŋ karjaja kágíe, namás ila garaŋ bʉ̂bʉ púwa suúr ka̱rʉ́l, namá kééŋ jʉrɨŋa ulúga kawíe nás kiŋíe nás ká̱rgɨ́e nás keéŋé ásáŋ ká̱ldá̱bʉ–lé ka̱wgɨ́ya. îsa–sí ká̱ldá̱bʉ–lés ka̱wgɨ́e. ²¹Namá sɨmon Sâren rǎ̱y kééŋa náas betel. Ka̱lda̱ga namá kɨgɨ́e álá îsa'ŋ ká̱ldá̱bʉ bǎw, sɨmon alá Ali Zandar na rubusꞌíŋ bâ aáŋá.²²îsa–sí namá Gulgusa keéŋe (ǎl dééŋ arrá in lóŋ "ǎl dééŋ arrá i lóŋ Gulgula'ŋ lóó"). ²³ɨ́de namás kira dî kaníe asá kí dawa úrríŋá ásáŋ wa̱yɨ suúr jɨ́yal marraŋ îsa namá íríŋí áláŋ baa. ²⁴Namás îsa–sí ká̱ldá̱bʉ–lé ka̱wgɨ́e, liya namás kééŋ jʉrɨŋa–sí arrá ka̱bɨ́e, áláŋ ka̱gɨ́lal ki–ii níŋŋi áláŋ kila jʉrɨŋadɨó dííg baw.²⁵²⁸ásá yee ká̱ldá̱bʉ–lé ka̱wgɨ́e. ²⁶kí sobu ááŋá tin tiise'ŋ aáraŋa–lé dééŋ írí namá ósom kéŋá asá in pulŋítíeŋi, kaáŋ ʉʉ̌ŋŋɨ nás yee ɨ́de ka̱wgɨ́e, "ná in árden ɨndel in ǎl Ya̱ʉ́da'ŋ ába kuri–ii." ²⁷namá ja̱nɨŋa kwǎ kwa a̱w ka̱ɨ̌ŋ nás kí kɨ́eŋ arrá ka̱wgɨ́e namá dííg dééŋ dóŋá súru'ŋ ere kéŋa na dííg dééŋ dóŋá goro'ŋ ere.³⁰²⁹Kwa asá kí ila lóó'ŋ dakki kandeliŋi–ii, Namá îsa–sí ká̱nyɨŋɨ. Ná ta̱bʉŋa kɨrtɨŋ na ʉrʉ́ kaldiŋi–ii, "hô baája! ǎl in já̱mɨŋɨ áláŋ toŋ tiyyâ–sí jaw ná asi keer soga ɨɨsꞌíŋ dɨó jʉtʉ́ó, Dɨ́ɨ́ŋ suur si jopó ná ká̱ldá̱bʉ'ŋ írí jʉpʉ́ŋó!"³¹Pá̱gɨŋa appáŋa namaŋ Mûsa'ŋ gʉʉdpáálíŋá, dog si îsa–sí baája káwe, Suur sís in ká̱mɨŋɨ ása kwa kerŋa–sí jopo , marraŋ dééŋ suur–sí taga ása á jopoba. ³²Abá jááso dʉŋo–ii na Israíílíŋá'ŋ ába kuri–ii, kaál ká̱ldá̱bʉ'ŋ írí bʉ́ʉ́ŋó, námá ka̱gɨ́l ná lia see kâ̱y." Kila ja̱nɨŋa kwǎ asá kí îsa arrá ka̱wgɨ́e dog yee ká̱nyɨ́ŋʉl.³³îsa'ŋ wayí: kí dʉlé'ŋ sibîr namá lóó dɨkkó eŋa, namaŋ in nálaŋ kééŋá namaŋ tin ɨɨs paago. ³⁴Tin ɨɨsꞌíŋ ááraŋa–lé îsa namá ʉrʉ́–kɨ́rɨ́rɨ taan, Elói–ii, Elói–ii lámma sabassáani?" namá dééŋ arrá in lóóŋ, " dúíŋ Wʉ́o dúíŋ Wʉ́o, kaáŋŋ–ii nái–ii jundí?" ³⁵Kwa ǎl ɨ́de ka̱ɨ́ŋ ná kééreliŋi namá ila belé kil kámmíe ǎl îsa kwǎ, "Namás kayé ná in kámiŋa ǎl ba̱gɨ́l âl ila–ii nás ilíya–sí ta̱rɨ́pi."³⁶Dɨ́eŋ dɨó dííg namá sa̱kkɨya ná nyáŋa ná ispônyji–sí kí kira ranynyâŋa lɨɨma, namá bɨlɨlꞌíŋ írí já ná írí já̱gɨ, ásáŋ îsa–sí íní ná baa. Namá in kwǎ, "a̱á̱ âl kááno ná ka̱gɨ́l abá in lóŋ áláŋ ilíya éla ná dû jópó." ³⁷Liya îsa namá ʉrʉ́ óórriŋ taan, liya namá way. ³⁸Toŋ tiyyâ'ŋ sitâra miín dû–lé írí túlé tʉ́rrɨŋ nyéériŋa ná a̱w ŋááríŋí.³⁹Namá roomâníŋá'ŋ ka̱lda̱ga pírí'ŋ ta̱bʉ díg kééŋá ná îsa'ŋ tʉbʉ'ŋ eré kɨréliŋi, ila ta̱bʉ albá ila dorá já̱gɨ́la ǎl îsa kíe way, "Namá in kwǎ in Dʉó kí see'ŋ see ása Wʉ́o'ŋ kwě dee kéŋá." ⁴⁰Yáaŋa dîi ná karra ka̱ɨ́ŋ ná ka̱lʉweŋi, ǎl dɨ́eŋ dɨó dííg Moo Majdalâni aáŋá, na keer (Moo Ya̱gʉ́ba ittî kʉŋo na ɨ́sɨba'ŋ íya aáŋá) , na yáa keer namá Solome aáŋá. ⁴¹Yáaŋa ǎl Ja̱lɨ́l–lé ka̱ɨ́ŋ dog nîŋ yee ka̱rɨ kʉ́lɨ́tíyá na dog sîŋ kééŋ ájíŋále kányíŋtíyá. Yáaŋa kerŋa soŋŋâ ka̱ɨ́ŋ alá kíeŋ Jursalâm arrá kéle ná dog ɨ́de ka̱ɨ́ŋ.⁴²îsa'ŋ jʉrrɨ́: Kí arra'ŋ addɨ âl Mooŋa'ŋ soog á paagoba, ǎl Ya̱ʉ́da kɨ́eŋ ʉ́dóŋá aasila kawiŋi–ii. ⁴³Dʉó dííg ná ɨ́sɨb Irimáásí–dʉŋo ka̱rɨ̂ŋɨ, ná nii ka̱kkɨ́ré aáŋá ná Pilât–sí îsa'ŋ kʉʉlꞌíŋ ɨŋo, ɨ́sɨb Ya̱ʉ́da'ŋ sokoj sokojꞌíŋ kwa'ŋ dɨó díg kééŋá ánnîŋ saasoŋá ba̱gɨ kawe. Na yédog âlkééŋá ná jaana áláŋ Wʉ́o'ŋ kuriŋ éla. ⁴⁴Pilât namás pírjeŋ piyá îsa námáŋ âl way; Namás roománíŋáŋ ka̱lda̱ga píríŋ ta̱bʉ–sí dɨó ta̱rɨ́ piyá áláŋ ɨŋó nás kwǎ îsa waar lá way. ⁴⁵Asábá rooáníŋá'ŋ ka̱lda̱ga pírí'ŋ ta̱bʉ ila belé kwǎ. Pilât namá ɨ́sɨb–sí îsa'ŋ kʉʉl dóŋa jáá. ⁴⁶ɨ̂sɨb namá kapan jula ná kʉʉl–sí ká̱ldá̱bʉ'ŋ írí baago namá kí kapan nɨo,namá ila gʉbbo'ŋ dɨó jáá ǎl dɨ́tón–lé ka̱rʉ́ʉl, namá dɨ́tó mʉŋgʉlʉg piyá nás turba'ŋ tiǐrriŋ dakki nyáŋa. ⁴⁷Moo Magdalâni na Moo Ya̱gʉ̂ba na ɨ́sɨbꞌíŋ íya yee ka̱gɨle ǎl–si kolpol .

Chapter 16

¹ǎlbás moo'ŋ soog beto Moo makdáláni ná Moo Yagʉ́bi'ŋ íya na salome nás sʉla mʉrela kulé ásáŋ jásodʉŋo'ŋ suur sí kulíya . ²Kí jámáŋa'ŋ soga'ŋ súbu asá loo subu ka̱ɨŋa ǎl kólíŋí'ŋ soga'ŋ diig lé yeeŋ namás kawle ná turbá ka̱nnɨ́ŋɨ.³yeeŋ dǒra ǎl ka̱nnɨ́ŋɨ namá in kámíŋi, ' ii gí síŋ ila dɨ́tóŋ tuga jawí turba'ŋ ʉdo?. ⁴ǎlba loo írí ka̱gɨlé namá, ka̱gɨlé ná ila dɨtóŋ tuga jáwíŋ, ilá dɨtóŋ namá saa appâ kééŋe⁵ǎlba gʉbó dɨó ka̱rɨ́yá namá jurɨ́ juŋodʉŋo ka̱gɨlé,ná tuge patta jíbbe jíŋí, ná kí saba surû'ŋ ere a̱w .yeeŋ sí namá ka̱lɨ́ tɨ̌o dʉó nmás in kwǎ,' ka̱lɨ́ ai tɨ̌oba. ⁶bɨ́ ísa nazarǎtdʉŋo sí bóel asá ká̱ldábʉ lé a̱wgé yé sí asá Wʉ́o sǎlla piá, ǎl ilá loo sí ba̱gɨ́l asá dee–lé kʉlpol. ⁷maraŋ ǎl boo nás kééŋ Majira sí ná Potoro sí in bwǎ yé Galilɨe dɨ́eŋ ta̱bʉŋ dee–ii hílá áláŋba in ba̱gɨ́l inná ǎlbas yé kwǎ⁸Nyáŋá ǎlba ka̱kkɨ́e ná turba sí kúndé, yeeŋ sí namá ka̱lɨ́ tɨ̂o naŋ sí ila ʉʉ pirje eŋa.wala dʉó tog biir sí ás ááŋéba ɨdɨ̂ɨŋ ná yeeŋ sí ka̱lɨ́ tɨ̌o⁹Sarreŋ kí subú ísa namás Moo makdáláné sí lóŋóla ǎl yé, dee–lé Sitana sabé raŋa. ¹⁰yé moo namá nyáŋá kila kwa sí kwǎ ǎl ka̱ɨŋ ná komíŋi na mʉnɨŋá ka̱ɨŋ. ¹¹ǎlba in kélámmíe asá ísa sâlla eŋa naŋ Moo ja̱gɨ́la, wala saa ákéyéba¹²jásodʉŋo namás kééŋ Majira a̱w sí lóŋóla, ila jásodʉŋo naŋ dog kééŋ Majira kerŋa a̱w sí lóŋóla ǎl dɨ́eŋ dǒra ka̱ɨŋ elle lé ka̱nnɨ́ŋɨ. ¹³yeeŋ namá kûwŋie nás kɨ́eŋ bǎrŋa sí ááŋe maraŋ dog saa ákéyéba yeeŋ sí¹⁴asába soga niníŋ kʉ́ŋɨ́ jásodʉŋo namás wa̱yɨ na a̱w sí lóŋóla ila dɨo ǎl ka̱ɨŋɨ ná nʉŋ káméŋí namá úpúrí ɨdɨ̂ɨŋ ná kila kwa sí see kákéyéba ǎl yé sí ka̱gɨ́lé asá yé sâlla eŋa. ¹⁵namás in kwǎ ǎl dɨ́ldɨ́ŋ dɨó bɨlŋɨ nás kwa sí nyét belétullé bulŋí . ¹⁶Dʉó nái seetɨ̌o ná liiŋo áláŋ bás jopóŋó, maraŋ dʉó bi dʉó nái see ái tɨ̌oba áláŋ bálóméŋ eeŋ¹⁷Ná kin ósoma ná pirjéŋa áláŋ kí kíla kwaŋ jɨ́ya ǎl gí seejɨ̌okwa gé ná seejɨ̌okwa kí kona áláŋ kʉo bûrbaŋa kéréŋéli naŋ níŋ kí kálíta kɨ́woŋa kírsíŋol. ¹⁸Ná áláŋ kʉ̂mtɨ́ kí koŋá írí ká̱gɨ́yal, ná síír ilá ka̱bɨ́ ǎl kwa sí ɨ́rɨ̂w a̱rɨ tog bɨɨr áláŋkábʉloba, ná ába kɨ́eŋ kóŋá wajanaŋ írí kayé wajana básáŋ appé kɨ́a̱ŋɨ¹⁹ǎlbá Loŋpii îsa yeeŋ– sí ínnálaŋ risiŋo ila Loŋpii îsa namá jawíl bawíŋi ná Wʉ́o'ŋ kóŋá surúŋ ere koŋo. ²⁰ilá kééŋ Majira namá ka̱wŋi nás in belétulléŋ kírsíŋa loo bi loo lé ná Loŋpii'ŋ ósoma pirjéŋá ná yeeŋ sí tabbeŋ pii.