Uzbek: Bible for 1 Chronicles, 1 Corinthians, 1 John, 1 Kings, 1 Peter, 1 Samuel, 1 Thessalonians, 1 Timothy, 2 Corinthians, 2 John, 2 Kings, 2 Peter, 2 Samuel, 2 Thessalonians, 2 Timothy, 3 John, Acts, Colossians, Deuteronomy, Ephesians, Exodus, Galatians, Genesis, Hebrews, James, John, Joshua, Jude, Judges, Leviticus, Luke, Mark, Matthew, Numbers, Philemon, Philippians, Revelation, Romans, Ruth, Titus

Formatted for Translators

©2022 Wycliffe Associates
Released under a Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License.

Bible Text: The English Unlocked Literal Bible (ULB)
©2017 Wycliffe Associates
Available at https://bibleineverylanguage.org/translations
The English Unlocked Literal Bible is based on the unfoldingWord® Literal Text, CC BY-SA 4.0. The original work of the unfoldingWord® Literal Text is available at https://unfoldingword.bible/ult/.
The ULB is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License.

Notes: English ULB Translation Notes
©2017 Wycliffe Associates
Available at https://bibleineverylanguage.org/translations
The English ULB Translation Notes is based on the unfoldingWord translationNotes, under CC BY-SA 4.0. The original unfoldingWord work is available at https://unfoldingword.bible/utn.
The ULB Notes is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License.

To view a copy of the CC BY-SA 4.0 license visit http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/

Below is a human-readable summary of (and not a substitute for) the license.
You are free to:

Share — copy and redistribute the material in any medium or format.

Adapt — remix, transform, and build upon the material for any purpose, even commercially.

The licensor cannot revoke these freedoms as long as you follow the license terms.
Under the following conditions:

Attribution — You must attribute the work as follows: "Original work available at https://BibleInEveryLanguage.org." Attribution statements in derivative works should not in any way suggest that we endorse you or your use of this work.

ShareAlike — If you remix, transform, or build upon the material, you must distribute your contributions under the same license as the original.

No additional restrictions — You may not apply legal terms or technological measures that legally restrict others from doing anything the license permits.

Notices:
You do not have to comply with the license for elements of the material in the public domain or where your use is permitted by an applicable exception or limitation.
No warranties are given. The license may not give you all of the permissions necessary for your intended use. For example, other rights such as publicity, privacy, or moral rights may limit how you use the material.

Genesis

Chapter 1

¹Бошида Худо осмон ва ерни яратди. ²Ер шаклсиз ва бўм-бўш эди. Тубсизлик юзининг устида зулмат эди. Худонинг Руҳи сувлар устида учиб юрар эди.³Худо: “Ёруғлик бўлсин”,- деди ва ёруғлик бўлди. ⁴Худо ёруғликнинг яхши эканини кўрди ва Худо ёруғликни зулматдан ажратди. ⁵Сўнг Худо ёруғликни кундуз, зулматни эса тун, деб атади. Оқшом бўлди ва эрталаб бўлди – бу биринчи кун эди.⁶Худо яна: “Сувларнинг ўртасида гумбаз бўлсин ва у сувларни сувлардан ажратиб турсин”,- деди. ⁷Худо гумбазни яратиб, гумбаз остидаги сувни гумбаз устидаги сувдан ажратди ва шундай бўлди. ⁸Худо гумбазни осмон, деб атади. Оқшом бўлди ва эрталаб бўлди – бу иккинчи кун эди.⁹Худо яна: “Осмон остидаги сувлар бир жойга тўплансин-у, қуруқлик пайдо бўлсин”,- деди ва шундай бўлди. ¹⁰Худо қуруқликни ер, деб атади, сувлар тўпламини эса денгизлар, деб атади. Худо буларнинг яхши эканини кўрди.¹¹Худо яна: “Ер ўт, ўз турига хос уруғ берадиган ўсимлик ва ўз турига хос уруғи ичида бўлган мева берадиган дарахтни ўстирсин”,- деди ва шундай бўлди. ¹²Ер ўтлар, ўз турига хос уруғ берадиган ўсимликлар ва ўз турига хос уруғи ичида бўлган мева берадиган дарахтларни ўстирди. Худо буларнинг яхши эканини кўрди. ¹³Оқшом бўлди ва эрталаб бўлди – бу учинчи кун эди.¹⁴Худо яна: “Кундузни тундан ажратиш учун ҳамда аломатлар, фасллар, кунлар ва йилларни белгилаш учун осмон гумбазида ёритқичлар пайдо бўлсин. ¹⁵Улар ер юзини ёритиш учун осмон гумбазида ёритқичлар бўлсин”,- деди ва шундай бўлди.¹⁶Шундай қилиб, Худо иккита улкан ёритқичлар яратди. У кундузни бошқариш учун улканроқ ёритқич, тунни бошқариш учун эса кичикроқ ёритқични ҳамда юлдузларни яратди. ¹⁷Худо уларни осмоннинг гумбазида ўрнатди, токи улар ер юзини ёритсин ¹⁸ва тун билан кундузни бошқарсин ҳамда ёруғликни қоронғиликдан ажратиб турсин. Худо буларнинг яхши эканини кўрди. ¹⁹Оқшом бўлди ва эрталаб бўлди – бу тўртинчи кун эди.²⁰Худо яна: “Сувлар ҳаракатланувчи жониворлар билан тўлиб-тошсин ва қушлар ер устидан осмоннинг гумбазида учсинлар”,- деди. ²¹Шундай қилиб, Худо сувда тўлиб-тошган ҳаракатланувчи жониворлар ва улкан балиқлар, ҳамда қанотли қушларни ўз турига хос яратди. Худо буларнинг яхши эканини кўрди.²²Худо уларни дуо қилиб: “Серпушт бўлинглар, кўпайинглар ва денгиз сувларини тўлдиринглар. Қушлар ҳам ер юзида кўпайсинлар”,- деди. ²³Оқшом бўлди ва эрталаб бўлди – бу бешинчи кун эди.²⁴Худо яна: “Ер ўз турига хос жониворларни, чорва, судралувчиларни ҳамда ердаги ўз турига хос ҳайвонларни келтириб чиқарсин”,- деди ва шундай бўлди. ²⁵Шундай қилиб, Худо ердаги ўз турига хос ҳайвонларни, ўз турига хос чорваларни ҳамда ердаги ўз турига хос барча судралувчиларни яратди. Худо буларнинг яхши эканини кўрди.²⁶Худо яна: “Ўз суратимизга кўра, Ўзимизга ўхшаш қилиб одамни яратайлик. Улар денгиздаги балиқлар, осмондаги қушлар, чорвалар ва ерда судралиб юрадиган барча судралувчилар устидан, бутун ер устидан ҳукмронлик қилсинлар”,- деди. ²⁷Шундай қилиб, Худо одамни Ўз суратида, уни Худонинг суратида яратди. Уларни эркак ва аёл қилиб яратди.²⁸Худо уларни дуо қилиб, уларга: “Серпушт бўлинглар ва кўпайинглар. Ер юзини тўлдириб, уни бўйсундиринглар. Денгиздаги балиқлар, осмондаги қушлар ҳамда ер юзида ҳаракатланувчи барча ҳайвонлар устидан ҳукмронлик қилинглар”,- деди. ²⁹Сўнг Худо : “Мана, Мен сизларга бутун ер юзидаги уруғ берадиган ҳамма ўсимликларни ва меваси уруғ берадиган ҳамма дарахтларни бердим. Булар сизларга озуқа бўлади.³⁰Ер юзидаги барча ҳайвонларга, осмондаги барча қушларга ҳамда ер юзида судралиб юрувчиларга эса озуқа учун ҳамма кўкатларни бердим”,- деди ва шундай бўлди. ³¹Худо Ўзи яратган ҳамма нарсани кўрди-да, мана, булар жуда яхши эди. Оқшом бўлди ва эрталаб бўлди – бу олтинчи кун эди.

Chapter 2

¹Шу тарзда осмон, ер ва уларнинг қўшинларини яратиш тугалланди. ²Худо Ўз қилган ишларини еттинчи куни тугаллаб, барча қилган ишларидан еттинчи кунда дам олди. ³Шунда Худо еттинчи кунни дуо қилиб, уни муқаддаслади, чунки Худо ушбу кунда Ўзининг барча яратган ва бажарган ишларидан дам олди.⁴Мана бу – яратилиш вақтида бўлган осмон ва ернинг келиб чиқишидир. Раббий Худо еру осмонни яратган пайтда ⁵даладаги бирон ўсимлик, даладаги бирон ўт ҳали ўсмаган эди, чунки Раббий Худо ҳали ер юзига ёмғир ёғдирмаган эди ва ерга ишлов бериш учун одам йўқ эди. ⁶Лекин ердан буғ кўтарилиб, бутун ер юзини суғориб турар эди.⁷Сўнгра Раббий Худо ернинг тупроғидан одамни яратиб, унинг димоғига ҳаёт нафасини пуфлади ва одам тирик жон бўлди. ⁸Раббий Худо Эденда, шарқ томонда боғ ўтқазди ва Ўзи яратган одамни ўша ерда жойлаштирди.⁹Раббий Худо ердан кўзга ёқимли ва емоққа яхши бўлган ҳар хил дарахтларни ўстирди. Боғнинг ўртасида эса ҳаёт дарахтини ва яхшилик билан ёмонликни билиш дарахтини қўйди. ¹⁰Боғни суғориш учун Эдендан дарё оқиб чиқар, сўнг тўрт ирмоққа бўлинар эди.¹¹Биринчисининг номи Пишўндир. У олтини бор бўлган бутун Хавилаҳ ерини айланиб оқади. ¹²Бу ернинг олтини яхшидир. У ерда хушбўй қатрон ва ақиқ тоши бор.¹³Иккинчи дарёнинг номи Гиҳўндир. У бутун Куш ерини айланиб оқади. ¹⁴Учинчи дарёнинг номи Хиддеқелдир. У Ашурнинг шарқ томонига қараб оқади. Тўртинчи дарё эса Фуротдир.¹⁵Раббий Худо инсонни олиб, Эден боғига ишлов бериш ва уни қўриқлаш учун уни ушбу ерга жойлаштирди. ¹⁶Раббий Худо инсонга шундай амр берди: “Боғнинг ҳар бир дарахтидан бемалол еявергин. ¹⁷Фақат яхшилик ва ёмонликни билиш дарахтидан емагин. Чунки ундан еган куниёқ аниқ ўласан.”¹⁸Кейин Раббий Худо: “Одамнинг ёлғиз бўлиши яхши эмас, унга муносиб ёрдамчи яратаман”,- деди. ¹⁹Раббий Худо тупроқдан барча даладаги ҳайвонларни, барча осмондаги қушларни ясаб, одам уларга қандай ном беришини кўриш учун унинг олдига олиб келди. Одам ҳар бир тирик жонни қандай атаса, унинг номи шундай бўлди. ²⁰Одам барча чорваларга, барча осмондаги қушларга ва барча даладаги ҳайвонларга ном берди, лекин одамга муносиб ёрдамчи топилмади.²¹Шунда Раббий Худо одамни қаттиқ уйқуга солди. У ухлаб қолгач, унинг қовурғаларидан биттасини олиб, ўрнини эт билан қоплади. ²²Раббий Худо одамдан олган қовурғадан хотинни яратди ва уни одамнинг олдига олиб келди. ²³Одам эса: “Бу – менинг суякларимдан суяк ва менинг этимдан этдир. У хотин, деб аталади, чунки эрдан олинган”,- деди.²⁴Шунинг учун эркак ўз ота-онасини қолдириб, ўз хотинига ёпишади ва улар бир тан бўладилар. ²⁵Одам билан хотини иккаловлари ҳам яланғоч эдилар, аммо уялмас эдилар.

Chapter 3

¹Раббий Худо яратган барча даладаги ҳайвонлар орасида илон энг айёри эди. Илон хотинга: “Ростдан ҳам Худо: «Боғдаги ҳеч бир дарахтдан еманглар», деб айтдими?”- деди. ²Хотин эса илонга деди: “Боғдаги дарахтларнинг мевасидан ея оламиз-у, ³Худо: «Сизлар ўлмаслигингиз учун фақат боғнинг ўртасидаги дарахтнинг мевасидан еманглар ҳам, унга тегманглар ҳам», деди”.⁴Илон эса хотинга деди: “Йўқ, аниқ ўлмайсизлар! ⁵Чунки Худо биладики, ундан еган куниёқ кўзларингиз очилади, шунда сизлар худолар каби яхшилик ва ёмонликни биладиган бўласизлар”. ⁶Хотин эса дарахтнинг озиққа яхши, кўзга ёқимли ва донолик бериши учун иштиёқли эканини кўриб, унинг мевасидан олиб еди. Кейин эрига ҳам берди, у ҳам еди.⁷Шунда иккаловларининг кўзлари очилиб, яланғоч эканларини пайқадилар ва анжир баргларини бир-бирига тикиб, ўзларига белбоғлар ясадилар. ⁸Сўнг улар куннинг салқинида боғда юрган Раббий Худонинг овозини эшитдилар. Шунда одам ва унинг хотини Раббийнинг юзидан қочиб, боғдаги дарахтларнинг орасида яшириндилар.⁹Раббий Худо эса одамни чақириб унга: “Қаердасан?”- деди. ¹⁰У эса: “Мен боғда овозингни эшитиб қўрқдим, чунки мен яланғочман. Шунинг учун яшириндим”,- деди. ¹¹Худо: “Яланғоч эканингни сенга ким айтди? Мен сенга: «Ема», деб буюрган дарахтнинг мевасидан едингми?”- деб сўради ундан.¹²Одам: “Сен менга берган хотин шу дарахтнинг мевасидан менга берди, мен эса едим”,- деди. ¹³Раббий Худо хотинга: “Бу нима қилганинг?”- деди. Хотин эса: “Илон мени авради ва мен едим”,- деди.¹⁴Шунда Раббий Худо илонга деди: “Сен шундай қилганинг учун ҳамма чорвалар ва барча даладаги ҳайвонлар орасида лаънатисан. Сен қорнинг билан юрасан ва умринг бўйи тупроқ ейсан. ¹⁵Сен билан хотин орасига, сенинг уруғинг билан унинг уруғи орасига душманлик соламан. У сенинг бошингни шикастлайди, сен эса унинг товонини чақасан”.¹⁶Хотинга эса: “Сенинг ҳомиладорлигингда азобларингни ўта кўпайтираман. Фарзандларингни азобда туғасан. Иштиёғинг эрингга бўлади, у эса сенинг устингдан ҳукмронлик қилади”,- деди.¹⁷Одамга эса деди: “Сен хотинингнинг сўзига қулоқ солганинг учун, Мен сенга: «Ема», деб буюрган дарахтдан еганинг учун ер юзи сен туфайли лаънатланди. Бутун умринг бўйи ундан азобланиб озиқланасан. ¹⁸Ер сенга тикану янтоқ ўстиради, сен эса дала ўтлари билан озиқланасан. ¹⁹Сен ўзинг олинган ерга қайтгунингча пешана теринг билан нон ейсан, чунки тупроқдирсан ва тупроққа қайтасан”.²⁰Одам ўз хотинининг исмини Ҳавва (“Ҳаёт берадиган”) қўйди, чунки у ҳамма яшовчиларнинг онаси бўлди. ²¹Раббий Худо одамга ва унинг хотинига теридан кийим ясаб, уларни кийинтирди.²²Сўнгра Раббий Худо: “Мана, одам яхшилик ва ёмонликни билиб, Бизнинг биримиздек бўлди. Энди қўлини чўзиб, ҳаёт дарахтининг мевасидан ҳам ололмасин ва уни еб, абадий яшай ҳам ололмасин!”- деди. ²³Шундай қилиб, Раббий Худо, одамни ўзи олинган ерга ишлов бериши учун Эден боғидан чиқариб юборди. ²⁴У одамни ҳайдаб юборгач, ҳаёт дарахтига борадиган йўлни қўриқлаш учун Эден боғининг шарқ томонига керубни ва айланадиган алангали қилични қўйди.

Chapter 4

¹Одам-Ато ўз хотини Ҳаввани таниб-билгач, у ҳомиладор бўлиб Қаънни туғди. Шунда у: “Раббийдан одамга эга бўлдим”,- деди. ²Сўнгра унинг укаси Ҳобилни туғди. Ҳобил қўйларга чўпон, Қаън эса ер ишловчи эди.³Бир қанча вақт ўтганидан сўнг, Қаън ернинг ҳосилларидан Раббийга бағишлов келтирди. ⁴Ҳобил ҳам қўйларининг тўнғичларидан ва уларнинг думбасидан қурбонлик келтирди. Раббий Ҳобилга ва унинг қурбонлигига назар ташлади, ⁵лекин Қаънга ва унинг бағишловига назар ташламади. Қаън эса ўта ғазабланди, унинг юзи тундлашди.⁶Раббий эса Қаънга деди: “Нега ғазабландинг? Нега юзинг тундлашди? ⁷Агар яхшилик қилсанг, бошингни кўтариб юрмайсанми? Агар яхшилик қилмасанг, гуноҳ эшик ёнида ётибди ва сени ўзига жалб қилади, лекин сен унинг устидан ҳукмронлик қил!”⁸Қаън укаси Ҳобил билан суҳбатлашди. Улар далада бўлганларида, Қаън укаси Ҳобилга қарши чиқиб, уни ўлдирди. ⁹Раббий Қаъндан: “Уканг Ҳобил қани?”- деб сўради. “Билмайман,- деди Қаън,- мен укамга қўриқчиманми?”¹⁰Раббий эса деди: “Сен нима қилиб қўйдинг? Уканг қонининг овози Менга ердан фарёд қилмоқда. ¹¹Энди сенинг қўлинг билан туққан укангнинг қонини қабул қилиш учун оғзини очган ердан сен лаънатландинг. ¹²Ерга ишлов берганингда, у сен учун ўз қувватини бошқа бермайди. Сен ер юзида қувғин ва дайди бўласан”.¹³Қаън эса Раббийга деди: “Менинг жазойим кўтара оладиганимдан ҳам улкандир. ¹⁴Энди Сен мени ер юзидан қувяпсан, мен Сенинг юзингдан ҳам яширинаман. Шундай қилиб, ер юзида қувғин ва дайди бўламан. Учраган ҳар кимса мени ўлдиради”. ¹⁵Раббий унга: “Агар ким Қаънни ўлдирса, ундан етти карра ўч олинади”,- деди. Сўнг Раббий учраган кимса Қаънни ўлдирмаслиги учун унга белги қўйди.¹⁶Шу тариқа, Қаън Раббийнинг ҳузуридан кетиб, Эденнинг шарқ томонидаги Нўд ерида жойлашди. ¹⁷Қаън хотинини таниб-билди, у ҳомиладор бўлиб Энўхни туғди. Сўнг Қаън шаҳар қурди ва шаҳарнинг номини ўғлининг исми билан Энўх, деб атади.¹⁸Энўхдан Ирад туғилди, Ираддан Мехиёэл туғилди, Мехиёэлдан Метушоил туғилди, Метушоилдан Ламех туғилди. ¹⁹Ламех иккита хотин олди: бирининг исми Адаҳ, бошқасинининг исми Тсилла эди.²⁰Адаҳ Ёболни туғди. Ёбол подага эга бўлган, чодирда яшовчиларнинг отаси эди. ²¹Унинг укасининг исми Юбол эди. У қўбиз ва най чалувчиларнинг отаси эди. ²²Тсилла Тубал-Қаънни туғди. У мис ва темирдан барча қуролларни ясовчи эди. Тубал-Қаъннинг синглиси Наамаҳ эди.²³Ламех ўз хотинларига деди: “Эй, Адаҳ ва Тсилла, менинг овозимга қулоқ солинглар. Эй, Ламех хотинлари, сўзларимга диққат қилинглар! Мен ўз ярамга эркакни ҳалок қилдим, ўз зиёнимга ўсмирни ўлдирдим. ²⁴Агар Қаън учун етти карра ўч олинса, Ламех учун етмиш карра етти марта ўч олинади!”²⁵Одам-Ато ўз хотинини яна таниб-билди. Шунда Ҳавва ўғил туғиб, унинг исмини Шит (“Солган”) қўйди, чунки: “Қаън ўлдирган Ҳобилнинг ўрнига Худо менга бошқа уруғ солди”,- деди у. ²⁶Шитдан ҳам ўғил туғилди. Шит унинг исмини Энўш қўйди. Шу вақтдан бошлаб одамлар Раббийнинг номини чақира бошладилар.

Chapter 5

¹Мана бу – Одам-Атонинг насабномаси: Худо одамни яратган кунида, уни Худога ўхшаш қилиб яратди. ²У уларни эркак ва хотин қилиб яратди. Уларни яратган кунида дуо қилиб, Одам, деб атади.³Одам-Ато бир юз ўттиз ёшга кирганида, ўзига ўхшаш, ўзининг суратида ўғил дунёга келтирди. Унинг исмини Шит қўйди. ⁴Шит туғилганидан сўнг Одам-Атонинг яшаган кунлари саккиз юз йил эди. Ундан яна ўғиллару қизлар туғилди. ⁵Одам-Ато ҳаётининг кунлари тўққиз юз ўттиз йил эди, сўнг у ўлди.⁶Шитдан эса бир юз беш ёшида Энўш туғилди. ⁷Энўш туғилганидан сўнг Шит саккиз юз етти йил яшади ва ундан яна ўғиллару қизлар туғилди. ⁸Шитнинг барча кунлари тўққиз юз ўн икки йил эди, сўнг у ўлди.⁹Энўш тўқсон йил яшади ва ундан Қенан туғилди. ¹⁰Қенан туғилганидан сўнг Энўш саккиз юз ўн беш йил яшади ва ундан яна ўғиллару қизлар туғилди. ¹¹Энўшнинг барча кунлари тўққиз юз беш йил эди, сўнг у ўлди.¹²Қенандан эса етмиш ёшида Махалалил туғилди. ¹³Махалалил туғилганидан сўнг Қенан саккиз юз қирқ йил яшади ва ундан яна ўғиллару қизлар туғилди. ¹⁴Қенаннинг барча кунлари тўққиз юз ўн йил эди, сўнг у ўлди.¹⁵Махалалилдан эса олтмиш беш ёшида Йоред туғилди. ¹⁶Йоред туғилганидан сўнг Махалалил саккиз юз ўттиз йил яшади ва ундан яна ўғиллару қизлар туғилди. ¹⁷Махалалилнинг барча кунлари саккиз юз тўқсон беш йил эди, сўнг у ўлди.¹⁸Йореддан эса бир юз олтмиш икки ёшида Энўх туғилди. ¹⁹Энўх туғилганидан сўнг Йоред саккиз юз йил яшади ва ундан яна ўғиллару қизлар туғилди. ²⁰Йореднинг барча кунлари тўққиз юз олтмиш икки йил эди, сўнг у ўлди.²¹Энўхдан эса олтмиш беш ёшида Метушелаҳ туғилди. ²²Метушелаҳ туғилганидан сўнг Энўх уч юз йил давомида Худо билан бирга юрар эди. Ундан яна ўғиллару қизлар туғилди. ²³Энўхнинг барча кунлари уч юз олтмиш беш йил эди. ²⁴У Худо билан бирга юриб, тўсатдан йўқ бўлиб қолди, чунки Худо уни олиб кетди.²⁵Метушелаҳдан эса бир юз саксон етти ёшида Ламех туғилди. ²⁶Ламех туғилганидан сўнг Метушелаҳ етти юз саксон икки йил яшади ва ундан яна ўғиллару қизлар туғилди. ²⁷Метушелаҳнинг барча кунлари тўққиз юз олтмиш тўққиз йил эди, сўнг у ўлди.²⁸Ламехдан эса бир юз саксон икки ёшида ўғил туғилди. ²⁹У: “Раббий лаънатлаган ерга ишлов беришимизда ва қўлларимиз меҳнатида у бизга тасалли беради”,- деб ўғлининг исмини Нуҳ (“Ором”) қўйди.³⁰Нуҳ туғилганидан сўнг Ламех беш юз тўқсон беш йил яшади ва ундан яна ўғиллару қизлар туғилди. ³¹Ламехнинг барча кунлари етти юз етмиш етти йил эди, сўнг у ўлди.³²Нуҳдан эса беш юз ёшида Шем, Хаум ва Йафет исмли ўғиллар туғилди.

Chapter 6

¹Ер юзида одамлар кўпая бориб, уларда қизлар туғила бошлаганида, ²Худонинг ўғиллари инсон қизларининг гўзал эканликларини кўриб, танлаганларини хотинликка ола бошладилар. ³Шунда Раббий: “Менинг Руҳим одамлар билан абадий баҳслашишда бўлмайди, чунки улар танадирлар. Шунинг учун уларнинг кунлари бир юз йигирма йил бўлсин”,- деди.⁴Ўша вақтларда, айниқса, Худонинг ўғиллари инсон қизларига кирган ва қизлар уларга болалар туға бошлаган пайтдан сўнг ер юзида улкан паҳлавонлар бўлган эди. Бу полвонлар – қадимдан донгдор одамлар эдилар.⁵Худо, ер юзида одамларнинг бузуқлиги буюк эканини ва уларнинг юрагидаги ҳамма ўй-фикрлари доимо фақат ёмонлик эканини кўрди. ⁶Раббий ерда инсонни яратганидан афсусланиб, юрагида қайғурди.⁷Шунда Раббий деди: “Ўзим яратган инсонларни ер юзидан қириб ташлайман. Инсондан тортиб чорвагача, судралиб юрувчилар ва осмондаги қушларгача қириб ташлайман, чунки уларни яратганимдан афсусдаман”. ⁸Бироқ Нуҳ Раббийнинг нигоҳида илтифот топди.⁹Мана бу Нуҳнинг насабномаси: Нуҳ ўз авлодида ҳақ ва бенуқсон одам бўлиб, Худонинг қаршисида юрар эди. ¹⁰Нуҳдан Шем, Хаум ва Йафет исмли учта ўғил туғилди.¹¹Ер эса Худонинг кўз ўнгида бузилиб борар эди, бор замин зўравонликка тўлган эди. ¹²Худо ер юзига назар ташлади – мана, у бузилган эди, чунки ердаги ҳар бир башар ўз йўлини бузган эди.¹³Шунда Худо Нуҳга деди: “Менинг кўз олдимда ҳар бир вужуднинг охирати келди, чунки ер улардан зўравонликка тўлди. Энди Мен уларни ер юзидан қириб ташлайман. ¹⁴Сен шамшод дарахтидан кема яса, кеманинг ичида хоналар қил ва кемага ичкаридан ҳамда ташқаридан қатрон суртгин. ¹⁵Уни шундай яса: кеманинг узунлиги уч юз тирсак, кенглиги эллик тирсак, баландлиги эса ўттиз тирсак бўлсин.¹⁶Кемада туйнук ясаб, уни кеманинг тепасида бир тирсак қилиб тугат. Кеманинг эшигини унинг ён томонидан қил. Кемани пастки, иккинчи ва учинчи қаватли қилиб қур. ¹⁷Мана, Мен осмон остидаги ҳаёт нафасига эга бўлган ҳар бир вужудни ҳалок қилиш учун ер юзига сув тошқинини юбораман. Ердаги бор мавжудот ҳалок бўлади.¹⁸Аммо сен билан аҳд тузаман. Шунда сен билан бирга ўғилларинг, хотининг, ўғилларингнинг хотинлари кемага кирасизлар. ¹⁹Шунингдек, тирик қолишлари учун ўзинг билан бирга ҳамма жонзоддан, ҳар бир вужуддан кемага бир жуфтдан олиб киргин. Улардан бири эркак, бири урғочи бўлсин.²⁰Ўз турига кўра қушлардан, ўз турига кўра чорвалардан, ўз турига кўра судралиб юрувчилардан – ҳаммасидан бир жуфтдан тирик қолишлари учун сенинг ёнингга кирсин. ²¹Сен ўзинг билан егуликка ҳар хил овқатдан олиб, уларни ғамла. У сенга ва уларга озиқ бўлади”. ²²Нуҳ худди шундай қилди. У ҳаммасини Худо буюрганидек бажарди.

Chapter 7

¹Раббий Нуҳга деди: “Сен бутун хонадонинг билан кемага киринглар. Чунки Менинг кўз ўнгимда бу авлодда сен ҳақ одам эканингни кўрдим. ²Ҳар бир ҳалол ҳайвондан – унинг эркаги ва урғочисидан еттитадан олиб, ҳаром ҳайвондан эса унинг эркаги ва урғочисидан иккитадан ол, ва ўзинг билан кемага олиб кир. ³Осмондаги қушлардан ҳам, уларнинг эркагидан ва урғочисидан еттитадан кемага олиб кир, токи бутун ер юзида уруғ сақлансин.⁴Чунки етти кундан сўнг Мен ерга қирқ кечаю қирқ кундуз ёмғир ёғдираман. Ўзим яратган бутун мавжудотни ер юзидан қириб ташлайман”. ⁵Нуҳ ҳаммасини Раббий буюрганидек қилди.⁶Сув тошқини ер юзини босганида, Нуҳ олти юз ёшда эди. ⁷Нуҳ ва унинг ўғиллари, унинг хотини ва ўғилларининг хотинлари у билан бирга сув тошқини туфайли кемага кирдилар.⁸Ҳалол ҳайвонлардан ва ҳаром ҳайвонлардан, қушлардан ва барча ерда судралиб юрувчилардан – ⁹Худо Нуҳга буюрганидек, жуфт-жуфтдан: эркаги ва урғочисидан Нуҳнинг олдига кемага кирдилар. ¹⁰Етти кундан сўнг ер юзини сув тошқинлари босди.¹¹Нуҳ умрининг олти юзинчи йили, иккинчи ойнинг ўн еттинчи кунида, айнан шу куни буюк тубсизликнинг манбалари ёрилди, осмон деразалари очилиб кетди ¹²ва қирқ кечаю қирқ кундуз ер юзига ёмғир ёғди.¹³Айнан шу куни Нуҳ ва унинг ўғиллари Шем, Хаум, Йафет ҳамда Нуҳнинг хотини ва ўғилларининг учта хотинлари кемага кирдилар. ¹⁴Улар билан бирга ўз турига кўра барча ёввойи ҳайвонлар, ўз турига кўра барча чорвалар, ерда судралиб юрадиган ўз турига кўра барча судралиб юрувчилар, ўз турига кўра барча парвоз қиладиганлар, барча қушлар ва қанотлилар,¹⁵хуллас, ҳаёт руҳига эга бўлган ҳамма вужуд Нуҳнинг олдига, кемага жуфт-жуфтдан кирдилар. ¹⁶Худо Нуҳга буюрганидек, кирадиган ҳар бир вужуднинг эркаги ва урғочиси кирди. Раббий Нуҳнинг кетидан эшикни ёпиб қўйди.¹⁷Ер юзида тошқин қирқ кун давом этди. Сувлар кўпайиб бориб, кемани кўтарди ва у ердан юқорига кўтарилди. ¹⁸Сув эса ер юзида тошиб, ўта кўпайиб борди. Кема сув юзида сузиб юрар эди.¹⁹Ер юзида сувлар беҳад тошди. Осмон остидаги баланд тоғларнинг барчаси сув билан қопланди. ²⁰Сув тоғларнинг устидан ўн беш тирсак юқори кўтарилиб, уларни қоплади.²¹Ер юзида ҳаракат қилувчи ҳар бир вужуд – қушлар ҳам, чорвалар ҳам, ҳайвонлар ҳам, ерда судралиб юрадиган судралувчилар ҳам, ҳамма одамлар ҳам ҳалок бўлдилар. ²²Димоғида ҳаёт руҳи бўлган, қуруқликда яшаган ҳар бир вужуд ҳалок бўлди.²³Ер юзида бўлган барча мавжудот – инсондан тортиб чорвагача, судралувчилар ва осмондаги қушларгача – хуллас, ҳаммаси қирилиб кетди. Фақат Нуҳ ва у билан бирга кемада бўлганлар тирик қолдилар. ²⁴Ер юзида сув бир юз эллик кун тошди.

Chapter 8

¹Худо Нуҳ ва у билан бирга кема ичида бўлган ҳайвонлару чорвани эсга олди. Худо ерга шамол юборди ва сувлар тўхтади. ²Тубсизликнинг манбалари ва осмон деразалари ёпилди, осмондан ёмғир ёғиши тўхтади. ³Сувлар аста-секин ердан қайтиб, бир юз эллик кундан сўнг камайди.⁴Кема еттинчи ойнинг ўн еттинчи кунида Арарат тоғларининг устида тўхтади. ⁵Сувлар эса ўнинчи ойгача аста-секин камайиб бораверди. Шундай қилиб, ўнинчи ойнинг биринчи кунида тоғ тепалари кўринди.⁶Қирқ кун ўтганидан сўнг Нуҳ ясаган кемасининг деразасини очиб, ⁷қарғани чиқариб юборди. Қарға эса ердаги сувлар қуригунича учиб кетиб, кемага келиб тураверди.⁸Сўнгра Нуҳ ер юзидан сувлар кетганини кўриш учун каптарни чиқариб юборди. ⁹Лекин каптар ўз оёғи учун ором жойи топа олмай, Нуҳнинг олдига, кемага қайтиб келди, чунки ҳали бутун ер юзида сувлар бор эди. Нуҳ қўлини узатиб, каптарни ўз ёнига, кемага олди.¹⁰Етти кун кутиб, у яна каптарни кемадан чиқариб юборди. ¹¹Каптар кечки пайтда унга қайтиб келганида, мана, унинг тумшуғида янги зайтун барги бор эди. Шунда Нуҳ сув ер юзидан кетганини билди. ¹²Яна етти кун кутиб, у каптарни кемадан чиқариб юборди, лекин бу сафар каптар унга қайтиб келмади.¹³Олти юз биринчи йил, биринчи ойнинг биринчи кунида ердаги сув қуриди. Нуҳ кеманинг томини олиб қўйиб, ташқарига қаради ва, мана, ер юзи қуриган эди. ¹⁴Иккинчи ойнинг йигирма еттинчи кунида ер тўлиқ қуриди.¹⁵Худо Нуҳга деди: ¹⁶“Сен ва сен билан бирга хотининг, ўғилларинг ва ўғилларингнинг хотинлари кемадан чиқинглар. ¹⁷Барча жониворлардан сен билан бирга бўлган ҳайвонларнинг ҳаммасини: қушларни, чорваларни, ерда судралиб юрадиган судралувчиларни олиб чиқ. Улар ер юзида серпушт бўлиб, серҳосил бўлсинлар ва ер юзида кўпайсинлар”.¹⁸Шунда Нуҳ ўз ўғиллари ва хотини ҳамда ўғилларининг хотинлари билан бирга чиқди. ¹⁹Ҳайвонлар, судралувчилар, қушлар, ер юзида ҳаракат қилувчиларнинг ҳаммаси ўз турига кўра кемадан чиқишди.²⁰Нуҳ эса Раббийга қурбонгоҳ қурди. Сўнг у ҳар бир ҳалол ҳайвондан, ҳар бир ҳалол қушдан олиб, қурбонгоҳ устида уларни тамоман ёндирилиш қурбонлиги сифатида куйдирди. ²¹Раббий хушбўй ҳидни ҳидлади. Шунда Раббий Ўз юрагида деди: “Энди Мен ерни инсон туфайли бошқа лаънатламайман, чунки инсоннинг юрагидаги фикру хаёли ёшлигидан бузуқдир. Мен энди қилганимдек, ҳамма жонзодни бошқа нобуд қилмайман. ²²Бундан буён, ҳали ер турар экан – экиш ва йиғиш, совуқ ва иссиқ, ёз ва қиш, кун ва тун ҳеч тугамайди”.

Chapter 9

¹Худо Нуҳ билан унинг ўғилларини дуо қилиб деди: “Серпушт бўлинглар, кўпайиб, ер юзини тўлдиринглар. ²Ердаги ҳамма ёввойи ҳайвонлар, осмондаги қушлар, ерда судралиб юрадиган ҳаммалар, денгиздаги балиқлар сизлардан қўрқиб, титрасинлар. Улар сизнинг қўлингизга топширилган.³Яшаётган ҳар бир жонивор сизларга озиқ бўлсин. Сизларга ҳамма нарсани кўк ўт сифатида бердим. ⁴Фақат этни жони билан, яъни қони билан еманглар.⁵Сизларнинг жонингиз жойлашган қонингиз учун хун талаб қиламан. Одамнинг жони учун ҳар бир ҳайвондан ҳам, одамдан ҳам хун талаб қиламан. Шунингдек, ўз биродарини жони учун ҳар бир одамдан хун талаб қиламан. ⁶Ким одам қонини тўкса, унинг қони ҳам одам қўли билан тўкилади. Чунки одам Худонинг суратида яратилган. ⁷Сизлар эса серпушт бўлиб кўпайинглар ва ер юзида тарқалиб кўпайинглар”.⁸Худо яна Нуҳ билан унинг ўғилларига деди: ⁹“Мана, Мен сизлар билан ва сизлардан кейинги авлодларингиз билан аҳд тузаман. ¹⁰Сизлар билан бирга бўлган ҳар бир тирик жонзод билан ҳам, қушлар, жониворлар, ернинг ҳамма ёввойи ҳайвонлари билан ҳам, кемадан чиққанларнинг ҳар бири, ернинг ҳар бир ҳайвони билан ҳам аҳд тузаман.¹¹Мен сизлар билан шундай аҳд тузаман: Энди бошқа тошқин сувлари туфайли бор мавжудот қирилмайди, ерни барбод қилиш учун энди тошқин бўлмайди”. ¹²Сўнгра Худо деди: “Мен сизлар билан ҳамда сизлар билан бирга бўлган ҳар бир тирик жон билан тузаётган, авлодлардан-авлодларга ўтадиган аҳднинг аломати шундай: ¹³Мен булутларда камалак ўрнатаман ва у Менинг ер билан аҳдимнинг аломати бўлади.¹⁴Ер юзига булут келтирганимда, булутларда камалак кўринади. ¹⁵Шунда Мен сизлар билан ва ҳар бир вужуддаги барча тирик жонзод билан тузган аҳдимни эслайман. Яна барча мавжудотни қириш учун сув тошқини бўлмайди.¹⁶Камалак булутларда бўлади. Мен уни кўрганимда, Худо ва ернинг ҳар бир вужуддаги барча мавжудоти орасидаги абадий аҳдни эсга оламан”. ¹⁷Шу тариқа, Худо Нуҳга деди: “Менинг ердаги ҳар бир мавжудот билан тузган аҳдимнинг аломати ана шу бўлади”.¹⁸Нуҳнинг кемадан чиққан ўғиллари: Шем, Хаум ва Йафет эди. Хаум Канъаннинг отасидир. ¹⁹Булар Нуҳнинг уч ўғиллари эди. Улардан бутун ер юзи бўйлаб одамзод тарқалди.²⁰Нуҳ ерга ишлов бера бошлади ва узумзор ўтқазди. ²¹Бир куни у шароб ичди ва маст бўлиб, чодирда яланғоч ётган эди.²²Канъаннинг отаси Хаум отасининг яланғочлигини кўриб, ташқаридаги икки акасига айтди. ²³Шем ва Йафет эса кийимларини елкаларига ташлаб, орқалари билан юриб боришди ва яланғоч оталарини ёпиб қўйишди. Шундай қилиб, юзлари орқага қарагани учун, улар унинг яланғочлигини кўришмади.²⁴Нуҳ шароб мастлигидан уйғонгач, кенжа ўғли унга нима қилганини билиб олди. ²⁵Шунда Нуҳ: “Канъан лаънати бўлсин, акаларига қулларнинг қули бўлсин”,- деди.²⁶Кейин яна деди: “Шемнинг Раббий Худоси муборак бўлсин. Канъан эса Шемга қул бўлсин. ²⁷Худо Йафетни кенгайтирсин, у Шемнинг чодирларида яшасин. Канъан эса унга қул бўлсин”.²⁸Нуҳ тошқиндан сўнг уч юз эллик йил яшади. ²⁹Нуҳнинг барча кунлари тўққиз юз эллик йил эди, сўнг у ўлди.

Chapter 10

¹Мана, Нуҳ ўғиллари Шем, Хаум ва Йафетнинг тошқиндан сўнг туғилган авлодлари:²Йафетнинг ўғиллари: Гўмер, Магўг, Модай, Юнон, Тубал, Мешех ва Тирос. ³Гўмернинг ўғиллари: Ашкеназ, Рифат ва Тўгармаҳ. ⁴Юноннинг ўғиллари: Элишаҳ, Таршиш, Киттим ва Дўдоним. ⁵Булардан эллар оролларининг ерлари – ҳар бири ўз тили, ўз насли ва ўз миллати бўйича бўлинди.⁶Хаумнинг ўғиллари: Куш, Миср, Пут ва Канъан. ⁷Кушнинг ўғиллари: Себа, Хавилаҳ, Сабтаҳ, Раамаҳ ва Сабтеха. Раамаҳнинг ўғиллари: Шеба ва Дедон.⁸Кушдан яна Нимрўд туғилди. Ер юзида у қудратли одам бўла бошлади. ⁹У Раббий қаршисида қудратли овчи бўлди. Шунинг учун: “Раббий қаршисида Нимрўд каби қудратли овчи”,- дейилади. ¹⁰Унинг шоҳлиги бошида Шинар еридаги Бобил, Эрех, Аккад ва Калнеҳ шаҳарлари эди.¹¹Бу ердан Ашур чиқиб Нийневеҳ, Реҳобўт-Ир ва Келаҳ шаҳарларини барпо қилди. ¹²У Нийневеҳ билан Келаҳ ўртасидаги Ресен шаҳрини ҳам қурди, бу улкан шаҳардир. ¹³Мисрдан туғилганлар: Лудий, Анамим, Леҳабим, Наптуҳим, ¹⁴Патрўсий, Каслуҳим (ундан Пелишт халқи келиб чиққан) ва Кафтўрий.¹⁵Канъандан туғилганлар: тўнғичи Сидўн, Хет, ¹⁶Ябус, Амўр, Гиргош, ¹⁷Ҳив, Арқий, Синий, ¹⁸Арвад, Тсемар ва Ҳамотий. Кейинчалик Канъан қабилалари тарқалиб кетишди.¹⁹Канъанликлар яшайдиган ерлар чегараси Сидўндан Гарор ва Ғазогача, бу ердан Садўм, Ғамўра, Адмаҳ, Тсебўйим ва Лаша шаҳарларигача эди. ²⁰Булар ўз авлодлари, ўз тиллари, ўз ерлари ва ўз халқларига кўра Хаум ўғилларидир.²¹Йафетнинг акаси Шем ҳам фарзандлар кўрди. У Эбернинг барча ўғилларининг отаси эди. ²²Шемнинг ўғиллари: Элам, Ашур, Арпахшод, Луд ва Арамдир. ²³Арамнинг ўғиллари: Уз, Ҳул, Гетер ва Машдир.²⁴Арпахшод Шелаҳни туғди, Шелаҳ эса Эберни туғди. ²⁵Эбердан икки ўғил туғилди: биринчисининг исми Пелеқ (“Зилзила”) қўйилди, чунки унинг кунларида ер бўлинди, унинг укасининг исми эса Йоқтон эди.²⁶Йоқтондан эса Алмодад, Шелеф, Хатсармавет, Йераҳ, ²⁷Ҳадорам, Узол, Диклаҳ, ²⁸Обал, Абимаэл, Шеба, ²⁹Офир, Хавилаҳ ва Йўбоб туғилди. Буларнинг ҳаммаси Йоқтоннинг ўғиллари эди.³⁰Улар Мешадан Сефаргача бўлган шарқ тоғларида яшар эдилар. ³¹Булар ўз авлоди, ўз тили, ўз ерлари ва ўз халқларига кўра Шем ўғилларидир.³²Булар Нуҳ ўғилларининг ўз халқларида авлодларига кўра қабилаларидир. Тошқиндан сўнг ер юзида халқлар шулардан тарқалганлар.

Chapter 11

¹Бутун ер юзида бир тил ва бир шева эди. ²Улар шарқдан кўчиб, Шинар ерида текислик топиб, у ерда жойлашдилар.³Улар бир-бирларига: “Келинглар, ғишт ясаб оловда куйдирамиз”,- дедилар. Шундай қилиб, улар тош ўрнига ғишт, оҳак ўрнига қатрон ишлата бошладилар. ⁴Улар: “Келинглар, бутун ер юзига тарқалиб кетмаслигимиз учун ўзимизга шаҳар ҳамда боши осмонга етар минора қуриб, ўзимизга ном чиқарамиз”,- дедилар.⁵Раббий эса инсон ўғиллари қураётган шаҳар ва минорани кўриш учун тушиб келди. ⁶Шунда Раббий деди: “Мана, ҳаммаси битта халқ, ҳаммаларининг тили ҳам бир. Улар буни қилишни бошладилар ва ният қилган ишларини тамомлашдан ҳеч нарса уларни тўхтата олмайди. ⁷Энди пастга тушайлик-да, уларнинг тилини аралаштириб ташлайлик, токи бир-бирларининг гапларини тушунмасинлар”.⁸Шундай қилиб, Раббий одамларни у жойдан бутун ер юзига тарқатиб юборди. Улар шаҳар қуришни тўхтатишди. ⁹Шунинг учун уни Бобил (“Чалкашлик”), деб аташди, чунки Раббий ўша ерда бутун ернинг тилини чалкаштирди ва ўша ердан Раббий уларни бутун ер юзи бўйлаб тарқатиб юборди.¹⁰Мана булар Шемнинг авлодлари: тошқиндан икки йил ўтгач, Шемдан юз ёшида Арпахшод туғилди. ¹¹Арпахшод туғилганидан сўнг Шем беш юз йил яшади ва ундан яна ўғиллару қизлар туғилди.¹²Арпахшоддан эса ўттиз беш ёшида Шелаҳ туғилди. ¹³Шелаҳ туғилганидан сўнг Арпахшод тўрт юз уч йил яшади ва ундан яна ўғиллару қизлар туғилди.¹⁴Шелаҳдан эса ўттиз ёшида Эбер туғилди. ¹⁵Эбер туғилганидан сўнг Шелаҳ тўрт юз уч йил яшади ва ундан яна ўғиллару қизлар туғилди.¹⁶Эбердан эса ўттиз тўрт ёшида Пелеқ туғилди. ¹⁷Пелеқ туғилганидан сўнг Эбер тўрт юз ўттиз йил яшади ва ундан яна ўғиллару қизлар туғилди.¹⁸Пелеқдан эса ўттиз ёшида Раҳу туғилди. ¹⁹Раҳу туғилганидан сўнг Пелеқ икки юз тўққиз йил яшади ва ундан яна ўғиллару қизлар туғилди.²⁰Раҳудан эса ўттиз икки ёшида Саруғ туғилди. ²¹Саруғ туғилганидан сўнг Раҳу икки юз етти йил яшади ва ундан яна ўғиллару қизлар туғилди.²²Саруғдан эса ўттиз ёшида Нахўр туғилди. ²³Нахўр туғилганидан сўнг Саруғ икки юз йил яшади ва ундан яна ўғиллару қизлар туғилди.²⁴Нахўрдан эса йигирма тўққиз ёшида Тераҳ туғилди. ²⁵Тераҳ туғилганидан сўнг Нахўр бир юз ўн тўққиз йил яшади ва ундан яна ўғиллару қизлар туғилди. ²⁶Тераҳдан эса етмиш ёшида Ибром, Нахўр ва Ҳарон туғилди.²⁷Мана булар Тераҳнинг авлодлари: Тераҳдан Ибром, Нахўр ва Ҳарон туғилди. Ҳарондан Лўт туғилди. ²⁸Ҳарон эса ўз отаси Тераҳ тириклигидаёқ, ўз туғилган жойи – Қалдийнинг Ур ерида вафот этди.²⁹Ибром ва Нахўр хотин олдилар. Ибромнинг хотинининг исми Сорай эди, Нахўрнинг хотинининг исми эса Милка эди. Милка ва Исқа Ҳароннинг қизи эди. ³⁰Сорай бепушт бўлиб, боласи йўқ эди.³¹Тераҳ эса ўз ўғли Ибромни, Ҳароннинг ўғли бўлган набираси Лўтни, келини бўлган Ибромнинг хотини Сорайни олиб, Канъан ерига бориш учун, Қалдийнинг Ур еридан чиқиб кетди. Улар Харангача етиб келиб, ўша ерда ўрнашдилар. ³²Тераҳнинг барча кунлари икки юз беш йил эди, у Харан ерида вафот этди.

Chapter 12

¹Раббий Ибромга деди: “Ўз ерингдан, она юртингдан, ўз отангнинг уйидан чиқиб кет, Мен сенга кўрсатадиган ерга боргин. ²Мен сендан буюк халқ яратаман. Сенга барака бериб, исмингни улуғлайман. Сен баракали бўласан. ³Сени дуо қилаётганларни Мен дуо қиламан, сени лаънатлаётганларни Мен лаънатлайман. Ер юзидаги барча қабилалар сенда барака топадилар”.⁴Раббий айтганидек, Ибром чиқиб кетди. Лўт ҳам у билан бирга кетди. Ибром Харандан чиқиб кетганида, етмиш беш ёшда эди. ⁵Ибром ўз хотини Сорайни, ўз биродарининг ўғли Лўтни, тўплаган бор мол-мулкларини ҳамда Харанда эга бўлган одамларини ўзи билан бирга олиб, Канъан ерига бориш учун йўлга тушди. Ниҳоят, улар Канъан ерига етиб келишди.⁶Ибром у ердан ўтиб, Шеқем деган жойдаги Мўреҳ текислигига келди. Ўша вақтда бу ерда канъанликлар яшар эдилар. ⁷Раббий Ибромга зоҳир бўлиб: “Мен бу ерни сенинг уруғингга бераман”,- деди. Ибром эса ўша ерда унга намоён бўлган Раббийга қурбонгоҳ қурди.⁸Сўнгра Ибром у ердан Бейт-Элнинг шарқ томонидаги тоққа кўчди. Шундай қилиб, у ғарб томони Бейт-Эл, шарқ томони Ғай бўлган жойда чодир ёйди. Ўша ерда у Раббийга қурбонгоҳ қуриб, Раббийнинг номини чақирди. ⁹Кейин Ибром жануб томонга йўл олди.¹⁰У ерда очарчилик эди. Очарчилик кучайгани туфайли Ибром мусофирдек яшаш учун Мисрга тушиб борди. ¹¹Мисрга киришларига яқин қолганида, Ибром хотини Сорайга шундай деди: “Мана, мен биламан, сен жуда ҳам гўзал аёлсан. ¹²Мисрликлар сени кўргач: Бу унинг хотини, деб мени ўлдириб, сени тирик қолдирадилар. ¹³Шунинг учун, сен: Мен унинг синглисиман, деб айтгин, токи сен туфайли менинг жоним тирик қолсин”.¹⁴Ибром Мисрга келганида, мисрликлар унинг хотинининг жуда гўзал эканлигини кўришди. ¹⁵Фиръавннинг ҳукмдорлари ҳам кўриб, уни фиръавнга мақтадилар. Шунда аёл фиръавннинг саройига олинди. ¹⁶Фиръавн Сорай туфайли Ибром билан яхши муносабатда бўлди: унга қўй ва ҳўкизлар, эшаклар, қуллар, чўрилар, хачирлар ва туялар совға қилди.¹⁷Аммо Раббий Ибромнинг хотини Сорай туфайли фиръавн ва унинг хонадонини оғир яралар билан шикастлади. ¹⁸Шунда фиръавн Ибромни чақириб, унга деди: “Бу нима қилганинг? Бу сенинг хотининг эканини нега менга айтмадинг? ¹⁹Нима учун: Бу менинг синглим, деб айтдинг? Мен уни ўзимга хотинликка олишимга сал қолди! Мана хотининг, уни олиб, йўлингдан боравер”. ²⁰Сўнг фиръавн одамларига улар ҳақида фармон берди. Улар Ибромни ва унинг хотинини бор мол-мулки билан кузатиб қўйишди.

Chapter 13

¹Шунда Ибромнинг ўзи, унинг хотини ва Лўт бор мол-мулклари билан Мисрдан чиқиб жануб томонга кетди. ²Ибром чорвага, кумуш ва олтинга жуда бой эди.³У сафарида давом этиб, жанубдан Бейт-Элга, яъни Бейт-Эл билан Ғай орасида илгари чодири бўлган жойга келди. ⁴У илгари қурбонгоҳ қурган ўша жойда Раббийнинг номини чақирди.⁵Ибром билан келган Лўтнинг ҳам қўйлари, сигирлари ва чодирлари бор эди. ⁶Улар бирга яшашлари учун ер уларни сиғдира олмас эди. Чунки уларнинг мол-мулклари ўта кўп бўлиб, улар бирга яшай олмас эдилар. ⁷Ибром билан Лўтнинг чўпонлари орасида жанжал юз берди. Ўша пайтда у ерларда канъанликлар ва перизликлар яшар эдилар.⁸Ибром Лўтга деди: “Менинг чўпонларим билан сенинг чўпонларинг ўртасида жанжал бўлмасин. Биз – қариндошлармиз! ⁹Мана, бутун ер юзи сенинг олдингда эмасми? Мендан ажрала қолгин. Агар сен чап томонга кетсанг, мен ўнг томонга бораман. Агар сен ўнг томонга кетсанг, мен чап томонга бораман”.¹⁰Лўт нигоҳини кўтариб Йордан текисликларига қаради. Раббий Садўм ва Ғамўрани вайрон қилишидан олдин, ўша ер Раббийнинг боғидек, Миср еридек бўлиб, то Тсўарга боргунча жуда серсув эди. ¹¹Шундай қилиб, Лўт ўзига бутун Йордан текислигини танлади ва шарқ томонга кетди. Шу тариқа улар бир-бирларидан ажралдилар.¹²Ибром Канъан ерида яшаб қолди. Лўт эса текисликдаги шаҳарларда яшаб, Садўмга қадар чодир қурди. ¹³Садўм аҳолиси Раббий қаршисида ёвуз ва ўта гуноҳкор эдилар.¹⁴Лўт Ибромдан ажралганидан сўнг, Раббий Ибромга деди: “Нигоҳингни кўтариб, турган жойингдан шимолга, жанубга, шарққа ва ғарбга қарагин. ¹⁵Ана шу, сен кўриб турган барча ерни Мен сенга ва сенинг уруғингга то абад бераман.¹⁶Сенинг уруғингни эса ернинг қумидек кўпайтираман. Агар бирор киши ернинг қумини санай олса, сенинг уруғингни ҳам санаб бўлади. ¹⁷Ўрнингдан тургин, бу ернинг узунлигидан кенглигигача юргин, чунки уни Мен сенга бераман”. ¹⁸Шундан сўнг Ибром чодирларини кўчириб, Хеброндаги Мамре текислигида яшай бошлади. Ўша жойда у Раббийга қурбонгоҳ қурди.

Chapter 14

¹Шинар подшоҳи Омрафел, Элласар подшоҳи Ариоқ, Элам подшоҳи Кедўрлаомер, Гўйим подшоҳи Тидол даврида шу ҳодиса юз берди: ²Улар Садўм подшоҳи Бэрага, Ғамўра подшоҳи Биршага, Адмаҳ подшоҳи Шинабга, Тсебўйим подшоҳи Шемеберга ва Бела (яъни Тсўар) подшоҳига қарши урушга бордилар.³Бу подшоҳларнинг ҳаммаси Сиддим водийсида бирлашдилар. Шу водий ҳозирги Туз денгизидир. ⁴Улар ўн икки йил Кедўрлаомерга қарам бўлиб, ўн учинчи йили исён қилган эдилар. ⁵Ўн тўртинчи йил Кедўрлаомер ва у билан бирлашган подшоҳлар келиб, Аштарўт-Карнайимда рафаликларни, Ҳомда зузликларни, Шавеҳ-Қиръатайимда эйимликларни ва ⁶Сеир тоғида хорийликларни чўл чеккасидаги Эл-Поронгача қириб ташладилар.⁷У ердан қайтиб, Эн-Мишпат (яъни Қадешга) келдилар ва амолеқликларнинг бутун юртини, шунингдек, Хазан-Тамарда яшовчи амўрликларни ҳам қириб ташладилар. ⁸Садўм подшоҳи, Ғамўра подшоҳи, Адмаҳ подшоҳи, Тсебўйим подшоҳи ва Бела (яъни Тсўар) подшоҳи Сиддим водийсида уларга қарши жангда бирлашдилар. ⁹Элам подшоҳи Кедўрлаомер, Гўйим подшоҳи Тидол, Шинар подшоҳи Омрафел ва Элласар подшоҳи Ариоқ – ана шу тўртта подшоҳ бешта подшоҳга қарши жанг қилдилар.¹⁰Сиддим водийси қатрон чуқурликларига тўла эди. Садўм ва Ғамўра подшоҳлари енгилиб қочиб кетишаётганида, шу чуқурликларга йиқилдилар. Қолганлари эса тоғларга қочиб кетдилар. ¹¹Ғолиб подшоҳлар эса Садўм ва Ғамўранинг бор бойлик ва озуқаларини олиб кетдилар. ¹²Улар Садўмда яшайдиган Ибромнинг биродарининг ўғли Лўтни ҳам мол-мулки билан олиб кетдилар.¹³Қочоқлардан бири иброний Ибромга келиб, воқеаларни хабар қилди. Ибром ўша вақтда Эшкўлнинг ва Онернинг биродари бўлган амўрлик Мамренинг эманзори ёнида яшар, чунки улар Ибромнинг иттифоқчилари эди. ¹⁴Ибром жияни асирга олинганини эшитиб, ўзининг уйида туғилиб тарбияланган уч юз ўн саккиз нафар кишини қуроллантирди-да, подшоҳларни Дангача қувиб борди.¹⁵Кечаси Ибром ва унинг қуллари бўлиниб, душманни қириб ташлашди ва уларни Дамашқнинг чап томонидаги Хобаҳгача қувиб боришди. ¹⁶У ердан Ибром бор мол-мулкни, қариндоши Лўтни ва унинг мол-мулкларини, шунингдек, аёллару эркакларни ҳам қайтариб олиб келди.¹⁷Ибром Қедўрлаомерни ва у билан бирга бўлган подшоҳларни қириб ташлаб қайтаётганида, Садўм подшоҳи уни қарши олгани Шовеҳ водийсига, яъни Шоҳ водийсига чиқди. ¹⁸Шунда Салим подшоҳи Малкиседеқ нон ва шароб олиб чиқди. У Худойи Таолонинг руҳонийси эди.¹⁹У Ибромни дуо қилиб, деди: “Ибром еру кўкнинг эгаси Худойи Таоло томонидан баракалидир. ²⁰Душманларингни қўлингга топширган Худойи Таоло муборакдир!” Ибром эса Малкиседеққа ҳамма нарсадан ушр берди.²¹Садўм подшоҳи Ибромга: “Одамларни менга бергину, мол-мулкни ўзингга ол”,- деди. ²²Лекин Ибром Садўм подшоҳига деди: “Мен еру кўкнинг эгаси Раббий, Худойи Таоло ҳақи қўлимни кўтариб айтаманки – ²³сен: Мен Ибромни бой қилдим, деб айтмаслигинг учун нарсаларингдан, ҳатто ипдан тортиб чориқ боғигача бирор нарса олмайман. ²⁴Фақатгина йигитларнинг еб-ичганлари – сенинг харажатларинг бўлсин, ҳамда мен билан жангга борган одамлар: Онер, Эшкўл ва Мамре ўз улушларини олсинлар”.

Chapter 15

¹Бу воқеалардан сўнг ваҳий орқали Ибромга Раббийдан сўз келди: “Қўрқма, Ибром, Мен сенинг қалқонингман. Сенинг мукофотинг ғоят буюкдир”. ²Ибром бунга: “Ё, Раббий Худо! Сен менга нима берасан? Мана, фарзандсиз ўтяпман. Энди хонадонимнинг бошқарувчиси дамашқлик Элиэзер мерсохўр бўлади”,- деди. ³Ибром давом этди: “Сен менга уруғ бермадинг, мана, менинг хонадонимда туғилган қул менинг меросхўримдир”.⁴Шунда Раббийдан унга сўз келди: “У сенинг меросхўринг бўлмайди, аксинча, сенинг пушти камарингдан туғиладиган бола сенинг меросхўринг бўлади”. ⁵Сўнг Ибромни ташқарига олиб чиқиб, унга деди: “Осмонга қараб, юлдузларни санай олсанг, санаб чиқ. Сенинг авлодинг ҳам шунча бўлади”.⁶Ибром Раббийга ишонди, бу эса унга ҳақлик, деб ҳисобланди. ⁷Сўнгра Раббий Ибромга яна хитоб қилиб: “Мен бу ерни мерос қилиб олишинг учун, сени Қалдийнинг Ур шаҳридан олиб чиққан Раббийман”,-деди. ⁸Ибром эса: “Ё, Раббий Худо! Бу ерларни мерос қилиб олишимни қандай биламан?”- деб сўради.⁹Раббий: “Менга уч ёшли ғунажин, уч ёшли эчки, уч ёшли қўчқор ва битта мусича билан ёш каптар олиб кел”,- деди. ¹⁰Ибром буларнинг ҳаммасини олиб келди ва уларнинг ўртасидан бўлиб, ҳар бўлакни бошқа бўлакнинг қаршисига қўйди. Фақат қушларни бўлмади. ¹¹Шунда мурдалар устига йиртқич қушлар учиб кела бошлашди, Ибром эса уларни қува бошлади.¹²Қуёш ботаётган вақтда Ибромни қаттиқ уйқу босди, шунда қуюқ зулмат ва даҳшат уни қамраб олди. ¹³Шунда Раббий Ибромга деди: “Шуни аниқ билгинки, сенинг уруғинг бегона юртда мусофир бўлади ва уларга хизмат қилади, уларни тўрт юз йил азоблайдилар.¹⁴Аммо уларни қул қилган халқни Мен ҳукм қиламан. Шундан сўнг улар катта мол-мулк билан у ердан чиқадилар. ¹⁵Сен эса тинчлик билан ота-боболарингнинг олдига борасан ва яхши кексалик ёшида дафн этиласан. ¹⁶Аммо тўртинчи авлодда улар бу ерга қайтиб келадилар, зеро амўрликларнинг гуноҳлари ҳали тўлган эмас”.¹⁷Қуёш ботиб, қоронғилик чўкканида, гўёки ўчоқ тутуни ва ёнаётган олов қурбонлик бўлаклари орасидан ўтди. ¹⁸Ўша куннинг ўзида Раббий Ибром билан аҳд тузиб, шундай деди: “Миср дарёсидан бошлаб улкан дарё – Фурот дарёсига қадар бу ернинг ҳаммасини: ¹⁹қайнликлар, қенизликлар, қадмонликлар, ²⁰хетликлар, перизликлар, рафаликлар, ²¹амўрликлар, канъанликлар, гиргошликлар ва ябусликларнинг ерларини сенинг авлодингга бераман”.

Chapter 16

¹Ибромнинг хотини Сорай эса бола туғмас эди. Сорайнинг Ҳожар исмли мисрлик чўриси бор эди. ²Сорай Ибромга: “Мана, Раббий мени туғмаслигим учун қорнимни ёпиб қўйди. Сиз чўримнинг олдига киринг, балки ундан болали бўларман”,- деди. Ибром Сорайнинг сўзига қулоқ солди. ³Ибром Канъан ерида яшаётганидан ўн йил ўтгач, Ибромнинг хотини Сорай ўзининг мисрлик чўриси Ҳожарни олиб, эри Ибромга хотинликка берди. ⁴Ибром Ҳожарнинг олдига кирганидан сўнг, у ҳомиладор бўлди. Ҳожар ҳомиладор бўлганини кўриб, бекаси Сорайни назарга илмай қўйди.⁵Шунда Сорай Ибромга: “Менинг азобланишимга сиз айбдорсиз! Мен чўримни сизнинг қучоғингизга бердим, у эса ҳомиладор бўлганини кўргач, мени назарига илмай қўйди. Бизнинг орамизда Раббий Ҳакам бўлсин!”- деди. ⁶Ибром эса Сорайга: “Сенинг чўринг сенинг қўлингда. У билан нима истасанг, шуни қилавер”,- деди. Шунда Сорай чўриси Ҳожарни эза бошлади ва Ҳожар Сорайнинг олдидан қочиб кетди.⁷Раббийнинг фариштаси Ҳожарни чўлдаги сув булоғи ёнида, яъни Шур йўлидаги булоқ ёнида топиб: ⁸”Эй, Сорайнинг чўриси Ҳожар! Қаердан келиб, қаерга кетяпсан?”- деди. “Мен бекам Сорайнинг олдидан қочиб кетяпман”,- деди Ҳожар.⁹Раббийнинг фариштаси унга: “Бекангга қайт ва унинг қўл остига бўйсун”,- деди. ¹⁰Раббийнинг фариштаси Ҳожарга яна: “Сенинг авлодингни шу қадар кўпайтираманки, кўплигидан уни санаб бўлмайди”,- деди.¹¹Раббийнинг фариштаси унга яна сўзлади: “Мана, сен ҳомиладор бўлдинг, энди ўғил туғасан, унинг исмини Исмоил (“Худо эшитади”) қўясан, чунки Раббий сенинг азобларингни эшитди. ¹²У инсонлар орасида ёввойи эшакдек бўлади. Унинг қўли ҳаммага қарши, ҳамманинг қўли эса унга қарши бўлади. У барча ака-укаларнинг юзи олдида яшайди”.¹³Ҳожар унга гапирган Раббийни Эл-Ройи (“мени кўраётган Худо”), деб атади, чунки у: “Мен бу ерда мени кўриб Турганни ортидан кўрдим”,- деди. ¹⁴Шунинг учун бу булоқ Беэр-Лахай-Рой, деб аталди. У Қадеш билан Баред орасида жойлашган.¹⁵Ҳожар Ибромга ўғил туғиб берди. Ибром Ҳожардан туғилган ўғлининг исмини Исмоил қўйди. ¹⁶Ҳожар Ибромга Исмоилни туғиб берганида, Ибром саксон олти ёшда эди.

Chapter 17

¹Ибром тўқсон тўққиз ёшга кирганида, Раббий унга зоҳир бўлиб деди: “Мен Қодир Худоман. Менинг олдимда юриб, бенуқсон бўлгин. ²Мен сен билан аҳд тузаман ва сени жуда ҳам кўпайтираман”.³Ибром ерга юз тубан йиқилди. Худо унга сўзлашда давом этиб деди: ⁴”Менинг сен билан тузадиган аҳдим шудир: сен кўплаб халқларнинг отаси бўласан. ⁵Сен бошқа Ибром (“Улуғ ота”), деб аталмайсан, балки сенинг исминг Иброҳим (“Кўпчиликнинг отаси”) бўлади. Чунки мен сени кўплаб халқларнинг отаси қилдим. ⁶Сени ўта серпушт қилиб, сендан халқларни вужудга келтираман, сендан подшоҳлар келиб чиқадилар.⁷Сенинг ва сендан кейинги уруғингнинг Худоси бўлишим учун – Мен сен билан ва сендан кейинги уруғинг билан уларнинг авлодларида абадий аҳд тузаман. ⁸Сен ҳозир мусофирларча яшаётган ерни – Канъаннинг бутун ерини сенга ва сендан кейинги авлодларингга абадий мулк қилиб бераман. Мен уларнинг Худоси бўламан”.⁹Худо Иброҳимга яна деди: “Сен ва сендан кейин келадиган уруғинг эса ўз авлодларида Менинг аҳдимга риоя қилиб юринглар. ¹⁰Сен ва сендан кейинги авлодларинг риоя қилиши керак бўлган аҳд шудир: орангиздаги ҳар бир ўғил бола хатна қилинсин. ¹¹Аъзойингиз терисининг учини кестиринглар. Мен билан сизларнинг орангиздаги аҳднинг белгиси ана шу бўлади.¹²Бундан буён наслдан наслга уйингизда туғиладиган ҳар бир ўғил бола ва уруғингиздан бўлмай, бошқа қабилаликдан пулга сотиб олинган барча ўғил болалар саккиз кунлигида хатна қилинсинлар. ¹³Уйингизда туғилган ҳам, пулга сотиб олинган ҳам хатна қилиниши шарт. Шунда Менинг аҳдим сизнинг танангизда абадий аҳд бўлади. ¹⁴Аъзоси терисининг учи кесилмаган эркакнинг жони халқи орасидан қириб ташлансин. У аҳдимни бузган ҳисобланади”.¹⁵Худо Иброҳимга яна: “Хотининг Сорайни бошқа Сорай (“Ҳукм сурайдиган”), деб атама, унинг исми Соро (“Малика”) бўлади. ¹⁶Мен уни дуо қилиб, сенга ундан ўғил бераман. Уни дуо қиламан ва у халқларнинг онаси бўлади. Ундан халқларнинг подшоҳлари келиб чиқадилар”,- деди.¹⁷Иброҳим юз тубан йиқилиб, кулиб юборди ва ўз юрагида шундай деди: “Наҳотки юз ёшли эркакдан бола туғилса? Наҳотки тўқсон ёшли Соро бола туғса?” ¹⁸Сўнг Иброҳим Худога: “Кошки, Исмоил Сенинг қаршингда тирик бўлса эди!”- деди.¹⁹Худо эса деди: “Хотининг Соро сенга ўғил туғиб бериши муқаррар. Унинг исмини Исҳоқ (“Кулги”), деб атайсан. Мен у билан ва ундан кейинги авлоди билан абадий аҳд тузаман. ²⁰Исмоил ҳақида ҳам сени эшитдим. Мен уни дуо қилиб, уни серпушт қиламан ва ўта кўпайтираман. Ундан ўн икки ҳоким туғилади. Ундан буюк халқ келтириб чиқараман. ²¹Аммо аҳдимни Исҳоқ билан тузаман. Келгуси йили, шу вақтнинг ўзида Соро сенга уни туғиб беради”.²²Худо Иброҳимга сўзлашни тамомлаб, унинг ёнидан кетди. ²³Иброҳим эса, Худо унга айтганидек, ўша куннинг ўзида ўғли Исмоилнинг ва уйидаги туғилган ҳамда пулга сотиб олинган барча эркакларининг аъзоси терисининг учини кесди.²⁴Иброҳимнинг терисининг учи кесилганида, у тўқсон тўққиз ёшда эди. ²⁵Унинг ўғли Исмоилнинг терисининг учи кесилганида, у ўн уч ёшда эди. ²⁶Иброҳим ва унинг ўғли Исмоил бир кунда хатна қилиндилар. ²⁷Шунингдек, Иброҳим билан бирга унинг хонадонидаги барча эркаклар: уйда туғилганлар ва бошқа қабиладан пулга сотиб олинганлар хатна қилиндилар.

Chapter 18

¹Куннинг иссиғида Иброҳим чодирига кириш жойида ўтирганида, Мамре эманзори ёнида унга Раббий зоҳир бўлди. ²Иброҳим нигоҳини кўтариб, бир қараганда, мана, қаршисида уч киши турар эди. Иброҳим уларни кўрган заҳоти чодирга кириш жойидан туриб, уларни кутиб олгани югуриб чиқиб, ергача таъзим қилди.³”Ҳазратим,- деди у,- агар Сенинг нигоҳингда илтифот топган бўлсам, қулингни четлаб ўтма. ⁴Ҳозир бир оз сув келтириб, оёқларингизни ювишсин, сизлар эса шу дарахт тагида дам олинглар. ⁵Қулингизникига келганингиз учун мен нон олиб келай. Йўлингизга тушиб кетишингиздан олдин қувватланиб олинглар”. Улар эса: “Айтганингдек қил!”- дедилар.⁶Иброҳим чодирга, Соронинг ёнига шошиб кирди-да: “Тез бўл, уч сеҳа энг яхши ун олиб, хамир қоргин ва нон қилгин”,- деди. ⁷Сўнг Иброҳим пода томон югурди-да, битта яхши ёш бузоқни олиб, хизматчи йигитга берди. У эса тайёрлашга шошилди. ⁸У сариёғ ва сутни ҳамда тайёрланган бузоқни олиб, уларнинг олдига қўйди. Улар овқатланар эканлар, Иброҳим дарахтнинг тагида турди.⁹Улар Иброҳимдан: “Хотининг Соро қаерда?”-деб сўрашди. “Шу ерда, чодирда”,- деди Иброҳим. ¹⁰Улардан Бири: “Келгуси йил шу вақтда Мен сенинг олдингга қайтиб келганимда, хотининг Соро ўғилли бўлади”,- деди. Сора унинг орқасида, чодирга кириш жойининг ёнида бу суҳбатни эшитиб турарди.¹¹Иброҳим билан Соро қариб қолишган ва кекса ёшда эдилар. Сорода ҳам аёлларда бўладигани тўхтаган эди. ¹²Шунинг учун Соро: “Қариганимда бу лаззатни тотар эканманми? Хўжайиним ҳам қариб қолган”,- деб ичида кулди.¹³Раббий Иброҳимга деди: “Нима учун Соро: Мен қариб қолганимда, бола туға оламанми,- деб кулди? ¹⁴Раббий учун қийин нарса борми? Келгуси йил белгиланган вақтда Мен сенинг олдингга қайтиб келганимда, Соро ўғилли бўлади”. ¹⁵Соро эса: “Кулганим йўқ”,- деб инкор қилди, чунки у қўрқиб кетган эди. Лекин У: “Йўқ, кулдинг!”- деди.¹⁶Бу кишилар у ердан туриб, Садўм томонга йўл олдилар. Иброҳим эса уларни кузатиб қўйиш учун улар билан кетди. ¹⁷Шунда Раббий деди: “Қиладиган ишимни Иброҳимдан яшираманми? ¹⁸Иброҳимдан буюк ва кучли халқ ҳақиқатан ҳам келиб чиқади. Ер юзидаги барча халқлар унда барака топадилар. ¹⁹Зеро у ўз ўғилларига ҳамда уй аҳлига ҳақлик ва одилликни амалга ошириш билан Раббийнинг йўлидан боришни буюрсин, деб Мен уни танлаганман. Шунинг учун Раббий Иброҳимга айтганларини бажо келтиради”.²⁰Сўнг Раббий деди: “Садўм ва Ғамўранинг фарёди улкан, уларнинг гуноҳлари жуда оғир. ²¹Мен тушиб бориб қарайман. Ҳақиқатан ҳам, фарёдлари Менга етиб келганидек, улар ҳаракат қиляптиларми ёки йўқми, билайин”.²²У кишилар бурилиб, Садўмга кетдилар, Иброҳим эса ҳали Раббийнинг олдида турар эди. ²³Иброҳим яқинлашиб деди: “Наҳотки Сен ҳақ одамни бетавфиқ билан бирга ҳалок қилсанг?²⁴Балки бу шаҳар ичида элликта ҳақ одам бордир. Наҳотки, ўша элликта ҳақ одам ҳақи бу жойни аямасдан ҳалок қилсанг? ²⁵Бундай қилиш Сендан йироқдир. Ҳақ одамни бетавфиқ билан бирга қириш, ҳақнинг қисматини бетавфиқникидек қилиш Сендан йироқдир. Бутун ернинг Ҳаками одил иш қилиши керак эмасми?” ²⁶Раббий: “Агар Мен Садўм шаҳрида элликта ҳақ одамни топсам, улар ҳақи бу жойни аяйман”,- деди.²⁷Иброҳим жавоб бериб деди: “Мана, мен тупроқ ва кул бўла туриб, Раббимга гапиришга журъат этдим. ²⁸Агар элликта ҳақ одамга бешта етишмаса, шу бешта етишмагани учун бутун шаҳарни ҳалок қиласанми?” Раббий эса: “Агар бу ерда қирқ бешта ҳақ одамни топсам, уни вайрон қилмайман”,- деди.²⁹Иброҳим яна Унга гапиришда давом этиб: “Борди-ю, у ерда қирқта топилса-чи?”- деди. “Шу қирқта ҳақи бу ишни қилмайман”,- деб жавоб берди Раббий. ³⁰Иброҳим яна: “Айтадиган сўзимга Раббим ғазабланмасин-у, мабодо, у ерда ўттизта топилса-чи?”- деди. Раббий: “Агар у ерда ўттизта топсам ҳам, бу ишни қилмайман”,- деди. ³¹Иброҳим: “Мана, мен Раббимга гапиришга кўп журъат қилдим, борди-ю, у ерда йигирмата топилса-чи?”- деди. Раббий эса: “Ўша йигирмата ҳақи бу жойни вайрон қилмайман”,- деди.³²Иброҳим Унга: “Мен яна бир марта сўзласам, Раббим дарғазаб бўлмасин, борди-ю, у ерда ўнта топилса-чи?”- деди. Раббий: “Ўша ўнта ҳақи бу жойни вайрон қилмайман”,- деди. ³³Раббий Иброҳим билан суҳбатлашиб бўлгач, Ўз йўлида кетди. Иброҳим эса ўз жойига қайтиб кетди.

Chapter 19

¹Бу икки фаришта кечқурун Садўмга келдилар. Лўт шаҳар дарвозаси ёнида ўтирар эди. Лўт уларни кўриши биланоқ қарши олиш учун ўрнидан туриб, юзи билан ергача таъзим қилди. ²”Менинг эгаларим! Қулингизнинг уйига кириб тунанглар, оёқларингизни ювинглар. Эрталаб туриб, яна ўз йўлингизга кетасизлар”,- деди у. Улар эса: “Йўқ, биз кўчада тунаймиз”,- дедилар. ³Лўт эса улардан жуда қаттиқ ўтинди. Шунда улар бурилиб, унинг уйига кирдилар. Лўт улар учун зиёфат тайёрлаб, ачитқисиз нон пиширди ва улар едилар.⁴Шу орада, улар ётишларидан олдин, Садўм шаҳрининг аҳолиси (ёшидан тортиб қарисигача) шаҳарнинг ҳар бир ҳудудидан келиб, Лўт уйининг атрофини ўраб олдилар. ⁵Улар Лўтни чақириб: “Бугун кечқурун олдингга келган одамлар қани? Уларни бизнинг олдимизга олиб чиқ, уларни таниб билайлик!”- дедилар.⁶Лўт эса уларнинг олдига, остонага чиқиб, ортидан эшикни ёпди-да: ⁷”Биродарлар, ёмонлик қилманглар! ⁸Мана, эрни билмаган икки қизим бор. Яхшиси, мен уларни олдингизга чиқарай, улар билан истаганларингни қилинглар. Фақат бу одамларга ҳеч нарса қилманглар, чунки улар менинг томим соясига келганлар”,- деди.⁹Улар эса: “Йўлдан қоч! Ўзи мусофир-у, бизни яна ҳукм қилишни истайди! Энди сени улардан кўра ёмонроқ аҳволга соламиз”,- дедилар-да, Лўтни жуда сиқдилар ва эшикни синдириш учун яқинлашдилар.¹⁰Ичкаридаги одамлар қўл чўзиб, Лўтни уйга тортиб олдилар ва эшикни қулфладилар. ¹¹Сўнг уйнинг эшиги олдида бўлган одамларни – каттаю кичигини эса кўрлик билан шикастладилар. Шунда улар эшикни излаб қийналдилар.¹²Бу одамлар Лўтга: “Бу шаҳарда сенинг яна киминг бор? Куёвингми, ўғлингми, қизингми – шаҳарда киминг бўлса, ҳаммасини бу ердан олиб чиққин. ¹³Чунки биз бу ерни вайрон қиламиз. Зеро унинг аҳолиси устидан Раббийга фарёд улкандир. Раббий бизни бу ерни вайрон қилиш учун юборди”,- дедилар.¹⁴Лўт чиқди-да, қизларига уйланган куёвлари билан суҳбатлашиб: “Туринглар, бу ердан чиқиб кетинглар, чунки Раббий бу шаҳарни вайрон қилмоқчи”,- деди. Лекин куёвларига у ҳазил қилаётгандек туюлди. ¹⁵Тонг отгач, фаришталар Лўтга: “Ўрнингдан тур, бу шаҳарнинг гуноҳи туфайли ҳалок бўлмаслигинг учун ёнингда бўлган хотинингни ва икки қизингни олиб кет”,- деб айтиб, уни шоширдилар.¹⁶Лўт сусткашлик қилганида, унга Раббийнинг шафқати ҳақи фаришталар унинг қўлидан, хотинининг қўлидан ва икки қизининг қўлидан ушлаб, шаҳарнинг ташқарисига чиқариб қўйдилар. ¹⁷Уларни ташқарига чиқараётганларида, фаришталардан бири Лўтга: “Жонингни қутқар! Ортингга қарама ҳам, бу яқин ўртада тўхтама ҳам. Ҳалок бўлмаслигинг учун тоққа қоч”,- деди.¹⁸Аммо Лўт унга деди: “Йўқ, Эгам! ¹⁹Мана, қулинг сенинг нигоҳингда илтифот топди! Менинг ҳаётимни сақлаб кўрсатган шафқатинг улуғдир! Бироқ ушбу кулфат менга етиб олиб, мен ўлмаслигим учун мен тоққа қоча олмайман. ²⁰Мана, бу шаҳарча югуришга яқин, у кичкинадир. Мен ўша ерга югурсам бўладими? Шу шаҳарча кичкинадирку, ва менинг жоним тирик қолади”,- деди.²¹Фаришта эса Лўтга: “Хўш, сен айтгандай бўлсин, ўша шаҳарни вайрон қилмайман. ²²Бироқ шошил, у ерга қочгин. Чунки сен у ерга етиб бормагунингча, мен ҳеч нима қила олмайман”,- деди. Шунинг учун бу шаҳарнинг номи Тсўар, деб аталган.²³Қуёш чиқаётганида, Лўт Тсўарга етиб келди. ²⁴Раббий Садўм билан Ғамўра устига осмондан олов ва олтингугурт ёғдириб, ²⁵бу шаҳарлар, уларнинг ён-атрофлари, бу шаҳарларнинг бор аҳолиси ва ернинг ўсимликларини яксон қилди.²⁶Лўтнинг хотини эса унинг ортидан орқага қаради ва туз устунига айланди. ²⁷Иброҳим эрталаб барвақт уйғониб, у Раббийнинг қаршисида турган жойга борди. ²⁸У Садўм, Ғамўра ҳамда текисликдаги ерларга қаради. Мана, ўчоқдан чиқаётгандек ўша ердан тутун кўтарилар эди.²⁹Худо текисликдаги шаҳарларни вайрон қилаётганида, Иброҳимни эслади. Шунинг учун Лўт яшаётган шаҳарларни вайрон қилаётганида, У вайронгарчилик орасидан Лўтни чиқариб юборди.³⁰Лўт Тсўар шаҳридан чиқиб, икки қизи билан тоғда яшай бошлади. Чунки у Тсўарда яшашдан қўрқди. Шунинг учун у икки қизи билан ғорда истиқомат қила бошлади.³¹Бир куни Лўтнинг катта қизи кичигига деди: “Отамиз қариб қоляпти, бутун ер юзидаги одатга кўра эса бизнинг олдимизга кирадиган эркак йўқ. ³²Кел, отамизга шароб ичириб, у билан ётамиз, токи отамиздан уруғ қолдирайлик”. ³³Ўша тунда улар оталарига шароб ичирдилар. Катта қизи кириб, отаси билан ётди. У эса қизининг қачон ётиб, қачон турганини билмади.³⁴Эртасига катта қизи кичигига: “Мен ўтган кеча отам билан ётдим. Бу кеча унга яна шароб ичирамиз, бу гал сен кириб, у билан ёт, токи отамиздан уруғ қолдирайлик”,- деди. ³⁵Улар бу тун ҳам оталарига шароб ичирдилар. Кичиги бориб, отаси билан ётди. Отаси эса қизининг қачон ётиб, қачон турганини билмади.³⁶Шундай қилиб, Лўтнинг иккала қизи ҳам ўз оталаридан ҳомиладор бўлдилар. ³⁷Катта қизи ўғил туғиб, унинг исмини Мўаб қўйди. У бугунгача Мўаб халқининг отасидир. ³⁸Кичик қизи ҳам ўғил туғиб, унинг исмини Бен-Амми қўйди. У бугунгача Аммўн ўғилларининг отасидир.

Chapter 20

¹Иброҳим у ердан жануб томонга кўчиб, Қадеш билан Шур орасида жойлашди ва вақтинча Гарорда яшаб турди. ²Иброҳим хотини Соро ҳақида: “Бу менинг синглим”,- деб айтгани учун Гарор подшоҳи Абумалек одам юбориб, Сорони олди. ³Аммо тунда Худо Абумалекка тушида келиб, унга: “Мана, сен олган аёл учун ўласан, чунки унинг эри бор”,- деди.⁴Абумалек эса Сорога яқинлашмаган эди. У деди: “Ё, Раббий! Наҳотки Сен бегуноҳ халқни ҳам ҳалок қилсанг? ⁵Унинг ўзи менга: Бу менинг синглим,- деган эмасмиди? Аёлнинг ўзи ҳам: Бу менинг акам,- деган эди. Мен буни юрагимнинг соддалиги ва қўлларимнинг поклигида қилдим”.⁶Сўнг Худо унга тушида деди: “Сен буни юрагингнинг соддалигида қилганингни билиб, сени Менга қарши гуноҳ қилишдан сақладим. Шунинг учун унга қўл тегизишингга йўл қўймадим. ⁷Энди хотинини эрига қайтариб бер, чунки у пайғамбардир. У сен учун ибодат қилади ва сен тирик қоласан. Агар қайтариб бермасанг, билгинки, сен ва ҳамма сеникилар аниқ ўласизлар”.⁸Шунда Абумалек эрталаб барвақт туриб, ўзининг барча қулларини чақиртирди ва бу сўзларнинг барчасини уларнинг қулоқларига сўзлаб берди. Бу одамлар эса жуда қўрқиб кетдилар. ⁹Сўнг Абумалек Иброҳимни чақиртириб унга деди: “Сен бизга нима қилдинг? Мен сенга нима ёмонлик қилдимки, сен мени ва менинг шоҳлигимни қарийб буюк гуноҳга ботирдинг? Сен менга нисбатан қилиш мумкин бўлмаган ишни қилдинг”.¹⁰Абумалек Иброҳимга яна: “Сен бу ишни қилганингда, нимани назарда тутган эдинг?”- деди. ¹¹Иброҳим эса деди: “Мен, бу жойда Худодан қўрқиш йўқ ва мени хотиним учун ўлдирадилар, деб ўйладим. ¹²Яна, ҳақиқатан ҳам, у менинг синглим – у менинг отамнинг қизи, фақат онамнинг қизи эмас. У менинг хотиним бўлди.¹³Худо менга отамнинг уйидан чиқиб, мусофир кезишга бошқарганида, мен хотинимга деган эдим: Менга қиладиган яхшилигинг шу бўлсин, биз қайси жойга келмайлик, ҳамма жойда мен ҳақимда: Бу менинг акам,- деб айтгин”. ¹⁴Шунда Абумалек қўйлар, ҳўкизлар, қуллар ва чўриларни олиб, Иброҳимга берди. Шунингдек, хотини Сорони ҳам қайтариб берди.¹⁵Сўнг Абумалек: “Мана, менинг ерим сенинг қаршингда, ўзингга маъқул бўлган жойда яша”,- деди. ¹⁶Сорога эса: “Мана, мен сенинг акангга минг кумуш танга бердим. Бу – сен билан бўлганларнинг барчаси олдида сенинг ёпинғичингдир. Сен ҳамманинг олдида оқландинг”,- деди.¹⁷Сўнгра Иброҳим Худога ибодат қилди ва Худо Абумалекни, унинг хотинини ҳамда унинг чўриларини шифолади, шунда улар туға бошладилар. ¹⁸Зеро Худо Иброҳимнинг хотини Соро учун Абумалекнинг хонадонидаги барча қоринларни ёпиб қўйган эди.

Chapter 21

¹Раббий Ўзи айтганидек Сорога назар солди. Шундай қилиб, Раббий Сорога айтганидек қилди. ²Соро эса ҳомиладор бўлиб, Худо Иброҳимга белгилаган вақтда, унинг қариган чоғида унга ўғил туғиб берди. ³Иброҳим Соро унга туғиб берган ўғлининг исмини Исҳоқ қўйди. ⁴Худо Иброҳимга буюрганидек, у ўғли Исҳоқни саккиз кунлигида хатна қилди.⁵Ўғли Исҳоқ туғилганида, Иброҳим юз ёшда эди. ⁶Соро эса: “Худо мени кулдирди, бу ҳақда эшитган ҳар ким мен билан бирга кулади”,- деди. ⁷У яна: “Ким Иброҳимга Соро болаларни кўкрак сути билан боқади, деб айтар эди? Зеро унинг қариган чоғида мен унга ўғил туғиб бердим!”- деди.⁸Бола ўсиб, кўкракдан ажратилди. Иброҳим Исҳоқ кўкракдан ажратилган куни катта зиёфат қилди. ⁹Соро эса мисрлик Ҳожарнинг Иброҳимга туғиб берган ўғли мазах қилаётганини кўриб,¹⁰Иброҳимга: “Бу чўрини ва унинг ўғлини ҳайдаб юбор! Чунки бу чўрининг ўғли менинг ўғлим Исҳоқ билан меросхўр бўлмайди”,- деди. ¹¹Бу иш Иброҳимнинг нигоҳида унинг ўғли сабабли ўта қайғули эди.¹²Шунда Худо Иброҳимга деди: “Бу иш сенинг нигоҳингда ўсмир ва чўринг сабабли қайғули бўлмасин. Соро сенга айтган ҳамма нарсада унинг овозига қулоқ сол. Чунки сенинг уруғинг Исҳоқда номланади. ¹³Чўрингнинг ўғлидан ҳам Мен халқ яратаман, чунки у сенинг уруғинг”.¹⁴Иброҳим эрталаб барвақт туриб, нон ва бир меш сув олди-да, Ҳожарга берди ва унинг ҳамда боланинг елкасига қўйиб, уларни жўнатиб юборди. Улар кетаётиб, Беир-Шеба чўлида адашиб қолишди. ¹⁵Мешдаги сув тугади, шунда Ҳожар болани бир бутанинг тагига ташлаб кетди. ¹⁶У кетиб, бир камон ўқи етар масофада ўтирди. Чунки у: “Боланинг ўлимини кўришни истамайман”,- деди. У рўпарада ўтирганича, фарёд кўтариб йиғлади.¹⁷Худо эса ўсмирнинг овозини эшитди. Худонинг фариштаси осмондан Ҳожарга хитоб қилиб деди: “Сенга нима бўлди, Ҳожар? Қўрқма, Худо ўсмирнинг овозини у турган жойдан эшитди. ¹⁸Тургин, ўғлингни кўтариб, уни қўлидан ушла, чунки Мен ундан буюк халқ яратаман”.¹⁹Шунда Худо Ҳожарнинг кўзларини очди ва у суви бор қудуқни кўрди. У бориб, мешни сувга тўлдирди ва ўсмирга ичирди. ²⁰Худо ўсмир билан бирга эди. У улғайиб саҳрода яшай бошлади ва камон отувчи бўлди. ²¹У Порон саҳросида яшар эди. Ҳожар унга Миср еридан хотин олиб берди.²²Ўша вақтда Абумалек ва унинг қўшинлари қўмондони Пихўл Иброҳимга сўзлаб дейишди: “Сен нимаики қилсанг, Худо сен билан биргадир. ²³Энди шу ерда Худо ҳақи қасам ичгин – сен мени ҳам, менинг ўғлимни ҳам, ўғлимнинг ўғлини ҳам алдамайсан. Мен сенга нисбатан яхши муносабатда бўлганимдек, сен ҳам менга нисбатан ва сен мусофир бўлган юртимизга нисбатан яхши муносабатда бўласан”. ²⁴Шунда Иброҳим: “Мен қасам ичаман”,- деди.²⁵Кейин Иброҳим Абумалекнинг қуллари сув қудуғини зўрлик билан тортиб олганлари учун Абумалекка таъна қилди. ²⁶Абумалек эса: “Ким бу ишни қилганини билмайман, сен ҳам менга айтган эмассан, мен бу ҳақида ҳанузгача эшитган эмасман”,- деди. ²⁷Иброҳим қўйлар ва ҳўкизлар олиб, Абумалекка берди. Улар икковлари аҳд туздилар.²⁸Иброҳим подадан еттита урғочи қўзини алоҳида қўйди. ²⁹Шунда Абумалек Иброҳимдан: “Нима учун бу еттита урғочи қўзини алоҳида қўйдинг?”- деб сўради. ³⁰Иброҳим: “Бу еттита урғочи қўзини менинг қўлимдан олгин, шундай қилиб, шу қўзилар бу қудуқни мен қазиганимга гувоҳ бўладилар”,- деди.³¹Шунинг учун у ўша жойни Беир-Шеба, деб атади, чунки у ерда икковлари қасам ичдилар ³²ва Беир-Шебада аҳд туздилар. Сўнгра Абумалек ва унинг қўшинлари қўмондони Пихўл туриб, Пелишт ерига қайтиб кетишди.³³Иброҳим эса Беир-Шебада эманзор ўтқазди ва ўша жойда Раббийнинг номини – Эл-Олам (“Мангу Худо”), деб чорлади. ³⁴Иброҳим Пелишт ерида анча вақт мусофирдек яшади.

Chapter 22

¹Бу воқеалардан сўнг Худо Иброҳимни синаб, уни: “Иброҳим”,- деб чақирди. У эса: “Мана, мен”,- деди. ²Худо эса: “Ҳозир сен ўзинг севадиган ўғлингни, ягона ўғлинг Исҳоқни олиб, Мўрийаҳ ерига бор. Ўша ерда эса Мен сенга айтадиган тоғларнинг бирида уни тамоман ёндириш қурбонлигига қурбон қил”,- деди. ³Шунда Иброҳим эрталаб барвақт туриб, эшагини эгарлади ва ўзи билан иккита хизматкорини ва ўғли Исҳоқни олиб, тамоман ёндириш қурбонлиги учун ўтин тайёрлади. Шундай қилиб, Худо унга айтган жойга кетди.⁴Учинчи кунда эса Иброҳим кўзларини кўтариб, у жойни узоқдан кўрди. ⁵Иброҳим ўзининг хизматкорларига: “Сизлар шу ерда эшак билан қолинглар, мен ўғлим билан бирга у ерга бориб сажда қиламиз, сўнг олдингга қайтиб келамиз”,- деди. ⁶Иброҳим тамоман ёндириш қурбонлиги учун ўтинларни олиб, уларни ўғли Исҳоқнинг елкасига ортди, ўзи эса қўлига олов ва пичоқни олиб, икковлари бирга кетдилар.⁷Исҳоқ отаси Иброҳимга сўзлаб деди: “Отажон!” У эса: “Мана, мен, ўғлим”,- деб жавоб берди. Исҳоқ: “Мана, олов ва ўтин бор, аммо тамоман ёндириш қурбонлиги учун қўзи қани?”- деди. ⁸Иброҳим эса: “Ўғлим, Худонинг Ўзи тамоман ёндириш қурбонлиги учун қўзи билан таъминлайди”,- деди. Шундай қилиб, икковлари бирга бориб,⁹Худо Иброҳимга айтган жойга келдилар. Иброҳим у ерда қурбонгоҳ қуриб, ўтин қалади ва ўғли Исҳоқни боғлаб, уни қурбонгоҳга ўтинларнинг устига ётқизди. ¹⁰Сўнг Иброҳим қўлини чўзиб, ўғлини сўйиш учун пичоқни олди.¹¹Аммо Раббийнинг фариштаси осмондан чақириб, унга: “Иброҳим! Иброҳим!”- деди. У эса: “Мана, мен”,- деди. ¹²Фаришта: “Болага қўл тегизма, унга ҳеч нима қилма. Чунки Мен энди сенинг Худодан қўрқишингни билдим ва сен ўзингнинг ягона ўғлингни Мендан аямадинг”,- деди.¹³Иброҳим кўзларини кўтариб қаради ва, мана, орқада шохлари чакалакзорга ўралиб қолган қўчқорни кўрди. Иброҳим бориб, қўчқорни олиб келди ва уни ўғлининг ўрнига тамоман ёндириш қурбонлигига қурбон қилди. ¹⁴Иброҳим бу жойнинг номини Йаҳвеҳ-Йире (“Раббий таъминлайди”), деб атади. Шунинг учун ҳозирги кунларда ҳам: “Раббийнинг тоғида таъминланади”,- дейилади.¹⁵Сўнг Раббийнинг фариштаси Иброҳимни осмондан яна чақириб, ¹⁶деди: “Ўзим билан қасам ичаман,- дейди Раббий,- сен бу ишни қилганинг учун, ўзингнинг ягона ўғлингни аямаганинг учун ¹⁷Мен сени дуо қилиб дуо қиламан. Сенинг уруғингни кўпайтириб, осмондаги юлдузлар каби ва денгиз соҳилидаги қумлар каби кўпайтираман. Сенинг уруғинг ўз душманларининг дарвозаларига эгалик қилади.¹⁸Сенинг уруғингда ер юзидаги барча халқлар барака топадилар, чунки сен Менинг овозимга қулоқ солдинг”. ¹⁹Шундан сўнг Иброҳим хизматкорларининг олдига қайтиб келди. Шундай қилиб, улар биргаликда Беир-Шебага кетдилар. Иброҳим Беир-Шебада яшар эди.²⁰Бу воқеалардан сўнг Иброҳимга хабар бериб дейишди: “Мана, Милка ҳам сенинг уканг Нахўрга ўғиллар туғиб берди”. ²¹Нахўрнинг тўнғичи Уз, унинг укаси Буз, Кемуэл (у Арамнинг отаси бўлди), ²²Қесед, Хазо, Пилдош, Йидлоф ва Бетуэл эди.²³Бетуэл Ривқони туғди. Мана, шу саккизта ўғилни Милка Иброҳимнинг укаси Нахўрга туғиб берди. ²⁴Унинг Раҳума деган чўриси ҳам унга Тебақ, Гахам, Таҳаш ва Маақаҳни туғиб берди.

Chapter 23

¹Соро бир юз йигирма етти ёшда эди. Соронинг бор умри шунча бўлди. ²Соро шу ёшида Канъан еридаги Қиръат-Арба яъни Хебронда оламдан ўтди. Иброҳим Соро учун йиғлаб, мотам тутиш учун келди.³Иброҳим марҳумасининг олдидан йироқлашди ва Хет ўғиллари олдига келиб, уларга сўзлаб деди: ⁴”Мен сизларнинг орангизда мусофир ва келгиндиман. Мен марҳумамни кўз ўнгимдан кўмишим учун қабристонга ерингизнинг бир қисмини мулкимга беринглар”.⁵Хет ўғиллари эса Иброҳимга жавоб бериб: ⁶”Ҳазратимиз, бизга қулоқ сол,- дедилар,- Сен бизнинг орамизда қудратли шаҳзодасан. Мақбараларимизнинг энг яхшисига марҳумангни дафн эт. Биздан бирор киши марҳумангни кўмишинг учун сендан ўз мақбарасини аямайди”.⁷Иброҳим ўрнидан туриб, бу ернинг халқига – Хет ўғилларига таъзим қилди-да, ⁸уларга сўзлаб деди: “Агар марҳумамни кўз ўнгимдан кўмишимга рози бўлсангизлар, менга қулоқ солинглар: мен учун Зўхар ўғли Эфрондан илтимос қилинглар, ⁹у ўзининг даласи четидаги Макпелаҳ ғорини менга берсин. Мен сизларнинг орангизда қабристонга эга бўлишим учун унинг қиймати қанча бўлса, у шу нархга берсин”.¹⁰Эфрон эса Хет ўғилларининг орасида ўтирган эди. Хетлик Эфрон эса Хет ўғилларига, яъни шаҳар дарвозасига келган ҳамма хетликларга эшиттириб, Иброҳимга жавоб берди: ¹¹”Йўқ, ҳазратим, менга қулоқ сол, мен сенга далани ҳам, ундаги ғорни ҳам инъом қиламан. Халқим ўғилларининг ҳузурида мен уни сенга инъом қиламан, ўз марҳумангни кўмгин”.¹²Иброҳим эса у ернинг халқи олдида таъзим қилди-да, ¹³ўша ернинг халқига эшиттириб, Эфронга сўзлаб деди: “Илтимос, менга қулоқ сол. Сенга у дала учун пул бераман. Пулни мендан ол ва мен марҳумамни ўша ерда кўмаман”.¹⁴Эфрон Иброҳимга жавоб бериб: ¹⁵”Ҳазратим, менга қулоқ сол, ернинг нархи тўрт юз кумуш шеқел, бу мен ва сен учун нима деган гап? Марҳумангни кўмавер”,- деди. ¹⁶Иброҳим Эфронга қулоқ солиб, у Хет ўғилларига эшиттириб айтган нархни, савдогарлар муомаласида юрган тўрт юз кумуш шеқелни унга тортиб берди.¹⁷Шундай қилиб, Эфроннинг даласи, яъни Мамре қаршисидаги Макпелаҳда бўлган дала ва ундаги ғор, шунингдек, далада ва унинг атрофидаги ҳудудларида бўлган барча дарахтлар ¹⁸Иброҳимнинг мулкига ўтди. Булар Хет ўғилларининг ҳузурида, шаҳар дарвозасидан кириб-чиқадиган ҳамманинг қаршисида бўлди.¹⁹Шундан сўнг Иброҳим хотини Сорони Мамре қаршисидаги, Макпелаҳда бўлган даласидаги ғорга кўмди. Бу ҳозирги Канъан еридаги Хеброндир. ²⁰Шундай қилиб, дала ва ундаги ғор Хет ўғилларидан Иброҳимга қабристон сифатида мулк қилиб берилди.

Chapter 24

¹Иброҳим қариб ёши ўтиб қолган эди. Раббий Иброҳимга ҳамма нарсада барака ато қилди. ²Бир куни Иброҳим ўз хонадонидаги бор мулкини идора қилувчи бош қулига деди: “Қўлингни сонимнинг остига қўйиб, ³осмоннинг Худоси ва ернинг Худоси бўлмиш Раббий ҳақи – шу ердаги канъанлик қизларидан менинг ўғлимга хотин олиб бермаслигинг ҳақида қасам ичгин. ⁴Бироқ менинг еримга, менинг қариндошларимнинг олдига бориб, ўғлим Исҳоққа хотин олиб кел”.⁵Қули эса унга: “Балки, у аёл мен билан бу ерга келишни истамас, шунда мен ўғлингни сен чиққан ерга қайтариб олиб борайми?”- деди. ⁶Иброҳим унга деди: “Эҳтиёт бўл, менинг ўғлимни у ерга қайтариб олиб борма. ⁷Мени отамнинг уйидан, қариндошларимнинг еридан олиб чиққан, “Шу ерни сенинг уруғингга бераман”,- деб қасам ичган Раббий осмоннинг Худоси Ўз фариштасини сенинг олдингдан юборади ва сен ўғлимга хотинни ўша ердан олиб келасан.⁸Агар у аёл сен билан келишни истамаса, сен менинг бу қасамимдан озод бўласан, фақат ўғлимни у ерга қайтариб олиб борма”. ⁹Шунда қул хўжайини Иброҳимнинг сони остига қўлини қўйиб, булар ҳақида қасам ичди.¹⁰Сўнг қул хўжайинининг туяларидан ўнта туяни олиб, йўлга тушди. Унинг қўлида хўжайинининг ҳар хил қимматбаҳо нарсалари ҳам бор эди. У туриб Орам-Наҳарайимга, Нахўрнинг шаҳрига кетди. ¹¹У оқшом пайти, яъни аёллар сув тортгани чиқадиган вақтда шаҳар ташқарисидаги қудуқ ёнида туяларини чўктирди.¹²Сўнг у деди: “Ё, Раббий хўжайиним Иброҳимнинг Худоси! Бугун менга омад бер ва хўжайиним Иброҳимга шафқатингни кўрсат. ¹³Мана, мен сув булоғи бошида турибман ва шаҳар аҳлининг қизлари сув тортиш учун чиқиб келмоқдалар. ¹⁴Энди, мен: Кўзангни эгиб, мен сув ичай,- деганимда: ‘Ичинг, мен туяларингизни ҳам суғораман‘,- деб жавоб берадиган қиз қулинг Исҳоққа тайинланган келин бўлсин. Ана шундан менинг хўжайинимга шафқат кўрсатганингни билиб оламан”.¹⁵У гапини ҳали тугатмаган эди, мана, елкасида кўзасини кўтариб олган бир қиз келиб қолди. Унинг исми Ривқо бўлиб, у Иброҳимнинг укаси Нахўрнинг Милка исмли хотинидан туғилган ўғли Бетуэлнинг қизи эди. ¹⁶Қизнинг кўриниши ўта гўзал бўлиб, у эр билмаган бокира эди. У булоқ бошига тушиб, кўзасини тўлдирди ва юқорига чиқди.¹⁷Қул унинг қаршисига югуриб бориб: “Менга кўзангдан ичишга озгина сув бер”,- деди. ¹⁸Қиз эса: “Ичинг, ҳазратим”,- деб шошилиб кўзасини қўлига тушириб, унга ичишга сув берди.¹⁹Унга сув ичиргач: “Туяларингизни ҳам улар сувдан тўйгунича, сув тортиб суғораман”,- деди. ²⁰Сўнг шошилиб кўзасини охурга бўшатиб, яна сув тортиш учун қудуқ томонга югурди ва унинг ҳамма туяларини суғорди.²¹Бу киши эса Раббий унинг йўлини муваффақиятли қилдими ёки йўқми, билиш учун унга ҳайрат билан сўзсиз тикилиб турар эди. ²²Туялари сув ичиб бўлганидан сўнг, у киши оғирлиги ярим шеқел бўлган олтин сирға ва оғирлиги ўн шеқел бўлган иккита олтин билагузукларни олиб, ундан: ²³”Кимнинг қизисан? Отангнинг уйида биз тунашимиз учун жой борми?”- деб сўради.²⁴Қиз эса унга: “Мен, Нахўрга Милка исмли хотини туғиб берган ўғли Бетуэлнинг қизиман”,- деди. ²⁵У яна: “Бизда етарлича сомон ва ем бор. Тунаш учун жой ҳам бор”,- деди.²⁶У киши бошини эгиб, Раббийга сажда қилди ²⁷ва деди: “Ўз ҳақиқати ва шафқати билан хўжайинимни ташлаб кетмаган Раббий хўжайиним Иброҳимнинг Худоси муборакдир. Раббий тўғри йўл билан мени хўжайинимнинг укасининг уйига бошлаб келди”.²⁸Қиз югуриб бориб, онасининг хонадонидагиларга буларни айтиб берди. ²⁹Ривқонинг Лабан исмли акаси бор эди. Лабан булоқ бошига, ўша одамнинг олдига югуриб чиқди. ³⁰У синглисининг қўлларидаги сирға ва билагузукларни кўриб, синглиси Ривқонинг: “У киши менга шундай деди”,- деганини эшитиб, ўша одамнинг олдига келди. Мана, у булоқ бошида, туяларнинг ёнида турар эди.³¹Лабан: “Кел, эй, Раббий дуо қилган одам. Нега ташқарида турибсан? Мен сенга уй, туяларинг учун жой тайёрлаб қўйдим”,- деди. ³²У киши уйга кирди. Лабан туяларнинг эгарларини ечиб, уларга сомон ва ем берди. У кишига ва у билан бирга келганларга оёқларини ювиш учун сув берди.³³Унинг олдига ейиш учун овқат қўйдилар. Аммо у: “Ишимни сизларга айтмагунимча, овқат емайман”,- деди. Улар: “Гапир”,- дедилар. ³⁴Шунда у: “Мен Иброҳимнинг қулиман,- деди,- ³⁵Раббий менинг хўжайинимга кўплаб барака берди. Шунинг учун у буюк бўлди. Раббий унга қўй ва ҳўкизлар, кумуш ва олтинлар, қул ва чўрилар, туя ва эшаклар берди.³⁶Хўжайинимнинг хотини Соро қариган чоғида унга ўғил туғиб берди. У эса ҳамма нарсасини ўғлига берди. ³⁷Хўжайиним менга қасам ичириб деди: “Менинг ўғлимга шу ердаги канъанлик қизлардан хотин олма, ³⁸балки менинг отамнинг уйига, қариндошларимникига бориб, ўғлимга хотин олиб кел”.³⁹Мен хўжайинимга: “У хотин мен билан келишни истамаса-чи?”- дедим. ⁴⁰У эса менга деди: “Мен қаршисида юрган Раббий Ўз фариштасини юбориб, йўлингни муваффақиятли қилади ва сен менинг ўғлимга хотинни отамнинг уйидан, менинг қариндошларимдан оласан. ⁴¹Қариндошларимникига борганингда, менинг қасамимдан озод бўласан. Агар улар сенга беришмаса, шунда менинг қасамимдан озод бўласан”.⁴²Мен бугун қудуқ бошига келиб дедим: “Ё, хўжайиним Иброҳимнинг Раббий Худоси, Сен менинг келаётган йўлимни дуо қилсанг эди! ⁴³Мана, мен сув қудуғи бошида турибман. Сув тортишга чиққан қизга мен: Кўзангдан ичишга озроқ сув бер,- деганимда, ⁴⁴у менга: Ўзингиз ичинг, мен туяларингиз учун ҳам сув тортаман,- деса, Раббий хўжайинимнинг ўғлига тайинлаган келин шу бўлсин”.⁴⁵Мен юрагимда айтиб бўлмаган эдимки, мана, Ривқо елкасида кўзаси билан чиқиб келди. У қудуққа тушиб, сув тортди ва мен унга: Менга сув ичир,- дедим. ⁴⁶У шошиб елкасидан кўзасини тушириб: Ичинг, мен туяларингизни ҳам суғораман,- деди. Мен ҳам сув ичдим, у туяларимни ҳам суғорди.⁴⁷Мен ундан: Сен кимнинг қизисан?- деб сўрадим. У эса: Милка Нахўрга туғиб берган ўғли Бетуэлнинг қизиман,- деди. Шунда мен унга сирға ва қўлларига билагузуклар бериб, ⁴⁸тиз чўкдим ва Раббийга сажда қилиб, хўжайиним биродарининг қизини унинг ўғлига хотинликка олиб бериш учун мени тўғри йўлдан бошқарган Раббий хўжайиним Иброҳимнинг Худосига миннатдорчилик билдирдим.⁴⁹Энди менинг хўжайинимга илтифот ва ҳаққонийлик кўрсатасизми ёки йўқми, шуни айтинглар. Буни қилмасанглар, ҳам айтинглар. Шунга қараб, мен ўнгга ёки чапга буриламан”.⁵⁰Шунда Лабан ва Бетуэл жавоб бериб дейишди: “Бу иш Раббийдан келди. Биз сенга бирор яхши ёки ёмон сўз айта олмаймиз. ⁵¹Мана, Ривқо сенинг қаршингда, уни олиб кет. Раббий айтганидек, у хўжайинингнинг ўғлининг хотини бўлсин”.⁵²Иброҳимнинг қули уларнинг сўзларини эшитганида, ергача тиз чўкиб, Раббийга сажда қилди. ⁵³Сўнгра қул кумуш тақинчоқлар, олтин тақинчоқларни ҳамда кийимларни олиб Ривқога берди. Унинг онаси ва акасига ҳам қимматбаҳо совғалар берди.⁵⁴Шунда у ҳамда у билан бирга келган одамлар еб-ичдилар ва тунаб қолдилар. Улар эрталаб турганларида, у: “Мени хўжайинимнинг олдига қўйиб юборинглар”,- деди. ⁵⁵Аммо унинг акаси ва онаси: “Қизимиз ҳеч бўлмаса, ўн кунча биз билан турсин, шундан сўнг борар”,- дедилар.⁵⁶Қул эса уларга: “Мени ушлаб турманглар, чунки Раббий менинг йўлимни дуо қилди. Мени қўйиб юборинглар, токи мен хўжайинимнинг олдига борай”,- деди. ⁵⁷Улар эса: “Қизни чақириб, унинг фикрини сўрайлик”,- дедилар. ⁵⁸Улар Ривқони чақириб, унга: “Бу одам билан борасанми?”- дедилар. У: “Бораман”,- деди.⁵⁹Шунда улар сингиллари Ривқони, унинг энагасини, Иброҳимнинг қулини ва унинг одамларини қўйиб юбордилар. ⁶⁰Улар Ривқони дуо қилиб, унга дедилар: “Синглимиз! Сендан мингларча, ўн мингларча фарзандлар туғилсин, сенинг наслинг душманларининг дарвозасига эгалик қилсин”.⁶¹Ривқо ва унинг чўрилари туриб, туяларга миндилар ва у одам билан кетдилар. Қул Ривқони олиб, ўз йўлига тушди. ⁶²Исҳоқ эса Беир-Лахай-Руй қудуғи йўлидан келди, чунки у жануб томондаги ерда яшар эди.⁶³Оқшом чоғи Исҳоқ фикрлаш учун далага чиқди ва кўзларини кўтариб кўрдики, мана, туялар келар эди. ⁶⁴Ривқо ҳам кўзларини кўтариб, Исҳоқни кўрди ва туядан тушди. ⁶⁵У қулга деди: “Далада бизнинг рўпарамиздан келаётган киши ким?” Қул: “Бу менинг хўжайиним”,- деди. Шунда Ривқо ёпинчиғини олиб ёпинди.⁶⁶Қул эса Исҳоққа ҳамма қилган ишларини айтиб берди. ⁶⁷Исҳоқ онаси Соронинг чодирига Ривқони олиб келиб, уни олди ва Ривқо унинг хотини бўлди. Исҳоқ уни севиб қолди ва онасининг ўлимидан юпанди.

Chapter 25

¹Сўнг Иброҳим яна хотин олди, унинг исми Қетуро эди. ²Қетуро унга Зимрон, Йоқшон, Медон, Мидиан, Йишбоқ ва Шувахни туғиб берди. ³Йоқшондан эса Шеба ва Дедон туғилди. Дедоннинг ўғиллари Ашурим, Летушим ва Леҳумим эди. ⁴Мидианнинг ўғиллари Эфаҳ, Эфер, Энўх, Абидо ва Элдах эди. Буларнинг ҳаммалари Қетуронинг ўғилларидир.⁵Иброҳим бор бойлигини Исҳоққа берди. ⁶Иброҳимнинг чўриларидан кўрган ўғилларига эса Иброҳим совғалар берди. Бироқ ҳали ўзи ҳаётлигидаёқ, у уларни ўғли Исҳоқдан узоқлаштириб, шарқ томонга, шарқий ерга жўнатди.⁷Иброҳим яшаган умрининг кунларининг сони бир юз етмиш беш йил эди. ⁸У тўлиқ мўйсафидликда, қарилик гаштини суриб, кексайиб жон берди ва оламдан ўтиб, ўз халқига қўшилди.⁹Ўғиллари Исҳоқ ва Исмоил уни Мамре қаршисидаги хетлик Зўхарнинг ўғли Эфроннинг даласидаги Макпелаҳ ғорига кўмдилар. ¹⁰Бу далани Иброҳим Хет ўғилларидан сотиб олган эди. Иброҳим ва унинг хотини Соро шу ерда кўмилган. ¹¹Иброҳимнинг ўлимидан сўнг Худо унинг ўғли Исҳоқни дуо қилди. Исҳоқ Беир-Лахай-Руйнинг ёнида яшар эди.¹²Мана, бу Иброҳимга Соронинг чўриси мисрлик Ҳожар туғиб берган Исмоилнинг насл-насаби:¹³Булар Исмоилнинг ўғилларининг исмлари, уларнинг насл-насабига кўра исмлари: Исмоилнинг тўнғичи Небайот, Кедар, Адбеэл ва Мибсом, ¹⁴Мишмо, Думаҳ, Массо, ¹⁵Ҳадар, Тема, Йетур, Нафиш ва Қедемаҳ. ¹⁶Булар Исмоилнинг ўғилларидир. Мана, уларнинг қишлоқлару қароргоҳларига кўра уларнинг исмларидир. Булар қабилаларининг ўн иккита қабилабошиларидир.¹⁷Исмоил умр кунларининг сони юз ўттиз етти йил эди. Сўнг Исмоил жон бериб, оламдан ўтди ва ўз халқига қўшилди. ¹⁸Улар Миср олдидаги Ашурга бориш йўлидаги Хавилаҳдан то Шургача истиқомат қилар эдилар. Улар ўз ака-укаларининг қаршисида ўрнашдилар.¹⁹Мана, Иброҳимнинг ўғли Исҳоқнинг насл-насаби: Иброҳимдан Исҳоқ туғилди. ²⁰Исҳоқ Паддон-Орамдан орамлик Бетуэлнинг қизи, орамлик Лабаннинг синглиси Ривқони хотинликка олганида, қирқ ёшда эди.²¹Исҳоқ Раббийга хотини учун ибодат қилди, чунки у бепушт эди. Раббий уни эшитди ва унинг хотини Ривқо ҳомиладор бўлди. ²²Унинг ичида болалари уриша бошладилар. Ривқо: “Агар шунақа бўлса, бу менга нима керак?”- деб, бу ҳақида Раббийдан сўрагани кетди.²³Раббий унга: “Сенинг қорнингда иккита халқ бор, сенинг ичингдан икки тоифа халқ келиб чиқади. Бир халқ бошқасидан кучлироқ бўлади ва каттаси кичигига хизмат қилади”,- деди.²⁴Ривқонинг ой куни тўлиб, туғиш вақти яқинлашди. Мана, унинг қорнидаги эгизаклар эди. ²⁵Биринчиси қизил, бутун танаси пўстакдек сержун чиқди, унга Эсов (“Ғадир-будур”), деб исм қўйдилар. ²⁶Сўнг унинг укаси, қўли билан Эсовнинг товонидан тутиб чиқди ва унга Ёқуб (“Товвони ушлаб олувчи”), деб исм қўйдилар. Улар туғилганларида, Исҳоқ олтмиш ёшда эди.²⁷Болалар улғайдилар. Эсов моҳир овчи, дала одами бўлди, Ёқуб эса чодирларда яшовчи ювош одам эди. ²⁸Исҳоқ Эсовни севар эди, чунки унинг ўлжаси унга ёқар эди. Ривқо эса Ёқубни севар эди.²⁹Бир куни Ёқуб овқат пиширди, Эсов эса тинкаси қуриб, даладан келиб қолди. ³⁰Эсов Ёқубга: “Менга қизилдан, шу қизилдан ейишга бер, чунки менинг мадорим қуриди”,- деди. Шунинг учун унга Эдўм (“Қизил”), деб исм ҳам қўйдилар.³¹Аммо Ёқуб: “Ҳозироқ менга тўнғичлигингни сот”,- деди. ³²Эсов эса: “Мана, мен очликдан ўляпман, менга бу тўнғичликдан нима фойда?”- деди. ³³Ёқуб: “Менга ҳозироқ қасам ич”,- деди. Эсов унга қасам ичди ва тўнғичлигини Ёқубга сотди. ³⁴Шунда Ёқуб Эсовга нон ва ясмиқ ошидан берди. Эсов еб-ичди ва ўрнидан туриб, ташқарига чиқиб кетди. Шундай қилиб, Эсов ўз тўнғичлигини менсимади.

Chapter 26

¹Ер юзида Иброҳимнинг кунларидаги очарчиликдан ташқари яна очарчилик бўлди ва Исҳоқ Гарорга, Пелишт подшоҳи Абумалекнинг олдига борди.²Раббий унга зоҳир бўлиб деди: “Мисрга борма, Мен сенга айтадиган ерда яша. ³Шу ерда мусофирдек яша ва Мен сен билан бирга бўлиб, сенга барака бераман. Чунки Мен барча бу ерларни сенга ва сенинг авлодингга бериб, отанг Иброҳимга берган қасамимни бажо келтираман.⁴Сенинг уруғингни осмон юлдузларидек кўпайтираман, бу ерларнинг ҳаммасини сенинг уруғингга бераман. Ернинг барча халқлари сенинг уруғингда барака топадилар. ⁵Чунки Иброҳим Менинг овозимга қулоқ солди ва Мен буюрган амрларимга, буйруқларимга ҳамда қонунларимга риоя қилди”.⁶Исҳоқ Гарорда яшай бошлади. ⁷Ўша ернинг аҳолиси ундан хотини ҳақида сўрадилар. У эса: “Бу менинг синглим”,- деди, чунки у: “Бу менинг хотиним”,- дейишга қўрқди. Зеро у: “Бу жойнинг аҳолиси мени Ривқо учун ўлдиради”,- деб ўйлади, чунки унинг кўриниши гўзал эди. ⁸У ўша ерда узоқ вақт яшаганидан сўнг, Пелишт подшоҳи Абумалек деразадан қараб, Исҳоқ хотини Ривқо билан ўйнаётганини кўриб қолди.⁹Абумалек Исҳоқни чақириб, унга деди: “Мана, бу сенинг хотининг-ку. Қандай қилиб сен уни, синглим, деб айтдинг?” Исҳоқ унга: “Мен у учун ўлмайин, деб шундай дедим”,- деб жавоб берди. ¹⁰Аммо Абумалек: “Бу сенинг бизга нима қилганинг? Халқимиздан бири сенинг хотининг билан қовушишига оз қолди. Шундай қилиб, сен бизни гуноҳга киритган бўлар эдинг”,- деди. ¹¹Абумалек бутун халққа: “Ким бу одамга ва унинг хотинига тегса, ўлимга тортилсин”,- дея амр берди.¹²Исҳоқ ўша ерда экин экиб, ўша йили юз карра ҳосил олди. Раббий унга шундай барака берди. ¹³У улуғ одам бўлди. У янада юксалиб, ўта улуғвор одам бўлди. ¹⁴Унинг қўй-эчкилари, мол подалари, хизматкорлари кўп эди. Шунинг учун пелиштликлар унга ҳасад қила бошладилар.¹⁵Отаси Иброҳимнинг ҳаётлик пайтида отасининг қуллари қазиган барча қудуқларни пелиштликлар кўмиб тупроққа тўлдирдилар. ¹⁶Абумалек эса Исҳоққа: “Биздан узоқлаш, чунки сен биздан анча кучли бўлдинг”,- деди. ¹⁷Исҳоқ у ердан узоқлашиб, Гарор водийсида чодир қурди ва ўша ерда ўрнашди.¹⁸Отаси Иброҳимнинг кунларида қазилган, Иброҳимнинг ўлимидан сўнг эса пелиштликлар кўмган сув қудуқларини Исҳоқ қайтадан қазиди ва уларни отаси атаган ўша номлар билан атади.¹⁹Исҳоқнинг қуллари водийда ер қазиб, ўша ерда тирик сув булоғини топдилар. ²⁰Шунда Гарор чўпонлари Исҳоқнинг чўпонлари билан: “Бизнинг сувимиз”,- деб баҳслашдилар. У қудуққа Эсек (“Баҳслаш”), деб ном берди, чунки у билан баҳслашган эдилар.²¹Яна бошқа қудуқ қазидилар, у учун ҳам баҳслашдилар. У унга Ситнаҳ (“Қаршилик”), деб ном берди. ²²Сўнг ўша ердан кўчиб, бошқа қудуқ қазиди. Бу қудуқ ҳақида бошқа баҳслашмадилар. Исҳоқ унга Рехобот (“Кенглик”), деб ном берди, чунки: “Энди Раббий бизга кенг жой берди ва биз ер юзида кўпаямиз”,- деди у.²³У ердан эса Беир-Шебага кўчиб кетди. ²⁴Ўша тунда Раббий унга намоён бўлиб деди: “Мен отанг Иброҳимнинг Худосиман. Қўрқма, чунки Мен сен билан биргаман. Менинг қулим Иброҳим ҳақи сенга барака бераман ва сенинг уруғингни кўпайтираман”. ²⁵Шунда Исҳоқ ўша жойда қурбонгоҳ қурди ва Раббий номини чақирди. Шундай қилиб, ўша ерда чодир ёйишди. Исҳоқнинг қуллари эса қудуқ қазидилар.²⁶Бир куни унинг олдига Гарордан Абумалек, унинг дўсти Ахузав ва унинг қўшинлари қўмондони Пихўл келдилар. ²⁷Исҳоқ уларга: “Мендан нафратланиб, ерингиздан қувганларингдан сўнг менинг олдимга нимага келдингизлар?”- деди.²⁸Улар дедилар: “Раббий сен билан эканини аниқ кўрдик, шунинг учун биз ўзимизга: Сен билан бизнинг орамизда қасам бўлсин ва сен билан аҳд тузайлик,- деб айтдик. ²⁹Биз сенга тегмасдан, сенга фақат яхшилик қилганимиз ва сени тинчлик билан қўйиб юборганимиздек, сен ҳам бизга ёмонлик қилма. Энди сен Раббийдан дуо қилингансан”.³⁰Исҳоқ эса уларга зиёфат берди, улар еб-ичдилар. ³¹Эрталаб барвақт туриб, бир-бирларига қасам ичдилар. Кейин Исҳоқ уларни қўйиб юборди, улар унинг олдидан тинчлик билан қайтиб кетдилар.³²Шу куннинг ўзида Исҳоқнинг қуллари келиб, қазиган қудуқ ҳақида хабар бериб, унга: “Биз сув топдик”,- дедилар. ³³У қудуқни Шеба, деб атади. Шунинг учун у шаҳарнинг номи ҳозирги кунларгача Беир-Шебадир.³⁴Эсов қирқ ёшида ўзига хетлик Беирнинг қизи Йеҳудитни ва хетлик Элоннинг қизи Босиматни хотинликка олди. ³⁵Улар Исҳоқ билан Ривқога дил озори эдилар.

Chapter 27

¹Исҳоқ қариганида, унинг кўзи хиралашиб кўрмай қолди. У тўнғич ўғли Эсовни чақириб, унга: “Ўғлим Менинг!”- деди. У эса: “Мана, мен”,- деди. ²Исҳоқ деди: “Мана, мен қаридим, ўлиш кунимни билмайман.³Шунинг учун қурол-аслаҳангни, ўқдонингни ва камонингни олиб, далага бор-у, менга ов қилиб кел ⁴ва мен ёқтирадиган овқатни тайёрлаб, менга ейишга келтир, токи ўлишимдан олдин жоним сени дуо қилсин”.⁵Исҳоқ ўғли Эсовга сўзлаётганида, Ривқо эшитиб қолди. Эсов ов қилиб келиш учун далага кетганида, ⁶Ривқо ўғли Ёқубга деди: “Мана, мен отангнинг аканг Эсовга шундай деганини эшитдим: ⁷Менга ов қилиб келиб овқат тайёрла, мен уни еб, сени ўлимим олдидан Раббим қаршисида дуо қиламан.⁸Энди, ўғлим, мен сенга буюрадиган сўзларимга қулоқ сол. ⁹Подага бориб, у ердан менга иккита яхши улоқча олиб кел. Мен улардан отангга у яхши кўрадиган овқатни пишираман. ¹⁰Сен эса уни отангга олиб кирасан, токи у еб олсин ва сени ўлими олдидан дуо қилсин”.¹¹Ёқуб онаси Ривқога деди: “Акам Эсов сержун одам, мен эса териси силлиқ одамман. ¹²Балки отам мени пайпаслар ва унинг нигоҳида ёлғончи бўламан-у, ўзимга дуо ўрнига лаънат орттираман”.¹³Онаси эса унга: “Сенинг лаънатинг менга бўлсин, ўғлим, фақат менинг сўзларимга қулоқ сол ва бориб, менга айтганимни олиб кел”,- деди. ¹⁴У бориб улоқчаларни онасига олиб келди. Онаси отаси ёқтирган овқатни тайёрлади.¹⁵Ривқо катта ўғли Эсовнинг уйдаги ҳашаматли кийимини олиб келиб, кичиқ ўғли Ёқубга кийдирди, ¹⁶унинг қўллари ва силлиқ бўйнини эса улоқчаларнинг териси билан қоплади. ¹⁷Сўнг ўзи тайёрлаган овқат ва нонни ўғли Ёқубнинг қўлига берди.¹⁸У отасининг олдига кириб: “Отам менинг”,- деди. У: “Мана, менман. Кимсан ўғлим?”- деди. ¹⁹Ёқуб отасига: “Мен – Эсов, сизнинг тўнғичингизман. Мен сиз айтганингиздек қилдим, туриб ўтиринг ва менинг овимдан енг, токи жонингиз мени дуо қилсин”,- деди.²⁰Исҳоқ ўғлига: “Қандай қилиб шу қадар тез тутдинг, ўғлим?”- деди. У эса: “Раббий Худойингиз ўлжани менинг олдимга юборди”,- деди. ²¹Шунда Исҳоқ Ёқубга деди: “Олдимга кел, мен сени пайпаслаб кўрай, ўғлим. Сен ўғлим Эсовмисан ёки йўқми?”²²Ёқуб отаси Исҳоқнинг олдига келди. Исҳоқ уни пайпаслаб: “Овоз – Ёқубнинг овози, қўллар эса Эсовнинг қўллари”,- деди. ²³У уни танимади, чунки унинг қўллари акаси Эсовнинг қўлларидек сержун эди. Шу тариқа, уни дуо қилиб,²⁴деди: “Ўғлим Эсов, сенмисан?” У жавоб бериб: “Мана, мен”,- деди. ²⁵Исҳоқ: “Менинг олдимга олиб кел, мен ўғлимнинг овидан ейман, токи жоним сени дуо қилсин”,- деди. Ёқуб унга олиб борди ва у еди. Унга шароб ҳам олиб келди ва у ичди.²⁶Шунда отаси Исҳоқ унга: “Яқин келиб, мени ўпгин, ўғлим”,- деди. ²⁷У яқинлашиб, отасини ўпди. Исҳоқ унинг кийимининг ҳидини сезди ва уни дуо қилиб деди: “Мана, ўғлимнинг ҳиди, Раббий дуо қилган даланинг ҳидидек.²⁸Худо сенга осмон шудрингидан, ернинг мўл ҳосилидан, шароб ва нондан тўла-тўкис қилиб берсин.²⁹Сенга халқлар хизмат қилсинлар ва қабилалар сенга тиз чўксинлар. Ака-укаларинг устидан хўжайин бўл ва онангнинг ўғиллари сенга тиз чўксинлар. Сени лаънатлайдиганлар лаънатлидир, сени дуо қиладиганлар баракалидир”.³⁰Исҳоқ Ёқубни дуо қилган ва Ёқуб отаси Исҳоқнинг олдидан чиққан лаҳзадаёқ акаси Эсов овдан қайтиб келди. ³¹У ҳам овқат тайёрлади ва отасига олиб келиб, унга: “Отам менинг, ўрнингиздан туринг, ўғлингизнинг овидан енг, токи жонингиз мени дуо қилсин”,- деди.³²Отаси Исҳоқ эса ундан: “Сен кимсан?”- деб сўради. У: “Мен – сизнинг ўғлингиз, сизнинг тўнғичингиз Эсовман”,- деди. ³³Исҳоқ жуда қаттиқ титраб: “Унда менга ов қилиб келган ким? Сен келишингдан олдин ҳаммасини едим ва мен уни дуо қилдим. У баракали бўлади”,- деди.³⁴Эсов отасининг сўзларини эшитди-да, баланд ва ўта аччиқ фарёд қилиб, ўз отасига: “Отам менинг! Мени ҳам дуо қилинг”,- деди. ³⁵Аммо Исҳоқ: “Сенинг уканг айёрлик билан келиб, сенинг дуойингни олди”,- деди.³⁶У эса: “Шунинг учун у Ёқуб, деб аталган эмасми? У мени иккинчи марта алдади. У тўнғичлигимни олган эди, энди эса, мана, дуойимни ҳам олди”,- деди. Сўнг яна: “Наҳотки, сиз менга дуо қолдирмадингиз?”- деди. ³⁷Исҳоқ Эсовга жавоб бериб: “Мана, мен уни сенинг устингдан хўжайин қилиб қўйдим ва унинг барча ака-укаларини унга қул қилиб бердим. Уни нон ва шароб билан таъминладим, сен учун нима қилай ўғлим?”- деди.³⁸Аммо Эсов отасига: “Наҳотки, отам, сизнинг дуойингиз бир дона бўлса? Мени ҳам дуо қилинг, отам!”- деб айтиб, баланд овозда йиғлаб юборди.³⁹Отаси Исҳоқ унга жавоб бериб деди: “Мана, сенинг яшаш жойинг серҳосил ердан ва юқоридан осмон шудрингидан бўлади. ⁴⁰Сен қиличинг билан яшайсан ва укангга хизмат қиласан. Шундай вақт келадики, қаршилик қилиб, унинг бўйинтуруғини бўйнингдан узиб ташлайсан”.⁴¹Эсов Ёқубдан отаси уни дуо қилгани учун нафратланди. Шунинг учун Эсов ўз юрагида: “Отам учун мотам тутиш кунлари яқинлашяпти, сўнг мен укам Ёқубни ўлдираман”,- деди. ⁴²Ривқога катта ўғли Эсовнинг сўзларини айтиб бердилар. Шунда у одам юбориб, кичик ўғли Ёқубни чақиртирди ва унга деди: “Мана, аканг Эсов сени ўлдирмоқчи бўлиб, ўзига таскин бериб юрган экан.⁴³Шунинг учун, ўғлим, менинг сўзларимга қулоқ сол, ўрнингдан туриб Харан юртига, акам Лабаннинг олдига қочиб кет. ⁴⁴Акангнинг қахри қайтгунича, бир қанча вақт уникида яшаб тур. ⁴⁵Акангнинг жаҳли қайтгунича, сен унга қилган ишни унутгунича, ўша ерда тур. Сўнгра мен сенинг олдингга одам юбораман ва сени у ердан олиб келаман. Менга бир кунда иккаловларингдан ҳам ажралиш нима керак?”⁴⁶Сўнгра Ривқо Исҳоққа: “Мен хетлик қизлари туфайли ҳаётдан тўйганман. Агар Ёқуб ўзига шуларга ўхшаш хетлик қизларидан, шу ернинг қизларидан хотин олса, менга ҳаётнинг нима кераги бор?”- деди.

Chapter 28

¹Исҳоқ Ёқубни чақириб, уни дуо қилди ва унга буюриб деди: “Ўзингга Канъан қизларидан хотин олма. ²Бироқ туриб Паддон-Орамга, онангнинг отаси Бетуэлнинг уйига бор. Ўша ердан, онангнинг акаси Лабаннинг қизларидан ўзингга хотин ол.³Қодир Худо сенга барака берсин, серпушт қилсин, кўпайтирсин ва сендан кўплаб халқлар келиб чиқсин. ⁴Сенга ва сенинг уруғингга Иброҳимнинг баракасини берсин, токи сен Худо Иброҳимга берган мусофирлик ерини мерос қилиб ол”.⁵Шундай қилиб, Исҳоқ Ёқубни қўйиб юборди. У Паддон-Орамга, Ёқуб ва Эсовнинг онаси Ривқонинг акаси орамлик Бетуэлнинг ўғли Лабаннинг олдига кетди.⁶Эсов эшитдики, отаси Ёқубни дуо қилиб, унга: “Ўзингга Канъан қизларидан хотин олма”,- деб амр бериб, уни Паддон-Орамга ўша ердан ўзига хотин олиш учун юборибди. ⁷Ёқуб ўз отасига ва онасига қулоқ солиб, Паддон-Орамга кетибди.⁸Эсов эса Канъан қизларининг отаси Исҳоққа маъқул эмаслигини кўргач, ⁹Исмоилнинг олдига борди ва хотинлари устига Иброҳимнинг ўғли, Небайотнинг синглиси, Исмоилнинг қизи Махалатни ўзига хотинликка олди.¹⁰Ёқуб эса Беир-Шебадан чиқиб, Харан томонга қараб кетди. ¹¹Бир жойга келиб, ўша ерда тунашга қолди, чунки қуёш ботган эди. Ўша жойдан бир тошни олиб, ўзига ёстиқ қилиб қўйди ва ухлашга ётди.¹²У туш кўрди: Мана, нарвон ерда турар, унинг тепаси осмонга тегиб турар эди. Мана, Худонинг фаришталари ундан чиқиб-тушар эдилар. ¹³Мана, Раббий унинг тепасида туриб шундай дер эди: “Мен Раббий, сенинг отанг Иброҳимнинг Худоси ва Исҳоқнинг Худосиман. Сен ётган ерни Мен сенга ва сенинг уруғингга бераман.¹⁴Сенинг уруғинг ер тупроғидек бўлади. Сен ғарбга ва шарққа, шимолга ва жанубга тарқаласан. Ернинг барча қабилалари сенда ва сенинг уруғингда барака топадилар. ¹⁵Мана, Мен сен билан биргаман. Сен қаерга борсанг, ўша ерда сени асрайман ҳамда шу ерга қайтариб олиб келаман. Зеро сенга айтганимни амалга оширмагунимча, Мен сени ташлаб кетмайман”.¹⁶Ёқуб уйқусидан уйғониб: “Ҳақиқатан ҳам, Раббий шу жойда! Мен эса буни билмас эдим”,- деди. ¹⁷У қўрқиб кетди ва деди: “Бу жой нақадар даҳшатли! Бу жой Худонинг уйи экан, бу – осмоннинг дарвозасидир”.¹⁸Ёқуб эрталаб барвақт туриб, бошига ёстиқ қилиб қўйган тошни олди, уни ёдгорлик қилиб қўйди ва унинг устига мой қуйди. ¹⁹Ўша жойнинг номини Бейт-Эл (“Худонинг Уйи”), деб атади, у шаҳарнинг олдинги номи Луз эди.²⁰Ёқуб шундай деб аҳд қилди: “Агар Худо мен билан бирга бўлса, мен кетаётган бу йўлда мени асраса, менга ейишга нон, кийишга кийим берса, ²¹мен отамнинг уйига тинчлик билан қайтиб келсам, агар Раббий менинг Худойим бўлса, ²²мен ёдгорлик қилиб қўйган бу тош Худонинг уйи бўлади. Сен менга берадиган ҳамма нарсадан мен Сенга ушр бераман”.

Chapter 29

¹Ёқуб ўрнидан туриб, шарқ ўғиллари юртига кетди. ²Бир куни кўрдики, мана, далада қудуқ ва у ерда уч пода қўйлар ётар эди, чунки шу қудуқдан қўраларни суғорар эдилар. Қудуқнинг оғзида катта тош бор эди. ³Ҳамма қўралар у ерда тўпланганида, тошни қудуқнинг оғзидан тушириб, қўйларни суғорар эдилар. Сўнгра тошни яна ўз жойига, қудуқнинг оғзига қўяр эдилар.⁴Ёқуб уларга: “Биродарлар! Қаердансизлар?”- деди. Улар: “Биз Харанданмиз”,- дедилар. ⁵У эса улардан: “Нахўр ўғли Лабанни биласизларми?”- деб сўради. Улар жавобан: “Биламиз”,- дедилар. ⁶У уларга яна: “У киши соғ-саломатми?”- деди. Улар: “Соғ-саломат,- дедилар,- мана, унинг қизи Роҳила қўзилари билан келяпти”.⁷Ёқуб эса деди: “Мана, кун ҳали узун, подаларни тўплаш вақти эмас, қўзиларни суғоринглар-у, бориб ўтлатинглар”. ⁸Улар: “Ҳамма подалар тўпланмагунларича ва қудуқнинг оғзидан тошни туширмагунларича, бундай қила олмаймиз, ўшандагина қўйларни суғорамиз”,- дедилар.⁹У улар билан суҳбатлашиб турганида, Роҳила отасининг қўйлари билан келди, чунки у уларни ўтлатар эди. ¹⁰Ёқуб онасининг акаси Лабаннинг қизи Роҳилани ва онасининг акаси Лабаннинг қўйларини кўрганида, яқинлашди ва қудуқнинг оғзидан тошни тушириб, онасининг акаси Лабаннинг қўйларини суғорди.¹¹Ёқуб Роҳилани ўпди ва баланд овоз билан йиғлаб юборди. ¹²Ёқуб Роҳилага отасининг қариндоши эканини ва Ривқонинг ўғли эканини айтди. У эса югуриб бориб отасига айтди.¹³Лабан синглисининг ўғли Ёқуб ҳақида эшитганида, югуриб чиқиб уни қарши олди, қучоқлаб ўпди ва уйига олиб кирди. У Лабанга буларнинг ҳаммасини айтиб берди. ¹⁴Лабан эса унга: “Сен ҳақиқатан ҳам менинг суягим ва менинг этимсан”,- деди. Ёқуб уникида бир ойларча яшади.¹⁵Сўнг Лабан Ёқубга: “Наҳотки, сен қариндошим бўлганинг учун менга текин хизмат қилсанг? Менга айт, ҳақига нима тўлай?”- деди. ¹⁶Лабаннинг иккита қизи бор эди. Каттасининг исми Леаҳ, кичигининг исми эса Роҳила эди. ¹⁷Леаҳнинг кўзлари заиф эди, Роҳила хушқомат ва чеҳраси гўзал эди. ¹⁸Ёқуб Роҳилани севиб қолди. Шунинг учун у: “Мен сизга кичик қизингиз Роҳила учун етти йил хизмат қиламан”,- деди.¹⁹Лабан жавобан: “Уни бошқа бировга бергандан кўра, сенга берганим маъқулдир. Меникида яша”,- деди. ²⁰Ёқуб Роҳила учун етти йил хизмат қилди. Бу муддат унга бир неча кундек туюлди, чунки у Роҳилани севар эди.²¹Сўнг Ёқуб Лабанга деди: “Менга хотинимни беринг, чунки унинг олдига кириш вақтим келди”. ²²Лабан ўша жойнинг ҳамма одамларини чақириб зиёфат қилди.²³Кечқурун эса Лабан қизи Леаҳни олиб, унинг олдига киритди. Ёқуб уни таниб-билди. ²⁴Лабан ўз чўриси Зилпаҳни қизи Леаҳга чўриликка берди. ²⁵Ёқуб эрталаб қараса, бу Леаҳ эди. У Лабанга: “Сиз менга нима қилдингиз? Сизникида Роҳила учун хизмат қилган эмасмидим? Нима учун мени алдадингиз?”- деди.²⁶Лабан эса деди: “Бизнинг еримизда бундай қилишмайди, кичигини каттасидан олдин турмушга беришмайди. ²⁷Буниси билан ҳафтани ўтказ, сўнгра яна бошқа етти йил қиладиган хизматинг эвазига унисини ҳам сенга берамиз”.²⁸Ёқуб шундай қилди ва буниси билан ҳафтани ўтказди. Сўнг Лабан қизи Роҳилани унга хотинликка берди. ²⁹Лабан чўриси Билхаҳни қизи Роҳилага чўриликка берди. ³⁰Ёқуб Роҳиланинг олдига ҳам кирди. У Роҳилани Леаҳдан кўра кўпроқ севар эди. У Лабанникида яна етти йил хизмат қилди.³¹Раббий Леаҳнинг севимли эмаслигини кўриб, унинг қорнини очди. Роҳила эса бепушт эди. ³²Леаҳ ҳомиладор бўлиб ўғил туғди, унинг исмини Рубен (“Ўғлингни кўргин”) қўйди: “Чунки,- деди у,- Раббий менинг сиқилишимни кўрди, энди эрим мени сева бошлайди”.³³У яна ҳомиладор бўлиб, ўғил туғиб: “Раббий менинг севимли эканлигимни эшитиб, буни ҳам берди”,- деди. Унга Шимўн (“Эшитилган”), деб исм қўйди. ³⁴У яна ҳомиладор бўлиб, ўғил туғиб: “Мана, энди эрим менга ёпишиб қолади, чунки мен унга учта ўғил туғиб бердим”,- деди. Шунинг учун у Леви (“Ёпишилган”), деб аталди.³⁵У яна ҳомиладор бўлиб, ўғил туғиб: “Мана, энди мен Раббийни шарафлайман!”- деди. Шунинг учун унга Яҳудо (“Йаҳвеҳ шуҳратлансин”), деб исм қўйди. Сўнг туғишдан тўхтади.

Chapter 30

¹Роҳила Ёқубга болалар туғмаётганини кўрди-да, ўз опасига ҳасад қилиб, Ёқубга деди: “Менга бола беринг, акс ҳолда мен ўламан”. ²Ёқубнинг Роҳиладан жаҳли чиқиб: “Мен сенинг қорнингга ҳомила бермаган Худоманми?”- деди.³У эса: “Мана, менинг чўрим Билхаҳ. Унинг олдига киринг, у менинг тиззамларимда туғсин, токи мен у орқали болага эга бўлайин”,- деди. ⁴Шундай қилиб, Роҳила чўриси Билхаҳни унга хотин қилиб берди ва Ёқуб унинг олдига кирди.⁵Билхаҳ ҳомиладор бўлиб, Ёқубга ўғил туғиб берди. ⁶Шунда Роҳила: “Худо мен учун ҳакам бўлди ва менинг овозимни эшитиб, менга ўғил берди”,- деди. Шунинг учун унга Дан (“Ҳакам”), деб исм қўйди.⁷Роҳиланинг чўриси Билхаҳ яна ҳомиладор бўлиб, Ёқубга яна ўғил туғиб берди. ⁸Ўшанда Роҳила: “Опам билан улуғ урушда жанг қилиб, уни енгдим”,- деди ва унга Нафтали (“Урушим”), деб исм қўйди.⁹Леаҳ туғишдан тўхтаганини кўриб, чўриси Зилпаҳни олди ва уни Ёқубга хотинликка берди. ¹⁰Леаҳнинг чўриси Зилпаҳ Ёқубга ўғил туғиб берди. ¹¹Шунда Леаҳ: “Омад келди”,- деди ва унга Гад (“Омад”), деб исм қўйди.¹²Леаҳнинг чўриси Зилпаҳ Ёқубга иккинчи ўғилни туғиб берди. ¹³Шунда Леаҳ: “Мен бахтлиман, чунки мени аёллар бахтиёр, деб атайдилар”,- деди ва унга Ашер (“Бахтли”), деб исм қўйди.¹⁴Рубен буғдой йиғим-терими вақтида бориб, далада меҳригиёҳ топди. У буларни онаси Леаҳга олиб келди. Шунда Роҳила Леаҳга: “Ўғлингнинг меҳригиёҳларидан менга бер”,- деди. ¹⁵Лекин Леаҳ унга: “Эримга эгалик қилишинг сенга озми-ки, сен ўғлимнинг меҳригиёҳларига ҳам эгалик қилмоқчисан?”- деди. Роҳила эса: “Ўғлингнинг меҳригиёҳлари учун бу тун у сен билан ётсин”,- деди.¹⁶Ёқуб оқшомда даладан келди ва Леаҳ унга пешвоз чиқиб деди: “Менинг олдимга киринг, чунки мен сизни ўғлимнинг меҳригиёҳларига сотиб олдим”. Ёқуб бу тун у билан ётди. ¹⁷Худо Леаҳни эшитди ва у ҳомиладор бўлиб, Ёқубга бешинчи ўғилни туғиб берди. ¹⁸Леаҳ: “Мен чўримни эримга берганим учун Худо мени мукофотлади”,- деди ва унга Иссохор (“Мукофот олиб келади”), деб исм қўйди.¹⁹Леаҳ яна ҳомиладор бўлди ва Ёқубга олтинчи ўғилни туғиб берди. ²⁰Шунда Леаҳ: “Худо менга ажойиб инъом берди. Энди менинг эрим мен билан яшайди, чунки мен унга олтита ўғил туғиб бердим”,- деди ва унга Забулун (“Бирга истиқомат қилаётган”), деб исм қўйди. ²¹Сўнгра Леаҳ қиз туғиб, унга Динаҳ, деб исм қўйди.²²Худо Роҳила ҳақида эслади ва уни эшитиб унинг қорнини очди. ²³У ҳомиладор бўлиб, ўғил туғди. Шунда у: “Худо мендан шармандаликни олиб ташлади”,- деди. ²⁴Унга Юсуф (“Яна қўшилсин”), деб исм қўйиб: “Худо менга яна ўғилни қўшади”,- деди.²⁵Роҳила Юсуфни туққанидан сўнг Ёқуб Лабанга деди: “Мени қўйиб юборинг, мен ўз жойимга ва ўз еримга қайтиб борайин. ²⁶Менга хотин ва болаларимни беринг ва мен борайин, чунки мен улар учун сизга хизмат қилдим. Қандай хизмат қилганимни ўзингиз биласиз”.²⁷Лабан эса унга: “Кошки, мен сенинг нигоҳингда илтифот топсам эди! Раббий менга сен учун барака берганини англаяпман,- деди,- ²⁸Энди ўзингга мукофот тайинла ва мен сенга бераман”.²⁹Ёқуб унга деди: “Мен сизга қандай хизмат қилганимни ва менинг давримда сизнинг чорвангиз қандай бўлганини ўзингиз биласиз. ³⁰Чунки мен келмасимдан олдин улар кам эди, сўнгра эса кўпайди. Раббий менинг келишим орқали сизга барака берди. Мен ўз уйим учун қачон ишлайман?”³¹Лабан: “Сенга нима берай”,- деди. Ёқуб эса: “Менга ҳеч нарса берманг. Фақатгина сиз менинг айтганимни қилсангиз, мен яна сизнинг қўйларингизни боқаман ва қўриқлайман. ³²Мен бугун сизнинг бутун подангиз орасидан ўтаман. Сиз уларнинг орасидан майда қора холдор ва доғли барча қўйларни, қўйлар орасидан барча қора қўзиларни, шунингдек, эчкилар орасидан ҳам доғлиларини ва майда қора холдорларини ажратинг. Шулар менга мукофот бўлади.³³Кейинги сафар, менинг мукофотимни кўргани келганингизда – мен учун сизнинг қаршингизда менинг ҳақлигим жавоб беради: Эчкилардан майда қора холсиз ва доғсизларининг ҳаммаси, қўзилардан қўнғир бўлмагани мен томонимдан ўғирланган ҳисоблансин”,- деди. ³⁴Лабан: “Яхши, сен айтганча бўла қолсин”,- деди.³⁵Шу куни ола-була ва доғли такаларни, майда қора холдор ва доғли эчкиларни, бир неча оқи бўлган чорванинг барчасини ва барча қора қўйларни ажратиб, ўз ўғилларининг қўлига топширди. ³⁶Сўнг ўзи ва Ёқуб орасида уч кунлик йўлча масофа тайинлади. Ёқуб эса Лабаннинг қолган чорваларини боқа бошлади.³⁷Ёқуб кўкариб турган терак, бодом, қора қайин дарахтининг новдаларини олиб, новдаларнинг пўстлоғини оқигача шилиб, уларни йўл-йўл қилиб тилди. ³⁸У шилинган новдаларни чорва сув ичгани келадиган сув тоғораларига, чорванинг қаршисига қўйди. Чорва сув ичгани келганида, уруғланар эди.³⁹Чорва новдалар олдида уруғланар ва қўнғир, майда қора холдор ва доғли чорва туғилар эди. ⁴⁰Ёқуб қўзиларни ажратар, чорвани Лабаннинг қўнғир ва барча қора чорваси қаршисида қўяр эди. Ўзининг чорвасини эса алоҳида тутар, уларни Лабаннинг чорваси билан бирга қўймас эди.⁴¹Ҳар сафар бақувват чорва уруғланганида, у новдалар олдида уруғланиши учун Ёқуб чорванинг кўзи олдида тоғораларга новдаларни қўяр эди. ⁴²Заиф чорва уруғланганида эса қўймас эди. Шунинг учун заифлари Лабанга, бақувватлари эса Ёқубга тегишли бўлар эди.⁴³Шундай қилиб бу одам жуда-жуда бойиб кетди, унинг кўплаб чорваси, чўрилари ва қуллари, туялари ва эшаклари бор эди.

Chapter 31

¹Ёқуб эса Лабан ўғилларининг: “Ёқуб отамизнинг ҳамма нарсасини қўлга киритди, бу бор шуҳратни отамизнинг мулкидан орттирди”,- деган сўзларини эшитди. ²Бунинг устига, Ёқуб Лабаннинг юзига қаради ва, мана, у унга нисбатан кеча ва олдинги кундагидек эмас эди. ³Шунда Раббий Ёқубга: “Оталарингнинг ерига ва қариндошларингнинг олдига қайтгин. Мен сен билан бирга бўламан”,- деди.⁴Ёқуб одам юбориб, Роҳила ва Леаҳни далага, чорвасининг олдига чақиртириб, ⁵уларга деди: “Отангизнинг юзи менга нисбатан кеча ва ўтган кундагидек эмаслигини кўряпман. Аммо отамнинг Худоси мен билан бирга бўлди. ⁶Мен отангизга бор кучим билан хизмат қилганимни ўзларингиз биласизлар.⁷Отангиз эса мени алдаб, менинг хизмат ҳақимни ўн марта ўзгартирди. Аммо Худо унинг менга ёмонлик қилишига рухсат бермади. ⁸Майда холдор пода сенинг ҳақинг бўлади,- деганида, бор пода майда холдор туғди. Ола-буласи сенинг ҳақинг бўлади,- деганида, бор пода ола-була туғди. ⁹Худо отангизнинг подасини тортиб олиб менга берди.¹⁰Бир куни чорва урчийдиган вақтда мен қараб тушимда кўрдим: Мана, чорвага чиққан эчкилар ола-була, доғли ва майда холдор эди. ¹¹Худонинг фариштаси тушимда мени: Ёқуб!- деб чақирди. Мен: Мана, мен,- дедим.¹²У: Кўзларингни кўтариб қара, чорвага чиққан ҳамма эчкилар ола-була, доғли ва майда холдор, чунки Лабан сенга қилаётган ҳамма ишларни кўряпман. ¹³Мен сенга Бейт-Элда, сен устунга мой тўккан ва менга ваъда берган жойда намоён бўлган Худоман. Энди тур, бу ердан чиққин ва туғилган ерингга қайтгин,- деди”.¹⁴Роҳила ва Леаҳ унга жавобан дедилар: “Отамизнинг уйида биз учун яна улуш ва мерос қолдими? ¹⁵У бизни бегона ҳисобламайдими? Чунки у бизни сотди ва ҳатто кумушимизни ҳам еб битирди. ¹⁶Шунинг учун, Худо отамиздан тортиб олган ҳамма бойлик бизники ва бизнинг болаларимизникидир. Шундай экан, Худо сизга нима деган бўлса, шуни қилинг”.¹⁷Ёқуб туриб, хотинлари ва болаларини туяларга ўтқизди, ¹⁸Паддон-Орамда қўлга киритган шахсий подасини, бор подасини ва бойлигини, ўзи билан олиб, Канъан ерига, отаси Исҳоқнинг олдига бориш учун кетди.¹⁹Лабан подаларининг жунини қирққани кетганида, Роҳила отасининг бутларини ўғирлади. ²⁰Ёқуб эса орамлик Лабаннинг юрагини ўғирлади, чунки ўзининг қочаётганини айтмади. ²¹У ўзининг бор мулки билан кетди. Ўрнидан туриб, дарёни кечиб ўтди ва Гилъад тоғига йўналди.²²Учинчи куни Лабанга Ёқубнинг қочиб кетганини айтишди. ²³Шунда у ўзи билан қариндошларини олиб, унинг ортидан етти кун қувди ва Гилъад тоғи ёнида уни қувиб етди.²⁴Худо эса орамлик Лабанга тунда тушида келиб: “Эҳтиёт бўл, Ёқубга яхши ҳам, ёмон ҳам гапирма”,- деди. ²⁵Сўнг Лабан Ёқубни қувиб етди. Ёқуб ўзининг чодирини тепаликда, Лабан эса ўз қариндошлари билан Гилъад тоғида ўрнатди.²⁶Лабан Ёқубга деди: “Сен нима қилдинг? Сен нима учун менинг юрагимни ўғирладинг ва менинг қизларимни қилич билан асир олинганлардек олиб кетдинг? ²⁷Нима учун яширинча қочиб, мендан яшириндинг ва менга айтмадинг? Мен сени қувонч билан, қўшиқлар билан, доира ва қўбиз садолари билан қўйиб юборган бўлар эдим. ²⁸Сен менга ҳатто қизларимни ва набираларимни ўпишимга ҳам имкон бермадинг. Сен аҳмоқона иш қилдинг.²⁹Сизларга зулм қилишга менинг қўлимда куч бор, аммо оталарингнинг Худоси кеча менга сўзлаб: Эҳтиёт бўл, Ёқубга яхши ҳам, ёмон ҳам гапирма,- деди. ³⁰Майли, сенинг кетгинг келибди, чунки отангнинг уйида бўлишни жуда истабсан, аммо нима учун менинг худоларимни ўғирладинг?”³¹Ёқуб Лабанга жавобан деди: “Мен қўрқдим, чунки сиз мендан қизларингизни зўрлик билан тортиб оласиз, деб ўйладим. ³²Кимда худоларингизни топсангиз, у тирик қолмайди. Қариндошларингиз олдида сизнинг нимангиз мендалигини текширинг ва ўзингизга олинг”. Ёқуб эса бутларни Роҳила ўғирлаганини билмас эди.³³Лабан Ёқубнинг чодирига, Леаҳнинг чодирига ва иккала чўриларнинг чодирларига кирди, аммо бутларни топа олмади. Сўнг Леаҳнинг чодиридан чиқиб, Роҳиланинг чодирига кирди.³⁴Роҳила эса бутларни олиб, уларни туянинг эгари остига қўйди ва уларнинг устига ўтирди. Лабан эса бутун чодирни излаб топа олмади. ³⁵Роҳила отасига: “Сизнинг қаршингизда тура олмаётганим учун эгам ғазабланмасинлар, ҳозир аёлларда бўладиган ҳайз келиш пайтим”,- деди. Лабан эса излаб бутларни топа олмади.³⁶Ёқуб ғазабланиб, Лабан билан баҳслашди. Ёқуб Лабанга сўзлашни бошлаб деди: “Менинг айбим нима ёки гуноҳим нимаки, сиз мени таъқиб қиляпсиз? ³⁷Сиз менинг ҳамма нарсаларимни кўздан кечирдингиз, уйингиздаги нарсалардан нимани топдингиз? Шу ерда менинг қариндошларим ва сизнинг қариндошларингиз олдида кўрсатинг, улар икковимизнинг орамизни ҳукм қилсинлар.³⁸Мана, йигирма йил мен сизникида бўлдим. Сизнинг қўйларингиз ва эчкиларингиз бола ташламас эди. Мен сизнинг подангизнинг қўйларини емас эдим. ³⁹Ёввойи ҳайвонлар тилка-пора қилганини мен сизга олиб келмас эдим, бу зарарни ўз бўйнимга олар эдим. Қўйингиз кундузи ўғирланар эдими ёки тунда ўғирланар эдими, сиз мендан талаб қилар эдингиз. ⁴⁰Мен кундузи иссиқдан ва тунда совуқдан ўртанар эдим, менинг кўзларимдан уйқу қочар эди.⁴¹Сизнинг уйингиздаги менинг йигирма йилим ана шундайдир: Мен сизга иккита қизингиз учун ўн тўрт йил ва чорвангиз учун олти йил хизмат қилдим, сиз эса иш ҳақимни ўнлаб маротаба ўзгартирдингиз. ⁴²Агар отамнинг Худоси, Иброҳимнинг Худоси ва Исҳоқнинг қўрқуви мен билан бирга бўлмаганида эди, сиз мени ҳозир бўш қўл билан қўйиб юборган бўлар эдингиз. Худо эса менинг эзилишимни ва қўлларимнинг меҳнатини кўриб, кеча сизга танбеҳ берди”.⁴³Лабан жавоб бериб Ёқубга деди: “Бу қизлар – менинг қизларим, бу болалар – менинг болаларим, бу чорва – менинг чорвам, сен кўриб турган ҳамма нарса – меники. Мен ҳозир қизларим ва улар туққан болаларига нима қила оламан? ⁴⁴Энди сен билан мен аҳд тузайлик, бу сенинг ва менинг орамизда гувоҳлик бўлсин”.⁴⁵Ёқуб тош олиб уни устун қилиб қўйди. ⁴⁶Сўнг Ёқуб ўз қариндошларига: “Тошлар тўпланглар”,- деди. Улар тошларни келтириб, тепалик қилдилар ва ўша тепаликда овқатландилар. ⁴⁷Лабан уни Йигар-Саҳадуто, деб атади, Ёқуб эса Гилъад, деб атади.⁴⁸Лабан: “Бугун бу тепалик сен ва менинг орамизда гувоҳдир”,- деди. Шунинг учун унга Гилъад (“Гувоҳлик тепалиги”), деб ном қўйилган. ⁴⁹Шунингдек, Миспаҳ, деб аталган, чунки Лабан: “Бир-биримиздан яширинганимизда, Раббий сени ва мени кузатсин,- деди,- ⁵⁰Агар қизларимга озор берсанг ёки қизларимнинг устига яна хотинлар олсанг, унда орамизда одам бўлмаса ҳам, қара, Худо сенинг ва менинг орамизда гувоҳдир”.⁵¹Лабан Ёқубга яна деди: “Мана, бу тепалик, мана, бу устун бизнинг орамизда ўрнатилди. ⁵²Зулм қилиш учун мен сенинг олдингга шу тепаликдан ўтмаслигимга, сен эса менинг олдимга шу тепаликдан ва шу устундан ўтмаслигингга шу тепалик гувоҳдир. ⁵³Иброҳимнинг Худоси, Нахўрнинг Худоси ва уларнинг отасининг Худоси бизни ҳукм қилсин”. Ёқуб отаси Исҳоқнинг қўрқуви ҳақи қасам ичди.⁵⁴Сўнг Ёқуб тоғда қурбонлик келтириб, қариндошларини нон ейишга чақирди. Улар нон едилар ва тоғда тунадилар. ⁵⁵Лабан эрталаб барвақт турди ва набиралару қизларини ўпиб, уларни дуо қилди. Сўнг Лабан йўлга тушиб ўз жойига қайтди.

Chapter 32

¹Ёқуб эса ўз йўлида кетди. Унга Худонинг фаришталари учрадилар. ²Ёқуб уларни кўрганида: “Бу Раббийнинг қўшини”,- деди ва у жойнинг номини Маханайим, деб атади.³Ёқуб акаси Эсовга ўзидан олдин Эдўм вилоятининг Сеир ерига элчиларни юборди. ⁴У уларга буюриб деди: “Менинг хўжайиним Эсовга шундай денглар: Сизнинг қулингиз Ёқуб шундай дейди: Мен Лабанникида яшадим ва шу кунгача уникида турдим. ⁵Менинг қўйларим, эшакларим ва подаларим, қулларим ва чўриларим бор. Мен хўжайинимнинг олдига унинг нигоҳида иноят топиш учун хабар беришга юбордим”.⁶Элчи Ёқубга қайтиб келиб: “Биз акангиз Эсовнинг олдига келдик. У ҳам сизни қарши олгани келмоқда ва у билан бирга тўрт юз нафар одам бор”,- деди. ⁷Шунда Ёқуб ўта қўрқиб сиқилди. У ўзи билан бирга бўлган одамларни, катта ва кичик молларни ва туяларни икки гуруҳга бўлиб, ⁸ўз юрагида деди: “Агар Эсов бир гуруҳга ташланса ва уни қириб ташласа, бошқа қолган гуруҳ қутулиб қолиши мумкин”.⁹Сўнг Ёқуб деди: “Ё, отам Иброҳимнинг Худоси ҳамда отам Исҳоқнинг Худоси! Ё, менга: Ўз ерингга ва ўз ватанингга қайтгин, шунда Мен сенга эзгулик қиламан,- деган Раббий! ¹⁰Сен менга кўрсатган барча шафқатинг ҳамда барча содиқлигингга мен арзимайман. Чунки мен бу Йордандан бир ҳассам билан ўтган эдим, энди эса менинг икки гуруҳим бор.¹¹Мени акамнинг қўлидан, Эсовнинг қўлидан қутқар. Чунки мен унинг келиб, мени ва оналари билан бирга болаларни ўлдиришидан қўрқаман. ¹²Сен айтдинг-ку: Мен сенга эзгулик қиламан ва сенинг уруғингни денгизнинг қумидек қиламан, уни кўплигидан санаб бўлмайди”.¹³Ёқуб тунни ўша ерда ўтказди. Кейин қўлида бўлган мулкидан акаси Эсовга совға ажратди. Булар: ¹⁴икки юзта эчки ва йигирмата така, икки юзта қўй ва йигирмата қўчқор, ¹⁵ўттизта соғин туя бўталоқлари билан, қирқта сигир ва ўнта ҳўкиз, йигирмата урғочи эшак ва ўнта эшак эди. ¹⁶Уларни қулларининг қўлига ҳар бир подани алоҳида топширди ва қулларига: “Менинг олдимдан боринглар ва пода билан поданинг орасида масофа қолдиринглар”,- деди.¹⁷Биринчисига эса буюриб деди: “Менинг акам сени учратиб, сендан: Сен кимникисан? Қаерга боряпсан? Сенинг олдингдаги бу пода кимники?- деб сўраганида, ¹⁸сен шундай дегин: Булар сизнинг қулингиз Ёқубники. Бу – менинг хўжайиним Эсовга юборилган совға. Унинг ўзи ҳам бизнинг ортимиздан келяпти”.¹⁹У иккинчисига ҳам, учинчисига ҳам, поданинг ортидан бораётганларнинг ҳар бирига ҳам: “Сизлар Эсовни учратганларингда, шундай сўзлашларинг керак”,- деб буюрди. ²⁰Яна: “Мана, қулингиз Ёқуб ҳам ортимиздан келяпти,- деб айтинглар”,- деди. Чунки Ёқуб ўзича: “Мен олдимдан бораётган совға билан унинг кўнглини юмшатаман, охирида унинг юзини кўраман, балки мени қабул қилар”,- деб ўйлар эди. ²¹Шундай қилиб, совғалар ундан олдинда кетди. Ёқубнинг ўзи эса бу тунда қароргоҳда ухлади.²²У шу тунда ўрнидан турди ва ўзининг иккита хотинини, иккита чўрисини ҳамда ўн битта ўғлини олиб, Йабоқ дарёсини кечиб ўтди. ²³У уларни дарёдан олиб ўтди ва ўзида бўлган ҳамма нарсани олиб ўтди.²⁴Сўнг Ёқуб ёлғиз қолди. Кимдир у билан тонг отгунича курашди ²⁵ва Ёқубни енга олмаётганини кўриб, унинг сонидан тутди. Шундай қилиб, у билан курашаётганида, Ёқубнинг сони бўғимидан чиқди. ²⁶Кейин У: “Мени қўйиб юбор, чунки тонг отяпти”,- деди. Ёқуб эса: “Мени дуо қилмагунингча, Сени қўйиб юбормайман”,- деди.²⁷Шунда Ўша унга: “Сенинг исминг нима?”- деди. У: “Ёқуб”,- деб жавоб берди. ²⁸У эса: “Сенинг исминг энди Ёқуб эмас, балки Исроил (“Худодек ҳукм сурадиган”) бўлади. Чунки сен Худо билан курашдинг ва одамларни енгасан”,- деди.²⁹Ёқуб ҳам сўраб: “Менга исмингни айт”,- деди. У эса: “Нима учун исмимни сўраяпсан?”- деб айтиб, уни у жойда дуо қилди. ³⁰Ёқуб ўша жойни Пенуэл (“Худонинг юзи”), деб атади. “Мен Худони юзма-юз кўрдим ва жоним омон қолди,“ - деди у.³¹У Пенуэлдан ўтаётганида қуёш кўтарилди. Ёқуб эса бир сонида оқсар эди. ³²Шунинг учун Исроил фарзандлари ҳозирги кунларда ҳам соннинг бўғимидаги пайни емайдилар, чунки ўша Зот Ёқубнинг сонининг бўғимидаги пайга тегди.

Chapter 33

¹Ёқуб нигоҳини қаратди ва, мана, Эсов ҳамда у билан бирга тўрт юз нафар одам келаётганини кўрди. Шунда у Леаҳнинг, Роҳиланинг ва икки чўрининг болаларини ажратди. ²Чўриларни ва уларнинг болаларини олдинга, Леаҳни ва унинг болаларини уларнинг ортидан, Роҳила ва Юсуфни эса энг орқага қўйди. ³Ўзи эса уларнинг олдидан бориб, акасининг олдига келгунича, етти марта ерга тиз чўкиб таъзим қилди.⁴Эсов унинг олдига югуриб бориб уни қучоқлади, бўйнига осилиб уни ўпди ва улар йиғладилар. ⁵Эсов назар ташлаб аёлларни ва болаларни кўриб: “Бу сен билан бирга бўлганлар кимлар?”- деди. Ёқуб: “Худо қулингизга сахийлик билан инъом қилган унинг болаларидир”,- деди.⁶Сўнг чўрилар ва уларнинг болалари келиб таъзим қилдилар. ⁷Леаҳ ҳам болалари билан яқинлашиб таъзим қилдилар, сўнгра Юсуф Роҳила билан яқинлашди ва улар ҳам таъзим қилдилар. ⁸Эсов: “Мен учратган карвон нима учун?”- деб сўради. Ёқуб эса: “Хўжайинимнинг нигоҳида илтифот топишим учун”,- деди.⁹Эсов: “Эй, укам, менинг мулким мўл-кўл. Сеники ўзингга буюрсин”,- деди. ¹⁰Ёқуб эса деди: “Йўқ, агар мен нигоҳингизда илтифот топган бўлсам, менинг қўлимдан инъомимни қабул этинг, чунки мен сизнинг юзингизни Худонинг юзини кўргандек кўрдим ва сиз менга илтифотли бўлдингиз. ¹¹Илтимос, мен сизга олиб келган баракатни қабул қилинг, чунки Худо менга сахийлик қилди ва менинг ҳамма нарсам бор”. Ёқуб жуда ўтинди ва у олди.¹²Сўнгра Эсов: “Кетдик, йўлга тушамиз, мен сизларнинг олдиларингиздан бораман”,- деди. ¹³Ёқуб эса унга деди: “Хўжайиним, болаларнинг нозиклигини билади, кичик ва катта қорамолим эса соғин қорамол. Уни бир кунда ҳайдасак, бор пода ўлади. ¹⁴Хўжайиним қулининг олдидан борсин, мен эса олдимдан бораётган пода ва болаларнинг юришига қараб секин бораман ва хўжайинимнинг олдига Сеирга келаман”.¹⁵Эсов: “Мен билан бирга бўлган одамлардан бир нечасини сен билан бирга қолдираман”,- деди. Ёқуб: “Нима керак бу? Фақат хўжайинимнинг нигоҳида илтифот топсам бас”,- деди. ¹⁶Шундай қилиб, Эсов шу куни ўз йўли билан Сеирга қайтди. ¹⁷Ёқуб эса Суккотга йўл олди ва ўзига уй қуриб, чорваси учун чайлалар қурди. Шунинг учун бу жойнинг номи Суккот (“Чайлалар”), деб аталган.¹⁸Ёқуб Паддон-Орамдан етиб келгач, Канъан еридаги Шеқем шаҳрига келди ва шаҳар олдида чодир қурди. ¹⁹Сўнг у Шеқемнинг отаси Ҳамўр ўғилларидан юз тангага даланинг бир қисмини сотиб олиб, ўз чодирини ёйди. ²⁰У ерда қурбонгоҳ ўрнатиб, бу жойни Эл-Элоҳий-Исроил, деб атади.

Chapter 34

¹Леаҳнинг Ёқубга туғиб берган қизи Динаҳ ўша ернинг қизларини кўргани чиқди. ²У ернинг бошлиқларидан бири ҳивлик Ҳамўрнинг ўғли Шеқем уни кўрганида, уни олди ва уни зўрлаб у билан ётди. ³Унинг жони Ёқубнинг қизи Динаҳга ёпишди ва қизни севиб қолиб, унга ёқимли сўзлади.⁴Шеқем отаси Ҳамўрга сўзлаб: “Шу қизни менга хотинликка олиб беринг”,- деди. ⁵Ёқуб қизи Динаҳнинг номусига Ҳамўрнинг ўғли текканини эшитди. Унинг ўғиллари пода билан далада эдилар. Ёқуб улар келгунича сукут сақлади.⁶Шеқемнинг отаси Ҳамўр эса Ёқубнинг олдига суҳбатлашгани чиқди. ⁷Ёқубнинг ўғиллари даладан келдилар ва буни эшитганларида қайғуриб, ўта дарғазаб бўлдилар, чунки у Ёқубнинг қизи билан ётиб, Исроилга бадномлик келтирган эди. Бундай қилиши эса мумкин эмас эди.⁸Ҳамўр уларга сўзлаб деди: “Ўғлим Шеқемнинг жони қизингизга ёпишган, уни унга хотинликка беринглар. ⁹Биз билан қуда бўлинглар – бизга қизларингизни беринглар ва бизнинг қизларимизни ўзларингизга олинглар. ¹⁰Биз билан бирга яшанглар. Бу ер олдингизда, унда яшаб савдо-сотиқ қилинглар ва уни мерос қилиб олинглар”.¹¹Шеқем эса қизнинг отаси ва ака-укаларига деди: “Қани эди, нигоҳингда иноят топсам эди, мендан нимаики сўрасанглар, шуни берар эдим. ¹²Энг катта қалин ва инъомлар сўранглар, нимаики десанглар, шуни бераман, фақат қизни менга хотинликка беринглар”. ¹³Ёқубнинг ўғиллари Шеқемга ва унинг отаси Ҳамўрга ёлғон сўзлаб жавоб бердилар, чунки у уларнинг синглиси Динаҳнинг номусига теккан эди.¹⁴Уларга шундай дедилар: “Биз бундай қила олмаймиз, синглимизни хатна қилинмаганга бера олмаймиз, чунки бу биз учун шармандаликдир. ¹⁵Фақат шу шарт билан рози бўламиз: сизлар ҳам биздек бўлинглар, яъни ҳамма эркак зоти хатна қилинсин. ¹⁶Шунда сизларга қизларимизни берамиз ва сизлардан қизларингизни оламиз ҳамда сизлар билан бирга яшаймиз ва бир халқ бўламиз. ¹⁷Агар хатна қилиниш учун бизга қулоқ солмасангизлар, биз қизимизни олиб кетамиз”.¹⁸Уларнинг ушбу сўзлари Ҳамўрга ва Ҳамўрнинг ўғли Шеқемга ёқди. ¹⁹Йигит бу ишни қилишни кечиктирмади, чунки Ёқубнинг қизини севар эди. У эса отасининг хонадонидагилар ичида энг обрў-ҳурматга сазовор эди.²⁰Ҳамўр ва унинг ўғли Шеқем ўз шаҳарлари дарвозаси олдига келиб, шаҳар аҳлига сўзлаб дедилар: ²¹“Бу одамлар биз билан тинч-тотувликда, шунинг учун улар бу ерда яшасинлар ва савдо-сотиқ қилсинлар, чунки ер улар учун етарлича кенг. Биз уларнинг қизларини хотинликка олайлик, қизларимизни эса уларга берайлик.²²Уларнинг фақат битта шарти бор: агар орамиздан ҳар бир эркак зоти, улар хатна қилингандек, хатна қилинса, биз билан бирга яшашга ва биз билан бир халқ бўлишга рози бўлмоқдалар. ²³Уларнинг подалари, уларнинг мол-мулклари ҳамда уларнинг бор қорамоллари биз учун эмасми? Фақат улар билан келишайлик ва улар биз билан бирга яшайдилар”.²⁴Шу шаҳарнинг дарвозасидан кириб-чиқадиганларнинг барчаси Ҳамўр ва унинг ўғли Шеқемга қулоқ солдилар. Шунинг учун шаҳар дарвозасидан кириб-чиқадиганларнинг ҳаммаси – барча эркак зоти хатна қилинди. ²⁵Учинчи куни, улар оғриқ билан ётганларида, Ёқубнинг икки ўғли, Динаҳнинг акалари – Шимўн ва Леви, ҳар бири ўз қиличини олиб, шаҳарга дадиллик билан келиб барча эркак зотини қириб ташладилар. ²⁶Улар Ҳамўр ва унинг ўғли Шеқемни ҳам қилич тиғи билан қириб, Динаҳни Шеқемнинг уйидан олиб кетдилар.²⁷Ёқубнинг ўғиллари ўлдирилганларнинг олдига келиб, сингилларининг номусига теккани учун шаҳарни талон-тарож қилдилар. ²⁸Уларнинг кичик ва катта қорамолларини, эшакларини, шаҳарда бўлган нарсаларини ҳамда далада бўлган нарсаларини, ²⁹уларнинг барча бойликларини, барча болаларини ҳамда хотинларини асирликка олдилар ва уйларда бўлган ҳамма нарсани талон-тарож қилдилар.³⁰Ёқуб эса Шимўн ва Левига: “Сизлар мени бу ернинг аҳолиси, канъанликлар ва перизликлар орасида жирканч қилиб ташвишга қўйдинглар. Менинг одамларимнинг сони кам, улар менга қарши тўпланиб, мени ўлдиришлари мумкин. Унда мен ҳамда менинг бутун уйим қирилиб кетади”,- деди. ³¹Улар эса: “Бизнинг синглимизга фоҳишадек муносабатда бўлиши мумкинми?”- дедилар.

Chapter 35

¹Худо Ёқубга: “Ўрнингдан тур, Бейт-Элга бориб, ўша ерда яша ва аканг Эсовдан қочиб кетаётганингда, сенга зоҳир бўлган Худога қурбонгоҳ қур”,- деди. ²Шунда Ёқуб ўз хонадонига ва ўзи билан бирга бўлганларнинг барчасига деди: “Орангизда бўлган бегона худоларни улоқтириб ташланглар, покланинглар ва кийимларингни алмаштиринглар. ³Биз Бейт-Элга борамиз. Мен у ерда кулфатли кунимда менга жавоб берган ҳамда юрган йўлимда менга ҳамроҳ бўлган Худога қурбонгоҳ қураман”.⁴Улар қўлларида бўлган барча бегона худоларни ва қулоқларидаги сирғаларини Ёқубга бердилар. Ёқуб уларни Шеқем ёнидаги эман остига яширди. ⁵Шундай, қилиб, улар сафарга чиқдилар. Уларнинг атрофларидаги шаҳарларни Худонинг даҳшати қоплаб, улар Ёқубнинг ўғилларини таъқиб қилмадилар.⁶Ёқуб эса ўзи билан бирга бўлган барча одамлар билан Бейт-Эл бўлмиш Канъан еридаги Лузга келди. ⁷У ўша ерда қурбонгоҳ қуриб, бу жойнинг номини Эл-Бейт-Эл, деб атади. Чунки у акасининг олдидан қочиб кетаётганида, Худо унга шу ерда зоҳир бўлган эди. ⁸Ривқонинг энагаси Дебораҳ оламдан ўтди, у Бейт-Элдан пастроқда, эман остида кўмилди. Унинг номини Аллон-бакут (“Йиғи эмани”), деб аташди.⁹Ёқуб Паддон-Орамдан чиққанида, Худо унга яна зоҳир бўлиб, уни дуо қилди. ¹⁰Худо унга: “Сенинг исминг Ёқуб, бироқ сенинг исминг бошқа Ёқуб, деб аталмайди, балки исминг Исроил бўлади”,- деди. Шундай қилиб, унинг исмини Исроил, деб атади.¹¹Сўнг Худо унга деди: “Мен Қодир Худоман, серпушт бўлгин ва кўпайгин. Сендан халқ ва кўплаб халқлар келиб чиқади ҳамда сенинг белингдан подшоҳлар келиб чиқади. ¹²Мен Иброҳимга ва Исҳоққа берган ерни, шу ерни сенга ва сендан кейин келадиган уруғингга бераман”. ¹³Худо унинг олдидан, унга сўзлаган жойидан кетди.¹⁴Ёқуб У билан суҳбатлашган жойига тош устун ўрнатиб, унга қурбонлик суюқлиги қуйди ва унга мой қуйди. ¹⁵Ёқуб Худо билан суҳбатлашган жойнинг номини Бейт-Эл (“Худонинг Уйи”), деб атади.¹⁶Сўнг улар Бейт-Элдан жўнадилар. Эфратаҳга келишларига оз йўл қолганида, Роҳиланинг кўзи ёриди, унинг туғруғи қийин кечди. ¹⁷У туғруқда қийналаётганида, туғдирувчи аёл унга: “Қўрқма, буниси ҳам ўғил”,- деди. ¹⁸Унинг жони чиқиб, ўлаётганида, унинг исмини Бенони (“Ғамим ўғли”), деб атади. Аммо отаси уни Бенямин (“Ўнг қўлим ўғли”), деб атади. ¹⁹Роҳила ўлди ва Эфратаҳ йўлида, яъни Бейт-Леҳемда кўмилди. ²⁰Ёқуб унинг қабри устига ёдгорлик қўйди. Бу ёдгорлик ҳозирги кунларгача Роҳиланинг қабртошидир.²¹Исроил сафарга чиқиб, Эдер минораси ёнида чодир ёйди. ²²Исроил шу ерда яшаётганида, Рубен бориб, отасининг чўриси Билхаҳ билан ётди. Исроил буни эшитди. Ёқубнинг ўғиллари эса ўн икки нафар эди.²³Леаҳнинг ўғиллари: Рубен – Ёқубнинг тўнғичи, Шимўн, Леви, Яҳудо, Иссохор ва Забулун. ²⁴Роҳиланинг ўғиллари: Юсуф ва Бенямин. ²⁵Роҳиланинг чўриси Билхаҳнинг ўғиллари: Дан ва Нафтали.²⁶Леаҳнинг чўриси Зилпаҳнинг ўғиллари: Гад ва Ашер. Булар Ёқубнинг Паддон-Орамда туғилган ўғилларидир. ²⁷Ёқуб Мамрега, Иброҳим ва Исҳоқ мусофир кезган Қиръат-Арбага, яъни Хебронга, отаси Исҳоқнинг олдига келди.²⁸Исҳоқнинг ҳаёти кунларининг сони бир юз саксон йил эди. ²⁹Исҳоқ жон бериб ўлди. У қариб, ҳаётдан қониб ўз халқига қўшилди. Унинг ўғиллари Эсов ва Ёқуб уни кўмдилар.

Chapter 36

¹Мана бу Эсовнинг, яъни Эдўмнинг авлоди: ²Эсов ўзига хотинларни Канъан қизларидан олди – хетлик Элоннинг қизи Ада, ҳивлик Зибеоннинг ўғли Анаҳнинг қизи Оҳолибама ³ва Исмоилнинг қизи, Небайотнинг синглиси Босимат.⁴Ада Эсовга Элифазни туғиб берди, Босимат Реҳуэлни туғиб берди, ⁵Оҳолибама эса Йеуш, Йалам ва Кўраҳни туғиб берди. Булар Эсовнинг унга Канъан ерида туғилган ўғилларидир.⁶Эсов хотинларини, ўғиллару қизларини, хонадонидаги барча одамларни, подаларини, ҳамма чорвасини, хуллас, Канъан ерида орттирган бор мол-мулкини олиб, укаси Ёқубнинг юзидан ўзга юртга кетди. ⁷Чунки уларнинг мол-мулклари шу қадар кўп эдики, улар бирга яшай олмас эдилар. Улар мусофир бўлган ер ҳам уларнинг подалари кўплигидан уларни сиғдира олмас эди. ⁸Эсов, яъни Эдўм Сеир тоғида ўрнашди.⁹Мана, бу Сеир тоғидаги эдўмликларнинг отаси Эсовнинг авлоди: ¹⁰Мана, бу Эсовнинг ўғилларининг исмлари: Элифаз – Эсовнинг хотини Аданинг ўғли, Реҳуэл – Эсовнинг хотини Босиматнинг ўғли. ¹¹Элифазнинг ўғиллари: Теман, Омар, Тсефў, Гатам ва Кеназ. ¹²Тимна Эсовнинг ўғли Элифазнинг чўриси эди. У Элифазга Амолеқни туғиб берди. Булар Эсовнинг хотини Аданинг ўғиллари.¹³Мана, булар Реҳуэлнинг ўғиллари: Нахат ва Зераҳ, Шаммаҳ ва Миззаҳ. Булар Эсовнинг хотини Босиматнинг ўғиллари. ¹⁴Мана, Эсов хотини Зибеоннинг ўғли Анаҳнинг қизи Оҳолибаманинг ўғиллари эди. У Эсовга Йеуш, Йалам ва Кўраҳни туғиб берди.¹⁵Мана, булар Эсов ўғилларидан бўлмиш сардорлар: Эсовнинг тўнғичи Элифазнинг ўғиллари – сардор Теман, сардор Омар, сардор Тсефў, сардор Кеназ, ¹⁶сардор Кўраҳ, сардор Гатам ва сардор Амолеқ. Булар Элифазнинг Эдўм еридаги сардорларидир. Булар Аданинг ўғилларидир.¹⁷Мана, булар Эсовнинг ўғли Реҳуэлнинг ўғиллари: сардор Нахат, сардор Зераҳ, сардор Шаммаҳ, сардор Миззаҳ. Булар Реҳуэлнинг Эдўм еридаги сардорларидир. Булар Эсовнинг хотини Босиматнинг ўғилларидир. ¹⁸Мана, булар Эсовнинг хотини Оҳолибаманинг ўғиллари: сардор Йеуш, сардор Йалам, сардор Кўраҳ. Булар Эсовнинг хотини Анаҳнинг қизи Оҳолибаманинг сардорларидир. ¹⁹Булар Эсовнинг, яъни Эдўмнинг ўғиллари ҳамда булар сардорлардир.²⁰Ўша ерда яшаган хорийлик Сеирнинг ўғиллари эса булардир: Лотан, Шобал, Зибеон ва Анаҳ, ²¹Дишон, Эзер ва Дишан. Булар Эдўм еридаги Сеир ўғиллари хорийликларнинг сардорларидир. ²²Лотаннинг ўғиллари: Қори ва Хомам эди. Лотаннинг синглиси Тимна эди.²³Шобалнинг ўғиллари булар эди: Элвон, Монахат, Эйбал, Шефо ва Ўнам. ²⁴Мана, булар Зибеоннинг ўғиллари: Айаҳ ва Анаҳ. Анаҳ эса ўз отаси Зибеоннинг эшакларини чўлда боқаётганида, илиқ сувни топган эди.²⁵Мана, булар Анаҳнинг фарзандлари: Дишон ҳамда Оҳолибама – Анаҳнинг қизи. ²⁶Мана, булар Дишоннинг фарзандлари: Ҳемдан ва Эшбан, Итран ва Херан. ²⁷Мана, булар Эзернинг фарзандлари: Билхан, Зааван, Йакан. ²⁸Мана, булар Дишаннинг фарзандлари: Уз ва Аран.²⁹Мана, булар хорийликларнинг сардорлари: сардор Лотан, сардор Шобал, сардор Зибеон, сардор Анаҳ, ³⁰сардор Дишон, сардор Эзер, сардор Дишан. Булар Сеир еридаги хорийликларнинг сардорларидир.³¹Мана, булар Исроил фарзандларида подшоҳлар бўлмасдан олдин, Эдўм ерида ҳукмронлик қилган подшоҳлар: ³²Беорнинг ўғли Бела Эдўмда ҳукмронлик қилди. Унинг шаҳрининг номи Динҳабаҳдир. ³³Бела ўлди ва ундан кейин бозраҳлик Зераҳнинг ўғли Йўбоб ҳукмронлик қилди.³⁴Йўбоб ўлгач, ундан кейин Теман еридан бўлган Хушом ҳукмронлик қилди. ³⁵Хушом ўлгач, ундан кейин Бедаднинг ўғли Ҳадад ҳукмронлик қилди. У Мўаб даласида мидианликларни қириб ташлади. Унинг шаҳрининг номи Авитдир. ³⁶Ҳадад ўлгач, ундан кейин Самлаҳ ҳукмронлик қилди. У Масрекаҳ шаҳридан эди.³⁷Самлаҳ ўлгач, ундан кейин Шоул ҳукмронлик қилди. У дарё бўйидаги Реҳобўт шаҳридан эди. ³⁸Шоул ўлгач, ундан кейин Ахборнинг ўғли Баал-Ханан ҳукмронлик қилди. ³⁹Ахборнинг ўғли Баал-Ханан ўлгач, ундан кейин Хадар ҳукмронлик қилди. Унинг шаҳрининг номи Паудир. Унинг хотинининг исми эса Мехетабел бўлиб, у Мезахаб ўғли Матреднинг қизи эди.⁴⁰Мана, булар қабилаларига кўра, жойларига кўра ҳамда исмларига кўра Эсовнинг сардорларининг исмлари: сардор Тимна, сардор Алваҳ, сардор Йетет, ⁴¹сардор Оҳолибама, сардор Элаҳ, сардор Пинон, ⁴²сардор Кеназ, сардор Теман, сардор Мибзар, ⁴³сардор Магдиэл, сардор Ирам. Булар қўлга киритган ерларида яшаш жойларига кўра Эдўмнинг сардорларидир. Эсов эса эдўмликларнинг отасидир.

Chapter 37

¹Ёқуб эса отаси мусофир бўлган ерда, Канъан ерида яшади. ²Мана, бу Ёқубнинг насл-насаби: Юсуф ўн етти ёшлигида акалари билан подани боқаётган эди. Ўсмир отасининг хотинлари Билхаҳнинг ўғиллари ҳамда Зилпаҳнинг ўғиллари билан бирга эди. Юсуф отасига улар ҳақида ёмон гаплар олиб келар эди.³Исроил Юсуфни бошқа барча фарзандларидан кўра кўпроқ яхши кўрар эди, чунки у унинг кексалик ёшидаги фарзанди эди ва унга ранг-баранг кўйлак қилиб берди. ⁴Отаси уни ҳамма акаларидан кўра кўпроқ яхши кўришини кўрганларида, акалари ундан нафратланиб, у билан дўстона гаплаша олмай қолдилар.⁵Юсуф эса туш кўрди ва тушини акаларига айтиб берди. Шунда улар ундан янада кўпроқ нафратланишди. ⁶У уларга деди: “Мен кўрган тушни эшитинглар.⁷Мана, биз далада буғдой боғлаётган эдик. Мана, менинг буғдой боғламим кўтарилди ҳамда тик турди. Сўнг сизларнинг буғдой боғламларингиз унинг атрофини ўрадилар ва менинг буғдой боғламимга таъзим қилдилар”. ⁸Шунда унинг акалари унга: “Наҳотки, сен бизнинг устимиздан ҳукмронлик қиласан? Наҳотки, сен бизнинг устимиздан ҳокимлик қиласан?”- дейишди. Шунда унинг тушлари ҳамда сўзлари учун ундан янада кўпроқ нафратланишди.⁹У яна бошқа бир туш кўрди ва буни акаларига айтиб бериб деди: “Мана, мен яна бир туш кўрдим: қуёш, ой ҳамда ўн битта юлдузлар менга таъзим қилишди”. ¹⁰У буни отаси ва акаларига айтиб берди. Отаси уни койиб: “Бу кўрган тушинг нима? Мен ва онанг, ҳамда акаларинг сенга ергача таъзим қилгани келамизми?”- деди. ¹¹Акалари ундан нафратланишди. Аммо отаси бу сўзни эътиборга олиб қўйди.¹²Сўнг акалари отасининг подасини боққани Шеқемга кетишди. ¹³Исроил Юсуфга: “Акаларинг Шеқемда пода боқмаяптиларми? Кел, мен сени уларнинг олдига юбораман”,- деди. У унга жавобан: “Мана, менман”,- деди. ¹⁴Исроил унга: “Бор, кўр-чи, акаларинг соғ-саломатми, подалар омонми, менга хабар келтир”,- деди. Шундай қилиб, уни Хеброн водийсидан жўнатди. У Шеқемга келди.¹⁵Бир киши уни далада дайдиб юрган ҳолда топди ва у одам ундан: “Нимани излаяпсан?”- деб сўради. ¹⁶У: “Мен акаларимни излаяпман, айтингчи, улар подани қаерда боқишяпти?”- деди. ¹⁷У одам деди: “Улар бу ердан кетишди, мен уларнинг: Дотанга юринглар,- деганларини эшитдим”. Юсуф акаларининг ортидан бориб, уларни Дотанда топди.¹⁸Акалари уни узоқдан кўришди. У уларга яқинлашишидан олдин, уни ўлдиришга қасд қилишиб, ¹⁹бир-бирларига дейишди: “Мана, туш кўрувчи келмоқда. ²⁰Келинглар энди, уни ўлдирамиз ва бирор бир чуқурга ташлаб: Қандайдир ёввойи ҳайвон уни еб кетди,- деб отамизга айтамиз. Шунда кўрамиз, унинг тушларидан нима чиқар экан”.²¹Буни Рубен эшитиб, уни уларнинг қўлидан қутқарди. У: “Уни ўлдирмаймиз”,- деди. ²²Рубен уларга: “Қон тўкманглар, уни саҳродаги чуқурга ташланглар, унга қўл тегизманглар”,- деди. У уларнинг қўлидан уни қутқармоқчи ва отасининг қўлига қайтармоқчи эди.²³Юсуф акаларининг олдига келганида, улар Юсуфнинг кўйлагини, унинг эгнида бўлган ранг-баранг кўйлагини ечиб олишди. ²⁴Сўнг уни олиб чуқурга ташлашди. Ўша чуқур бўш бўлиб, унда сув йўқ эди.²⁵Сўнг улар нон ейишга ўтирдилар ва нигоҳини кўтариб қарашдики, мана, исмоилликлар карвони хушбўйликлар, мойлар ва ладан ортган туялари билан Гилъаддан келишар, буларни Мисрга олиб бормоқчи эдилар. ²⁶Шунда Яҳудо ака-укаларига деди: “Ўз укамизни ўлдириб, унинг қонини яширишдан нима фойда?²⁷Келинглар, уни исмоилликларга сотамиз, бизнинг қўлимиз унда бўлмасин, чунки у бизнинг укамиз ва бизнинг танамиздир”. Ака-укалари унга қулоқ солдилар. ²⁸Мидианлик савдогарлар ўтаётганларида, акалари Юсуфни чуқурдан тортиб чиқариб, уни исмоилликларга йигирма кумуш тангага сотдилар. Улар эса Юсуфни Мисрга олиб кетдилар.²⁹Рубен чуқурга қайтиб келди-да, мана, чуқурда Юсуф йўқ эди. Шунда у кийимларини йиртиб ташлади. ³⁰У укаларининг олдига бориб: “Ўсмир жойида йўқ, энди мен қаерга қочай?”- деди.³¹Улар эса Юсуфнинг кўйлагини олишди, эчки боласини сўйиб, кўйлакни қонига ботиришди. ³²Сўнг ранг-баранг кўйлакни олиб бориб, уни оталарига келтириб: “Буни биз топиб олдик, қараб кўринг-чи, бу ўғлингизнинг кўйлагими ёки йўқми”,- дедилар. ³³У буни таниб: “Бу ўғлимнинг кўйлаги, ёввойи ҳайвон уни еб кетган, шубҳасиз Юсуф тилка-пора қилинган”,- деди.³⁴Ёқуб кийимларини йиртиб ташлади ва белига қанор кийими ўраб, узоқ кунлар ўғли учун мотам тутди. ³⁵Унинг барча ўғиллару қизлари уни юпатишга йиғилдилар, аммо у юпанишни истамас эди. У: “Бу мотам билан ўғлимнинг олдига гўрга кираман”,- деди. Ёқуб у учун шундай деб йиғлар эди. ³⁶Мидианликлар эса Юсуфни Мисрда фиръавннинг сарой аъёни ва унинг қўриқчиларининг бошлиғи бўлмиш Пўтифарга сотишди.

Chapter 38

¹Ўша вақтда Яҳудо ака-укаларидан ажралиб, исми Хираҳ бўлган бир адулламликнинг олдида жойлашди. ²У ерда Яҳудо исми Шуа бўлган бир канъанликнинг қизини кўрди. Шунда у уни олиб, у билан қовушди.³У ҳомиладор бўлиб, ўғил туғди. Яҳудо унинг исмини Эир қўйди. ⁴У яна ҳомиладор бўлиб, ўғил туғди ва унинг исмини Онан қўйди. ⁵Сўнг у яна ҳомиладор бўлиб, ўғил туғди. Яҳудо унинг исмини Шелаҳ қўйди. Хотини унга ўғил туққанида, Яҳудо Хазибда эди.⁶Яҳудо тўнғичи Эирга хотин олиб берди, унинг исми Тамар эди. ⁷Яҳудонинг тўнғичи Эир Раббийнинг нигоҳида ярамас эди. Раббий уни ўлдирди.⁸Яҳудо Онанга: “Акангнинг хотинининг олдига кириб, унга уйлангин ва акангнинг уруғини тиклагин”,- деди. ⁹Онан уруғ унга бўлмаслигини билар эди, шунинг учун акасининг хотини билан қовушаётганида, акасига уруғ бермаслик учун уни ерга тўкар эди. ¹⁰Унинг бу қилган иши Раббийнинг қаршисида ёвузлик эди, шунинг учун У уни ҳам ўлдирди.¹¹Сўнгра Яҳудо келини Тамарга: “Ўғлим Шелаҳ улғайгунича отангнинг уйида бевадек яшаб тургин”,- деди. Чунки у ўзича: “Бу ҳам акаларига ўхшаб ўлмасин”,- деган эди. Тамар кетиб, отасининг уйида яшай бошлади.¹²Узоқ вақт ўтиб, Шуанинг қизи бўлмиш Яҳудонинг хотини оламдан ўтди. Яҳудо юпангач, ўзи ҳам, у билан бирга адулламлик дўсти Хираҳ ҳам Тимнаҳга, подаларининг жун қирқувчиларининг олдига боришди. ¹³Тамарга: “Мана, сенинг қайнатанг Тимнаҳга қўйларининг жунини қирққани кетяпти”,- дейишди. ¹⁴У бевалик кийимларини эгнидан ечиб, ўзини ёпинчиқ билан тўсди ва ўраниб Тимнаҳ йўлидаги очиқ жойда ўтирди. Чунки у Шелаҳнинг улғайганини, уни эса унга хотинликка бермаганларини билар эди.¹⁵Яҳудо уни кўрганида, уни фоҳиша, деб ўйлади, чунки у юзини тўсган эди. ¹⁶Шунда у томонга бурилиб: “Кел, сенга кирай”,- деди, (чунки у ўзининг келини эканини билмас эди.) У: “Агар менга кирсангиз, нима берасиз?”- деди.¹⁷У: “Мен сенга подадан улоқча юбораман”,- деди. Тамар: “Уни юборгунингизча, бирор нарса гаровга берасизми?”- деди. ¹⁸Яҳудо: “Сенга гаровга нима берай?”- деди. У эса: “Муҳрингизни, боғичингизни ва қўлингиздаги ҳассангизни”,- деди. У буларни унга бериб, унга кирди ва Тамар ундан ҳомиладор бўлди.¹⁹У ўрнидан туриб кетди ва ёпинчиғини ечиб, ўзининг бевалик кийимларини кийди. ²⁰Яҳудо аёлнинг қўлидан гаров нарсаларини олиш учун улоқчани адулламлик дўсти орқали юборди, аммо у уни топа олмади.²¹Шунда у шу жойнинг одамларидан: “Очиқ йўл бўйидаги фоҳиша қани?”- деб сўради. Улар: “Бу жойда ҳеч қанақа фоҳиша йўқ эди”,- дейишди. ²²У Яҳудонинг олдига қайтиб: “Мен уни топа олмадим, яна ўша жойнинг одамлари ҳам: Бу жойларда фоҳиша йўқ эди,- дейишди”,- деди. ²³Яҳудо: “Буни ўзига олсин, фақат биз шарманда бўлмасак бас: Мана, мен бу улоқчани юбордим, сен эса уни топа олмадинг”,- деди.²⁴Уч ойлар ўтганидан сўнг, Яҳудога: “Келининг Тамар зино қилибди ва шу зинодан ҳомиладор ҳам бўлибди”,- дейишди. Яҳудо: “Уни олиб чиқинглар, у ёндирилсин”,- деди. ²⁵У олиб чиқаётганларида, қайнатасига: “Мана, бу нарсаларнинг эгасидан ҳомиладорман,- деб айттириб юборди,- қараб кўринг, бу муҳр, боғич ва ҳасса кимники?”. ²⁶Яҳудо буларни таниб: “У мендан кўра ҳақроқ, чунки мен уни ўғлим Шелаҳга олиб бермадим”,- деди. Сўнг унга бошқа тегмади.²⁷Туғруқ вақтида унинг қорнидаги эгизаклар эканлиги билинди. ²⁸Туғруқ вақтида уларнинг бири қўлини чиқарганида, доя унинг қўлидан ушлаб: “Буниси биринчи чиқди”,- деб унга алвон ип боғлади.²⁹Аммо у қўлини ортга тортиб олди ва, мана, иккинчиси чиқиб келди. Шунда доя: “Тўсиқни қандай ёриб ўтдинг?”- деди. Шунинг учун унга Перез, деб исм қўйишди. ³⁰Сўнгра қўлида алвон ипи билан акаси чиқиб келди. Унга Зераҳ, деб исм қўйишди.

Chapter 39

¹Юсуф Мисрга олиб кетилди. Фиръавннинг сарой аъёни, соқчилар бошлиғи, мисрлик Пўтифар – уни ўша ерга олиб келган исмоилликлар қўлидан сотиб олди. ²Раббий Юсуф билан бирга эди, шунинг учун у муваффақиятли киши эди. У мисрлик хўжайинининг уйида яшар эди.³Унинг хўжайини Раббийнинг у билан эканини ва Раббий у қилаётган ҳар бир ишда унинг қўлига муваффақият бераётганини кўрди. ⁴Юсуф унинг нигоҳида илтифот топди ва унга хизмат қилди. Хўжайини эса ўз хонадонидаги ҳамма нарсанинг устидан уни назоратчи қилиб қўйиб, ўзидаги ҳамма нарсани унинг қўлига топширди.⁵У Юсуфни бутун хонадони устидан ва хонадонидаги ҳамма нарса устидан назоратчи қилиб қўйганидан сўнг, Раббий Юсуф ҳақи мисрликнинг хонадонига барака берди. У уйда ва далада эга бўлган ҳамма нарсанинг устида Раббийнинг баракаси бор эди. ⁶У бор мулкини Юсуфнинг қўлига топшириб, ўзи еяётган нондан бошқа ҳеч нарсани билмас эди. Юсуф кўркам ва қадди-қомати келишган киши эди.⁷Шу воқеалардан сўнг унинг хўжайинининг хотини Юсуфга нигоҳини қаратиб: “Мен билан ётгин”,- деди. ⁸Аммо Юсуф буни рад этиб, хўжайинининг хотинига деди: “Мана, менинг хўжайиним хонадонида ҳеч нарсани билмайди ва эга бўлган ҳамма нарсасини менинг қўлимга топширди. ⁹Бу уйда мендан улуғроқ киши йўқ. У менга сиздан бошқа ҳеч нарсани тақиқламади, чунки сиз унинг хотинисиз. Қандай қилиб мен Худо қаршисида бу қадар буюк ёвузлик ва гуноҳни қиламан?”¹⁰У Юсуфга ҳар куни у билан ётиш ва у билан бўлиш ҳақида айтар, Юсуф эса унга қулоқ солмас эди. ¹¹Бир куни Юсуф ўз ишларини қилиш учун уйга кирганида, ичкарида уй хизматчиларидан ҳеч ким йўқ эди. ¹²У Юсуфнинг кийимидан тутиб: “Мен билан ёт”,- деди. У кийимини унинг қўлида қолдириб югурди ва ташқарига қочиб чиқди.¹³Аёл у кийимини унинг қўлида қолдириб, югуриб чиққанини кўргач, ¹⁴хонадонининг хизматкорларини чақириб уларга: “Қаранглар,- деди,- у бизни мазах қилиш учун ибронийни олиб келди. У менинг олдимга мен билан ётиш учун келди. Мен эса баланд овозда қичқирдим. ¹⁵У менинг баланд овозда қичқирганимни эшитганида, кийимини менда қолдириб, югурганча қочиб чиқди”.¹⁶Шундай қилиб, хўжайини уйга келгунича, у кийимни ўзи билан олиб қолди. ¹⁷У хўжайинига ўша сўзларни такрорлаб деди: “Сен олиб келган яҳудий қул мени мазах қилиш учун менинг олдимга келди. ¹⁸Мен эса овозимни баланд қилиб қичқирганимда, у кийимини менинг қўлимда қолдириб, ташқарига югуриб чиқди”.¹⁹Унинг хўжайини хотинининг унга айтган сўзларини: “Сенинг қулинг менга шундай қилди”,- деганини эшитганида, унинг ғазаби қайнади. ²⁰Шунинг учун Юсуфнинг хўжайини уни олиб қамоққа, подшоҳнинг маҳбуслари ташланган қамоқхонага ташлади. У ўша ерда қамоқда бўлди.²¹Аммо Раббий Юсуф билан бирга эди ва унга шафқат қилиб, қамоқхона бошлиғининг нигоҳида илтифот берди. ²²Қамоқхона бошлиғи қамоқхонадаги барча маҳбусларни Юсуфнинг қўлига топширди. Улар нимаики қилсалар, Юсуф бунинг иш юритувчиси эди. ²³Қамоқхона бошлиғи унинг қўли остидаги ҳеч нарсага қарамас эди, чунки Раббий у билан бирга эди. У нимаики қилса, Раббий бунга муваффақият берар эди.

Chapter 40

¹Шу воқеалардан сўнг, Миср подшоҳининг соқийси ва новвойи ўз хўжайини – Миср подшоҳининг қаршисида айбдор бўлдилар, ²Фиръавн эса шу иккита сарой аъёнидан – бош соқий ва бош новвойдан ғазабланди. ³Уларни қўриқчиларнинг бошлиғининг уйига, Юсуф тутқунликда бўлган жойга қамоққа ташлади.⁴Қўриқчиларнинг бошлиғи уларга Юсуфни бириктириб қўйди ва Юсуф уларга хизмат қилди. Улар анча вақт тутқунликда бўлдилар. ⁵Бир куни Миср фиръавнининг қамоққа ташланган бош соқийси ва бош новвойи туш кўрдилар, иккаловлари ҳам бир кечада, алоҳида аҳамиятга эга бўлган туш кўрдилар.⁶Юсуф эрталаб уларнинг олдига келиб, уларга қаради-да, мана, улар ғамгин эдилар. ⁷У ўзи билан бирга хўжайинининг уйида қамоқда бўлган сарой аъёнларидан: “Нима учун бугун юзларингиз ғамгин?”- деб сўради. ⁸Улар унга: “Биз туш кўрдик ва унинг таъбирини айтиб берувчи йўқ”,- дейишди. Юсуф уларга: “Туш таъбири Худодан эмасми? Менга айтиб беринглар”,- деди.⁹Бош соқий тушини Юсуфга айтиб бериб деди: “Менинг тушимда олдимда узум токи бор эди. ¹⁰Узум токининг учта шохи бор эди, у куртак ёйди ва гул очди, унда узум шингиллари ўсиб етилди. ¹¹Фиръавннинг пиёласи менинг қўлимда эди ва мен узумларни олиб уларни фиръавннинг пиёласига сиқиб пиёлани фиръавннинг қўлига узатдим”.¹²Юсуф унга деди: “Мана, бу тушнинг таъбиридир: учта шох – бу уч кундир. ¹³Уч кун ичида фиръавн сизнинг бошингизни юксалтиради ва сизни ўз ўрнингизга қайта тиклайди. Сиз илгари унга соқий бўлиб хизмат қилганингиздек, фиръавннинг қўлига пиёла узатасиз.¹⁴Аҳволингиз яхши бўлганида, мени эсланг ва менга эзгулик қилиб фиръавннинг қаршисида мени тилга олиб, мени бу уйдан олиб чиқинг. ¹⁵Чунки мени ибронийлар еридан ўғирлашди, бу ерда ҳам мени қамоққа ташлашларига арзийдиган иш қилганим йўқ”.¹⁶Бош новвой тушни яхши таъбир қилганини кўрганида, Юсуфга деди: “Мен ҳам туш кўрдим. Мана, менинг бошимда учта оқ сават бор эди. ¹⁷Энг юқоридаги саватда фиръавн учун турли хил пишириқлар бор эди ва қушлар уларни менинг бошимдаги саватдан чўқир эдилар”.¹⁸Юсуф жавоб бериб деди: “Мана, бу унинг таъбиридир: учта сават – бу уч кундир. ¹⁹Уч кундан сўнг фиръавн сизнинг бошингизни танангиздан жудо қилиб, сизни дарахтга осади ва қушлар сизнинг танангизни чўқийдилар”.²⁰Учинчи куни, фиръавннинг туғилган кунида у барча аъёнлари учун зиёфат қилди. Шунда у бош соқийсини ва бош новвойини аъёнлари олдига чақиртирди. ²¹У бош соқийсини яна соқийлик хизматига тиклади. У фиръавннинг қўлига пиёла тутадиган бўлди. ²²Аммо Юсуф таъбир қилганидек, бош новвойни дорга остирди. ²³Бош соқий эса Юсуфни эсламади, аксинча, уни унутиб юборди.

Chapter 41

¹Тўлиқ икки йил ўтгач, фиръавн туш кўрди: Мана, у дарё бўйида турар эди. ²Мана, дарёдан кўриниши яхши, танаси семиз бўлган еттита сигир чиқиб келиб, улар яйловда ўтлар эдилар. ³Ундан сўнг дарёдан кўриниши ёмон, танаси ориқ бўлган бошқа еттита сигир чиқиб келди. Улар олдинги сигирларнинг ёнида дарё қирғоғида турдилар.⁴Сўнг кўриниши ёмон, танаси ориқ бўлган сигирлар кўриниши яхши, танаси семиз бўлган сигирларни еб қўйдилар. Шунда фиръавн уйғониб кетди. ⁵У яна ухлаб қолиб бошқа туш кўрди: Мана, бир пояда еттита семиз ва яхши бошоқлар кўтарилди. ⁶Мана, улардан сўнг еттита ориқ ва шарқ шамоли қуритган еттита бошоқ ўсиб чиқди.⁷Ориқ бошоқлар эса еттита семиз ва тўлиқ бошоқларни ютиб юбордилар. Фиръавн уйғониб кетиб, бунинг туш эканини тушунди. ⁸Эрталаб унинг руҳи безовталанди. У Мисрнинг барча мунажжимларига ва донишмандларига одамлар юбориб, уларни чақиртирди. Фиръавн уларга тушини айтиб берди, аммо буни фиръавнга талқин қилиб берувчи йўқ эди.⁹Шунда бош соқий фиръавнга сўзлаб деди: “Мен бугун гуноҳларимни эслаяпман. ¹⁰Фиръавн қулларидан дарғазаб бўлиб, мени ҳамда бош новвойни қўриқчилар бошлиғининг уйига қамоққа ташлаган эди. ¹¹Биз эса бир тунда туш кўрдик. Ҳар биримиз ўз маъносига эга туш кўрдик.¹²У ерда биз билан бирга қоровуллар бошлиғининг қули, яҳудий ёш йигит бор эди. Биз унга тушимизни айтиб бердик, у эса бизга тушимизнинг таъбирини айтди. У ҳар биримизнинг тушимизга кўра таъбирини айтди. ¹³У бизга қандай таъбир қилган бўлса, худди шундай бўлди: Мен ўз ўрнимга қайта тикландим, новвой эса осилди”.¹⁴Шунда фиръавн одам юбориб, Юсуфни чақиртирди ва уни шошилинч равишда қамоқдан чиқардилар. У соч-соқолини олди, кийимларини алмаштирди ва фиръавннинг ҳузурига келди. ¹⁵Фиръавн Юсуфга: “Мен туш кўрдим ва унинг таъбирини айтиб берувчи йўқ. Сен ҳақингда тушларни талқин қила олади, деб эшитдим”,- деди. ¹⁶Юсуф фиръавнга жавоб бериб: “Бу мендан эмас, Худо фиръавнга тинчлик жавобини беради”,- деди.¹⁷Фиръавн Юсуфга деди: “Мен тушимда, дарёнинг қирғоғида турар эдим. ¹⁸Мана, дарёдан кўриниши яхши, танаси семиз бўлган еттита сигир чиқди, улар яйловда ўтлар эдилар.¹⁹Ундан сўнг дарёдан яна бошқа кўриниши ёмон, танаси ориқ бўлган еттита сигир чиқди. Мен бутун Миср ерида улардек ориқ сигирларни кўрган эмасман. ²⁰Кўриниши ёмон, танаси ориқ бўлган сигирлар эса кўриниши яхши, танаси семиз бўлган сигирларни еб қўйибдилар. ²¹Семизлари уларнинг қоринларига кирдилар, аммо уларнинг қоринларига кирганлари кўринмас эди. Улар ҳануз аввалгидек ориқ эдилар. Шунда мен уйғониб кетдим.²²Сўнг яна туш кўрдим: Мана, бир пояда еттита семиз ва яхши бошоқлар кўтарилди, ²³аммо улардан сўнг еттита ориқ, ингичка ва шарқ шамоли қуритган еттита бошоқ ўсиб чиқди. ²⁴Ориқ бошоқлар эса еттита семиз ва тўлиқ бошоқларни ютиб юбордилар. Мен буни мунажжимларга айтиб бердим, лекин ҳеч ким менга талқин қилиб бера олмади”.²⁵Юсуф фиръавнга деди: “Фиръавннинг туши шундан иборат: Худо нима қилишини фиръавнга очибди. ²⁶Еттита яхши сигир – бу еттита яхши йилдир ва еттита яхши бошоқ – етти йилдир, буларнинг маъноси бирдир.²⁷Улардан сўнг чиққан еттита ориқ ва ёмон сигирлар – етти йилдир; шунингдек, еттита ориқ ва шарқ шамоли қуритган бошоқлар – еттита очарчилик йилидир. ²⁸Шунинг учун мен фиръавнга: Худо қилмоқчи бўлганини фиръавнга кўрсатибди,- дедим. ²⁹Мана, бутун Миср ерига етти йил буюк тўкинчилик келади.³⁰Ундан сўнг етти йил очлик йили келади. Миср еридаги бор тўкинчилик унутилиб, очарчилик бутун ерни хароб қилади. ³¹Кейинча келадиган очарчилик туфайли ерда олдинги тўкинчилик кўринмай қолади, чунки очарчилик жуда оғир бўлади. ³²Туш фиръавнга икки марта қайтарилганининг маъноси шуки – бу Худо томонидан тайинланган нарсадир, Худо буни тезда амалга оширади.³³Шунинг учун энди фиръавн ақлли ва доно одамни топиб, Миср ери устидан қўйсин. ³⁴Фиръавн ер устидан назоратчиларни қўйишни ва етти йил тўкинлик пайтида Миср еридан бешинчи қисм фиръавннинг хирмонига йиғишни буюрсин.³⁵Улар келадиган яхши йилларнинг озиғини йиғсинлар ва шаҳарларда фиръавннинг қўли остида донни озиқ учун йиғиб сақласинлар. ³⁶Бу озиқ Миср ерида бўладиган етти йил очлик йилида заҳира бўлади, токи ер очарчиликдан ҳалок бўлмасин”.³⁷Бу фиръавнга ва унинг барча қулларига ёқди. ³⁸Фиръавн қулларига: “Биз бундайдек, ичида Худонинг Руҳи бўлган одамни яна топа оламизми?”- деди.³⁹Сўнг фиръавн Юсуфга: “Худо сенга буларнинг барчасини очдими,- деди,- демак, сендек ақлли ва доно йўқ. ⁴⁰Энди сен менинг хонадонимнинг устидан ҳоким бўласан. Менинг бор халқим сенинг сўзинг билан ҳаракат қилади. Мен сендан фақат тахтим билан устун бўламан”. ⁴¹Фиръавн Юсуфга яна: “Мана, мен сени бутун Миср ери устидан қўймоқдаман”,- деди.⁴²Фиръавн қўлидан узугини ечиб, уни Юсуфнинг қўлига тақди ва зиғир толасидан тикилган кийим кийдириб, бўйнига олтин занжир тақди. ⁴³Уни ўз араваларидан иккинчисида олиб юришни ва унинг олдидан: “Тиз чўкинглар!”- деб эълон қилишни буюрди. Уни бутун Миср ери устидан қўйди.⁴⁴Фиръавн Юсуфга яна: “Мен фиръавнман. Бутун Миср ерида ҳеч ким сенсиз қўлини ҳам оёғини ҳам узатмайди”,- деди. ⁴⁵Фиръавн Юсуфга Тсофнат-Паниах, деб исм қўйди ва унга Гелиопол коҳини Пўтифераҳнинг қизи Осенатни хотинликка берди. Сўнг Юсуф бутун Миср ери бўйлаб юра бошлади.⁴⁶Юсуф Миср подшоҳи фиръавн қаршисида намоён бўлганида, ўттиз ёшда эди. Юсуф фиръавн ҳузуридан чиқиб, бутун Миср юртини кезиб чиқди. ⁴⁷Ер етти йил тўкин-сочинлик пайтида ҳовуч-ҳовуч дон берар эди.⁴⁸Юсуф етти йил давомида Миср ерида етилган ҳамма озуқани йиғиб, буни шаҳарларда ғамлади. Ҳар бир шаҳарнинг атрофида бўлган далалардаги озуқаларни ҳам худди шундай ғамлади. ⁴⁹Юсуф донни денгиз қумидек кўп ғамладики, ҳатто санашни бас қилди, чунки унинг саноғи йўқ эди.⁵⁰Очарчилик йиллари келгунича, Юсуфнинг иккита ўғли туғилди. Уларни унга Гелиопол коҳини Пўтифераҳнинг қизи Осенат туғиб берди. ⁵¹Юсуф тўнғичига Манашеҳ (“Унуттирадиган”), деб исм бериб: “Худо менинг барча бахтсизликларимни ва отамнинг хонадонини унуттирди”,- деди. ⁵²Бошқасига эса Эфрайим (“Серҳосил”), деб исм бериб: “Худо мени азобланиш еримда серҳосил қилди”,- деди.⁵³Миср ерида бўлган етти йил тўкин-сочинлик пайти тугаб, ⁵⁴Юсуф айтган очарчилик йили бошланди. Бутун ер юзида очарчилик эди, аммо бутун Миср ерида нон бор эди.⁵⁵Сўнгра бутун Миср ери ҳам оч қола бошлагач, халқ фиръавнга нон сўраб, фарёд қила бошлади. Фиръавн эса барча мисрликларга: “Юсуфнинг олдига боринглар, у сизларга нима деса, шуни қилинглар”,- деди. ⁵⁶Бутун ер юзида очарчилик эди. Юсуф барча заҳираларни очиб мисрликларга нонни сота бошлади. Миср ерида эса очарчилик кучайиб борар эди. ⁵⁷Юсуфдан нон сотиб олиш учун барча давлатлардан Мисрга келар эдилар, чунки очарчилик бутун ер юзида кучайиб борар эди.

Chapter 42

¹Ёқуб Мисрда дон борлигини билгач, ўғилларига деди: “Нима учун қараб ўтирибсизлар? ²Мана, мен Мисрда дон бор, деб эшитдим. У ерга бориб, биз ўлмасдан яшашимиз учун у ердан дон сотиб олинглар”. ³Шунда Юсуфнинг ўн нафар акаси дон сотиб олиш учун Мисрга кетдилар. ⁴Ёқуб эса Юсуфнинг укаси Беняминни акалари билан бирга юбормади. “У билан бирор кулфат содир бўлмасин”,- деди у.⁵Исроил ўғиллари бошқа харидорлар билан бирга нон сотиб олгани келдилар, чунки Канъан ерида очарчилик эди. ⁶Юсуф эса Миср ерининг ҳукмдори эди. У бутун ернинг халқига донни сотар эди. Юсуфнинг акалари келиб, ерга юз тубан тушиб унга таъзим қилдилар.⁷Юсуф акаларини кўриб таниди, аммо ўзини уларни билмайдигандек тутди. У уларга дағал сўзлаб: “Қаердан келдингиз?”- деди. Улар: “Канъан еридан озиқ сотиб олгани келдик”,- дейишди. ⁸Юсуф акаларини таниди, аммо улар уни танимадилар.⁹Юсуф улар ҳақида кўрган тушларини эслади. У уларга: “Сизлар айғоқчисизлар, сизлар бу ернинг яланғочлигини кўргани келгансизлар”,- деди. ¹⁰Улар унга дейишди: “Йўқ, эгамиз. Сизнинг қулларингиз озиқ сотиб олгани келганлар. ¹¹Бизнинг ҳаммамиз бир одамнинг фарзандларимиз. Биз тўғри одамлармиз. Сизнинг қулларингиз айғоқчилар эмас”.¹²У уларга: “Йўқ, сизлар бу ернинг яланғочлигини кўргани келгансизлар”,- деди. ¹³Улар: “Биз қулларинг – ўн икки ака-укалармиз. Биз Канъан ерида бир одамнинг ўғилларимиз, мана энг кичигимиз отамиз билан бирга, биттамиз йўқ бўлган”,- дедилар.¹⁴Юсуф уларга деди: “Мен сизларга айғоқчисизлар деганимда, шуни назарда тутган эдим. ¹⁵Мана, сизларни қандай синаймиз: Фиръавннинг жони ҳақи қасам ичаман, кичик биродарингиз келмагунича, сизлар бу ердан чиқмайсизлар. ¹⁶Орангиздан биттангизни юборинглар, у биродарингизни олиб келсин, сизлар эса шу ерда тутиб туриласизлар. Шундай қилиб, сизлар сўзларингиз ҳақиқатми ёки йўқми, исботлангунича тутқунлиқда бўласизлар. Акс ҳолда, фиръавннинг жони ҳақи қасам ичаман, сизлар айғоқчисизлар”. ¹⁷Сўнг уларни уч кунга қўриқчилар назоратига топширди.¹⁸Юсуф уларга учинчи куни деди: “Мана бундай қилсангиз, тирик қоласизлар, чунки мен Худодан қўрқаман. ¹⁹Агар сизлар тўғри одам бўлсангиз, биродарингиздан бири сизлар асир қилинган уйда асирликда қолсин. Бошқаларингиз эса бориб, оилаларингиз очлиги сабабли уларга дон олиб боринглар. ²⁰Энг кичик укангизни эса сўзларингиз тасдиқланиши ҳамда ўлмаслигингиз учун менинг олдимга олиб келинглар”. Улар худди шундай қилдилар.²¹Улар бир-бирларига: “Биз укамизга қарши аниқ гуноҳ қилдик. У биздан ўтинганида, жонининг азобини кўриб, қулоқ солмадик. Шунинг учун бу кулфат бошимизга тушди”,- дедилар. ²²Рубен уларга жавоб бериб: “Мен сизларга ўсмирга қарши гуноҳ қилманглар, деган эмасмидим? Аммо сизлар қулоқ солмадинглар. Мана, унинг хуни талаб қилиняпти”,- деди.²³Улар Юсуфнинг тушунишини билмас эдилар, чунки уларнинг орасида таржимон бор эди. ²⁴Юсуф улардан узоқлашиб йиғлаб юборди. Сўнг уларнинг олдиларига қайтиб келиб, улар билан суҳбатлашди ва уларнинг орасидан Шимўнни олиб, уларнинг кўз ўнгида уни боғлади. ²⁵Юсуф уларнинг қопларини дон билан тўлдиришни, уларнинг ҳар бирларининг кумушларини эса ўз қопларига қайтариб солишни ва уларга йўлга озиқ беришларини буюрди. Уларга худди шундай қилишди.²⁶Улар донларини эшакларига юклаб, у ердан кетдилар. ²⁷Улардан бири қўноқда эшагига озиқ бериш учун ўз халтасини очганида, кумушини қопининг оғзида топди. ²⁸Шунда у акаларига: “Менинг кумушимни қайтариб солишибди, мана у менинг қопимда”,- деди. Уларнинг юраклари қинидан чиқди, улар даҳшат билан бир-бирларига: “Худо бизга нима қилди?”- дедилар.²⁹Сўнг Канъан ерига, оталари Ёқубнинг олдига келиб, бўлиб ўтган воқеаларни сўзлаб бердилар: ³⁰”У ернинг ҳукмдори биз билан дағал сўзлашди ва бизни ўша ернинг айғоқчилари, деб қабул қилди. ³¹Биз эса унга дедик: Биз тўғри одамлармиз, биз айғоқчилар эмасмиз. ³²Биз отамизнинг ўғиллари, ўн икки биродармиз, биримиз йўқ бўлган, энг кичигимиз эса отамиз билан бирга Канъан ерида қолди.³³У ернинг ҳукмдори эса бизга шундай деди: Сизлар тўғри одамлармисиз, мана, бундан билиб оламан, биродарингиздан бирини меникида қолдиринглар, ўзларингиз эса оилаларингиз очлиги сабабли уларга озиқ олиб боринглар. ³⁴Сўнг менинг олдимга энг кичик укангизни олиб келинглар. Мана, шундан сизларнинг айғоқчилар эмас, балки тўғри одамлар эканингизни билиб оламан. Сизларга биродарингизни қайтариб бераман ва сизлар шу ерда савдо-сотиқ қилишингиз мумкин”.³⁵Улар қопларини бўшатаётганларида, мана, ҳар бирининг кумуш тугуни қопининг ичида эди. Улар кумуш тугунларни кўрганларида, қўрқиб кетдилар. ³⁶Шунда Ёқуб ўғилларига: “Сизлар мени болаларимдан жудо қилдинглар – Юсуф йўқ, Шимўн йўқ, Беняминни ҳам олиб кетмоқчисизлар, буларнинг ҳаммаси бир менинг бошимга”,- деди.³⁷Рубен отасига сўзлаб: “Агар уни олиб келмасам, менинг иккита ўғлимни ўлдиринг. Уни менинг қўлимга топширинг ва мен уни сизга қайтариб олиб келаман”,- деди. ³⁸Ёқуб эса: “Менинг ўғлим сизлар билан бирга бормайди, чунки унинг акаси ўлиб, у ёлғиз қолди. Агар сизлар борадиган йўлда у билан бирор кулфат рўй берса, сизлар менинг оқарган сочимни қайғу билан қабрга тиқасизлар”,- деди.

Chapter 43

¹Ерда очарчилик кучайди. ²Ёқубнинг хонадонидагилари Мисрдан олиб келган донларни еб бўлишгач, у ўғилларига: “Яна бориб, бизга озроқ озиқ олиб келинглар”,- деди.³Яҳудо унга сўзлаб деди: “Ўша одам бизга: Агар укангиз сизлар билан бирга бўлмаса, менинг кўзимга кўринманглар,- деб қатъий таъкидлади. ⁴Агар укамизни биз билан бирга юборсангиз, бориб сизга озиқ олиб келамиз. ⁵Агар юбормасангиз бормаймиз, чунки у одам бизга: Агар укангиз сизлар билан бирга бўлмаса, менинг кўзимга кўринманглар,- деди”.⁶Исроил эса: “У одамга яна укангиз борлигини айтиб, нега менга бундай зулм қилдинглар?”- деди. ⁷Улар: “У одам биз ҳақимизда ва қариндошларимиз ҳақида: Отангиз ҳали тирикми? Яна ака-укаларинг борми?- деб сўради. Биз унинг шу саволларига жавоб бердик. У: Укангизни олиб келинглар,- дейишини қаердан билар эдик?”- дедилар.⁸Яҳудо эса отаси Исроилга деди: “Ўсмирни мен билан бирга юборинг ва биз борамиз. Шунда биз, сиз ва болаларимиз ўлмасдан тирик қоламиз. ⁹Мен у учун жавоб бераман, уни менинг қўлларимдан талаб қиласиз. Агар уни сизнинг олдингизга олиб келмасам ва қаршингизда қўймасам, бутун умрим давомида сизнинг қаршингизда айбдор бўламан. ¹⁰Биз имилламаганимизда эди, аллақачон икки марта бориб келган бўлар эдик”.¹¹Исроил эса ўғилларига: “Агар шундай бўлса,- деди,- бундай қилинглар. Ўзларинг билан қопларингга бу ернинг энг аъло ҳосилларидан: озроқ малҳам, озроқ асал, хушбўй кукун, мирра, писта ва бодом олиб, ўша одамга совға қилиб олиб боринглар. ¹²Қўлларингга бошқа кумуш ҳам олинглар, қопларингнинг оғзига қайтариб қўйилган кумушни эса ўз қўлларинг билан қайтаринглар. Балки бу эътиборсизликдандир.¹³Укангизни ҳам олиб, яна ўша одамнинг олдига боринглар. ¹⁴Ҳар нарсага қодир Худо эса ўша одамнинг юзида шафқат топишни берсин, токи у сизларнинг бошқа биродарингизни ҳам, Беняминни ҳам қўйиб юборсин. Мен эса болаларимдан ажралишим керак бўлса, ажрала қолай”. ¹⁵У одамлар қўлларига ушбу совғаларни, икки марта кўпроқ кумушни ҳамда Беняминни олиб, йўлга тушдилар. Сўнг Мисрга келиб, Юсуфнинг юзи қаршисида ҳозир бўлдилар.¹⁶Юсуф уларнинг орасида Беняминни кўриб, ўз хонадонининг уй бошқарувчисига: “Бу одамларни уйга олиб кир ва чорвадан бирор молни сўй, чунки бу одамлар тушликда мен билан бирга овқатланадилар”,- деди. ¹⁷У одам Юсуф айтганидек қилди. Шунда у одамларни Юсуфнинг уйига олиб кирди.¹⁸У одамлар уларни Юсуфнинг уйига олиб кирганларидан қўрқиб: “Бу нарса – олдин қопларимизга қайтариб қўйилган кумушлар учундир. Бизга қарши баҳона топиб, бизни ҳамда эшакларимизни қулликка олиш учун бизни ичкарига олиб кирдилар”,- дедилар. ¹⁹Улар Юсуф хонадонининг уй бошқарувчисининг олдига келганча, унга уйнинг эшиги олдида сўзлай бошлаб ²⁰дедилар: “Қулоқ солинг, хўжайинимиз, биз олдин озиқ сотиб олгани келган эдик.²¹Биз қўноққа келиб, қопларимизни очганимизда, мана, ҳар биримизнинг кумушимиз қопимизнинг оғзида эди. Бизнинг кумушимиз тўлиқ вазнида эди. Мана, биз уни ўз қўлимиз билан қайтаряпмиз. ²²Озиқ сотиб олиш учун эса биз қўлларимизда яна бошқа кумуш олиб келдик, биз қопимизга кумушни ким қўйганини билмаймиз”. ²³У эса: “Тинчланинглар, қўрқманглар. Сизнинг Худойингиз ва отангизнинг Худоси сизларга қопларингизда хазина берди. Кумушингиз менинг олдимга олиб келинди”,- деди. Сўнг уларнинг олдиларига Шимўнни олиб келди.²⁴У киши бу одамларни Юсуфнинг уйига олиб кириб, сув берди ва улар оёқларини ювдилар. Уларнинг эшакларига эса озиқ берди. ²⁵Улар Юсуфнинг тушликда келишига совғаларни тайёрладилар, чунки шу ерда нон ейишларини эшитган эдилар.²⁶Юсуф уйга келганида, улар унга қўлларида бўлган совғаларни бериб, унга ергача таъзим қилдилар. ²⁷У улардан соғлиқларини сўраб, сўнг: “Сизлар сўзлаб берган қария отангиз соғ-саломатми? У ҳали тирикми?”- деди.²⁸Улар жавоб бериб: “Қулингиз отамиз соғ-саломат, у ҳали тирик”,- дедилар. Сўнг улар тиз чўкиб, сажда қилдилар. ²⁹Юсуф кўзларини кўтариб укаси, онасининг ўғли Беняминни кўриб: “Бу сизлар менга айтиб берган энг кичик укангизми?”- деб сўради. Кейин: “Худонинг шафқати сен билан бирга бўлсин, ўғлим!”- деди.³⁰Юсуф шошилинч чиқиб кетди, чунки укаси учун кўнгли ўртаниб йиғлаш учун жой қидирди. У ички хонага кириб ўша ерда йиғлаб юборди. ³¹Сўнг юзини ювиб чиқиб келди ва ўзини қўлга олиб: “Овқатни келтиринглар”,- деди.³²Унга алоҳида, уларга алоҳида ва улар билан тушлик қиладиган мисрликларга алоҳида келтирдилар, чунки мисрликлар ибронийлар билан бирга овқатланмайдилар, чунки бу мисрликлар учун жирканчлидир. ³³Шундай қилиб, уларни Юсуфнинг қаршисида тўнғичи тўнғичлигига кўра, ёши ёшлигига кўра ўтқиздилар, улар эса бир-бирларига таажжуб билан қарар эдилар. ³⁴Сўнг уларга овқатлар юбордилар, Беняминнинг улуши эса бошқаларникидан беш карра кўп эди. Улар ичиб, у билан хурсандчилик қилдилар.

Chapter 44

¹Юсуф ўз уй бошқарувчисига буюриб деди: “Бу одамларнинг қопларини кўтариб кета олар даражада овқат билан тўлдиргин ва ҳар бирининг кумушини ўз қопининг оғзига қўй. ²Менинг пиёламни эса, кумуш пиёламни энг кичигининг қопига, у сотиб олган доннинг пули билан бирга сол”. У эса Юсуф айтганидек қилди.³Эрталаб тонг отганида, бу одамларни ва уларнинг эшакларини қўйиб юбордилар. ⁴Улар шаҳардан ҳали узоқ кетиб улгурмай, Юсуф ўз уй бошқарувчисига деди: “Бор, у одамларни таъқиб қил, уларни қувиб етгач уларга дегин: Нима учун яхшиликка ёмонлик қайтардингизлар? ⁵Бу менинг хўжайиним ичадиган, у башорат қиладиган пиёла эмасми? Сизлар ёмон иш қилдингизлар”.⁶У уларни қувиб етиб, уларга шу сўзларни айтди. ⁷Улар унга: “Нима учун хўжайинимиз бундай сўзларни айтяпти?- дейишди,- Худо асрасин, қулларингиз бундай ишни қилмайди.⁸Мана, бизнинг қопларимиз оғзидан топилган кумушларни биз Канъан еридан сизга қайтариб олиб келдик. Қандай қилиб сизнинг эгангизнинг уйидан олтин ёки кумуш ўғирлашимиз мумкин? ⁹Қулларингиздан қайси бирида уни топсангиз, ўшанга ўлим ва биз ҳам эгамизга қуллар бўламиз”. ¹⁰У эса: “Яхши,- деди,- Сизлар айтганингиздек бўлсин. Пиёла кимдан топилса, ўша менга қул бўлади, сизлар эса айбсиз бўласизлар”.¹¹Сўнг ҳар бири шошилинч равишда ўз қопини ерга туширди ва ҳар бири ўз қопини очди. ¹²У тинтув қилишни тўнғичидан бошлаб, кенжасида тугатди. Мана, бу пиёла Беняминнинг қопидан топилди. ¹³Шунда улар кийимларини йиртишди ва ҳар бири ўз юкини эшакка юклаб шаҳарга қайтишди.¹⁴Яҳудо ва унинг акалари Юсуфнинг уйига келдилар. У ҳали уйда эди ва унинг қаршисида ерга мук тушдилар. ¹⁵Юсуф уларга: “Сизлар нима қилдингиз? Наҳотки, мендек одам буни билиб қолишини билмасангиз?”- деди.¹⁶Яҳудо: “Эгамизга нима ҳам дердик? Нима айтайлик? Нима билан оқланайлик? Худо қулларингизнинг ноҳақлигини топди. Мана, биз хўжайинимизнинг қулларимиз: биз ҳам, қўлидан бу пиёла топилган одам ҳам”,- деди. ¹⁷Аммо Юсуф: “Худо асрасин, мен бундай қилмайман. Кимнинг қўлидан бу пиёла топилган бўлса, ўша менинг қулим бўлади, сизлар эса тинчлик билан отангизнинг олдига боринглар”,- деди.¹⁸Яҳудо унга яқинлашиб деди: “Эгам, қулингиз қулоғингизга бир сўз айтишига ижозат беринг. Қулингизга ғазабингиз ёнмасин, зеро сиз ҳам фиръавндексиз. ¹⁹Эгамиз қулларидан: Отангиз ёки ака-укаларингиз борми?- деб сўраган эди.²⁰Биз эгамизга қари отамиз ва унинг кенжа ўғли, қариликдаги фарзанди борлигини, унинг акаси ўлиб, онасидан ёлғиз ўзи қолганини ва отамиз уни севишини айтган эдик. ²¹Сиз эса қулларингизга: Уни менга олиб келинглар, мен уни кўрай,- дедингиз. ²²Биз эса эгамизга: Ўсмир отасини тарк эта олмайди, агар у отасини тарк этса, у ўлади,- дедик.²³Аммо сиз қулларингизга: Агар кенжа биродарингиз сизлар билан бирга келмаса, бошқа менинг кўзимга кўринманглар,- дедингиз. ²⁴Биз қулларингиз отамизнинг олдига келганимизда, эгамизнинг сўзларини айтиб бердик. ²⁵Бизнинг отамиз: Боринглар, яна озроқ овқат сотиб олинглар,- деди. ²⁶Биз эса: Биз бора олмаймиз. Агар кенжа укамиз биз билан бирга бўлса, бора оламиз. Чунки агар кенжа укамиз биз билан бирга бўлмаса, у одамнинг кўзига кўрина олмаймиз,- дедик.²⁷Шунда сизнинг қулингиз, бизнинг отамиз бизга деди: Сизлар биласизлар, менинг хотиним менга иккита ўғил туғиб берди. ²⁸Бири менинг олдимдан кетди ва мен дедим: Аниқ у тилка-пора қилинган ва мен уни ҳануз кўрмадим. ²⁹Агар буни ҳам мендан олиб кетсангиз ва у билан бирор бахтсизлик рўй берса, сизлар менинг оқ сочларимни кулфат билан гўрга тиқасизлар.³⁰Энди мен сизнинг қулингиз, бизнинг отамизнинг олдига келсам ва жони жонига боғланган ўсмир биз билан бирга бўлмаса, ³¹у ўсмирнинг йўқлигини кўриб ўлади. Шундай қилиб, сизнинг қулларингиз отамиз, сизнинг қулингизни оқ сочини қайғу билан гўрга тиқадилар. ³²Яна мен, сизнинг қулингиз: Агар уни сизнинг олдингизга қайтариб олиб келмасам, отамнинг олдида умрбод айбдор бўлиб қоламан,- деб, отамга ўсмир учун жавобгарликни бўйнимга олганман.³³Шунинг учун мен, сизнинг қулингиз ўсмирнинг ўрнида эгамнинг қули бўлиб қолай, ўсмир эса акалари билан борсин. ³⁴Чунки ўсмир мен билан бўлмаса, мен қандай қилиб отамнинг олдига бораман? Ахир мен отамнинг бошига тушадиган кулфатни кўраман”.

Chapter 45

¹Шунда Юсуф унинг қаршисида турган барча одамларнинг олдида ўзини бошқа тутиб тура олмади ва қичқириб юборди: “Ҳамма менинг олдимдан чиқиб кетсин”. Юсуф ўзини акаларига очганида, у ерда ҳеч ким йўқ эди. ²У ўкириб йиғлади ва мисрликлар ҳамда фиръавннинг хонадони буни эшитди. ³Юсуф ўз акаларига: “Мен Юсуфман, отам ҳали тирикмилар?”- деди. Унинг акалари унга жавоб бера олмадилар, чунки улар унинг ҳузурида саросимага тушиб қолган эдилар.⁴Юсуф акаларига яна: “Менга яқинроқ келинглар”,- деди. Улар яқинлашдилар. У эса уларга шундай деди: “Мен сизлар Мисрга сотиб юборган биродарингиз Юсуфман. ⁵Энди мени сотиб юборганингиз учун ўзларингиздан ғазабланманглар ва қайғурманглар. Чунки Худо ҳаётларингизни сақлаб қолиш учун мени сизлардан олдин юборди. ⁶Чунки ҳозир икки йилдан буён ерда очарчилик, яна беш йил ерга ишлов бериб бўлмайди ва ҳосил йиғиб бўлмайди.⁷Худо эса сизларнинг авлодларингизни ерда қолдириш ва сизларнинг жонларингизни буюк нажот билан сақлаб қолиш учун мени сизлардан олдин юборди. ⁸Шундай қилиб, мени бу ерга сизлар эмас, балки Худо юборди. У мени фиръавнга ота, унинг бутун хонадонига эга ва бутун Миср ери узра ҳукмрон қилиб қўйди.⁹Шошилинглар, менинг отамнинг олдига бориб унга денглар: “Ўғлингиз Юсуф шундай дейди: Худо мени бутун Миср ери узра ҳукмрон қилиб қўйди. Менинг олдимга келинг, кечиктирманг”. ¹⁰Сизлар Гошен ерида яшайсизлар. Сизлар ўз фарзандларингиз билан, фарзандларингизнинг фарзандлари билан, кичик ва катта қорамолларингиз билан, хуллас, сизлар эга бўлган ҳамма нарса билан менга яқин бўласизлар. ¹¹Ҳали яна беш йил очарчилик бўлади. Шунинг учун сизлар ҳамда сизларнинг хонадонингиз қашшоқлашмаслиги учун мен сизларни ўша ерда боқаман.¹²Мана, сизларнинг кўзларингиз ва укам Беняминнинг кўзлари сизларга гапираётган менинг оғзим эканини кўряпти. ¹³Отамга менинг Мисрдаги бор шуҳратимни ва сизлар кўрган ҳамма нарсани сўзлаб бериб, отамни тезроқ бу ерга олиб келинглар”.¹⁴У укаси Беняминнинг бўйнига ташланиб йиғлади, Бенямин ҳам унинг бўйнига осилиб йиғлади. ¹⁵Сўнг барча акаларини ўпиб, уларни қучоқлаганча йиғлади. Шундан кейин акалари у билан сўзлаша бошладилар.¹⁶“Юсуфнинг ака-укалари келибди”,- деган гап-сўз фиръавннинг хонадонига етиб борди. Бу фиръавнга ва унинг қулларига ёқди. ¹⁷Фиръавн Юсуфга деди: “Акаларингга айт: Мана, бундай қилинглар: ҳайвонларингни юклаб йўлга тушинглар ва Канъан ерига етиб боринглар, ¹⁸отангизни ва уй аъзоларингизни олиб, менинг олдимга келинглар. Мен сизларга Миср ерининг энг яхшисини бераман ва сизлар мойли ердан озиқланасизлар.¹⁹Сенга эса шундай дейишни буюраман: Бундай қилинглар – болаларинг учун ва хотинларинг учун Миср еридан от-аравалар олинглар ва отангизни олиб келинглар. ²⁰Шунингдек, мулкларингга ачинманглар, чунки бутун Миср ерининг энг яхшисини сизларга бераман”.²¹Исроил фарзандлари шундай қилдилар. Юсуф фиръавннинг буйруғига биноан уларга от-аравалар ва йўл учун озуқа берди. ²²Уларнинг ҳар бирига бир жуфтдан кийим-бош берди, аммо Беняминга уч юз танга кумуш ва беш жуфт кийим-бош берди. ²³Худди шундай отасига ҳам Мисрнинг энг аъло мол-мулки юкланган ўнта эшак ҳамда дон, нон ва отасига сафарга чиқиши учун озуқа юкланган ўнта урғочи эшакни юборди.²⁴Шундай қилиб, у акаларини қўйиб юборди ва улар жўнаб кетдилар. У уларга: “Йўлда жанжаллашманглар”,- деди. ²⁵Улар Мисрдан кетиб, Канъан ерига, оталари Ёқубнинг олдига келдилар. ²⁶Унга шуни хабар қилиб: “Юсуф тирик ва у бутун Миср ери узра ҳукмрон экан!”- дедилар. Аммо Ёқубнинг юраги шув этиб кетди, чунки у уларга ишонмади.²⁷Улар Юсуфнинг уларга айтган барча сўзларини унга айтиб берганларида, Юсуф уни олиб келиш учун юборган от-араваларни кўрганида, уларнинг отаси Ёқубнинг руҳи жонланди. ²⁸Сўнг Исроил: “Етар, бас, менинг ўғлим Юсуф тирик. Мен ўлишимдан олдин бориб, уни кўраман”,- деди.

Chapter 46

¹Исроил бор мол-мулки билан сафарга чиқиб, Беир-Шебага келди ва отаси Исҳоқнинг Худосига қурбонлик келтирди. ²Худо Исроилга тунги ваҳийда намоён бўлиб: “Ёқуб, Ёқуб”,- деди. У эса: “Мана, мен”,- деди. ³Худо деди: “Мен – Худоман, сенинг отангнинг Худосиман. Мисрга боришдан қўрқма. Чунки мен у ерда сендан буюк халқ келтириб чиқараман. ⁴Мен сен билан бирга Мисрга бораман ва албатта сени қайта олиб чиқаман. Юсуф ўз қўллари билан сенинг кўзингни юмади”.⁵Сўнг Ёқуб Беир-Шебадан кетди. Исроилнинг ўғиллари эса фиръавн уларни олиб келиш учун юборган от-араваларда ўзларининг отаси Ёқубни, ўз фарзандларини, хотинларини олиб боришди. ⁶Ёқуб ва у билан бирга унинг бор уруғи Канъан ерида орттирган мол-мулкларини ва қорамолларини олиб, Миср ерига келдилар. ⁷Унинг ўғиллари ва ўғилларининг ўғиллари, унинг қизлари ва ўғилларининг қизлари ҳамда ўзининг бор уруғини у ўзи билан Миср ерига олиб келди.⁸Мана булар Миср ерига келган Исроил фарзандларининг, Ёқуб ва унинг ўғилларининг исмлари: Ёқубнинг тўнғичи Рубен. ⁹Рубеннинг ўғиллари Энўх, Паллув, Ҳезрон ва Карми эди. ¹⁰Шимўннинг ўғиллари Йемуил, Йамин, Охад, Йахин, Зўхар ва канъанлик аёлнинг ўғли Шоул эди. ¹¹Левининг ўғиллари Гершон, Қэҳат ва Мерари эди.¹²Яҳудонинг ўғиллари Эир, Онан, Шелаҳ, Перез ва Зераҳ эди. Аммо Эир ва Онан Канъан ерида ўлдилар. Перезнинг ўғиллари Ҳезрон ва Хамул эди. ¹³Иссохорнинг ўғиллари Тўло, Пувваҳ, Йўв ва Шимрон эди. ¹⁴Забулуннинг ўғиллари Серед, Элон, Йаҳлеил эди. ¹⁵Булар Леаҳнинг Ёқубга Паддон-Орамда туғиб берган ўғилларининг исмлари, Унинг қизининг исми эса Динаҳ эди. Унинг ўғиллари ва қизлари ҳаммаси бўлиб ўттиз уч жон эди.¹⁶Гаднинг ўғиллари Зифиён, Хагги, Шуни, Эзбон, Эри, Ароди ва Арели эди. ¹⁷Ашернинг ўғиллари Йимнаҳ, Йишваҳ, Йишвий ва Берийаҳ эди. Уларнинг синглиси Сараҳ эди. Берийаҳнинг ўғиллари Хебер ва Малхиэл эди. ¹⁸Мана булар Лабан қизи Леаҳга берган Зилпаҳнинг ўғилларидир. У Ёқубга ўн олти жонни туғиб берди.¹⁹Ёқубнинг хотини Роҳиланинг ўғиллари Юсуф ва Бенямин эди. ²⁰Юсуфга Миср ерида Манашеҳ ва Эфрайим туғилди. Уларни унга Гелиопол коҳини Пўтифераҳнинг қизи Осенат туғиб берди. ²¹Беняминнинг ўғиллари Бела, Бехер, Ашбел, Гера, Нааман, Эхи, Рош, Муппим, Хуппим ва Ард эди. ²²Булар Ёқубга туғилган Роҳиланинг ўғиллари, ҳаммаси бўлиб ўн тўрт жон.²³Даннинг ўғли эса Хушим. ²⁴Нафталининг ўғиллари Йаҳзиэл, Гуни, Йезер ва Шаллум эди. ²⁵Булар Лабан қизи Роҳилага берган Билхаҳнинг ўғилларидир. У Ёқубга ҳаммаси бўлиб етти жонни туғиб берди.²⁶Ёқуб билан бирга Мисрга келган, унинг пушти камаридан бунёд бўлган барча жон (Ёқубнинг ўғилларининг хотинларидан ташқари) бори олтмиш олти жон эди. ²⁷Юсуфга Мисрда туғилган ўғиллари – икки жон эди. Мисрга кўчиб келган Ёқуб хонадонининг барчаси етмиш жон эди.²⁸Ёқуб ўзидан олдин Яҳудони, у Гошенга йўлни кўрсатиши учун Юсуфнинг олдига юборди, шундай қилиб, улар Гошен ерига келдилар. ²⁹Юсуф ўзининг от-аравасини эгарлаб, отаси Исроилни кутиб олиш учун Гошенга кетди ва уни кўрганида, бўйнига осилди ҳамда узоқ вақт унинг бўйнига осилиб йиғлади. ³⁰Сўнг Исроил Юсуфга: “Энди мен сенинг юзингни кўргач, ўлсам ҳам майли, чунки сен тирик экансан”,- деди.³¹Юсуф эса ўз акаларига ва ўз отасининг хонадонига деди: “Мен бориб, фиръавнга хабар бериб айтаман: Канъан ерида бўлган менинг акаларим ва отамнинг хонадони менинг олдимга келди. ³²Бу одамлар – чўпонлардир, чунки улар мол боқиш билан шуғулланадилар. Улар ўзларининг кичик ва катта қорамолларини ва ўзларининг бор мол-мулкларини олиб келдилар.³³Агар фиръавн сизларни чақириб: Ҳунарларинг нима?- деб сўраса, ³⁴сизларни Гошен ерида жойлаштиришлари учун, сизлар шундай денглар: Сизнинг қулларингиз болалигимиздан бошлаб то ҳозиргача, биз ҳам, оталаримиз ҳам чўпон бўлганмиз. Мисрликлар учун эса ҳар қандай қўй боқувчи жирканчлидир”.

Chapter 47

¹Сўнгра Юсуф келиб, фиръавнга сўзлаб: “Менинг отам ва ака-укаларим, ўзларининг кичик ва катта қорамоллари ҳамда бор мол-мулклари билан Канъан еридан келдилар. Мана, улар Гошен еридалар”,- деди. ²У акаларидан беш нафарини олиб, фиръавннинг ҳузурига олиб чиқди.³Фиръавн унинг акаларига: “Сизларнинг ҳунарингиз нима?”- деди. Улар эса фиръавнга: “Сизнинг қулларингиз: биз ҳам, оталаримиз ҳам чўпонмиз”,- дедилар. ⁴Улар фиръавнга яна: “Биз бу ерга вақтинча яшаш учун келдик, зеро қулларингизнинг подалари учун яйловлар йўқ, чунки Канъан ерида қаттиқ очарчилик. Шунинг учун қулларингизга Гошен ерида яшашларига рухсат бер”,- дедилар.⁵Фиръавн Юсуфга сўзлаб деди: “Сенинг отанг ва ака-укаларинг сенинг олдингга келибдилар. ⁶Миср ери сенинг қаршингдадир. Ўз отанг ва ака-укаларингни энг аъло ерда жойлаштир. Улар Гошен ерида яшасинлар. Агар уларнинг орасидан қобилиятли одамларни топсанг, менинг чорвам устидан назоратчи қилиб қўйгин”.⁷Юсуф отаси Ёқубни келтириб, фиръавннинг олдига қўйди ва Ёқуб фиръавнни дуо қилди. ⁸Фиръавн Ёқубга: “Неча ёшдасиз?”- деди. ⁹Ёқуб фиръавнга жавоб бериб деди: “Менинг дарбадарлик кунларимнинг сони бир юз ўттиз йил. Менинг ҳаёт кунларим оз ва бахтсиз, ҳамда менинг оталаримнинг ҳаётлари дарбадарлиги кунларига етмади”. ¹⁰Ёқуб фиръавнни дуо қилиб, фиръавннинг ҳузуридан чиқди.¹¹Юсуф ўз отаси ва ўз акаларини Гошен ерига жойлаштириб, фиръавн буюрганидек Рамсес ерида, Миср заминининг энг зўр ерида уларга эгалик мулкини берди. ¹²Юсуф отасини, ака-укаларини ва уларнинг хонадонини ҳар оиланинг эҳтиёжига кўра таъминлар эди.¹³Бутун ер юзида нон йўқ эди, чунки очарчилик жуда қаттиқ бўлиб, Миср ери ва Канъан ери очарчиликдан қуриди. ¹⁴Юсуф Миср ерида ва Канъан ерида дон ҳисобига одамлар берган бор кумушни йиғиб олди. Буларни Юсуф фиръавн хонадонига олиб кирди.¹⁵Миср ва Канъан ерида кумуш тугагач, бор мисрликлар Юсуфнинг олдига келиб: “Бизга нон беринг. Ахир, нима учун кумушимиз тугагани учун сизнинг ҳузурингизда ўлишимиз керак?”- дедилар. ¹⁶Юсуф эса: “Қорамолларингни олиб келинглар. Агар кумушларинг тугаган бўлса, мен сизларга қорамолларинг учун бераман”,- деди. ¹⁷Улар Юсуфга қорамолларини олиб келдилар. Юсуф уларга отлар, кичик қорамол подаси, катта қорамол подаси ва эшаклар ўрнига нон берди. Ўша йили уларни барча қорамоллари ҳисобига нон билан боқди.¹⁸Бу йил тугагач, улар Юсуфнинг олдига келиб унга дедилар: “Биз эгамиздан кумушимиз тугаганини яширмаймиз, қорамол подаларимиз ҳам эгамизда. Эгамиз қаршисида танамиз ва ерларимиздан ташқари ҳеч нарсамиз қолмади. ¹⁹Сизнинг кўз ўнгингизда бизнинг ва ерларимизнинг ҳалок бўлиши нима керак? Бизни ҳам, ерларимизни ҳам нонга сотиб олинг ва биз ўз ерларимиз билан фиръавнга қул бўламиз, сиз эса биз ўлмасдан тирик қолишимиз ва ер хароб бўлмаслиги учун бизга уруғ беринг”.²⁰Юсуф бутун Миср ерини фиръавн учун сотиб олди, чунки мисрликларнинг ҳар бири ўз даласини сотди, зеро очарчилик улардан устун келган эди. Шундай қилиб, бор ер фиръавнники бўлди. ²¹Халқни эса Миср ҳудудидан бошқа шаҳарларга кўчирди. ²²У фақат коҳинларнинг ерларини сотиб олмади. Чунки коҳинлар фиръавндан улушга эга эдилар ва фиръавн уларга берган улушдан озиқланар эдилар. Шунинг учун улар ерларини сотмадилар.²³Сўнгра Юсуф халққа деди: “Мана, энди мен сизларни ва сизларнинг ерларингизни фиръавн учун сотиб олдим. Мана сизларга уруғ, ерга уруғ экинглар. ²⁴Йиғим-терим бўлганида, ҳосилнинг бешинчи қисмини фиръавнга беринглар, тўрт қисми эса уруғлик қилиш учун, сизларга, хонадонингиздагиларга ҳамда болаларингизга озуқа бўлиши учун ўзларингизга қолсин”.²⁵Улар эса унга: “Сиз бизнинг ҳаётимизни сақлаб қолдингиз. Эгамизнинг нигоҳида илтифот топайлик ва фиръавннинг қуллари бўлайлик”,- дедилар. ²⁶Юсуф бешинчи қисмини фиръавнга беришни Миср ерида ҳатто ҳозирги кунларгача қонун қилиб қўйди. Фақат коҳинларнинг фиръавнга тегишли бўлмаган ерлари бундан мустаснодир.²⁷Исроил эса Миср заминидаги Гошен ерида яшади. Улар унга эгалик қилиб, униб-ўсдилар ва жуда кўпайдилар. ²⁸Ёқуб Миср ерида ўн етти йил яшади. Шундай қилиб, Ёқубнинг кўрган умри юз қирқ етти йил эди.²⁹Исроилнинг ўлиш куни яқинлашди ва у ўғли Юсуфни чақириб, деди: “Агар мен сенинг нигоҳингда илтифот топган бўлсам, қўлингни сонимни остига қўйиб, менга шафқат ва ҳақиқат бўйича муносабатда бўлишга қасам ич: мени Мисрда дафн этмагин, ³⁰токи мен оталарим билан бирга ётай. Мени Мисрдан олиб чиқиб, уларнинг қабристонларига дафн этгин”. Юсуф: “Айтганингиздек қиламан”,- деди. ³¹У эса: “Қасам ич”,- деди. Юсуф қасам ичди. Исроил тўшагининг бош томонида таъзим қилди.

Chapter 48

¹Шу воқеалардан сўнг Юсуфга: “Мана, отангиз хаста”,- дедилар. Шунда у иккита ўғли Манашеҳ ва Эфрайимни ўзи билан бирга олиб, Ёқубнинг олдига борди. ²Ёқубга ҳам хабар бериб: “Мана, ўғлингиз Юсуф сизнинг олдингизга келмоқда”,- дедилар. Исроил бор кучини тўплаб тўшакка ўтирди.³Ёқуб Юсуфга деди: “Қодир Худо менга Канъан ери Лузда намоён бўлиб, мени дуо қилиб, ⁴менга деди: Мана, Мен сени серпушт қиламан ва кўпайтираман. Сендан кўплаб халқларни келтириб чиқариб, бу ерни сендан кейин келадиган уруғингга мангу мулк қилиб бераман.⁵Энди эса мен Мисрга сенинг олдингга келишимга қадар Миср ерида туғилган сенинг икки ўғлинг: Эфрайим ва Манашеҳ меникидирлар. Улар Рубен ва Шимўндек меники бўладилар. ⁶Сенинг булардан кейин туғиладиган болаларинг сеники бўладилар. Улар ўз улушларида акаларининг исми билан аталадилар. ⁷Мен Паддон-Орамдан келаётганимда, Эфратаҳга етишга бир оз масофа қолганида, йўлимизда Канъан ерида Роҳила қазо қилди. Мен эса уни ўша ерда Эфратаҳ йўлида, ҳозирги Бейт-Леҳемда кўмдим”.⁸Исроил Юсуфнинг ўғилларини кўриб: “Ким булар?”- деди. ⁹Юсуф ўз отасига: “Булар Худо менга шу ерда берган ўғиллар”,- деди. Ёқуб: “Уларни менинг олдимга олиб кел, мен уларни дуо қиламан”,- деди. ¹⁰Исроилнинг кўзлари қариликдан хиралашган бўлиб, у яхши кўра олмас эди. Юсуф уларни унга яқин олиб борди, у уларни ўпиб қучоқлади.¹¹Сўнг Исроил Юсуфга: “Мен сенинг юзингни яна кўришга умид қилмаган эдим. Аммо, мана Худо сенинг болаларингни ҳам кўрсатди”,- деди. ¹²Юсуф уларни унинг тиззаларининг орасидан олиб чиқиб, юзи билан ергача эгилиб таъзим қилди. ¹³Юсуф уларнинг иккаловини ҳам: Эфрайимни ўнг қўли томонига, яъни Исроилнинг чап қўли қаршисида, Манашеҳни эса чап қўл томонига, яъни Исроилнинг ўнг қўли қаршисига қўйиб, унга яқинлаштирди.¹⁴Аммо Исроил ўнг қўлини чўзиб кичик ўғил Эфрайимнинг бошига қўйди, чап қўлини эса Манашеҳнинг бошига қўйди. Манашеҳ тўнғич бўлса ҳам, у қўлини атайлаб шундай қўйди. ¹⁵У Юсуфни дуо қилиб, деди: “Ё, Худо! Оталарим Иброҳим ва Исҳоқ Сенинг қаршингда юрган эди. Ё, Худо, бутун умрим давомида мени шу кунгача боққансан. ¹⁶Мени ҳар қандай зулмдан қутқарган фаришта шу ўсмирларга барака берсин. Улар менинг исмим ва оталарим Иброҳимнинг ҳамда Исҳоқнинг исмлари билан аталсинлар ва булар ер марказида ўсиб, роса кўпайсинлар”.¹⁷Юсуф отасининг ўнг қўлини Эфрайимнинг бошига қўйганини кўрганида, бу унга ёқмади. У отасининг қўлини Эфрайимнинг бошидан Манашеҳнинг бошига олиб қўйиш учун ушлаб, ¹⁸ўз отасига: “Бундай эмас, отам, чунки мана, бу тўнғичи. Ўнг қўлингизни унинг бошига қўйинг”,- деди.¹⁹Аммо отаси инкор этиб, деди: “Мен буни биламан, ўғлим, мен буни биламан. Ундан ҳам халқ келиб чиқади ва у буюк бўлади. Аммо кичик биродари ундан буюкроқ бўлади ва унинг уруғидан кўпсонли халқ келиб чиқади”. ²⁰Шундай қилиб, у уларни дуо қилиб: “Худо сенга Эфрайимга ва Манашеҳга қилганидек қилсин,- деб Исроил дуо қилади”,- деди. Шу тариқа, Ёқуб Эфрайимни Манашеҳдан баланд қўйди.²¹Сўнг Исроил Юсуфга деди: “Мана, мен ўляпман. Аммо Худо сен билан бирга бўлади ва сени яна оталарингнинг ерига қайтариб олиб боради. ²²Мен қиличим ва камоним билан амўрликларнинг қўлидан олган ерни сенга акаларинг улушидан ортиқ улуш қилиб бераман”.

Chapter 49

¹Ёқуб ўғилларини чақириб деди: “Тўпланинглар, мен сизларга келажак кунларда сизларга нима бўлишини айтаман. ²Эй, Ёқубнинг ўғиллари, тўпланинглар ва қулоқ солинглар, отангиз Исроилга қулоқ солинглар.³Рубен – менинг тўнғичим, менинг қудратим ва кучимнинг бошланғичи, ҳурмат-иззатимнинг чўққиси ҳамда куч-қудратимнинг чўққиси. ⁴Сен сувдек жўш урдинг, устунлик қилмайсан, чунки сен отангнинг тўшагига кирдинг. Сен менинг тўшагимга кириб, уни булғадинг.⁵Шимўн ва Леви – биродарлар. Уларнинг қиличлари – ёвузлик қуролларидир. ⁶Менинг жоним уларнинг маслаҳатига яқинлашмасин, менинг шуҳратим уларнинг йиғинига қўшилмасин, чунки улар ўз ғазабларида одам ўлдирдилар ва кўнгил истаклари бўйича бузоқнинг томирини кесдилар.⁷Уларнинг ғазаблари лаънатлангандир, чунки у вахшийдир. Уларнинг қахри лаънатлангандир, чунки у бешафқатдир. Мен уларни Ёқубда бўлиб ташлайман ва уларни Исроилда тарқатиб юбораман.⁸Яҳудо, сени ака-укаларинг шарафлайдилар. Сенинг қўлинг душманларингнинг бўйнида бўлади. Сенинг отангнинг ўғиллари сенга тиз чўкадилар.⁹Яҳудо – ёш шердир, менинг ўғлим ўлжадан кўтарилмоқда. У эгилди ва шердек ҳамда урғочи шердек ётди. Уни турғизишга кимнинг ҳадди сиғади?¹⁰Яраштирувчи келмагунича, Яҳудодан салтанат ҳассаси ва унинг пушти камаридан қонун берувчи кетмайди, Яраштирувчига эса халқлар итоат қиладилар.¹¹У ўзининг эшакчасини узум бутоғига ва урғочи эшагининг боласини энг яхши узум бутоғига боғлайди, у кийимини шаробда ҳамда кийимларини узум қонида ювади. ¹²Унинг кўзлари шаробдан қизил, унинг тишлари эса сутдан оқдир.¹³Забулун денгиз соҳилида ва кемалар бандаргоҳида яшайди, унинг чегараси Сидўнгачадир.¹⁴Иссохор – қўраларнинг орасида ётган бақувват эшак, ¹⁵у ором яхши эканини ҳамда ернинг ёқимлилигини кўрди. У юк ташиш учун елкасини эгди ва тўлов тўлаш учун ишлай бошлади.¹⁶Дан Исроилнинг қабилаларидан бири сифатида ўз халқини ҳукм қилади. ¹⁷Дан йўлда илон бўлади, йўлакда ўқ-илон бўлади, у отнинг оёғини шундай чақадики, унинг отлиғи орқага йиқилади. ¹⁸Ё, Раббий, Сенинг нажотингга умид қиламан!¹⁹Гад – оломон уни сиқади ва у изма-из қувиб сиқиб чиқаради. ²⁰Ашернинг нони ширмой нон бўлади, у шоҳона таомлар келтиради. ²¹Нафтали – бўш қўйилган урғочи кийикдир, у чиройли гаплар гапиради.²²Юсуф – серҳосил бутоқ, булоқ бўйидаги серҳосил бутоқдир, унинг новдалари девор устига кўтарилади. ²³Мерганлар уни жуда хафа қилишди, унга отишди ва ундан нафратланишди.²⁴Аммо унинг камони мустаҳкам қолди ва унинг қўлларининг мушаклари Ёқубнинг қудратли Худосининг қўллари билан мустаҳкамланди. Исроилнинг Чўпони ва мустаҳкам тоши шу ердандир –²⁵сенга ёрдам берадиган отангнинг Худосидан ва Қодир Худодандир. У сени юқоридаги осмон баракалари билан, пастда ётган тубсизликларнинг баракалари билан, кўкрак ва қорин баракалари билан,²⁶қадимий тоғларнинг баракаларидан, абадий қояларнинг чўққиси баракаларидан ҳам ортиқ бўлган отангнинг баракалари билан дуо қилсин. Улар Юсуфнинг бошида бўлсинлар ва ака-укалари орасида танланганнинг бошининг тепасида бўлсин.²⁷Бенямин бўридек ов қилади. У эрталаб ўлжасини ейди, тунда эса ўлжасини бўлишади”.²⁸Буларнинг ҳаммаси Исроилнинг ўн иккита қабиласидир. Мана, шулар – отасининг уларга айтган гаплари ва у уларни дуо қилиб, уларнинг ҳар бирига, ўзига тегишли дуони берди. ²⁹Сўнг уларга васият қилиб деди: “Мен халқимга қўшиляпман. Мени оталарим билан бирга хетлик Эфроннинг даласидаги ғорда дафн этинглар. ³⁰Канъан ерида, Мамре ёнидаги, Макпелаҳ даласида бўлган, Иброҳим қабристон қилиш учун хетлик Эфрондан мулк қилиб олган ғорда дафн этинглар.³¹Иброҳимни ва унинг хотини Сорани ўша ерда дафн этишган. Исҳоқ ва унинг хотини Ривқони ҳам ўша ерда дафн этишган. Мен ҳам Леаҳни ўша ерда дафн этганман. ³²Бу ер ҳамда ундаги ғор Хет ўғилларидан сотиб олинган”. ³³Ёқуб ўғилларига васиятини айтиб бўлгач, оёғини тўшакда узатиб, жон берди ва ўз халқига қўшилди.

Chapter 50

¹Юсуф отасининг юзига эгилди ва унинг устида йиғлаб, уни ўпар эди. ²Сўнг Юсуф ўзининг шифокор қулларига отасининг танасини мўмиёлашни буюрди ва шифокорлар Исроилни мўмиёладилар. ³Унга қирқ кун тўлди, чунки мўмиёлаш учун шунча кун талаб қилинар эди ва мисрликлар у учун қирқ кун мотам тутдилар.⁴У учун мотам қилиш кунлари ўтгач, Юсуф фиръавннинг хонадонига деди: “Агар мен нигоҳингизда илтифот топган бўлсам, фиръавнга шундай денг: ⁵Отам менга: Мана, мен ўляпман, мен ўзим учун Канъан ерида ковлаган жойда мени дафн қилинглар,- деб қасам ичирди. Шунинг учун, энди, мени бориб отамни дафн қилишимга рухсат беринг ва сўнг мен яна қайтиб келаман”. ⁶Фиръавн эса: “Бор, отангни у сени қасам ичирганидек дафн қил”,- деди.⁷Юсуф отасини дафн қилгани кетди ва фиръавннинг барча қуллари, унинг уйининг бошқарувчилари ва бор Миср ерининг барча бошқарувчилари, ⁸Юсуфнинг бор хонадони, унинг ака-укалари ва унинг отасининг уйи у билан бирга кетди. Исроилликлар фақатгина болаларини, кичик ва катта қорамолларини Гошен ерида қолдирдилар. ⁹У билан бирга от аравалар ҳамда отлиқлар ҳам кетдилар, шунинг учун бу жуда улкан карвон бўлди.¹⁰Улар Йордан ёнидаги Отад текислигига келдилар. У ерда буюк ва қаттиқ йиғи билан мотам тутдилар. Юсуф отаси учун етти кун мотам тутди. ¹¹Канъан ерининг аҳолиси Отад текислигидаги мотамни кўрганларида: “Бу мисрликларда қаттиқ аза”,- дедилар. Шунинг учун Йордан ёнидаги бу жой Обел-Мисрайим (“Мисрликларнинг йиғиси”), деб аталди.¹²Ёқубнинг ўғиллари унинг васиятини бажардилар. ¹³Улар уни Канъан ерига олиб бориб, уни Иброҳим хетлик Эфрондан қабристон учун шахсий мулк қилиб сотиб олган Мамре олдидаги Макпелаҳ даласидаги ғорда дафн этдилар. ¹⁴Сўнг Юсуфнинг ўзи, унинг ака-укалари ҳамда унинг отасини дафн этиш учун борган барча одамлар унинг отасини дафн этганидан сўнг Мисрга қайтдилар.¹⁵Юсуфнинг акалари отаси ўлганини кўргач: “Балки Юсуф биздан нафратланиб, биз унга қилган барча зулмнинг ўчини олмоқчи бўлар?”- дедилар. ¹⁶Шунда улар Юсуфга элчи юбориб айттирдилар: “Сенинг отанг ўлимидан олдин қуйидагиларни айтиб васият қилди: ¹⁷Юсуфга айтинглар: Акаларингнинг айбини ва уларнинг гуноҳларини кечиргин, зеро улар сенга зулм қилдилар. Энди отанг Худосининг қулларининг айбини кечир”. Улар Юсуфга шундай деганларида, у йиғлади.¹⁸Унинг акалари ҳам келиб, унинг юзи қаршисида тиз чўкдилар: “Мана, биз сенинг қулларингмиз”. ¹⁹Юсуф уларга деди: “Худо ҳақи қўрқманглар. ²⁰Сизлар менга қарши зулм қилишни ўйладингизлар, аммо Худо ҳозирги ишларни амалга ошириш учун – кўплаб одамларнинг жонини сақлаб қолиш учун буни яхшиликка ўгирди. ²¹Шунинг учун қўрқманглар. Мен сизларни ҳам, фарзандларингизни ҳам боқаман”. У уларни юпатиб, юмшоқ сўзлади.²²Шундай қилиб, Юсуфнинг ўзи ва унинг отасининг хонадони Мисрда яшадилар. Юсуф бир юз ўн йил умр кўрди. ²³Юсуф Эфрайимнинг болаларини учинчи авлодигача кўрди. Манашеҳнинг ўғли Махирнинг ўғиллари ҳам Юсуфнинг тиззаларида туғилди.²⁴Юсуф ўз биродарларига: “Мен ўляпман,- деди,- Худо сизларга албатта ташриф буюради ва сизларни бу ердан Иброҳим, Исҳоқ ва Ёқубга ваъда берган ерга олиб чиқади”. ²⁵Юсуф Исроил фарзандларига: “Худо сизларга албатта ташриф буюради ва сизлар менинг суякларимни бу ердан олиб чиқинглар”,- деб уларга қасам ичирди. ²⁶Шундай қилиб, Юсуф бир юз ўн ёшида оламдан ўтди. Улар уни мўмиёлашди ва Мисрда тобут ичига қўйишди.

Exodus

Chapter 1

¹Мана Ёқуб билан бирга оилаларини олиб, Мисрга кирган Исроил ўғилларининг исмлари: ²Рубен, Шимўн, Леви, Яҳудо, ³Иссохор, Забулун, Бенямин, ⁴Дан, Нафтали, Гад, Ашер. ⁵Хуллас, Ёқубнинг пушти камаридан бўлган жонлар ҳаммаси бўлиб етмишта эди, Юсуф эса аллақачон Мисрда эди.⁶Юсуф, унинг ака-укалари ва ўша авлоднинг ҳаммаси оламдан ўтиб кетди. ⁷Исроил ўғиллари эса баракали бўлиб, жуда ўсиб бордилар ва кўпайиб ўта кучайдилар. Шундай қилиб, Миср юрти улар билан тўлиб-тошди.⁸Ўша пайтда Миср тахтига Юсуфни билмайдиган янги фиръавн ўтирди. ⁹У ўз халқига шундай деди: “Мана, Исроил ўғилларининг халқи биздан кўра кўпсонлироқ ва кучлироқ. ¹⁰Қани, улар кўпайиб кетмасликлари учун бир айёрлик қилайлик. Акс ҳолда, уруш бўлиб қолса, улар душманларимизга қўшилиб, бизга қарши уруш қиладилар ва еримиздан чиқиб кетадилар”.¹¹Ўшанда Исроил халқини оғир меҳнат билан эзиш учун уларнинг устидан иш бошқарувчиларни қўйдилар. Исроил халқи фиръавн учун Питом ва Рамсес деган омборхона шаҳарларини қуриб берди. ¹²Лекин мисрликлар уларни нақадар эзсалар, улар шу қадар кўпайиб, юрт бўйлаб ёйилиб борар эдики, улар Исроил ўғилларидан қўрқиб қолдилар.¹³Шунинг учун мисрликлар Исроил ўғилларини зўрлик билан оғир меҳнат қилишга мажбур қилар, ¹⁴лойдан ғишт қуйиш, ҳар турли дала ишлари ва оғир ишда шафқатсиз мажбурлаб ишлатиб, уларнинг ҳаётларини аччиқ қилар эдилар.¹⁵Миср подшоҳи эса Шифро ва Пуво деган иброний дояларига шундай фармон бериб деди: ¹⁶“Иброний аёллар кўзи ёриётган пайтда доялик қилаётганингизда, эътибор беринглар: чақалоқ ўғил бўлса, ўлдиринглар, қиз бўлса, яшайверсин”. ¹⁷Аммо доялар Худодан қўрқар ва Миср подшоҳининг буйруғини амалга оширмасдан, чақалоқларни тирик қолдирар эдилар.¹⁸Миср подшоҳи дояларни чақириб, улардан: “Нимага бундай қиляпсизлар? Нимага чақалоқларни тирик қолдиряпсизлар?”- деб сўради. ¹⁹Доялар эса фиръавнга: “Иброний аёллар мисрлик аёлларга ўхшамайдилар. Улар жуда бақувват, шунинг учун доя келмасдан олдин улар туғиб қолар эдилар”,- деб жавоб беришди.²⁰Бу учун Худо дояларга эзгулик қилди. Исроил халқи эса кўпайиб, ўта кучаяверди. ²¹Доялар Худодан қўрққанлари учун, Худо уларнинг уйини обод қилди. ²²Ўшанда фиръавн бутун ўз халқига буйруқ бериб: ”Туғилган ҳар бир ўғил болани Нил дарёсига улоқтиринглар, қиз болаларни эса тирик қолдиринглар”,- деб айтди.

Chapter 2

¹Леви наслидан бўлган бири Леви наслидан бўлган бирини ўзига хотин қилиб олди. ²Аёл ҳомиладор бўлиб, ўғил туғди. У чақалоқнинг чиройлилигини кўриб, уни уч ой яшириб юрди.³Лекин аёл чақалоқни ортиқ яшириб юра олмасдан, қамиш сават олиб, саватни қора сақич ва қатрон билан шувади. Кейин саватнинг ичига чақалоқни солиб, саватни дарё бўйидаги қамишзор орасига қўйиб кетди. ⁴Чақалоқнинг опаси эса уни нима қиларкан, деб узоқдан кузатиб турди.⁵Ҳолбуки, фиръавннинг қизи чўмилиш учун дарёга келиб қолди, унинг канизаклари эса дарё бўйида юришар эди. Фиръавннинг қизи қамишзор орасидаги саватни кўриб қолди-да, уни олиб келишга чўрисини юборди. ⁶Фиръавннинг қизи саватни очиб қарасаки, бир чақалоқ йиғлаб ётган экан. У: “Бу иброний болалардан бири”,- деди ва чақалоққа раҳми келди.⁷Боланинг опаси фиръавннинг қизининг олдига келиб, ундан: “Бориб, иброний аёллардан бирортасини чақириб келайми? У энагалик қилиб, сизга гўдакни боқиб беради”,- деб cўради. ⁸“Бор”,- деди фиръвннинг қизи. Қизча бориб, чақалоқнинг онасини чақириб келди.⁹Фиръавннинг қизи аёлга: “Мана бу чақалоқни олиб, менга боқиб бер. Мен эса ҳақини тўлайман”,- деди. Аёл чақалоқни олиб, уни эмизди. ¹⁰Бола улғайиб қолганда, аёл уни фиръавннинг қизига олиб келди ва у унинг ўғли бўлди. У унга Мусо (“Чиқариб олинган”), деб исм қўйди ва деди: “Чунки мен уни сувдан чиқариб олганман”.¹¹Орадан анча вақт ўтиб, Мусо улғайганида, бир куни ўз биродарларининг олдига бориб, уларнинг оғир меҳнатларини кўрди. Сўнг Мусо бир мисрлик унинг биродарларидан бўлган ибронийни ураётганини кўриб қолди. ¹²У атрофга кўз ташлаб, ҳеч ким йўқлигини кўргач, мисрликни ўлдириб, қумга кўмиб қўйди.¹³Кейинги куни Мусо яна чиқди. Мана, иккита иброний ўзаро жанжаллашар эди. Мусо зулм қилаётганига: “Нимага биродарингни уряпсан?”- деб айтди. ¹⁴Ўша одам эса: “Ким сени бизга ҳукмдор ва ҳакам қилиб қўйди? Мисрликни ўлдирганингдай, мени ҳам ўлдирмоқчимисан?”- деди. Мусо эса қўрқиб кетиб: “Бу иш ошкор бўлгани аниқ”,- деди.¹⁵Фиръавн ҳам бу ҳақида эшитиб, Мусони ўлдирмоқчи бўлди. Лекин Мусо фиръавндан қочиб, Мидиан юртига келди ва қудуқ ёнида ўтирди. ¹⁶Мидиан юрти руҳонийсининг еттита қизи бор эди. Қизлар отасининг қўй-эчкиларини суғориш учун охурларга сув тўлдиргани келиб қолдилар. ¹⁷Аммо чўпонлар келиб, қизларни ҳайдаб юбордилар. Шунда Мусо қизларни ҳимоя қилди ва уларнинг қўйларини суғорди.¹⁸Улар эса ўз отаси Йитронинг ёнига қайтиб келдилар. Йитро қизларидан: “Нимага бугун тезда қайтиб келдингизлар?”- деб сўради. ¹⁹Улар: “Бир мисрлик бизни чўпонлардан ҳимоя қилди. Бизга сув тортиб, қўйларимизни ҳам суғорди”,- деб жавоб беришди. ²⁰У қизларига: “Қаерда ўша одам? Нима учун у одамни қолдириб келдингизлар? Уни чақириб келинглар, биз билан овқатлансин”,- деди.²¹Мусога ўша одамникида яшаш маъқул бўлди. У эса ўз қизи Зиппорани Мусога турмушга берди. ²²Сўнг Зиппора ўғил туғиб берди. Мусо: “Мен бегона юртда мусофир бўлдим”,- деб ўғлининг исмини Гершом (“Мусофир”) қўйди.²³Орадан йиллар ўтиб, Миср подшоҳи оламдан ўтди. Исроил ўғиллари эса оғир меҳнатдан инграр ва фарёд қилар эдилар. Шунда уларнинг оғир меҳнатларидан қилган фарёди Худога етиб борди. ²⁴Худо Исроил халқининг оҳ-нолаларини эшитди ва Иброҳим, Исҳоқ ва Ёқуб билан тузган Ўз аҳдини ёдига олди. ²⁵Худо Исроил ўғилларини кўрди ва уларга эътибор берди.

Chapter 3

¹Мусо қайнатаси Йитро, Мидиан руҳонийсининг подасини боқар эди. Бир куни у подани саҳронинг орқа томонига ҳайдаб, Худонинг тоғи Хоребга келди. ²Бирдан бутанинг орасидаги оловнинг алангасида Раббийнинг фариштаси Мусога зоҳир бўлди. Мусо бир қарасаки, мана, бута оловда ёнар эди, аммо бута ёниб битмас эди. ³Мусо: “Бориб, бу буюк аломатни кўрай-чи, нима учун бута ёниб битмаяпти?”- деди.⁴Раббий унинг қараш учун келаётганини кўриб, бутанинг орасидан: “Мусо! Мусо!”- деб чақирди. “Мана, мен”,- деб жавоб берди у. ⁵Худо: “Бу ерга яқинлашмагин. Оёғингдаги пойафзалингни ечгин, чунки сен турган жой муқаддас ердир”,- деди. ⁶У яна: “Мен сенинг отангнинг Худоси — Иброҳим, Исҳоқ ва Ёқубнинг Худосиман”,- деди. Мусо Худога қарашдан қўрқиб, ўз юзини беркитди.⁷Раббий деди: “Мен халқимнинг Мисрда чеккан азобларини кўрдим ва уларнинг назоратчилар зулмидан қилган фарёдини эшитдим. Мен халқимнинг азобларини биламан. ⁸Мен уларни мисрликларнинг қўлидан қутқариш ва ўша ердан олиб чиқиб, кенг ерга, сут ва асал оқаётган ерга – канъанликлар, хетликлар, амўрликлар, перизликлар, ҳивликлар ва ябусликларнинг ерига олиб бориш учун тушиб келдим.⁹Мана, Исроил ўғилларининг фарёди Менга етиб келди. Мисрликлар қанақа зулм билан уларга зулм ўтказаётганини кўриб турибман. ¹⁰Энди боргин, Мен сени фиръавнга юбораман. Сен Менинг халқимни, Исроил ўғилларини Мисрдан олиб чиқасан”.¹¹Шунда Мусо Худога: “Мен ким бўлибманки, фиръавннинг ҳузурига бориб, Исроил ўғилларини Мисрдан олиб чиқсам?!”- деб жавоб берди. ¹²Худо деди: “Мен Сен билан бўламан. Мана, Мен сени юборганимнинг аломати шу бўлади: Сен халқни Мисрдан олиб чиққанингдан кейин, шу тоғда Худога сажда қиласизлар”.¹³Мусо эса Худога: “Мана, мен Исроил ўғилларининг олдига келиб, уларга: Оталарингизнинг Худоси мени сизларга юборди, деб айтсам, улар: Унинг номи нима?- деб cўрайдилар-ку! Шунда мен уларга нима, деб жавоб бераман?”- деди. ¹⁴Худо Мусога: “Мен Йаҳвеҳман (“доимо бор Бўлган Раббий”),- деди,- сен Исроил ўғилларига: Йаҳвеҳ мени сизларга юборди, деб айтгин”. ¹⁵Худо Мусога яна деди: “Исроил ўғилларига: Оталарингизнинг Раббий Худоси, Иброҳимнинг Худоси, Исҳоқнинг Худоси ва Ёқубнинг Худоси мени сизларга юборди, деб айтгин. Бу абадий Менинг номимдир ва авлодлардан авлодларга Менинг хотирамдир.¹⁶Боргин, халқим Исроилнинг оқсоқолларини тўплаб, уларга дегин: Оталарингизнинг Раббий Худоси, Иброҳим, Исҳоқ ва Ёқубнинг Худоси менга зоҳир бўлиб, шундай деди: Мен сизларга ташриф буюрдим ва Мисрда сизларга нима қилаётганларини кўрдим. ¹⁷Энди айтаманки, Мен сизларни Мисрнинг азоб-уқубатларидан олиб чиқаман ва сизларни канъанликлар, хетликлар, амўрликлар, перизликлар, ҳивликлар ва ябусликларнинг ерига, сут ва асал оқаётган ерга олиб бораман. ¹⁸Улар сенинг овозингга қулоқ солишади. Кейин сен ва Исроил оқсоқоллари Миср подшоҳига бориб, унга: Ибронийларнинг Раббий Худоси бизга зоҳир бўлди. Энди бизга ижозат бер, бизнинг Раббий Худойимизга қурбонликлар келтиришимиз учун саҳрода уч кунлик сафарга чиқайлик,- денглар.¹⁹Аммо Мен биламанки, агар Миср подшоҳини қудратли қўл мажбур қилмаса, у сизларнинг кетишингизга рухсат бермайди. ²⁰Ўшанда Мен қўлимни чўзиб, уларнинг орасида қиладиган барча мўъжизаларим билан Мисрни шикастлайман. Шундан кейин у сизларнинг кетишингизга рухсат беради. ²¹Мен мисрликлар нигоҳида бу халққа нисбатан илтифот бераман: шундай бўладики, сизлар кетаётганларингда, бўш қўл билан чиқиб кетмайсизлар. ²²Ҳар бир аёл мисрлик қўшнисидан ёки қўшнисининг уйида истиқомат қилаётган аёлдан олтин ва кумуш тақинчоқлар, кийим-кечаклар сўраб олади. Ўғилларингизни, қизларингизни шу тақинчоқлару кийим-кечаклар билан ясантирасизлар ва мисрликларни талон-тарож қилиб кетасизлар”.

Chapter 4

¹Шунда Мусо: “Агарда Исроил ўғиллари менинг овозимга қулоқ солмасдан: Раббий сенга зоҳир бўлмаган, деб менга ишонмасалар, унда нима қиламан?”- деб сўради. ²“Қўлингдаги нима?”- деб сўради Раббий. “Ҳасса”,- деб жавоб берди Мусо. ³“Ҳассани ерга ташла!”- деди Раббий. Мусо уни ерга ташлаганида, у илонга айланди ва Мусо илондан чопиб кетди.⁴Раббий эса Мусога: ”Қўлингни узатиб, илоннинг думидан ушла!”- деди. Мусо қўлини узатиб, уни ушлади ва илон унинг қўлида ҳассага айланди. ⁵“Улар оталарининг Раббий Худоси, Иброҳимнинг Худоси, Исҳоқнинг Худоси ва Ёқубнинг Худоси сенга зоҳир бўлганига ишонсинлар, деб мана бу аломат бўлади”.⁶Раббий яна унга: “Қўлингни қўйнингга тиқ!”- деди. Мусо қўлини қўйнига тиқиб чиқарди, мана, унинг қўли моховдан қордай оқариб қолган эди. ⁷“Қўлингни яна қўйнингга тиқ!”- деди Раббий. Шунда у қўлини яна тиқиб чиқарганида, қўли худди танасидек бўлди.⁸“Агар улар сенга ишонмасдан, биринчи мўъжизанинг гувоҳлигига эътибор бермасалар, иккинчи мўъжизага ишонадилар. ⁹Агарда иккала мўъжизага ишонмасдан, сенинг гувоҳлигингга эътибор бермасалар, Нил дарёси сувидан олиб, қуруқ ерга тўк. Нилдан олган сув эса ерда қонга айланади”.¹⁰Шунда Мусо Раббийга: “Ё, Раббий! Мен кеча ҳам, илгари ҳам ва ҳозир Сен қулингга гапира бошлаган вақтда ҳам гапга чечан бўлган эмасман. Мен дудуқман ва мен қийналиб гапираман”,- деди. ¹¹Раббий эса унга деди: “Инсонга тил ато қилган Ким? Инсонни Ким соқов ёки кар, ёки кўрадиган, ёки кўр қилади? Мен, Раббий эмасми?! ¹²Энди боргин! Мен сенинг оғзингга яқин бўламан ва нима дейишингни сенга ўргатиб тураман”. ¹³Мусо эса: “Ё, Раббий! Сендан ўтинаман: менинг ўрнимга бошқа бировни юборгин”,- деди.¹⁴Шунда Раббийнинг Мусога ғазаби алангаланди ва У деди: “Ахир Леви наслидаги Аҳарўн аканг эмасми? Биламан, у гапга чечан. Мана, унинг ўзи сенга пешвоз чиқади ва сени кўриб, чин юракдан қувонади. ¹⁵Сен унга гапириб, сўзларни унинг оғзига соласан, Мен эса сенинг оғзингга ва унинг оғзига яқин бўламан, сизларга нима қилиш кераклигини ўргатиб тураман. ¹⁶Аҳарўн сенинг ўрнингда халққа сўзлайди. У сенинг оғзинг бўлади, сен эса у учун Худодек бўласан. ¹⁷Мана бу ҳассангни қўлингга ол, сен бу орқали аломатлар яратасан”.¹⁸Мусо қайнатаси Йитронинг олдига қайтиб келиб, унга деди: “Мисрдаги биродарларим ҳали тирик эканларини билишим учун уларнинг ёнига қайтишимга рухсат беринг”. Йитро эса Мусога: “Эсон омон бор”,- деди. ¹⁹Раббий Мусога Мидиан ерида: “Мисрга қайтгин, чунки сенинг жонингни излаганларнинг ҳаммаси ўлди”,- деди. ²⁰Шунда Мусо хотини билан ўғилларини эшакка миндириб, Миср ерига йўл олди. Худонинг ҳассаси унинг қўлида эди.²¹Раббий Мусога деди: “Мисрга қайтиб борганингда, қара, Мен сенга буюрган ҳамма мўъжизаларни фиръавннинг кўзи олдида амалга ошир. Мен эса унинг юрагини тош қилиб қўяман ва у халқнинг кетишига рухсат бермайди. ²²Сен эса фиръавнга айтгин: Раббий шундай демоқда: Исроил Менинг ўғлим, Менинг тўнғичимдир. ²³Менинг ўғлим Менга хизмат қилиши учун унинг кетишига рухсат бер, деб сенга айтган эдим. Агар унинг кетишига рухсат бермасанг, унда сенинг тўнғич ўғлингни нобуд қиламан”.²⁴Йўлдаги тунаш жойида Раббий Мусога дуч келиб, уни ўлдирмоқчи бўлди. ²⁵Ўшанда хотини Зиппора тош пичоқ олиб, ўғлининг хатна терисини кесди ва Мусонинг оёқларига уни ташлаб: “Сен менинг қонли эримсан”,- деди. ²⁶Шунда Раббий ундан йироқлашди. Зиппора эса: “Шу хатна орқали сен менинг қонли эримсан”,- деди.²⁷Сўнгра Раббий Аҳарўнга: “Мусони кутиб олгани саҳрога бор!”- деди. У бориб, Мусо билан Худонинг тоғида учрашди ва уни ўпди. ²⁸Мусо уни юборган Раббийнинг ҳамма сўзларини ва У амр қилган барча мўъжизаларни Аҳарўнга айтиб берди.²⁹Шундай қилиб, Мусо билан Аҳарўн Мисрга боришди ва Исроил ўғилларининг ҳамма оқсоқолларини тўплашди. ³⁰Сўнг Аҳарўн Раббийнинг Мусога айтган ҳамма гапларини сўзлаб берди ва Мусо уларнинг кўзи олдида аломатларни кўрсатди. ³¹Халқ унга ишонди. Шунда улар Раббийнинг Исроил ўғилларига ташриф буюрганини ва уларнинг азобларини кўрганини эшитиб, тиз чўкдилар ва Худога сажда қилдилар.

Chapter 5

¹Шундан кейин Мусо билан Аҳарўн фиръавнга келиб, унга шундай дедилар: “Исроилнинг Раббий Худоси шундай демоқда: Халқим саҳрода Менга байрам қилиб нишонлаши учун унинг кетишига рухсат бер”. ²Фиръавн эса: “Раббийнинг овозига қулоқ солиб, мен Исроилнинг кетишига рухсат беришим учун У ким ўзи?! Раббийни танимайман, Исроилнинг кетишига рухсат бермайман”,- деди.³Шунда Мусо билан Аҳарўн: “Ибронийларнинг Худоси бизга зоҳир бўлди. Бизнинг Раббий Худойимизга қурбонликлар келтиришимиз учун саҳрода уч кунлик сафарга чиқишимизга рухсат беринг, токи У бизни ўлат ёки қилич билан шикастламасин”,- дейишди. ⁴Лекин Миср подшоҳи деди: “Эй, Мусо ва Аҳарўн! Нима учун халқни ишдан чалғитяпсизлар?! Боринглар, ишларингизни қилинглар! ⁵Фиръавн яна деди: “Қаранглар, бу ердаги халқ кўпсонлидир! Сизлар эса уларни ишдан чалғитяпсизлар!”⁶Ўша куннинг ўзида фиръавн Исроил халқининг ишбошчилари ва назоратчиларига шундай деди: ⁷“Кеча ва олдинги кундагидек энди ғишт қуйиши учун халққа сомон берманглар. Ўзлари бориб сомон йиғишсин. ⁸Кеча ва олдинги кундагидек қуйган ғиштнинг сони уларга юқлаб, буни камайтирманглар. Улар дангасалар, шунинг учун: Бориб, бизнинг Худойимизга қурбонликлар келтирайлик, деб қичқиришяпти. ⁹Уларга кўпроқ иш беринглар, токи улар иш билан банд бўлиб, беҳуда гапларга қулоқ солишмасин”.¹⁰Шунда халқининг ишбошчилари ва назоратчилари чиқиб, халққа сўзладилар: “Фиръавн шундай демоқда: Сизларга энди сомон бермайман. ¹¹Бориб, қаердан бўлса ҳам, ўзларингиз сомон топинглар. Ишингиздан ҳеч нарса камайтирилмайди”.¹²Шунинг учун халқ сомон ўрнига хас-чўп йиғиш учун бутун Миср юрти бўйлаб тарқалиб кетди. ¹³Ишбошчилари эса уларни cиқувга олиб: “Сизларга сомон берилган пайтидай, кундалик меҳнатингизни бажаринглар”,- дер эдилар. ¹⁴Фиръавннинг ишбошчилари халқ устидан қўйган Исроил ўғилларидан бўлган назоратчиларни эса калтаклаб: “Нима учун кеча ҳам, бугун ҳам, олдингидай белгиланган ғишт сонини қуймаяпсизлар?”- дер эдилар.¹⁵Шунда Исроил ўғилларидан бўлган назоратчилар фиръавнга келиб, фарёд қилдилар: “Нима учун биз, қулларингизга, бундай муомала қиляпсиз? ¹⁶Қулларингизга сомон беришмайди-ю: Ғишт қуйинглар, деб буйруқ қилишади. Мана, қулларингизни калтаклашаяпти! Айб эса сизнинг халқингизда”. ¹⁷Фиръавн эса жавобан деди: “Дангасасизлар, дангаса! Шунинг учун: Бориб, Раббийга қурбонликлар келтирайлик, деяпсизлар. ¹⁸Боринглар, ишланглар! Сизларга сомон берилмайди. Лекин белгиланган ғишт сонини қуйинглар”.¹⁹Шунда Исроил ўғилларидан бўлган назоратчилар: “Кунда белгиланган ғишт сонини камайтирманглар!”- деган сўзларда ўз кулфатини кўрдилар. ²⁰Улар фиръавн ҳузуридан чиққанларида, уларни кутиб турган Мусо ва Аҳарўнга дуч келиб, ²¹уларга: “Сизлар фиръавн ва унинг хизматкорларининг нигоҳида бизни жирканч қилиб, бизни ўлдиришлари учун уларнинг қўлларига қилич тутқазишингизни Раббий кўриб, сизларни ҳукм қилсин!”- дейишди.²²Шунда Мусо Раббийга илтижо қилиб деди: “Ё, Раббим! Нимага бу халқни шунчалик кулфатга қўйдинг? Нимага мени юбординг? ²³Чунки мен фиръавннинг олдига келиб, Сенинг номинг билан сўзлай бошлаганимдан буён у халққа янада ёмонроқ муносабатда бўла бошлади. Сен эса Ўз халқингни халос қилмадинг”.

Chapter 6

¹Раббий эса Мусога: “Фиръавнни нима қилишимни энди кўрасан. У қудратли қўлимнинг таъсири остида уларнинг кетишларига рухсат беради. У қудратли қўлимнинг таъсири остида ҳатто уларни ўз юртидан қувиб юборади”- деди.²Худо Мусога яна деди: “Мен Йаҳвеҳ, Раббийман. ³Мен Иброҳим, Исҳоқ ва Ёқубга Эл-Шаддай (“Қодир Худо”) номи билан Ўзимни зоҳир қилдим. Аммо Ўзимни Йаҳвеҳ (“доимо бор Бўлган Раббий”) номи билан очмадим. ⁴Улар мусофир бўлиб яшаган Канъан юртини, айни шу юртни уларга бериш учун Мен улар билан аҳд туздим. ⁵Мисрликлар қулликда тутиб турган Исроил ўғилларининг инграшини эшитдим ва Ўз аҳдимни ёдга олдим.⁶Энди Исроил ўғилларига айтгин: “Мен Раббийман. Мен сизларни мисрликларнинг зулмидан халос қиламан ва қулликдан олиб чиқаман. Мен узатилган қўлим ва буюк ҳукмлар билан сизларни қутқараман. ⁷Мен сизларни Ўзимнинг халқим қиламан, Мен сизларнинг Худойингиз бўламан. Шунда Мен сизларни мисрликларнинг зулмидан олиб чиққан Раббий Худойингиз эканлигимни билиб оласизлар.⁸Мен Иброҳим, Исҳоқ ва Ёқубга бераман, деб қўлимни кўтариб онт ичган ерга сизларни олиб бораман ва уни сизларга мулк қилиб бераман. Мен Раббийман”. ⁹Мусо бу гапларни Исроил ўғилларига айтиб берди, аммо улар руҳан тушкунлиги ва меҳнатининг оғирлиги туфайли Мусога қулоқ солмадилар.¹⁰Раббий эса Мусога сўзлаб деди: ¹¹“Бориб, Миср подшоҳи фиръавнга айтгин, у Исроил ўғилларининг ўз юртидан кетишларига рухсат берсин”. ¹²Аммо Мусо Раббийнинг юзи олдида сўзлаб: “Мана, Исроил ўғиллари менга қулоқ солмаяптилар, қандай қилиб фиръавн менга қулоқ солади?! Ахир мен яхши гапира олмайман-ку!”- деди. ¹³Раббий эса Мусо билан Аҳарўнга сўзлаб, уларга Исроил ўғилларини Миср еридан олиб чиқиш учун Миср подшоҳи фиръавнга нисбатан ҳамда Исроил ўғилларига нисбатан йўл-йўриғини берди.¹⁴Мана булар Исроил қабилаларининг бошлиқларидир – Исроилнинг тўнғич ўғли Рубен ўғиллари: Энўх, Паллув, Ҳезрон ва Карми. Булар Рубен оилалари эди. ¹⁵Шимўннинг ўғиллари: Йемуил, Йамин, Охад, Йахин, Зўхар ва канъанлик аёлдан туғилган ўғли Шоулдир. Булар Шимўн оилалари эди.¹⁶Мана булар Леви ўғилларининг авлодларига кўра исмлари: Гершон, Қэҳат ва Мераридир. Леви бир юз ўттиз етти йил умр кўрди. ¹⁷Гершоннинг ўғиллари: ўз оиласига кўра Либни ва Шимидир. ¹⁸Қэҳатнинг ўғиллари: Амрам, Изхар, Хеброн ва Узиэлдир. Қэҳат бир юз ўттиз уч йил умр кўрди. ¹⁹Мерарининг ўғиллари: Махли ва Мушидир. Юқоридаги рўйхат – Леви оилаларига кўра авлодларидир.²⁰Амрам ўзининг аммаси Йохабедга уйланди. У унга Аҳарўн ва Мусони туғиб берди. Амрам бир юз ўттиз етти йил умр кўрди. ²¹Изхарнинг ўғиллари: Кўраҳ, Нефег ва Зихрийдир. ²²Узиэлнинг ўғиллари: Мишаил, Элзафан ва Ситридир.²³Аҳарўн Амминадабнинг қизи, Наҳшўннинг синглиси Элишебага уйланди. У унга Надаб, Абиҳу, Элеазар ва Итамарни туғиб берди. ²⁴Кўраҳнинг ўғиллари: Ассир, Элканаҳ ва Абиасафдир. Булар Кўраҳ оилаларидир. ²⁵Аҳарўннинг ўғли Элеазар Путиэлнинг қизларидан бирига уйланди ва у унга Пинеҳасни туғиб берди. Мана, оилалари бўйича Леви қабиласининг уруғбошлари ана шулардир.²⁶Раббий: “Исроил ўғилларини авлоду қабилари бўйича Миср еридан олиб чиқинглар,” деб амр берган Аҳарўн ва Мусо шулардир. ²⁷Улар Исроил ўғилларини Мисрдан олиб чиқиш учун Миср подшоҳи фиръавнга сўзлаган эдилар. Мана, бу Мусо ва Аҳарўндир.²⁸Шундай қилиб, Раббий Мусо билан Миср ерида гаплашганида, ²⁹³⁰унга: “Мен Раббийман, сенга айтганларимнинг ҳаммасини Миср подшоҳи фиръавнига етказ!”- деди. Мусо эса Раббийнинг юзи олдида: “Мен яхши гапира олмайман-ку! Қандай қилиб фиръавн менга қулоқ солади?”- деган эди.

Chapter 7

¹Раббий Мусога деди: “Қара, Мен сени фиръавнга Худо сингари қилиб қўйдим, аканг Аҳарўн эса сенинг пайғамбаринг бўлади. ²Мен сенга буюрганларнинг ҳаммасини акангга айтасан, аканг Аҳарўн эса фиръавн ўз еридан Исроил ўғилларининг кетишларига рухсат бериш учун унга айтади.³Лекин мўъжизалару аломатларимни Миср юртида кўпайиш учун Мен фиръавннинг юрагини тош қилиб қўяман. ⁴Фиръавн сизларга қулоқ солмайди. Ўшанда Мен қўлимни Миср узра чўзиб, Ўз қўшиним – Менинг халқим Исроил ўғилларини Миср еридан буюк ҳукмлар билан олиб чиқаман. ⁵Қўлимни Миср узра чўзиб, Исроил ўғилларини мисрликларнинг орасидан олиб чиққанимда, Мен – Раббий эканлигимни мисрликлар билиб оладилар”.⁶Мусо ва Аҳарўн Раббий амр этгандай иш тутдилар, улар айнан шундай қилдилар. ⁷Улар фиръавнга гапира бошлашганларида, Мусо саксон ёшда, Аҳарўн эса саксон уч ёшда эди.⁸Раббий Мусо билан Аҳарўнга яна сўзлаб деди: ⁹“Фиръавн сизларга: Бирорта мўъжиза кўрсатинглар-чи, деб айтса, Аҳарўнга буюрки, у ҳассани олиб, фиръавннинг олдига ташласин. Ҳасса илонга айланиб қолади”. ¹⁰Мусо ва Аҳарўн фиръавнга келиб, Раббий амр этгандай иш тутдилар. Аҳарўн фиръавн ва унинг хизматкорлари олдига ўз ҳассасини ташлади, ҳасса эса илонга айланди.¹¹Шунда фиръавн донишмандлар ва фолбинларни чақирди. Миср сеҳргарлари ҳам ўз сеҳр-жодулари орқали худди шундай мўъжиза кўрсатдилар. ¹²Уларнинг ҳар бири ҳассасини ерга ташлади ва ҳассалари илонларга айланиб қолди. Аммо Аҳарўннинг ҳассаси уларнинг ҳассаларини ютиб юборди. ¹³Бироқ Раббий айтганидай, фиръавннинг юраги қаттиқлашди ва у уларга қулоқ солмади.¹⁴Сўнг Раббий Мусога деди: “Фиръавннинг юраги қаттиқдир, у халқнинг кетишига рухсат беришни рад қиляпти. ¹⁵Эртага эрталаб фиръавннинг олдига бор. Мана, у сув бўйига боради. Сен эса дарё бўйига, унинг йўлига чиқиб тургин ва илонга айланган ҳассангни қўлингга олиб,¹⁶унга шундай дегин: Ибронийларнинг Раббий Худоси мени сенинг ҳузурингга шу гапни айтгани юборди: Менинг халқим саҳрода Менга хизмат қилиши учун унинг кетишига рухсат бергин. Лекин сен ҳамон қулоқ солмаяпсан. ¹⁷Раббий шундай демоқда: Мен Раббий эканлигимни шундан билиб оласан: қўлимдаги мана бу ҳассани Нил дарёсининг сувига урганимда, сув қонга айланади. ¹⁸Дарёдаги балиқлар нобуд бўлади. Дарё сасиб кетади ва мисрликлар дарё сувидан ичишдан толиқадилар”.¹⁹Раббий Мусога яна деди: “Аҳарўнга айт, ҳассани қўлига олиб, Миср сувлари томонга – Мисрдаги дарёлар, анҳорлар, кўллар, ҳамма сув ҳавзалари томонга узатсин. Мисрдаги ҳамма жойларда сув қонга айланади, бутун Миср юртидаги ёғоч ва тош идишлардаги сувлар ҳам қонга айланади”.²⁰Мусо ва Аҳарўн эса Раббий амр этганидай иш тутдилар. Аҳарўн фиръавн ва унинг хизматкорлари олдида ҳассани кўтариб, дарё сувига урган эди. Шунда дарёдаги бутун сув қонга айланди. ²¹Дарёдаги балиқлар ўлиб кетдилар. Дарё суви сасиб кетди. Мисрликлар дарё сувини ича олмадилар. Мисрнинг ҳамма ери узра қон бўлди. ²²Миср сеҳргарлари ҳам ўз сеҳр-жодулари орқали худди ўшандай қилдилар. Раббий айтганидай, фиръавннинг юраги қаттиқлашди ва у уларга қулоқ солмади.²³Сўнг фиръавн ўгирилиб, саройига қайтди, бу мўъжиза ҳам унинг юрагига таъсир қилмади. ²⁴Дарё сувини ичиб бўлмагани сабабли мисрликлар ичимлик суви топиш учун дарё яқинида қудуқлар ковлай бошладилар. ²⁵Раббий Нил дарёсини шикастлаганидан етти кун ўтди.

Chapter 8

¹Сўнг Раббий Мусога айтди: “Фиръавнга бориб, унга айт: Раббий шундай деяпти: Менинг халқим саҳрода Менга хизмат қилиши учун унинг кетишига рухсат бер. ²Агарда халқимнинг кетишига рухсат беришни рад қилсанг, бутун вилоятингни қурбақа билан шикастлайман. ³Нил дарёси қурбақалар билан тўлиб-тошади. Қурбақалар дарёдан чиқиб, сенинг саройингга, ётоқхонангга, тўшагингга, хизматкорларинг ва халқингнинг уйларига, тандирлари ва хамир тоғораларига кириб олади. ⁴Қурбақалар сенинг устингга, сенинг халқингнинг устига, барча хизматкорларингнинг устига чиқиб олади”.⁵Раббий Мусога яна деди: “Аҳарўнга айтгин, у ҳасса билан қўлини дарёлар, анҳорлар, кўллар томонга узатиб, Миср ерига қурбақаларни чиқарсин”. ⁶Аҳарўн қўлини Миср сувлари томонга узатди. Шунда қурбақалар чиқиб, Миср ерини босиб кетди. ⁷Сеҳргарлар ҳам ўз сеҳр-жодулари билан худди шундай қилдилар ва Миср юртига қурбақалар чиқардилар.⁸Фиръавн Мусо билан Аҳарўнни чақириб деди: “Раббийга ибодат қилинглар, У мендан ва менинг халқимдан қурбақаларни олиб ташласин. Мен эса Раббийга қурбонлик келтириши учун халқнинг кетишига рухсат бераман”. ⁹Мусо фиръавнга: “Хўп, вақтини ўзинг тайинла. Қурбақалар сендан, хонадонларингдан йўқолсин, фақат дарёда қолсин, деб сен ва хизматкорларинг ҳамда халқинг учун қачон ибодат қилай?”- деди.¹⁰“Эртага”,- деди у. Мусо жавобан деди: “Хўп, бизнинг Раббий Худойимиздек бошқа ҳеч ким йўқлигини билишинг учун айтганингдай бўлсин! ¹¹Қурбақалар сендан, хонадонларингдан, хизматкорларингдан ва халқингдан йўқолиб, фақат дарёда қолади”. ¹²Мусо ва Аҳарўн фиръавннинг ҳузуридан чиқдилар. Мусо Раббий фиръавннинг бошига келтирилган қурбақалар ҳақида Унга фарёд қилди.¹³Раббий эса Мусонинг сўзи бўйича қилди: уйларда, ҳовлилар ва далаларда бўлган қурбақалар ўлиб кетдилар. ¹⁴Шунда уларни уюм қилиб йиғдилар ва ер сассиқ ҳидга тўлиб кетди. ¹⁵Лекин фиръавн вазият енгиллашганини кўргач, юрагини қаттиқлаштирди ва Раббий айтганидай, уларга қулоқ солмади.¹⁶Раббий Мусога: “Аҳарўнга айтгин, у ҳассангни узатиб, ернинг чангига урсин. Шунда Мисрнинг бутун еридаги чанг майда чивинга айланади”,- деди. ¹⁷Улар худди шундай қилдилар. Аҳарўн ҳасса билан қўлини узатиб, ернинг чангига урган эди. Шунда майда чивин одамлар ва ҳайвонларнинг устига ёпирилди. Бутун Миср ерининг чанги майда чивинга айланди.¹⁸Сеҳргарлар ҳам ўз сеҳр-жодулари билан чангни майда чивинга айлантиришга тиришдилар, лекин бундай қила олмадилар. Майда чивин эса одамлар ва ҳайвонларнинг устига ёпирилди. ¹⁹Сеҳргарлар фиръавнга: “Бу Худонинг қўли”,- дейишди. Лекин фиръавннинг юраги қаттиқлашди ва Раббий айтганидай, у уларга қулоқ солмади.²⁰Раббий Мусога деди: “Эртага саҳарда ўрнингдан тур. Фиръавн дарёга бораётганида, унинг олдига бориб, унга айтгин: Раббий шундай демоқда: Менинг халқим Менга хизмат қилиши учун унинг кетишига рухсат бер. ²¹Агар халқимнинг кетишига рухсат бермасанг, Мен сенинг, хизматкорларинг ва халқингнинг устига ҳамда сенинг уйларингга сўна пашшаларни юбораман ва мисрликларнинг уйлари, шунингдек, улар яшаётган ер сўна пашшаларга тўлиб-тошади.²²Мен Раббий эканлигимни билиб олишинг учун ўша куни Менинг халқим яшаётган Гошен ерини ажратиб қўяман ва у ерда сўна пашша бўлмайди. ²³Мен Ўз халқим билан сенинг халқингнинг орасини ажратаман. Бу аломат эртага юз беради”. ²⁴Раббий айнан шундай қилди: фиръавннинг саройига, унинг хизматкорларининг уйларига ва бутун Миср ерига кўплаб сўна пашшалар учиб келди. Бутун Миср юрти сўна пашша оқибатида хароб бўлди.²⁵Шундан сўнг фиръавн Мусо билан Аҳарўнни чақириб: “Боринглар, шу ернинг ўзида Худойингизга қурбонликлар келтираверинглар”,- деди. ²⁶Мусо жавобан деди: “Бундай қилиб бўлмайди. Чунки бизнинг Раббий Худойимизга келтирадиган қурбонлигимиз мисрликлар учун жирканчдир. Агар биз мисрликлар учун жирканч бўлган қурбонликни уларнинг кўз олдида келтирсак, улар бизни тошбўрон қилмайдиларми?! ²⁷Биз уч кунлик сафарга саҳрога борамиз ва бизнинг Раббий Худойимиз бизга амр этганидай, Унга қурбонликлар келтирамиз”.²⁸Шунда фиръавн: “Майли, сизларнинг Раббий Худойингизга саҳрода қурбонлик келтиришингиз учун мен кетишингизга рухсат бераман, фақат узоққа кетманглар. Мен учун ҳам ибодат қилинглар”,- деди. ²⁹Мусо эса деди: “Мана, мен ҳузурингиздан чиқаман ва Раббийга ибодат қиламан. Сўна пашшалар эртага фиръавндан, унинг хизматкорлари ва халқидан йироқлашади. Фақат фиръавн халқ Раббийга қурбонлик келтириш учун унинг кетишига рухсат бермасдан алдашни бас қилсин”.³⁰Шундай қилиб, Мусо фиръавн ҳузуридан чиқиб, Раббийга ибодат қилди. ³¹Раббий Мусонинг сўзи бўйича қилди ва фиръавндан, унинг хизматларидан ҳамда унинг халқидан сўна пашшаларни йироқлаштирди. Бирорта ҳам қолмади. ³²Лекин фиръавн бу сафар ҳам юрагини қаттиқлаштирди ва халқнинг кетишига рухсат бермади.

Chapter 9

¹Сўнгра Раббий Мусога деди: “Фиръавнга бориб, унга айтгин: Ибронийларнинг Раббий Худоси шундай демоқда: Менинг халқим Менга хизмат қилиши учун унинг кетишига рухсат бер. ²Агарда унинг кетишига рухсат беришни рад қилсанг ва уларни ушлаб тураверсанг, ³унда Раббийнинг қўли даладаги чорвангга, отларингга, эшакларингга, туяларингга, мол-қўйларингга қарши бўлади. Жуда оғир ўлат касаллиги келади. ⁴Раббий Исроилнинг чорвасини Мисрнинг чорвасидан ажратиб қўяди. Исроил ўғилларининг чорвасидан бирортаси ҳам нобуд бўлмайди.⁵Эртага Раббий буни бу ерда амалга оширади, деб Раббий аниқ вақтни белгилади”. ⁶Эртаси куни Раббий шундай қилди: Мисрнинг бор чорваси қирилиб кетди, Исроилнинг чорвасидан эса бирортаси ҳам нобуд бўлмади. ⁷Фиръавн одам юбориб билдики, Исроилнинг чорвасидан бирортаси ҳам нобуд бўлмабди. Лекин фиръавннинг юраги қаттиқлашди ва у халқнинг кетишига рухсат бермади.⁸Сўнг Раббий Мусо билан Аҳарўнга деди: “Ўчоқдан кафтингизни тўлдириб кул олинглар. Мусо кулни фиръавннинг кўзи олдида осмонга сочсин. ⁹Шунда чанг бутун Миср ерини қоплайди ва бутун Миср ерида одамларда ҳам, ҳайвонларда ҳам яллиғланган чипқонлар чиқади”. ¹⁰Мусо ва Аҳарўн ўчоқдан кул олиб, фиръавннинг ҳузурига бордилар. Мусо кулни осмонга сочган эди, унда одамларда ва ҳайвонларда яллиғланган чипқонлар чиқди.¹¹Сеҳргарлар эса яллиғланиш туфайли Мусонинг олдида тура олмадилар. Чунки барча мисрликлар ҳам, сеҳргарларга ҳам яллиғланган чипқонлар чиққан эди. ¹²Аммо Раббий фиръавннинг юрагини қаттиқлаштирди ва Раббий Мусога айтганидай, фиръавн уларга қулоқ солмади.¹³Раббий Мусога деди: “Эртага саҳар пайти тур ва фиръавннинг ҳузурига бориб, унга айтгин: Ибронийларнинг Раббий Худоси шундай демоқда: Менинг халқим Менга хизмат қилиши учун унинг кетишига рухсат бер. ¹⁴Зеро бутун ерда Мендек ҳеч ким йўқлигини билишинг учун бу сафар Мен сенинг юрагингга, сенинг хизматкорларинг ва халқингнинг устига барча яраларимни юбораман.¹⁵Мен қўлимни чўзиб, сени ва сенинг халқингни ўлатга дучор қилишим мумкин эди, шунда сен ер юзидан қирилиб кетар эдинг. ¹⁶Аммо сенинг устингда қудратимни кўрсатиш ва Менинг номим бутун ерга эълон қилиниши учун Мен сени сақладим. ¹⁷Сен халқимнинг кетишига рухсат бермаслигинг учун ҳануз уларга қаршилик қиляпсан.¹⁸Мана, Мен эртага, айнан шу вақтда, шундай кучли дўл ёғдираманки, Мисрга асос солинган кундан буён шу кунгача бунақаси бўлмаган. ¹⁹Шунинг учун чорвангни ва даладаги ҳамма нарсангни йиғиш учун одам юбор. Уйларга йиғиб олинмасдан, далада қолган ҳамма одам ва чорвага дўл ёғади ва улар ўлади”.²⁰Фиръавннинг хизматкорларидан баъзилари Раббийнинг сўзларидан қўрқиб, ўз қулларини ва чорваларини дарров уйларига йиғиб олдилар. ²¹Раббийнинг сўзларига ўз юрагини бурмаганлар эса қуллари билан чорваларини очиқ жойда қолдирдилар.²²Раббий Мусога: “Қўлингни осмонга узат, токи Мисрнинг бутун ерига, одамларнинг, ҳайвонларнинг, даладаги жамики экинларнинг устига дўл ёғсин”,- деди. ²³Мусо ҳассасини осмонга қарата узатди, Раббий момақалдироқ ва дўл чиқарди, ер бўйлаб олов ёйилди. Шундай қилиб, Раббий Миср ерига дўл юборди. ²⁴Ғоят кучли дўл ёғиб, дўл аро олов ёғди. Миср эл-авлоди пайдо бўлганидан буён бунақа дўл бўлмаган эди.²⁵Дўл бутун Миср ери бўйлаб далада бўлган ҳамма нарсани – одамдан тортиб ҳайвонгача нобуд қилди. Шунингдек, даладаги ҳамма экинларни нобуд қилди, даладаги ҳамма дарахтларни эса синдирди. ²⁶Фақат Исроил ўғиллари яшаётган Гошен ерига дўл ёғмади.²⁷Шунда фиръавн Мусо билан Аҳарўнни чақиртириб, уларга шундай деди: “Бу сафар мен гуноҳ қилдим. Раббий ҳақ, мен ва халқим эса айбдормиз. ²⁸Раббийга ибодат қилинг: Худонинг момақалдироғи билан дўл тўхтасин. Мен эса сизларнинг кетишингизга рухсат бераман. Сизларни бошқа тутиб турмайман”.²⁹Мусо унга деди: “Сен бутун ер Раббийники эканлигини билишинг учун мен шаҳардан чиқишим биланоқ қўлларимни Раббийга чўзаман ва момақалдироқ тўхтайди, дўл ҳам бошқа ёғмайди. ³⁰Лекин мен биламан: сен ҳам, сенинг хизматкорларинг ҳам ҳали Раббий Худодан қўрқмайсизлар.³¹Бу пайтда арпа бошоқлаган, зиғирпоя гуллаб қолган эди. Буларнинг ҳаммаси нобуд бўлди. ³²Бироқ буғдой кечки бўлгани учун зарар кўрмади”. ³³Мусо фиръавндан, шаҳардан чиқиб, қўлларини Раббийга чўзди. Шунда момақалдироқ ва дўл тўхтади, ёмғир ерга ёғишдан тинди.³⁴Ёмғир тиниб, дўл ва момақалдироқ тўхтаганини фиръавн кўрди-ю, гуноҳ қилишни давом эттирди. Ўзи ҳам, хизматкорлари ҳам юрагини қаттиқлаштирдилар. ³⁵Шундай қилиб, фиръавннинг юраги қаттиқлашди ва Раббий Мусо орқали айтганидай, у Исроил ўғилларининг кетишларига рухсат бермади.

Chapter 10

¹Раббий Мусога деди: “Фиръавнга бор! Зеро Мен фиръавн ва унинг хизматкорларининг юрагини қаттиқлаштирдим, токи уларнинг орасида Ўз аломатларимни кўрсатай ²ва Менинг Мисрда қилган ишларим ҳақида ҳамда бу ерда кўрсатган аломатларим ҳақида сен болаларингга, болаларингнинг болаларига айтиб бергин, ва сизлар Мен Раббий эканлигимни билиб олинглар”.³Мусо ва Аҳарўн фиръавнга келиб, унга шундай дедилар: “Ибронийларнинг Раббий Худоси шундай демоқда: “Сен қачонгача Менинг олдимда ўзингни бўйсунишингни рад этасан?! Халқим Менга хизмат қилиши учун унинг кетишига рухсат бер. ⁴Агарда унинг кетишига рухсат беришни рад қилсанг, Мен эртага вилоятингга чигирткаларни юбораман.⁵Чигирткалар ер юзини шунақанги қоплайдики, ер тамомила кўринмай қолади. Дўлдан омон қолган ҳосилингизни, далада ўсаётган жамики дарахтларингизни чигирткалар еб битирадилар. ⁶Чигирткалар сенинг ва хизматкорларингнинг уйларини, ҳамма мисрликларнинг хонадонларини тўлдиради. Оталаринг ҳам, оталарингнинг оталари ҳам уларнинг ер юзида пайдо бўлган кунларидан буён ҳатто шу кунгача бунақасини кўрмаганлар”. Сўнг Мусо бурилиб, фиръавннинг ҳузуридан чиқиб кетди.⁷Шунда фиръавннинг хизматкорлари унга: “Бу одам қачонгача бизларни қийнайди?! Бу одамлар ўзларининг Раббий Худосига хизмат қилишлари учун уларнинг кетишларига рухсат беринг. Наҳотки, Мисрнинг хароб бўлаётганини кўрмаяпсиз?”- дедилар. ⁸Ўшанда Мусо ва Аҳарўнни фиръавннинг ҳузурига қайтариб олиб келдилар. У эса уларга: “Боринглар, ўзларингнинг Раббий Худойингизга хизмат қилинглар. Аммо сизлардан кимлар боради?”- деди.⁹Мусо: “Ёшлару кексаларимиз, ўғиллару қизларимиз ва мол-қўйларимиз билан бирга борамиз, чунки Раббийга байрам қилиб нишонлашимиз керак”,- деди. ¹⁰Фиръавн эса деди: “Майли, Раббий сизлар билан бўлсин! Мен сизларнинг кетишингизга рухсат бераман. Бироқ нима учун болаларингиз борадилар? Кўряпсизларми, ниятларингиз ёмон! ¹¹Йўқ! Сизлар Раббийга хизмат қилишни сўраганингиздай, мана, фақатгина эркакларингиз борсинлар”. Шунда уларни фиръавннинг ҳузуридан ҳайдаб юбордилар.¹²Раббий Мусога: “Қўлингни Миср ери узра узат, токи чигиртка Миср ерига ҳужум қилсин ва ердаги ҳамма ўсимликларни, дўлдан омон қолган ҳамма нарсани еб битирсин”,- деди. ¹³Мусо ҳассасини Миср ери узра узатди ва Раббий бу юртга шарқдан шамолни йўналтирди. Бутун кун ва бутун тун шамол эсди. Шарқдан эсган шамол эрталабгача чигирткаларни олиб келди.¹⁴Чигиртка бутун Миср ерига ҳужум қилди ва буюк сони кўплаб, Мисрнинг ҳамма юртини қоплади. Илгари бу қадар кўп чигиртка бўлган эмас, бундан кейин ҳам бўлмайди. ¹⁵Улар ер юзини шундай қопладики, ер кўринмай қолди. Улар дўлдан омон қолган дарахтлардаги барча меваларни ҳамда ердаги ҳамма кўкатларни еб-битирди. Бутун Миср еридаги бирор дала кўкатида, бирор дарахтда яшил нарса қолмади.¹⁶Фиръавн зудлик билан Мусо билан Аҳарўнни чақиртириб, уларга айтди: “Сизларнинг Раббий Худойингизга ва сизларга қарши гуноҳ қилдим. ¹⁷Энди менинг гуноҳимни яна бир бор кечиринглар ва сизларнинг Раббий Худойингизга илтижо қилинглар, У бу ҳалокатни мендан йўқ қилсин”. ¹⁸Мусо фиръавннинг ҳузуридан чиқиб, Раббийга ибодат қилди.¹⁹Шунда Раббий ғарбдан жуда кучли шамол эстирди ва чигирткаларни учириб кетиб, Қизил денгизга ташлади. Бутун Миср юртида биронта ҳам чигиртка қолмади. ²⁰Лекин Раббий фиръавннинг юрагини қаттиқлаштирди ва у Исроил ўғилларининг кетишларига рухсат бермади.²¹Раббий Мусога: “Қўлингни осмонга узат ва Миср ерини зулмат, қўл сезадиган зулмат қоплайди”,- деди. ²²Мусо қўлини осмонга узатди ва бутун Миср ерини уч кун давомида қуюқ зулмат қоплади. ²³Улар уч кун давомида бир-бирларини кўра олмадилар ва ўринларидан турмадилар. Барча Исроил ўғилларининг уйларида эса ёруғлик эди.²⁴Фиръавн яна Мусони чақиртириб, унга: “Бориб, Раббийга хизмат қилинглар, аммо мол-қўйларингизни қолдириб кетинглар, болаларингизни эса олиб кетинглар”,- деди. ²⁵Лекин Мусо деди: “Бизнинг Раббий Худойимизга бағишлашимиз учун қўлимизда қурбонликлар ва тамоман ёндириш қурбонликлари билан боришимизга ижозат бер. ²⁶Чорвамиз ҳам бизлар билан бирга боради, биронта ҳам туёқ қолмайди, чунки бизнинг Раббий Худойимизга қурбонликларни шу мол-қўйларимиздан оламиз. Зеро у ерга бормагунимизча, Раббийга нимани қурбонлик қилишимизни билмаймиз!”²⁷Раббий яна фиръавннинг юрагини қаттиқлаштирди ва у уларнинг кетишларига рухсат беришни истамади. ²⁸Охири фиръавн Мусога: “Йўқол менинг олдимдан! Эҳтиёт бўл, бундан кейин менинг олдимга келма! Менинг юзимни кўрган кунинг ўласан!”- деди. ²⁹Мусо эса: “Сен айтганингдай бўлсин! Бошқа юзингни кўрмайман!”- деди.

Chapter 11

¹Раббий Мусога деди: “Мен фиръавн ва мисрликларнинг бошига яна битта фалокат юбораман. Шундан кейин у сизларнинг бу ердан кетишларингизга рухсат беради. У кетишларингизга рухсат бераётганида эса, ҳатто тамоман бу ердан сизларни ҳайдаб чиқаради. ²Энди Исроил халқига айт, ҳар бир эркак ўз қўшнисидан ва ҳар бир аёл ўз кўшнисидан олтин ва кумуш буюмларни сўраб олсин”. ³Раббий Исроил халқига нисбатан мисрликларнинг назарида илтифот келтирди. Мусо ҳам Миср еридаги фиръавннинг хизматкорлари ва халқининг кўзи олдида ғоят улуғ эди.⁴Мусо фиръавнга деди: “Раббий шундай демоқда: Тун ярмида Миср бўйлаб юраман. ⁵Шунда Мисрнинг еридаги ҳамма тўнғичлар – тахтда ўтирган фиръавннинг тўнғичидан то қўл тегирмонида ишлаётган чўрининг тўнғичгача нобуд бўлади, шунингдек, чорванинг ҳамма тўнғичи нобуд бўлади.⁶Бутун Миср бўйлаб илгари бўлмаган, бундан кейин ҳам бўлмайдиган қаттиқ фарёд кўтарилади. ⁷Раббий Исроил халқини Миср халқидан фарқ қилишини билиб олишингиз учун, мана, Исроил ўғилларидан эса бирорта одамга ёки бирорта ҳайвонга ҳатто ит ҳам тилини қимирлатмайди. ⁸Сенинг ҳамма мана шу хизматкорларинг менинг олдимга келадилар ва менга тиз чўкиб: Сен ҳам, сенга эргашган халқинг ҳам чиқиб кетинглар, деб айтасизлар. Шундан сўнг мен чиқиб кетаман”. Бу сўзлардан кейин Мусо ғазаб билан фиръавннинг ҳузуридан чиқиб кетди.⁹Раббий Мусога шундай деди: “Миср ерида Менинг мўъжизаларим кўпайиши учун фиръавн сизларга қулоқ солмайди”. ¹⁰Мусо ва Аҳарўн фиръавннинг олдида ҳамма бу мўъжизаларни амалга оширдилар. Лекин Раббий фиръавннинг юрагини қаттиқлаштирди ва у Исроил ўғилларининг ўз еридан кетишларини рухсат бермади.

Chapter 12

¹Раббий Мусо билан Аҳарўнга Миср ерида деди: ²“Бу ой сизлар учун илк ой, йилнинг биринчи ойи бўлсин.³Исроил халқининг бутун жамоасига айтинглар: Шу ойнинг ўнинчи куни ҳар бир киши ўз оиласига қўзи олсин: бир хонадонга бир қўзи олинсин. ⁴ Агар оила шундай кичик бўлиб, бир қўзини ея олмайдиган бўлса, жон бошига ҳисоблаб, хонадонга яқин жойлашган қўшнисига қўшилиб, жонларининг сонига мувофиқ қўзини олсин. Ҳар бир киши қанча ейишига қараб қўзини тақсимланглар.⁵Сизларда нуқсонсиз, бир яшар эркак қўзи бўлиши керак, уни қўй ёки эчкидан олинглар. ⁶Биринчи ойнинг ўн тўртинчи кунигача уни сақланглар. Сўнгра Исроил халқининг бутун жамоаси уни кечқурун сўйсин. ⁷Унинг қонидан эса олиб, уни ейдиган уйларининг эшигининг иккала ромига ва тепасига суртсинлар. ⁸Ўша туннинг ўзида оловда пиширилган унинг гўштини есинлар. Уни ачитқисиз нон ва тахир ўтлар билан есинлар.⁹Унинг сувда қайнатилганини ёки хомини еманглар. Аммо оловда пиширилган калла-туёқларию ичак-човоқлари билан уни енглар. ¹⁰Ундан эрталабгача қолдирманглар, қолганини эса эрталабгача оловда куйдиринглар. ¹¹Уни шундай енглар: белларингиз боғланган бўлсин, пойафзалингиз оёғингизда ва таёғингиз қўлингизда бўлсин. Уни шошиб енглар. Бу Раббийнинг Песаҳидир.¹²Ўша тунда Мен Миср еридан ўтиб, Миср еридаги ҳамма тўнғични – одамдан то чорвагача шикастлайман. Мен Мисрнинг барча худоларига қарши ҳукмни ижро этаман. Мен Раббийман. ¹³Қон эса сизлар турган уйларда аломат бўлади. Мен қонни кўриб, сизларни четлаб ўтаман, ва Миср ерини шикастлаётганимда, ҳалокатли ўлат сизларнинг устингизга келмайди. ¹⁴Бу кунни сизлар ёдда тутинглар ва уни авлодларингиз оша Раббийга байрам қилиб нишонланглар. Уни нишонланглар, зеро бу абадий низомдир.¹⁵Етти кун давомида ачитқисиз нон енглар. Биринчи куниёқ уйларингиздаги ачитқини йўқотинглар. Кимки биринчи кундан еттинчи кунгача ачитқили нарсани еса, бу жон Исроил орасидан қириб ташланади. ¹⁶Биринчи куни муқаддас йиғин бўлсин, шунингдек, еттинчи куни ҳам муқаддас йиғин бўлсин. Бу кунлари ҳеч қандай иш қилиш мумкин эмас, қилишларинг мумкин бўлган биргина иш ― бу фақат ҳар бир кишининг овқат тайёрлашидир.¹⁷Ачитқисиз нонлар байрамини нишонланглар, чунки айнан шу куни Мен сизларнинг қабилаларингизни Миср еридан олиб чиқдим. Уни авлодларингиз оша нишонланглар, зеро бу абадий низомдир. ¹⁸Биринчи ойнинг ўн тўртинчи куни кечқурундан бошлаб то шу ойнинг йигирма биринчи куни кечқурунгача ачитқисиз нон енглар.¹⁹Уйларингизда ўша етти кун давомида ачитқи асло бўлмасин. Кимки ачитқили нарса еса, у маҳаллий одамми, мусофирми, барибир, Исроил жамоасидан қириб ташланади. ²⁰Ачитқили ҳеч нарсани еманглар. Ҳар бир яшаш жойингизда ачитқисиз нон енглар”.²¹Сўнг Мусо Исроилнинг ҳамма оқсоқолларини чақиртириб, уларга шундай деди: “Оилангиз учун биттадан қўзи танлаб олиб, Песаҳ қурбонлигини сўйинглар. ²²Кейин ҳиссоп ўтидан бир тутам олиб, идишдаги қонга ботириб олинглар. Шундай қилиб, уйларингиз эшиги ромининг ёнларига ва тепасига идишдаги қондан суртинглар. Тонггача бирортангиз уйингиздан чиқманглар.²³Раббий Мисрни шикастлаш учун бориб, эшикларингизнинг ромидаги ва тепасидаги қонни кўрганида, эшикларингизни четлаб ўтади ва ҳалок қилувчи шикастлаш учун уйларингизга киришига йўл қўймайди.²⁴Буни ўзларингиз ва авлодларингиз учун абадий қонун сифатида риоя қилинглар. ²⁵Раббий сизларга беришни ваъда қилган ерга кирганларингиздан кейин ҳам, бу хизматга риоя қилаверинглар.²⁶Болаларингиз сизлардан: “Бу хизматнинг маъноси нима?”- деб сўраганларида, ²⁷уларга шундай жавоб беринглар: “Бу Раббийга бағишланган Песаҳ қурбонлигидир. Раббий мисрликларни шикастлаганида, Мисрдаги Исроил ўғилларининг уйларини четлаб ўтди ва бизнинг хонадонларимизни омон сақлаб қолди”. Ўшанда Исроил халқи таъзим қилиб, Худони улуғладилар. ²⁸Шундай қилиб, Исроил ўғиллари бориб, Раббий Мусо билан Аҳарўнга берган амр бўйича иш тутдилар.²⁹Ярим кечаси Раббий Миср еридаги барча тўнғичларни – тахтда ўтирган фиръавннинг тўнғичидан, то зиндонда ётган асирнинг тўнғичигача ва ҳамма чорванинг тўнғичигача нобуд қилди. ³⁰Ўша тунда фиръавн, унинг ҳамма хизматкорлари ва бутун Миср халқи уйғониб кетди. Бутун Мисрни қаттиқ дод-фарёд тутди, чунки мурда бўлмаган бирорта хонадон йўқ эди.³¹Шу тундаёқ фиръавн Мусо ва Аҳарўнни чақиртириб, уларга айтди: “Ўзингиз ҳам, Исроил ўғиллари ҳам менинг халқим орасидан чиқиб кетинглар! Сизлар айтганингиздай, бориб Раббийга хизмат қилинглар. ³²Сизлар айтганингиздай, мол-қўйларингизни ҳам олиб кетинглар ва мени дуо қилинглар”. ³³Мисрликлар халқни ердан чиқариб юбориш учун уларни шошира бошлашди, чунки улар: "Бизларнинг ҳаммамиз ўлиб кетамиз”,- дер эдилар.³⁴Шундай қилиб, Исроил халқи хамирларини ачишидан олдин кўтариб кетди, уларнинг кийимларига ўралган хамир тўла идишлари елкаларида эди. ³⁵Исроил ўғиллари Мусонинг сўзи бўйича иш тутиб, мисрликлардан кумуш буюмлар ва олтин буюмлар, ҳамда кийим-кечакларни сўраб олишди. ³⁶Раббий Ўз халқига нисбатан мисрликларнинг назарида илтифот келтирди ва улар сўраган нарсаларни бердилар. Шундай килиб, исроилликлар мисрликларни талаб кетишди.³⁷Исроил ўғиллари Рамсесдан Суккотга қараб йўлга чиқди. Улар болалардан ташқари олти юз мингга яқин пиёда эркак эдилар. ³⁸Сон-саноқсиз бегона халқлар, кўплаб мол-қўйлардан иборат жуда катта пода ҳам улар билан бирга кетди. ³⁹Исроил халқи Мисрдан олиб чиққан хамирдан ачитқисиз нон ёпдилар, чунки у ҳали ачимаган эди. Уларни Мисрдан ҳайдаб чиқарганлари учун шошмасликнинг иложи бўлмаган ва ҳатто йўлга егуликлар тайёрлай олмаган эдилар. ⁴⁰Исроил ўғилларининг Мисрда яшаган вақт тўрт юз ўттиз йил эди.⁴¹Тўрт юз ўттиз йил ўтганидан сўнг, ўша куннинг ўзида Раббийнинг бутун халқи Миср еридан чиқиб кетди. ⁴²Мисрнинг еридан олиб чиқариш учун бу Раббийга бағишланган бедорлик тунидир. Бу Раббийга бағишланган айни шу бедорлик туни Исроилнинг ҳамма ўғиллари авлодлардан авлодларга нишонласин.⁴³Раббий Мусо ва Аҳарўнга айтди: “Песаҳ байрамининг низоми қуйидагидир: Ҳеч қандай бегона қабилалик ундан емасин. ⁴⁴Лекин сотиб олган қулингиз хатна қилинганидан кейин ундан еса бўлади.⁴⁵Мусофир ва ёлланма хизматкор эса ундан емасин. ⁴⁶У бир уйда ейилиши керак. Гўштни уйдан ташқарига олиб чиқманглар ва унинг cуягини синдирманглар.⁴⁷Исроил халқининг бутун жамоаси буни нишонласин. ⁴⁸Агар бирор мусофир сизларга қўшилса ва Раббийнинг Песаҳини нишонламоқчи бўлса, олдин унинг хонадонидаги ҳамма эркаклар хатна қилиниши керак. Шундан кейин у Песаҳни нишонлаши мумкин ва маҳаллий одамдек бўлади. Хатна қилинмаганларнинг ҳеч бири ундан еймасин.⁴⁹Маҳаллий одам учун ҳам, ораларингизда яшаётган мусофир учун ҳам бир қонун ўшадир”. ⁵⁰Исроилнинг барча ўғиллари Раббий Мусо билан Аҳарўнга буюргани бўйича иш тутдилар, улар айнан шундай қилдилар. ⁵¹Шундай қилиб, ўша куннинг ўзида Раббий Исроилнинг ўғилларини қабилаларига мувофиқ Миср еридан олиб чиқди.

Chapter 13

¹Раббий Мусога яна деди: ²“Исроил ўғилларидан бачадонни ёриб чиқадиган ҳар бир тўнғични — одамдан ҳайвонгача — Менга бағишла. Улар Меникидир”.³Шундан сўнг Мусо халққа шундай деди: “Сизлар қуллик хонадонидан, Мисрдан чиққан бу кунни ёдда тутинглар, чунки Раббий сизларни Ўз қудратли қўли билан у ердан олиб чиқди. Ачитқили нарсани еманглар. ⁴Бугун Абиб ойида сизлар бу юртдан чиқиб кетяпсизлар. ⁵Раббий оталарингизга: Бу ерни бераман, деб онт ичган ерга — Канъан, Хет, Амўр, Ҳив ва Ябус халқларининг ерига — сут ва асал оқиб ётган ерга сизларни олиб борганида, шу ойда қуйидаги хизматни ўтказинглар:⁶Етти кун давомида ачитқисиз нон енглар. Еттинчи кунда эса Раббийга байрам қилинглар. ⁷Етти кун давомида ачитқисиз нон ейишингиз керак, сизларда ачитқили нарса ҳеч бўлмасин, сизларнинг барча ҳудудларингизда ҳам ачитқили нарса бўлмасин.⁸Ўша куни ўз ўғлингга айтгин: Бу ҳаммаси Мисрдан чиққанимда, Раббий мен билан қилган ишлари учун бўлди. ⁹Раббийнинг қонуни оғзингиздан тушмаслиги учун бу сўзлар қўлингизда бир белги, пешанангизда бир хотира сифатида бўлсин, чунки Раббий сизларни Ўз қудратли қўли билан Мисрдан олиб чиққан. ¹⁰Шундай қилиб, белгиланган вақтда йиллар оша ушбу низомга риоя қилинглар.¹¹Раббий сизларга ва оталарингизга онт ичиб ваъда берган Канъан ерига сизларни олиб кирганида ва уни сизларга берганида, ¹²шунда бачадонни ёриб чиқадиган ҳамма жонни Раббий учун ажратгин, сизларда бўладиган чорвадан ҳамма ўғил тўнғичи ҳам Раббийгадир. ¹³Эшакларнинг тўнғичини эса бир қўзи эвазига сотиб олинглар. Агар қайта сотиб олмасангиз, унинг бўйнини синдиринглар. Одам болаларидан ҳам ҳар бир тўнғични қайта сотиб олинглар.¹⁴Келажакда фарзандларингиз сизлардан: Бу хизматнинг маъноси нима?- деб сўрашганида, уларга шундай деб жавоб беринглар: Раббий бизни Ўз қудратли қўли билан Мисрдан, қулликдан олиб чиқди. ¹⁵Зеро фиръавн ўжарлик қилиб, бизнинг кетишимизга рухсат бермаганида, Раббий Миср еридаги ҳамма тўнғичларни – одамларнинг тўнғичидан то ҳайвонларнинг тўнғичигача ўлдирди. Мана, шунинг учун ҳам биз бачадонни ёриб чиқадиган ҳамма эркак боласини Раббийга бағишлаймиз. Ўғилларимизнинг тўнғичини эса қайта сотиб оламиз”. ¹⁶Бу нарсалар ― қўлингда аломат ва пешанангда боғлам сифатида бўлсин, чунки Раббий бизни Ўз қудратли қўли билан Мисрдан олиб чиқди”.¹⁷Фиръавн Исроил халқининг кетишига рухсат берганида, Пелишт ери орқали ўтадиган йўл Канъанга яқин бўлса ҳам, Худо халқни бу йўлдан бошлаб бормади, чунки Худо: “Халқ урушни кўрганида, пушаймон бўлиб, Мисрга қайтиб кетиб қолишлари мумкин”,- деди. ¹⁸Шунинг учун Худо халқни Қизил денгизга саҳро йўли орқали айлантириб олиб кетди. Исроил ўғиллари Миср еридан гуруҳларга бўлинган ҳолда чиқишди.¹⁹Мусо Юсуфнинг суякларини ўзи билан олди, чунки Юсуф Исроил уруғларига қасам ичириб: “Худо сизларга ташриф буюрганида, сизлар менинг суякларимни бу ердан олиб кетинглар”,- деган эди. ²⁰Исроил халқи Суккотдан чиққанидан кейин, саҳро этагидаги Этамда қароргоҳ қурди. ²¹Улар кундузи ҳам, кечаси ҳам юра олишлари учун Раббий кундузи булут устуни ичида уларга йўл кўрсатиб, кечаси аланга устуни ичида уларга нур бериб, уларнинг олдидан борди. ²²Кундузи булут устуни ва кечаси аланга устуни халқнинг олдидан узоқлашмас эди.

Chapter 14

¹Раббий Мусога шундай деди: ²“Исроил ўғилларига айтгин: Мигдол билан денгиз ўртасидаги Пий-Хахирўт яқинига қайтиб боринглар. У ерда Баал-Зафўн қаршисидаги Қизил денгиз соҳили бўйлаб қароргоҳ қуринглар. ³Шунда фиръавн: Исроил халқи у ерда адашиб қолибди, саҳро уларни қамаб қолди, деб ўйлайди.⁴Мен фиръавннинг юрагини қаттиқлаштираман ва у сизларни таъқиб қилади. Мен фиръавн ва унинг қўшини устидан шуҳрат қозонаман, ўшанда Мен – Раббий эканлигимни мисрликлар билиб оладилар”. Улар шундай қилишди. ⁵Миср подшоҳига: “Халқ қочиб кетибди”,- деб айтишди. Шунда фиръавн ва унинг хизматкорларининг юраги бу халққа қарши бўлди ва уларга: “Нима қилиб қўйдик-а? Нима учун бизга хизмат қилмасликлари учун исроилликларнинг кетишларига рухсат бердик?”- дейишди.⁶Фиръавн жанг араваларини тайёрлатди ва лашкарларни ёнига олди. ⁷У олти юзта сара жанг араваларни, Мисрдаги ҳамма жанг араваларни, шунингдек, бу араваларнинг устидан лашкарбошиларни олди. ⁸Раббий Миср подшоҳи фиръавннинг юрагини қаттиқлаштирди ва у Исроил ўғилларининг ортидан қувди. Исроил ўғиллари эса баланд қўл остида бораётган эдилар. ⁹Мисрликлар, фиръавннинг ҳамма от-аравалари, отлиқлари ва унинг бор қўшини уларнинг ортидан тушди. Денгиз қирғоғида Баал-Зафўн қаршисида – Пий-Хахирўт яқинида жойлашган Исроил халқига етиб олдилар.¹⁰Фиръавн тобора яқинлашиб келар эди. Исроил ўғиллари орқаларига қараб, мисрликлар қувиб келаётганини кўрдилар-у, ўта даҳшатга тушиб қолдилар ва улар Раббийга фарёд кўтардилар. ¹¹Кейин Мусога дедилар: “Наҳотки Мисрда қабрлар бўлмаса? Нима учун сен бизни саҳрога ўлгани олиб келдинг?! Бизни Мисрдан олиб чиқиб, нима қилиб қўйдинг-а?! ¹²Мисрда бўлганимизда: Бизни тинч қўй, мисрликларга хизмат қилиб юраверамиз. Чунки саҳрода ўлиб кетганимиздан кўра, мисрликларга қул бўлганимиз яхшироқ, деб сенга худди шуни айтмаганмидик?!”¹³Аммо Мусо халққа деди: “Қўрқманглар! Тинч туринглар ва бугун Раббийнинг сизлар учун амалга оширадиган нажотини кўрасизлар! Зеро бугун сизлар кўриб турган мисрликларни бошқа ҳеч кўрмайсизлар. ¹⁴Раббий сизлар учун жанг қилади, сизлар эса тинч туринглар!”¹⁵Раббий Мусога шундай деди: “Нимага Менга фарёд кўтаряпсан? Исроил ўғилларига айт, улар бораверсинлар. ¹⁶Сен эса ҳассангни кўтариб, қўлингни денгиз устига узат, сувни икки томонга айир. Шунда Исроил халқи денгиз ўртасидаги қуруқ ердан ўтади. ¹⁷Мен мисрликларнинг юракларини қаттиқлаштираман ва улар сизларнинг ортингиздан боришади. Шунда Мен фиръавн, унинг бор қўшини, унинг отлиқлари ва жанг аравалари устидан Ўз шуҳратимни кўрсатаман. ¹⁸Мен фиръавн, унинг отлиқлари ва жанг аравалари устидан Ўз шуҳратимни кўрсатганимда, Мен – Раббий эканлигимни мисрликлар билиб оладилар”.¹⁹Ўшанда Исроил халқи олдидан бораётган Худонинг фариштаси бориб, уларнинг орқасига ўтди. Уларнинг олдидаги булут устуни ҳам бориб, уларнинг орқасида туриб, ²⁰Миср лашкари билан Исроил ўғиллари ўртасига кирди. Булут устуни бирлари учун булут ҳамда зимистон бўлди, бошқаларига эса тунни ёритди. Шунинг учун тун бўйи бир бирларига яқин кела олмади.²¹Мусо қўлини денгиз томонга узатди ва Раббий тун бўйи шарқдан бўлган кучли шамол билан денгизни орқага бурди ва денгизни қуруқ ерга айлантирди. Сув икки томонга сурилди. ²²Шунда Исроил ўғиллари денгиз ўртасидаги қуруқ ердан ўта бошлади. Сувлар ўнг ва чап томонда уларга девор бўлиб турар эдилар.²³Мисрликлар уларнинг ортидан қувиб, фиръавннинг ҳамма отлари, отлиқлари ва жанг аравалари денгизнинг ўртасига тушди. ²⁴Тонг пайти Раббий аланга устуни ва булут устунидан Миср лашкарига қараб, Миср лашкарини саросимага солди. ²⁵У жанг араваларининг ғилдиракларини олиб қўйди, шунинг учун уларни зўрға судраб борар эдилар. Ўшанда мисрликлар: “Исроилликлардан қайтайлик! Чунки Раббий улар учун мисрликларга қарши жанг қиляпти!”- дедилар.²⁶Кейин Раббий Мусога: “Қўлингни денгизга узат! Сув мисрликлар, уларнинг отлиқлари ва жанг аравалари устига қайтсин!”- деди. ²⁷Мусо қўлини денгизга узатди. Шунда тонг пайти денгиз суви асл ҳолига қайтди. Мисрликлар сувдан қочаётган эдилар, Раббий эса уларни денгизнинг ўртасида нобуд қилди. ²⁸Сувлар қайтиб, денгиз ўртасига тушган фиръавннинг бутун лашкарининг отлиқларини ва жанг араваларини ғарқ қилди, улардан бирортаси омон қолмади.²⁹Исроил ўғиллари эса денгиз ўртасидаги қуруқ ердан ўтди. Сувлар ўнг ва чап томонда уларга девор бўлиб турар эдилар. ³⁰Раббий ўша куни исроилликларни мисрликларнинг қўлидан қутқарди. Исроил халқи денгиз қирғоғида мисрликларнинг жасадларини кўрди. ³¹Шунда исроилликлар Раббийнинг мисрликлар устидан кўрсатган қудратли қўлини кўриб, Раббийдан қўрқадиган бўлдилар ва Раббийга ҳамда Унинг қули Мусога ишондилар.

Chapter 15

¹Шундан кейин Мусо ва Исроил ўғиллари Раббийга қуйидаги қўшиқни куйлаб дедилар: “Раббийни куйлайман, чунки У жуда баланд юксалди. У от ва чавандозини денгизга улоқтирди.²Раббий – менинг қудратим ва қўшиғимдир. У менинг нажотим бўлди. У менинг Худойимдир, мен Уни олқишлайман. У – отамнинг Худосидир, мен Уни улуғлайман! ³Раббий – жангчидир, Йаҳвеҳ – Унинг номидир!⁴Раббий фиръавннинг қўшини ва жанг араваларини денгизга улоқтирди. Унинг сара лашкарбошилари Қизил денгизда чўкиб кетдилар. ⁵Денгиз қаъри уларни кўмди. Улар тош сингари, тубсизликка тушиб кетдилар.⁶Ё, Раббий, Сенинг ўнг қўлинг қудратида улуғвордир! Ё, Раббий, Сенинг ўнг қўлинг душманни парчалаб ташлади. ⁷Сен Ўз шуҳратингнинг буюклиги билан Сенга қарши кўтарилганларни қулатдинг. Сен уларга ғазабингни юбординг, ғазабинг уларни похолдек еб битирди. ⁸Сенинг нафасингдан сувлар тўпланиб қолди, оқимлар девордай турди, денгизнинг қалбидаги тубсизлик саёзлашди.⁹Душман эса айтди: “Уларнинг орқасидан тушаман, қувиб етаман. Ўлжани тақсимлайман. Булардан менинг кўнглим қониқади. Қиличимни яланғочлайман, менинг қўлим уларни қириб ташлайди”. ¹⁰Сен нафасингни пуфладинг ва денгиз уларни кўмиб юборди. Улар кучли сувларда қўрғошиндай ғарқ бўлдилар. ¹¹Ё, Раббий, худолар орасида ким Сенга ўхшаш? Ким Сен қадар муқаддасликда улуғвор, ҳамду санода эҳтиромли, эй, мўъжизалар Яратувчи?!¹²Сен ўнг қўлингни узатдинг, уларни ер ютди. ¹³Ўзинг халос қилган бу халқни Сен раҳм-шавқатинг билан етакладинг, муқаддасвор истиқоматгоҳингга қудратинг билан уларни етаклаб бординг.¹⁴Халқлар буни эшитиб, титрамоқдалар. Пелишт аҳолисини даҳшат қамради. ¹⁵Эдўм уруғбошилари қўрқувга тушдилар, Мўаб бекларини титроқ босди! Канъаннинг бутун аҳолиси тушкунликка тушдилар!¹⁶Уларни қўрқув ва даҳшат қамраб олди. Ё, Раббий, Сенинг халқинг ўтиб кетгунича, Сен эгалик қилган бу халқ ўтиб кетгунича, улар билагингнинг кучи олдида тошдай қотиб қолсинлар.¹⁷Ё, Раббий, халқингни Ўз меросингнинг тоғига ва Ўзинг учун танлаган истиқоматгоҳингнинг ерига олиб келгин. Қўлларинг ўрнатган Муқаддасгоҳингга уларни олиб киргин, эй, Қудратли Худо! ¹⁸Раббий абадулабад подшоҳлик қилади!”¹⁹Шундай қилиб, фиръавннинг отлари, отлиқлари ва жанг аравалари денгиз ўртасига тушганларида, Раббий уларнинг устига денгиз сувларини қайтарди. Исроил ўғиллари эса денгиз ўртасидаги қуруқ ердан ўтиб кетдилар. ²⁰Ўшанда Аҳарўннинг синглиси башоратчи Мирйам доирани қўлига олди. Ҳамма аёллар унга эргашиб, доиралар билан рақсга тушдилар. ²¹Мирйам уларнинг олдидан бориб, қўшиқ куйлади: “Раббийга куйланглар, чунки У жуда баланд юксалди. От ва чавандозини денгизга улоқтирди!”²²Сўнг Мусо Қизил денгиздан кетиб, Исроилни етаклади ва улар Шур саҳросига кирдилар. Улар саҳрода уч кун юрдилар ва сув топа олмадилар. ²³Улар Мараҳга келдилар, аммо Мараҳнинг суви тахир бўлгани учун ича олмадилар. Шунинг учун ҳам у ерга Мараҳ (“Тахир”), деб ном берилган эди.²⁴Халқ эса: “Энди нима ичамиз?”- деб Мусога минғирлаб нолиди. ²⁵Шунда Мусо Раббийга фарёд қилган эди, Раббий Мусога бир дарахтни кўрсатди. Мусо дарахтни олиб, cувга ташлаган эди, сув ширин бўлиб қолди. Ўша жойда Раббий халққа Ўз низомлару адолатини кўрсатди ва уларни синади. ²⁶У деди: “Агар сизлар Раббий сизларнинг Худойингизнинг овозига қулоқ солсангизлар, Унинг назарида маъқул бўлган нарсаларни қилсангизлар, Унинг амрларига эътибор берсангизлар ва Унинг барча низомларига риоя қилсангизлар, шунда Мен мисрликларни дучор қилган хасталикларнинг бирортасига ҳам сизларни дучор қилмайман, чунки Мен ― сизларни шифоловчи Раббийингизман”.²⁷Сўнг улар Элимга келдилар. У ерда ўн иккита булоқ ва етмишта палма дарахти бор эди. Улар сув бўйида жойлашдилар.

Chapter 16

¹Исроил ўғилларининг бутун жамоаси Элимдан чиқиб, Миср еридан чиққанларининг иккинчи ойи ўн бешинчи кунида Элим билан Синай оралиғидаги Син саҳросига етиб келдилар. ² Исроил ўғилларининг бутун жамоаси саҳрода Мусо ва Аҳарўнга қарши нолидилар: ³Исроил ўғиллари уларга: “Қанийди, бизлар Миср ерида гўшт солинган қозонлар ёнида ўтирганимизда, тўйгунимизча нон еяётган вақтимизда Раббийнинг қўлидан ўлганимизда эди! Зеро сизлар бутун жамоани очликдан ўлдириш учун бизни саҳрога олиб келдингиз”,- деб айтдилар.⁴Шунда Раббий Мусога деди: “Мана, Мен сизларга осмондан нон ёғдираман! Халқ ҳар куни чиқиб, бир кунга керакли миқдорда йиғиб олсин, токи Мен уларни синай: улар Менинг қонунимга риоя қиладиларми ёки йўқми. ⁵Олтинчи куни эса олиб келганларини тайёрласинлар, бу эса бошқа кунлари тўплаганларидан икки карра кўп бўлади”.⁶Мусо ва Аҳарўн Исроилнинг ҳамма ўғилларига шундай дедилар: “Сизларни Миср еридан Раббий олиб чиққанини кечқурун билиб оласизлар. ⁷Унинг шуҳратини саҳар пайтида кўрасизлар, чунки Раббий сизларнинг Унга қарши нолиганингизни эшитди. Аммо биз ким бўлибмизки, сизлар бизга қарши нолийсизлар?! ⁸Мусо яна деди: “Раббий кечкурун сизларга овқатга гўшт ва саҳарда тўйгунингизча нонни берганида, буни кўрасизлар, чунки Раббий Унга қарши бўлган нолишингизни эшитди. Биз эса ким бўлибмиз? Сизлар бизга қарши эмас, Раббийга қарши нолидингизлар”.⁹Сўнг Мусо Аҳарўнга деди: “Исроил ўғилларининг бутун жамоасига айтгин: Раббийнинг юзи олдида туринглар, чунки У нолишингизни эшитди”. ¹⁰Аҳарўн Исроил ўғилларининг бутун жамоасига сўзлаб айтганида, халқ саҳрога қаради ва, мана, Раббийнинг шуҳрати булут ичида зоҳир бўлди. ¹¹Раббий Мусога гапирди: ¹²“Мен Исроил ўғилларининг нолишини эшитдим. Уларга айтгин: Кечқурун гўшт ейсизлар, эрталаб эса нон билан тўясизлар. Ўшанда Мен – сизларнинг Раббий Худойингиз эканлигимни билиб оласизлар”.¹³Кечқурун беданалар учиб келиб, қароргоҳни босиб кетди, эрталабда эса қароргоҳ атрофига шудринг тушган эди. ¹⁴Шудринг кўтарилгач, саҳро юзасида тариқдек кичик, ердаги қор учқунидек кичик нарса қолди. ¹⁵Исроил ўғиллари буни кўрганларида: “Бу нима?”- деб бир бирларидан сўрадилар, чунки улар бу нима эканини билмас эдилар. Шунда Мусо уларга деди: “Бу Раббий сизларга ейишга берган нон.¹⁶Раббий сизларга шундай амр берган: “Ҳар бир одам қанча еса, шунча йиғиб олсин. Ҳар бир кишининг чодирида қанча жон бўлса, бир одамга бир ҳомердан йиғиб олсин”. ¹⁷Исроил ўғиллари худди шундай қилдилар, баъзилар кўпроқ, баъзилар камроқ йиғиб олдилар. ¹⁸Сўнг ҳомер билан ўлчаганларида, кўп йиққанларда ортиғи бўлмади, кам йиққанларда эса етишмовчилик бўлмади. Ҳар бир киши ейдиганича йиққан эди.¹⁹Мусо яна халққа: “Ҳеч ким бундан эрталабгача қолдирмасин”,- деди. ²⁰Аммо баъзилар Мусога қулоқ солмай, ундан эрталабга қолдирдилар ва қуртлар пайдо бўлиб, у сасиб қолди. Шунда Мусо улардан ғазабланди. ²¹Ҳар бир киши қанча ейишига қараб ҳар куни эрталаб буни йиғиб олар эди. Қуёш қиздирганида эса, бу эриб кетар эди.²²Олтинчи куни эса нонни икки карра кўпроқ – ҳар бирига икки ҳомердан йиғиб олдилар. Жамоа бошчилари бу ҳақида Мусога хабар берганларида, ²³Мусо уларга айтди: “Мана, Раббий шундай деди: Эртага дам олиш куни, Раббийнинг муқаддас Шаббат кунидир. Шунинг учун ёпадиганингизни бугун ёпиб олинглар, қайнатадиганингизни бугун қайнатиб олинглар. Ортганини сақлаб, эрталабгача қолдиринглар”.²⁴Шунда Мусо буюрганидай, улар эрталабгача олиб қўйдилар ва у сасимади ҳам, қуртламади ҳам. ²⁵Мусо деди: “Бугун буни еяверинглар, чунки бугун Раббийнинг Шаббат кунидир. Бугун далада буни топмайсизлар.²⁶Олти кун уни йиғиб оласизлар, еттинчи куни эса – Шаббат: бу куни у далада бўлмайди”. ²⁷Лекин еттинчи куни ҳам баъзилар уни йиққани чиқдилар, лекин топа олмадилар.²⁸Шунда Раббий Мусога деди: “Қачонгача Менинг амрлару низомларимга итоат қилишдан бўйин товлайсизлар?! ²⁹Мана, Раббий сизларга Шаббатни тайинлади. Шунинг учун У олтинчи куни нонни икки кунга бермоқда. Еттинчи куни ҳар ким уйида қолсин, ҳеч ким ўз жойидан чиқмасин”. ³⁰Шундай қилиб, халқ еттинчи куни дам олди.³¹Исроил хонадони бу eгуликка манна, деб ном қўйди. У кашнич уруғи каби, ранги оқиш, таъми асал қўшилган қотир нонга ўхшар эди. ³²Мусо деди: “Раббий шундай амр берган: Бир ҳомер маннани келгуси авлодлар учун сақлаб қўйинглар, токи Мен сизларни Миср еридан олиб чиққанимдан кейин саҳрода сизларни боққан нонни улар кўрсинлар”.³³Сўнг Мусо Аҳарўнга деди: “Бир идиш олиб, ичига бир ҳомер манна солгин-да, келгуси авлодларга сақлаб қолиш учун Раббийнинг ҳузурига қўй”. ³⁴Раббий Мусога амр этгандай, Аҳарўн, маннани сақлаб қўйиш учун уни Гувоҳлик олдига қўйди. ³⁵Исроил ўғиллари истиқомат ерига келгунларича қирқ йил давомида манна едилар; улар Канъан ерининг ҳудудларига етиб боргунларича манна едилар. ³⁶Ҳомер эса эфанинг ўндан бир қисмидир.

Chapter 17

¹Исроил ўғилларининг бутун жамоаси Раббийнинг буйруғи бўйича Син саҳросидан йўлга чиқиб, Рефидимда қароргоҳ қурди, лекин у ерда халққа ичгани сув йўқ эди. ²Халқ эса Мусо билан жанжаллашиб: “Бизга ичгани сув бер”,- деди. Мусо уларга: “Нимага мен билан жанжал қиляпсизлар?! Нима учун Раббийни синаяпсизлар?!”- деди. ³Лекин халқ у ерда чанқаган эди ва Мусога нолиб: “Нимага бизни Мисрдан олиб чиқдинг?! Ўзимизни, болаларимизни, чорвамизни сувсизликдан ўлдириш учунми?”- деди.⁴Мусо Раббийга: “Бу халқни нима қилай? Яна бир оздан кейин улар мени тошбўрон қилишади-ку!”- деб фарёд қилди. ⁵Раббий эса Мусога деди: “Исроил оқсоқолларидан баъзиларини ёнингга олиб, халқнинг олдига бор! Сувга урган ҳассангни ҳам ўзинг билан олиб, бор. ⁶Мен сенинг олдингда – Хоребдаги қояда тураман. Сен қояга урасан ва ундан сув отилиб чиқади. Кейин халқ ичади”. Мусо Исроил оқсоқолларининг кўзи олдида шундай қилди. ⁷Исроил ўғиллари жанжал қилганлари учун Мусо ўша жойга Массаҳ (“Васваса”) ва Мерибаҳ (“Жанжал”), деб ном берди. Зеро улар: “Раббий бизнинг орамизда борми ёки йўқми?”- деб Уни синаган эдилар.⁸Сўнг амолеқликлар Рефидимга келиб, исроилликлар билан уруш қилдилар. ⁹Шунда Мусо Йешуага: “Одамлардан танлаб олгин-да, бориб амолеқликларга қарши урушга чиқ! Эртага мен тепаликнинг устида бўламан. Худонинг ҳассаси қўлимда бўлади”,- деди. ¹⁰Йешуа Мусо буюрганидай қилиб, амолеқликлар билан жанг қилгани борди. Мусо, Аҳарўн ва Хур тепаликнинг устига чиқишди.¹¹Мусо қўлларини кўтарганида, Исроил ғолиб келар, туширганида эса, Амолеқ ғолиб келар эди. ¹²Охири Мусонинг қўллари толиқди, ўшанда тош олиб, Мусонинг остига қўйишди ва у тош устига ўтирди. Кейин Мусонинг қўлларини бир томондан Аҳарўн, бир томондан Хур юқорига кўтариб туришди. Қуёш ботгунича Мусонинг қўллари юқорига кўтарилган эди. ¹³Йешуа эса амолеқликларни қилич тиғи билан қулатди.¹⁴Сўнг Раббий Мусога айтди: “Буни хотира учун китобга ёзиб қўйгин ва Мен амолеқликларнинг хотирасини осмон остидан тамомила йўқ қилишимни Йешуага уқтиргин”. ¹⁵Мусо бир қурбонгоҳ қуриб, унга Йаҳвеҳ Нейси (“Раббий – байроғимдир”), деб ном берди. ¹⁶Чунки у: “Раббий қасам ичди: Раббий амолеқликларга қарши авлоддан авлодга уруш қилади”,- деди.

Chapter 18

¹Мидиан юртининг руҳонийси Йитро Мусонинг қайнатаси эди. Худо Мусо ва Ўз халқи Исроил учун ҳамма қилганларини, Раббий Исроилни Мисрдан қандай қилиб олиб чиққанини у эшитди. ²Мусонинг қайнатаси Йитро олдиндан жўнатиб юборган Мусонинг хотини Зиппорани олиб, ³унинг иккала ўғли билан Мусонинг ёнига борган эди. Ўғилларидан бирининг исми Гешом эди, чунки Мусо: Мен бегона юртда мусофир бўлган эдим, деб айтди. ⁴Бошқасининг исми – Элиэзер эди, чунки Мусо: Оталаримнинг Худоси менга мадад бериб, мени фиръавннинг қиличидан қутқарди, деб айтди.⁵Мусонинг қайнатаси Йитро унинг хотини ва ўғиллари билан саҳрога, Худонинг тоғи этагидаги Мусонинг қароргоҳи ўрнашган жойга келди. ⁶Йитро Мусога: “Мен – қайнатанг Йитро, хотининг ва иккала ўғлинг билан бирга сенинг ёнингга боряпмиз”,- деб хабар юборди.⁷Мусо қайнатасини кутиб олгани чиқди ва унга таъзим қилиб ўпди. Икковлари бир-биридан ҳол-аҳвол сўраб, чодирга киришди. ⁸Раббий Исроил учун фиръавн ва мисрликларни нималар қилганини, Исроил халқи йўлда дуч келган барча қийинчиликларни ва Раббий уларни қандай халос қилганини Мусо қайнатасига айтиб берди.⁹Йитро эса Раббийнинг уларни мисрликлар қўлидан қутқаришида Исроилга қилган барча яхшиликлари учун севиниб, шундай деди: ¹⁰“Сизларни мисрликларнинг қўлидан ва фиръавннинг қўлидан қутқарган, Исроил халқини мисрликларнинг зулмидан халос қилган Раббийга ҳамду санолар бўлсин! ¹¹Улар исроилликларга қарши такаббурона муомала қилган айни нарсаларда Раббийнинг бошқа худолардан улуғ эканини энди мен билиб олдим”.¹²Сўнг Мусонинг қайнатаси Йитро Худога тамоман ёндириш қурбонлиги ва бошқа қурбонликлар келтирди. Аҳарўн ва барча Исроил оқсоқоллари Мусонинг қайнатаси билан Раббийнинг ҳузурида таом егани келишди.¹³Эртаси куни Мусо халқни ҳукм қилиш учун ўтирди, халқ эса Мусонинг атрофида эрталабдан кечгача тик турди. ¹⁴Мусонинг қайнатаси унинг халқ учун қилаётган ҳамма ишларини кўргач, деди: “Сен халқни нима қиляпсан? Нима учун сенинг ўзинг ўтирибсан, бутун халқ эса сенинг олдингда эртадан кечгача тик турибди?”.¹⁵Шунда Мусо қайнатасига деди: “Халқ Худонинг ҳукмини билиш учун менинг олдимга келади. ¹⁶Қачон бир муаммо бўлса, улар менинг олдимга келишади. Мен эса иккала томон ўртасида қарор чиқариб, Худонинг қонун-қоидаларини уларга эълон қиламан”.¹⁷Шунда Мусонинг қайнатаси деди: “Сен қилаётган иш яхши эмас. ¹⁸Сен ўзингни ҳам, ёнингдаги халқни ҳам жуда қийнайсан. Бу иш сенинг ўзинг учун жуда оғир юк: сенинг бир ўзинг буни бажара олмайсан. ¹⁹Гапимга қулоқ сол, мен сенга бир маслаҳат берайин ва Худо сенга ёр бўлсин. Сен Худонинг ҳузурида халқ учун воситачи бўлгин ва халқинг ишларини Худога тақдим қилгин. ²⁰Сен уларга Худонинг қонун-қоидаларини ўргатгин, улар юришлари керак бўлган йўлни ва қилишлари керак бўлган ишларни уларга кўрсатгин.²¹Сен эса бутун халқ орасидан қобилиятли, Худодан қўрқадиган, ғаразгўйликдан нафратланадиган тўғри одамларни танлаб олгин ва уларни халқ устидан мингбоши, юзбоши, элликбоши, ўнбоши қилиб тайинлагин. ²²Бу одамлар ҳамма вақт халқни ҳукм қилишсин. Ҳар бир муҳим масалани эса сенга олиб келишсин. Кичикроқ ишларни ўзлари кўриб чиқаверишсин. Шунда сенга осонроқ бўлади, улар бу юкни сен билан бирга кўтарадилар. ²³Агар сен шундай қилсанг ва Худо сенга шундай амр берса, сен бардош бера оласан. Бутун халқ эса ўз жойига тинчлик билан кетади”.²⁴Мусо қайнатасининг гапига қулоқ солди ва у айтганларнинг ҳаммасини амалга оширди. ²⁵Бутун Исроил орасидан қобилиятли одамларни танлаб олди ва уларни халқ устидан мингбоши, юзбоши, элликбоши, ўнбоши қилиб тайинлади. ²⁶Улар халқни ҳар вақт ҳукм қилар эдилар. Қийин масалаларни эса Мусога олиб келишар, кичикроқ ишларни эса ўзлари қараб чиқишар эди. ²⁷Шундан кейин Мусо қайнатасига ижозат берди. Йитро ўз юртига қайтиб кетди.

Chapter 19

¹Исроил ўғиллари Миср еридан чиққанларининг учинчи ойи биринчи кунида Синай саҳросига етиб келдилар. ²Улар Рефидимдан жўнаб, Синай саҳросига келдилар ва у ерда қароргоҳ қурдилар. Ўша жойда Исроил тоғ рўпарасида қароргоҳ қурди.³Мусо тоққа – Худонинг ҳузурига чиқди. Раббий тоғдан уни чақириб, шундай деди: “Ёқуб хонадонига айтгин, Исроил ўғилларига шундай деб хабар бергин: ⁴Мен мисрликларни нима қилганимни ва бургут ўз болаларини қанотлари устида кўтариб юрганидай, Мен сизларни кўтариб, Ўз ҳузуримга олиб келганимни кўргансизлар. ⁵Энди Менинг овозимга қулоқ солсангизлар, аҳдимга риоя қилсангизлар, унда сизлар барча халқлар орасида Менинг қимматбаҳо мулким бўласизлар, чунки бутун ер Меникидир. ⁶Сизлар Менинг олдимда руҳонийлар шоҳлиги, муқаддас халқ бўласизлар. Исроил ўғилларига сен етказадиган сўзлар шулардир”.⁷Мусо келиб, халқ оқсоқолларини чақирди. Раббий унга амр этган ҳамма гапларни уларга тақдим қилди. ⁸Жамики халқ бир овоздан: “Раббийнинг ҳамма айтганларини бажарамиз”,- деб жавоб берди. Мусо халқнинг гапини Раббийга етказди. ⁹Раббий эса Мусога деди: “Мана, Мен сенинг олдингга қалин булут ичида келаман, токи Мен сенга гапираётганимни халқ эшитсин ва сенга ҳамиша ишонсин”. Мусо халқнинг гапини Раббийга айтган эди.¹⁰Раббий Мусога деди: “Халқнинг олдига бор, уни бугун ва эртага покла. Улар кийимларини ювиб, ¹¹учинчи кунга тайёр бўлсинлар, чунки учинчи куни Раббий халқнинг кўзи олдида Синай тоғига тушади.¹²Тоғ атрофига халқ учун чегара қилиб қўйгин ва айтгин: Диққат қилинглар, тоққа чиқманглар, тоғнинг этагига ҳам тегманглар. Тоққа теккан ҳар бир киши ўлимга топширилсин. ¹³Ўша одамга қўл теккизилмасдан, тошбўрон қилиб ёки ўқ отиб ўлдирилсин. Ҳайвон бўладими ёки одам бўладими, тирик қолмасин. Бурғу садоси узоқ чалинганидан кейин эса халқ тоққа чиқса бўлади”.¹⁴Шунда Мусо тоғдан халқнинг ёнига тушиб, халқни поклади. Улар кийимларини ювишди. ¹⁵Кейин у халққа: “Учинчи кунга тайёр бўлинглар, хотинларингизга яқинлашманглар”,- деб айтди.¹⁶Учинчи куни эрталаб момақалдироқ ва чақмоқ, ва тоғнинг устида қалин булут, ва бурғунинг жуда қаттиқ садоси бўлди. Қароргоҳдаги бутун халқни титроқ босди. ¹⁷Мусо Худо билан учрашиш учун халқни қароргоҳдан олиб чиқди. Халқ тоғнинг этагида турди. ¹⁸Раббий Синай тоғига аланга ичида тушиб келгани учун, бутун тоғ тутаётган эди. Тандирдан тутун чиққани сингари, ундан тутун чиқаётган эди. Бутун тоғ қаттиқ силкинаётган эди.¹⁹Бурғу садоси тобора кучайиб борар эди. Мусо гапирар, Худо эса унга овози билан жавоб берар эди. ²⁰Раббий Синай тоғига – тоғ чўққисига тушди ва Мусони тоғ чўққисига чақирди. Мусо у ерга чиқди. ²¹Раббий Мусога деди: “Пастга тушиб, халқни огоҳлантиргин, улардан кўпчилиги нобуд бўлмасликлари учун Раббийни кўришга чегарани босиб ўтмасинлар. ²²Раббийга яқинлашаётган руҳонийлар эса Раббий уларни қириб ташламаслиги учун ўзларини поклашлари керак”.²³Шунда Мусо Раббийга деди: “Халқ Синай тоғига чиқа олмайди, чунки Сен: Тоғ атрофига чегара қўй ва буни муқаддас сақла, деб бизни огоҳлантирган эдинг”. ²⁴Раббий эса унга деди: “Бор, пастга туш! Ўзинг билан бирга Аҳарўнни олиб кел. Руҳонийлар билан халқ эса Раббийнинг олдига чиқиши учун чегарани бузишмасин, токи Раббий уларни қириб ташламасин”. ²⁵Мусо халқнинг ёнига тушди ва уларга етказди.

Chapter 20

¹Худо барча шу сўзларни айтди: ²“Мен – сени Миср еридан, қуллик хонадонидан олиб чиққан сенинг Раббий Худойингман. ³Менинг юзим олдида сенда ўзга худолар бўлмасин.⁴Осмоннинг тепасида ёки ернинг пастлигида, ёки ер остидаги сувда мавжуд бўлганнинг ҳеч қандай тасвири ва бутини ўзингга ясама. ⁵Уларга сажда қилма ва хизмат қилма, чунки Мен, сенинг Раббий Худойинг – рашқ қилувчи Худоман. Мендан нафратланадиганларнинг фарзандларини оталарининг айби учун учинчи, ҳатто тўртинчи авлодигача жазолайман. ⁶Лекин Мени севадиган ва амрларимга риоя қиладиганларнинг мингта авлодига шафқатимни кўрсатаман.⁷Сенинг Раббий Худойингнинг номини беҳудага тилга олма, чунки Раббий Унинг номини беҳудага тилга оладиганни жазосиз қолдирмайди.⁸Шаббат кунини ёдда тутиб, уни муқаддас сақла. ⁹Олти кун ишлаб, ҳамма ишларингни қил. ¹⁰Еттинчи кун эса сенинг Раббий Худойингга аталган Шаббатдир. Бу куни ўзинг ҳам, ўғиллару қизларинг ҳам, қуллару чўриларинг ҳам, ҳайвонларинг ҳам, шаҳрингдаги мусофирлар ҳам ҳеч қандай иш қилманглар. ¹¹Зеро Раббий олти кун давомида осмону ерни, денгиз ва улардаги ҳамма мавжудотларни яратди. Еттинчи куни эса ишларидан тинди. Шунинг учун Раббий Шаббат кунини муборак қилиб муқаддаслади.¹²Ота-онангни ҳурмат қил, токи сенинг Раббий Худойинг сенга бераётган ердаги умринг узоқ бўлсин. ¹³Қотиллик қилма. ¹⁴Зино қилма.¹⁵Ўғирлик қилма. ¹⁶Яқинингга қарши ёлғон гувоҳлик берма. ¹⁷Яқинингнинг уйини истама. Яқинингнинг хотинини, қули ёки чўрисини, моли ёки эшагини, унга тегишли бўлган бирор нарсани истама”.¹⁸Бутун халқ эса момақалдироқлар ва оловни, бурғунинг товуши ва тутаётган тоғни кўрди. Халқ буларни кўргач, титради ва узоқ масофада туриб, ¹⁹Мусога айтди: “Бизга ўзинг гапиргин, биз эшитайлик. Биз ўлиб кетмаслигимиз учун Худо бизга гапирмасин”. ²⁰Мусо эса халққа деди: “Қўрқманглар! Худо сизларни синаш учун келди. Сизлар гуноҳ қилмасликларингиз учун Унинг олдидаги қўрқув сизларда бўлиши учун У зоҳир бўлди”. ²¹Шундай қилиб, халқ узоқ масофада тураверди. Мусо эса Худо турган қуюқ зулматга кирди.²²Сўнгра Раббий Мусога деди: “Исроил ўғилларига айт: Мен сизларга осмондан гапирганимни ўзларингиз кўрдингизлар. ²³Менинг қаршимда ўзларингизга кумуш худолар ёки олтин худолар ясаманглар.²⁴Менга тупроқдан қурбонгоҳ ясаб, қўйлару молларингиздан Менга тамоман ёндириш қурбонликлари ва тинчлик қурбонликларини келтиринглар. Мен номимни эслатиш учун тайинлайдиган ҳар жойда Мен сизларнинг олдингизга келаман ва сизларга барака бераман. ²⁵Агарда Менга тошдан қурбонгоҳ ясасанг, Уни йўнилган тошдан қилма. Тошга тешани теккизганингда, уни ҳаром қилган бўласан. ²⁶Яланғочлигинг кўриниб қолмаслиги учун Менинг қурбонгоҳимга зинапоя орқали чиқма”.

Chapter 21

¹“Сен уларга етказадиган қонунлар мана шулардир:²Агар иброний бўлган қулни сотиб олсанг, у сенга олти йил хизмат қилсин, еттинчи йили эса у текин озодликка чиқиб кетсин. ³Агар у бир ўзи келган бўлса, бир ўзи чиқиб кетсин. Агар у уйланган бўлса, хотини ҳам у билан бирга кетсин. ⁴Агар хўжайини унга хотин берса ва хотини унга фарзанд туққан бўлса, унда хотини ва болалари хўжайинникида қолиб, бир ўзи чиқиб кетсин.⁵Лекин агар қул: Мен хўжайинимни, хотиним ва болаларимни яхши кўраман, озод бўлиб чиқиб кетмайман, деб айтса, ⁶хўжайини уни ҳакамлар ҳузурига олиб келсин. Сўнг хўжайини уни эшикка ёки эшик ромига қўйиб, унинг қулоғини бигиз билан тешсин. Ўшанда бу одам умрининг охиригача хўжайинига қул бўлиб қолади.⁷Агар одам ўз қизини чўриликка сотса, у қиз эркак-қуллар сингари озод бўлмайди. ⁸Агар хўжайини уни унаштирмоқчи бўлганидан сўнг уни ёқтирмай қолса, қизни қайта сотиб олишларига рухсат берсин. Ўзи унга бевафо бўлгани учун уни бегона халққа сотишга ҳаққи йўқ.⁹Агар уни ўғлига унаштирган бўлса, унга ўз қизидай муомалада бўлсин. ¹⁰Агар унга бошқа хотин олиб бермоқчи бўлса, уни озиқ-овқат ёки кийим-кечакдан, ё хотини сифатида у билан ётишдан маҳрум қилмасин. ¹¹Агарда ўша одам шу учта нарсани чўрига қилмаса, у текин озодликка чиқиб кетаверсин.¹²Ким бирор кишини уриб, уни ўлдирса, у ўлимга топширилсин. ¹³Агарда ким қасддан қилмаса, аммо Худо унинг қўлига тушишига йўл қўйган бўлса, унда у қочиб борадиган жойни Ўзим тайинлайман. ¹⁴Агарда яқинини ҳийла билан қасддан ўлдирса, уни ҳатто Менинг қурбонгоҳимдан ўлдиришга олиб чиқ.¹⁵Ким ўз отаси ёки онасини урса, у ўлимга топширилсин. ¹⁶Ким одам ўғирлаб, уни сотиб юборса, ёки ҳали ҳам ушлаб турган бўлса, у ўлимга топширилсин. ¹⁷Ким ўз отаси ёки онасини лаънатласа, у ўлимга топширилсин.¹⁸Икки киши жанжаллашаётганида, бири иккинчисини тош ёки мушт билан урса-ю, у ўлмай, тўшакка ётиб қолса, ¹⁹лекин у ўрнидан туриб, таёқ билан уйидан чиқа олса, урган одам жавобгар бўлмасин, фақат йўқотган вақти ва даволаниши учун пул тўласин.²⁰Ким ўз қули ёки чўрисини таёқ билан урса ва у унинг қўлидан ўлса, у жазоланиши керак. ²¹Агарда қули ёки чўриси бир-икки кун давомида тирик бўлса, хўжайини жазоланмасин, чунки бу унинг мулкидир.²²Одамлар урушаётганларида, ҳомиладор аёлни туртиб юборсалар, аёл эса чала туғиб қўйса-ю, бошқа зиён етмаса, унда ўша аёлнинг эри белгилаган миқдордаги зарарни воситачилар ҳузурида тўлаши керак. ²³Агар бошқа зарар етган бўлса, унда жон эвазига жон берсин, ²⁴кўз эвазига кўз, тиш эвазига тиш, қўл эвазига қўл, оёқ эвазига оёқ, ²⁵куйиш эвазига куйиш, яра эвазига яра, лат ейиш эвазига лат ейиш билан жавоб берсин.²⁶Ким ўз қули ёки чўрисининг кўзига уриб, кўзига зарар етказса, кўзи эвазига уни озодликка чиқарсин. ²⁷Ким ўз қули ёки чўрисининг тишини уриб синдирса, уни тиши эвазига озодликка чиқарсин.²⁸Агар эркак ёки аёлни буқа сузиб ўлдирса, буқа тошбўрон қилиб ўлдирилсин ва унинг гўштини ейишмасин. Лекин буқанинг эгаси айбдор ҳисобланмасин. ²⁹Бироқ буқа кеча ҳам, илгари куни ҳам сузонғич бўлса-ю, эгаси буни била туриб, буқасини назорат қилмаган бўлса, буқа эса бирор эркак ёки аёлни сузиб ўлдирса, унда буқа тошбўрон қилиб ўлдирилсин, буқанинг эгаси ҳам ўлимга топширилсин. ³⁰Агарда ҳаётининг эвазига унга пул тўлаш қўйилган бўлса, у талаб қилинган маблағни тўлаши керак.³¹Ўғил болани сузса ҳам, қиз болани сузса ҳам, шу қонунга биноан ҳукм қилинсин. ³²Агар буқа қул ёки чўрини сузса, унинг хўжайинига ўттиз кумуш шеқел пул тўласин. Буқа эса тошбўрон қилинсин.³³Ким чуқурнинг устини очса ёки чуқур ковлаб, устини ёпиб қўймаса ва ўша чуқурга мол ёки эшак тушиб кетса, ³⁴чуқурнинг эгаси ҳайвоннинг эгасига товон тўласин, жасади эса уники бўлсин.³⁵Агар бировнинг буқаси бошқасининг буқасини сузиб ўлдириб қўйса, унда тирик буқани сотиб, пулини тенг бўлишсин, ўлганни ҳам тенг бўлишсин. ³⁶Агарда кеча ҳам, илгари куни ҳам буқанинг сузонғичлиги маълум бўлса-ю, эгаси эса уни назорат қилмаган бўлса, буқа эвазига буқа билан товон тўласин ва ўлганни ўзига олсин.

Chapter 22

¹Агар одам мол ёки қўйни ўғирлаб, сўйса ёки сотса, молнинг эвазига бешта мол, қўйнинг эвазига тўртта қўй тўласин. ²Агар одам кечаси девор тешаётган ўғрини кўриб қолиб, уни уриб ўлдириб қўйса, ундан хун талаб қилинмасин. ³Агарда унинг устидан қуёш чиққан бўлса, ундан хун талаб қилинади. Ушланган ўғри товон тўлаши керак. Лекин унинг тўлаш учун ҳеч нимаси бўлмаса, унда ўғирлаганнинг эвазига унинг ўзи қул қилиб сотилсин. ⁴Агарда ўғирланган (молми, эшакми, қўйми) тириклайин унинг қўлидан топилса, у икки баравар қилиб товон тўласин.⁵Агар одам бировнинг даласини ёки узумзорини ҳароб қилса, яъни унинг қўйиб юборган чорваси ўзга экинзорни ёки узумзорни оёқ ости қилса, унда ўз даласидан ёки узумзоридан энг яхши ҳосилини қайтариб берсин.⁶Агарда олов пайдо бўлиб, чангалзор бўйлаб тарқалса ва ўсаётган донни ёки ўриб-боғлаб қўйилган ғаллани ёки далани ёндириб юборса, ёнғин чиқарган одам зарарни қопласин.⁷Агар одам асраб қўйиш учун яқинига пул ёки буюмини берса-ю, аммо шулар яқинининг уйидан ўғирланса ва ўғри топилса, унда ўғри икки баравар қилиб тўласин. ⁸Агарда ўғри топилмаса, уй эгаси ҳакамлар ҳузурига келиб: Яқинимнинг мулкига қўлимни тегизмаганман, деб қасам ичсин. ⁹Ҳар қандай баҳсли нарсалар, кимдир: Меники, деб айтадиган ҳар қандай йўқотиб қўйилган буюм, мол, эшак, қўй ёки кийим ҳақидаги иккала томоннинг иши ҳакамлар ҳузурига келтирилиши керак. Ҳакамлар кимни айбдор топсалар, ўша одам икки баравар товон тўлаши керак.¹⁰Агар одам асраб қўйиш учун яқинига ўз эшагини ё молини, ё қўйини, ё бошқа ҳайвонини берса-ю, аммо ўша ҳайвон ўлиб қолса, ёки шикастланса, ёки олиб кетилган бўлса, лекин ҳеч ким буни кўрмаган бўлса, ¹¹олган одам яқинининг мулкига қўл тегизмагани ҳақида иккаловлари орасида Раббийнинг қаршисида қасам ичсин. У эса буни қабул қилиши керак ва ўша одам товон тўламайди. ¹²Агарда берилган ҳайвон ундан ўғирланган бўлса, у ҳайвоннинг эгасига товон тўлаши керак. ¹³Агарда ҳайвонни бирор йиртқич тилка-пора қилган бўлса, далил қилиб бурдаларини кўрсатсин. У булар учун товон тўламайди.¹⁴Агар одам яқинидан ҳайвонини қарзга олган бўлса-ю, ҳайвон шикастланса ёки ўлса, лекин эгаси ҳайвони ёнида бўлмаса, ўша одам товон тўласин. ¹⁵Агарда эгаси ўз ҳайвони ёнида бўлган бўлса, ўша одам товон тўламасин. Агар ҳайвон пулга ёллаб олинган бўлса, ёлланган баҳоси тўлансин.¹⁶Агар одам унаштирилмаган қизни алдаб, у билан ётса, ўша одам у учун қалин берсин ва ўша қизга уйлансин. ¹⁷Агар отаси қизни ўша одамга беришга рози бўлмаса, ўша одам боқира қизларга бериладиган миқдордаги пулни тўласин.¹⁸Фолбинларни тирик қолдирма. ¹⁹Ҳайвон билан жинсий алоқа қиладиган одам ўлимга топширилсин.²⁰Ягона Раббийдан бошқа худоларга қурбонлик келтираётган одам қириб ташлансин. ²¹Мусофирни эзма ва унга зулм ўтказма, чунки ўзларингиз ҳам Миср ерида мусофир бўлган эдингизлар.²²Бева ва етимларга жабр қилма. ²³Агарда уларга жабр қилсанг, унда улар Менга ёлворганларида, Мен уларнинг фарёдини эшитаман ²⁴ва Менинг қаҳрим ёниб, сизларни қиличдан ўтказаман ва хотинларингиз бева, болаларингиз етим бўлиб қолади.²⁵Агар Менинг халқимдан камбағалга қарз берсанг, уни сиқувга олма ва ундан фоиз талаб қилма. ²⁶Агар яқинингнинг тўнини гаровга олган бўлсанг, кун ботмасдан тўнини қайтариб бер. ²⁷Чунки бу тўн унинг битта-ю битта ёпинчиғидир, танасининг қопламасидир: у нимага ёпиниб ухлайди?! У Менга ёлворганида, Мен эшитаман, чунки Мен раҳмдилман.²⁸Ҳакамларни ёмонлама, халқингнинг бошлиғини лаънатлама.²⁹Хирмонинг ҳосилининг ва исканжанг суюқлигининг бошланғичидан Менга бағишлашни кечиктирма. Ўғилларингнинг тўнғичини Менга бер. ³⁰Мол ва қўйларингнинг биринчи боласини ҳам худди шундай Менга бағишла. Етти кун улар онаси билан бўлсин, саккизинчи куни эса уларни Менга бер. ³¹Шунда сизлар Менинг муқаддас халқим бўласизлар. Далада йиртқич тилка-пора қилган ҳайвоннинг гўштини еманглар, уни итларга беринглар.

Chapter 23

¹Қуруқ овоза тарқатма. Ноҳаққликка гувоҳ бўлмаслигинг учун бетавфиқ одамга қўл берма. ²Кўпчиликнинг ортидан ёвузликка эргашма. Мунозарада кўпчиликнинг томонига туриб, адолатдан чекма. ³Камбағалнинг мунозарасида унга ҳам юз-хотирчилик қилмагин.⁴Агар душманингнинг йўқолиб қолган моли ёки эшагини топиб олсанг, уни эгасига олиб бор. ⁵Агар душманингнинг эшаги юк оғирлигидан йиқилганини кўрган бўлсанг, уни шундай қолдирма, юкини тушир.⁶Камбағалнинг мунозарасида адолатни бузма. ⁷Ёлғондан йироқлашгин. Айбсиз, тўғри одамни ўлимга топширма, чунки Мен айбдорни оқламайман. ⁸Пора олма, чунки пора кўзи равшанларни кўр қилади ва ҳақ одамларнинг ишини бузади. ⁹Мусофирга зулм қилма. Ўзларингиз Миср ерида мусофир бўлганингиз учун мусофирнинг кўнглини биласизлар.¹⁰Олти йил далангда уруғ сепиб, ҳосилини йиғиштириб ол. ¹¹Еттинчи йили эса унга ором бер, токи халқинг орасидаги камбағаллар ундан озиқлансинлар, улардан қолганини эса даладаги ҳайвонлари есинлар. Узумзорингни ва зайтунзорингни ҳам шундай қил.¹²Олти кун ишларингни қил, еттинчи куни эса ором ол, токи ҳўкизинг ва эшагинг дам олсин, шунингдек, қулингнинг ўғли ҳам, мусофир ҳам ором олсин. ¹³Мен сизларга айтганларнинг ҳаммасига риоя қилинглар ва бошқа худоларнинг номларини эсламанглар. Буни ҳатто тилга олма.¹⁴Йилда уч марта Менга байрам қил. ¹⁵Ачитқисиз нонлар байрамини нишонла. Мен сенга амр этганимдай, Абиб ойининг белгиланган вақтида етти кун ачитқисиз нон енглар, зеро сен ўша ойда Мисрдан чиқдинг. Менинг ҳузуримга қуруқ келмасинлар.¹⁶Даладаги экинларингдан меҳнатингнинг илк ҳосили байрамини нишонла. Шунингдек, даладан меҳнатинг ҳосилини йиғиб олганингдан сўнг йил охирида йиғиш байрамини нишонла. ¹⁷Ҳар бир эркак ҳар йили уч маротаба Раббий Хуқмдорнинг ҳузурига келсин.¹⁸Менга қилинган қурбонликнинг қонини ачитқили нарса билан бирга қўйма. Менга қилинган байрам қурбонлигининг ёғини эрталабгача қолдирма. ¹⁹Ерингнинг илк ҳосилини сенинг Раббий Худойингнинг уйига олиб кел. Улоқчани онасининг сутида қайнатма.²⁰Мана, сени йўлда ҳимоя қилиш ва Мен тайёрлаган ерга сени олиб бориш учун олдингдан Фариштани юборяпман. ²¹Унинг юзи қаршисида ўзингни сақла, Унинг овозига қулоқ сол, Унга ўжарлик қилма, чунки У гуноҳларингизни кечирмайди, зеро Менинг номим Ундадир. ²²Агар Унинг овозига қулоқ солсанг ва Менинг ҳамма айтганларимни бажарасанг, унда Мен душманларингга душман, рақибингга рақиб бўламан.²³Менинг фариштам олдингга бориб, сени амўрликларга, хетликларга, перизликларга, канъанликларга, ҳивликлар ва ябусликларга бошлаб борганида, Мен эса ўша халқларни қириб ташлаганимда, ²⁴унда уларнинг худоларига сажда қилма ва хизмат қилма. Бу халқларнинг ишларига тақлид қилма. Уларнинг худоларини йўқ қил, уларнинг тош устунларини синдириб ташла. ²⁵Сизларнинг Раббий Худойингизга хизмат қилинглар. Шунда Мен нон-сувингизга барака бераман, орангиздан хасталикларни йўқ қиламан.²⁶Ерингизда ҳомиласи тушиб қоладиган ёки бепушт аёл бўлмайди. Мен кунларингнинг сонини тўлиқ қиламан. ²⁷Ўз даҳшатимни сенинг олдингдан юбораман, сен борадиган ҳар қандай халқни саросимага соламан, сенга душманларингнинг орқасини ўгираман. ²⁸Қовоғарилар галасини сенинг олдингдан юбораман ва улар ҳивликларни, канъанликлар ва хетликларни сенинг юзинг олдидан қувиб чиқарадилар. ²⁹Бир йилнинг ичидаёқ уларни сенинг юзингдан қувиб чиқармайман, токи ер бўм-бўш бўлиб қолмасин ва дала ҳайвонлари сенга қарши кўпайиб кетмасин.³⁰Сен кўпайиб, ўша ерни бутунлай эгаллаб олгунингча, Мен у ердаги халқларни сенинг юзингдан оз-оздан қувиб чиқараман. ³¹Чегараларингни Қизил денгиздан Пелишт денгизигача, саҳродан Фурот дарёсигача кенгайтираман, чунки бу ернинг халқларини қўлларингизга топшираман. Сен уларни ўз юзингдан қувасан. ³²Улар билан ҳам, худолари билан ҳам аҳд тузма. ³³Сени Менга қарши гуноҳга кирдирмасликлари учун улар юртингда яшамасинлар! Зеро агар уларнинг худоларига хизмат қилсанг, бу сен учун тузоқ бўлади.

Chapter 24

¹Раббий Мусога деди: “Сен ҳам, Аҳарўн ҳам, Надаб билан Абиҳу ҳам, Исроилнинг етмишта оқсоқоли ҳам Раббийнинг ҳузурига чиқиб келинглар ва узоқдан сажда қилинглар. ²Ёлғиз Мусо Раббийга яқин келсин, улар яқин келмасинлар. Халқ эса улар билан бирга чиқмасин”.³Мусо тушиб, Раббийнинг ҳамма сўзларини, ҳамма фармонларини халққа айтиб берди. Халқ бир овоздан: “Раббийнинг ҳамма айтганларини бажарамиз”,- деб жавоб берди. ⁴Шундай қилиб, Мусо Раббийнинг ҳамма сўзларини ёзди. Эрта тонгда эса туриб, тоғ этагида қурбонгоҳ қурди ва Исроилнинг ўн икки қабиласининг сонига кўра ўн иккита тош устун ўрнатди.⁵Сўнг Мусо Исроилнинг ўғиллари орасидан ёш йигитларни юборди. Улар Раббийга тамоман ёндириш қурбонликлари келтирдилар ва буқаларни тинчлик қурбонликларига сўйдилар. ⁶Мусо қоннинг ярмини идишга қуйди, қолган ярмини эса қурбонгоҳга сепди.⁷Кейин у аҳд китобини олиб, халққа овоз чиқариб ўқиб берди. Улар эса: “Раббийнинг ҳамма айтганларини бажарамиз, Унга итоат қиламиз”,- дедилар. ⁸Шунда Мусо қонни олди ва халққа сепиб: “Мана, бу – Раббий сизлар билан шу барча сўзлар ҳақида тузган аҳднинг қонидир”,- деди.⁹Шундан кейин Мусо, Аҳарўн, Надаб, Абиҳу ва Исроилнинг етмишта оқсоқоли тоққа чиқиб, ¹⁰Исроилнинг Худосини кўрдилар. Унинг оёқлари остида зангори ёқутдан ясалган, само каби тиниқ бўлган бир нарса бор эди. ¹¹Худо Исроил ўғилларидан танланганларга қарши қўлини кўтармади. Улар Худони кўрдилар ва ўша ерда еб-ичдилар.¹²Кейин Раббий Мусога айтди: “Тоққа Менинг олдимга чиқиб, шу ерда тур. Шунда халққа ўргатишинг учун қонун ва амрлар ёзилган иккита тош лавҳани Мен сенга бераман”. ¹³Мусо билан унинг хизматчиси Йешуа отланишди. Мусо Худонинг тоғига кетаётиб,¹⁴оқсоқолларга айтди: “Ёнларингизга қайтиб келгунимизча, шу ерда туринглар. Мана, Аҳарўн ва Хур сизлар билан биргадир. Кимнинг иши бўлса, уларга мурожаат этсин”. ¹⁵Мусо тоққа чиққанда, тоғни булут қоплади.¹⁶Раббийнинг шуҳрати Синай тоғини қамради. Булут тоғни олти кун давомида қоплаб турди, еттинчи куни эса Раббий булут орасидан Мусони чақирди. ¹⁷Тоғнинг чўққисидаги Раббийнинг шуҳратининг кўриниши эса ютиб юборадиган олов каби Исроил ўғилларининг кўзи олдида эди. ¹⁸Мусо булут орасига кириб, тоғ чўққисига чиқди. Мусо тоғда қирқ кечаю қирқ кундуз қолди.

Chapter 25

¹Раббий Мусога деди: ²“Исроил ўғилларига айтгин, улар Менга ҳадяларни олиб келтирсинлар. Менга чин кўнгилдан олиб келтирадиган ҳар бирининг ҳадясини қабул қил.³Қуйидагилар сен улардан қабул қилиб оладиган ҳадядир: олтин, кумуш, мис, ⁴кўк, қирмизи, алвон рангли жун, майин зиғир, эчки жуни, ⁵қизилга бўялган қўчқор териси, кўк тери, акас дарахти, ⁶мойчироқлар учун зайтун мойи, мойланиш мойи ва хушбўй ҳидли тутатқи учун хушбўйликлар, ⁷эфод ва кўкракпечга тақиладиган ақиқ тоши билан бошқа қимматбаҳо тошлардир.⁸Шундай қилиб, улар Мен учун Муқаддасгоҳ барпо қилсинлар, токи Мен уларнинг орасида истиқомат қилай. ⁹Мен сенга Чодирнинг намунаси ва унинг ҳамма жиҳозларини намунасини кўрсатганимдай, ҳаммасини айнан шундай қилинглар.¹⁰Акас дарахтидан Кибот ясанглар. Унинг узунлиги икки ярим тирсак, эни бир ярим тирсак, бўйи бир ярим тирсак бўлсин. ¹¹Уни ичкари-ю ташқарисини соф олтин билан қопла. Унинг устига айланаси бўйлаб олтин гулчамбар яса.¹²Кибот учун эритилган олтиндан тўртта ҳалқа ясаб, унинг тўртта пастки бурчагига ўрнат: иккита ҳалқа унинг бир томонида, иккита ҳалқа бошқа томонида бўлсин. ¹³Кейин акас дарахтидан ходалар ясаб, уларни олтин билан қопла. ¹⁴Киботни кўтариб юриш учун Киботнинг иккала томонидаги ҳалқадан ходаларни ўтказ.¹⁵Ходалар Киботнинг ҳалқаларида турсин, ундан чиқариб олинмасин. ¹⁶Мен сенга берадиган гувоҳликни Киботга солиб қўй. ¹⁷Соф олтиндан Киботнинг қопқоғи яса: унинг узунлиги икки ярим тирсак, эни бир ярим тирсак бўлсин. ¹⁸Олтиндан ҳам иккита керуб яса: уларни қопқоқнинг иккала четига зарб уриб яса.¹⁹Битта керуб қопқоқнинг бир четида, иккинчи керуб иккинчи четида бўлиб, икки чеккадан ҳам қопқоқнинг ўзидан бўлган керублар яса. ²⁰Керубларнинг тепага ёйилган қанотлари бўлиб, ўз қанотлари билан қопқоқни беркитиб турсин. Уларнинг юзлари эса бир-бирларига қаратилган бўлиб, юзлари қопқоққа қараб турсин. ²¹Киботнинг устига қопқоқни қўй. Киботнинг ичига эса Мен сенга берадиган гувоҳликни солиб қўй.²²У ерда Ўзимни сенга намоён қиламан. Гувоҳлик Киботи устида бўлган керублар ўртасидаги қопқоқ тепасидан эса Мен Исроил ўғилларига амр берадиган ҳамма нарса ҳақида сен билан суҳбатлашаман.²³Акас дарахтидан хонтахта яса: унинг узунлиги икки тирсак, эни бир тирсак, бўйи бир ярим тирсак бўлсин. ²⁴Уни соф олтин билан қоплаб, четларига айлана қилиб олтин гулчамбар яса.²⁵Яна унинг атрофи бўйлаб кафт кенглигида деворчалар қил ва деворчалар устида айлана қилиб олтин гулчамбар яса. ²⁶У учун тўртта олтин ҳалқа яса ва ҳалқаларни унинг тўртала бурчагидаги тўртала оёғига ўрнат. ²⁷Хонтахтани кўтариб юриш мақсадида ходаларни ҳалқаларга ўтказиш учун ҳалқалар хонтахтанинг деворчаларида бўлиши керак.²⁸Хонтахтани кўтариб юриш учун акас дарахтидан ходалар ясаб, уларни олтин билан қопла. ²⁹Яна у учун лаган, пиёлалар, тутатқидон, қуйиш учун кўза ва косалар яса. Буларни соф олтиндан яса. ³⁰Ушбу хонтахтага Менинг юзим олдида доим тақдим нонларини қўй.³¹Соф олтиндан зарб қилинган чироқпоя яса. Бу чироқпоя зарб қилинган бўлиши керак. Унинг шохчалари, пиёлачалари, куртаклари ва гуллари унинг танасидан чиқиб, танаси билан бир бутун бўлсин. ³²Унинг ёнларидан олтита шохча чиқсин: учта шохчаси унинг бир ёнидан, учта шохчаси иккинчи ёнидан чиқсин.³³Чироқпоянинг бир шохчасида бодом гулига ўхшаш учта пиёлача билан куртаклару гуллар бўлсин, бошқа шохчада ҳам бодом гулига ўхшаш учта пиёлача билан куртаклару гуллар бўлсин. Шундай қилиб, чироқпоядан чиққан ҳамма олтита шохчада худди шундай бўлсин. ³⁴Чироқпоянинг танасида эса бодом гулига ўхшаш тўртта пиёлача билан куртаклару гуллар бўлсин.³⁵Чироқпоянинг танасидан чиқадиган олтита шохчада куртаклар бўлсин: икки шохчасининг остида битта куртак, бошқа икки шохчасининг остида битта куртак, бошқа икки шохчасининг остида битта куртак бўлсин. ³⁶Чироқпоя эса шохча ва куртаклари билан битта қилиб, соф олтиндан зарб қилинган яхлит ясалиши керак.³⁷Чироқпояга еттита мойчироқ ясаб, унинг тепасига мойчироқларни ўрнатгин, токи чироқпоянинг олд томонини ёритиб турсин. ³⁸Унинг қисқичлари ва патнисларини ҳам соф олтиндан яса. ³⁹Чироқпоя ва бу буюмларни бир талант соф олтиндан ясашсин. ⁴⁰Диққат қил, буларнинг ҳаммасини сенга тоғда кўрсатилган намунага мувофиқ яса.

Chapter 26

¹Майин зиғир, кўк, алвон ва қирмизи матодан тикилган ўнта ёпинғичдан Йиғин Чодирини яса, матога керубларнинг тасвирини каштага солгин. ²Ҳар бир ёпинғичнинг бўйи йигирма саккиз тирсак, ҳар бир ёпинғичнинг эни эса тўрт тирсак бўлсин. Ҳамма ёпинғичларнинг ўлчови бир хил бўлсин. ³Ёпинғичлардан бештаси бир-бири билан бирлашган бўлсин, бошқа бештаси ҳам бир-бири билан бирлашган бўлсин.⁴Бир ёпинғичнинг четига, у бошқаси билан уланадиган жойида кўк рангли ҳалқа яса. Худди шундай, охирги ёпинғичнинг четига ҳам, уни бошқаси билан улаш учун ҳалқа яса. ⁵Биринчи ёпинғичда элликта ҳалқа ва бошқаси билан уланадиган ёпинғичнинг четида ҳам элликта ҳалқа яса. Тикилган ҳалқалар бир-бирига рўпарама-рўпара бўлсин. ⁶Олтиндан элликта илгак яса, ёпинғичларни илгаклар билан бир-бирига улагин. Шунда Чодир бир бутун бўлади.⁷Чодирни қоплаш учун эчки жунидан қопламалар қил: жами бўлиб, ўн битта қоплама қил. ⁸Бир қопламанинг бўйи ўттиз тирсак, эни эса тўрт тирсак бўлсин. Ўн битта қопламанинг ҳаммаси бир ўлчовда бўлсин. ⁹Бешта қопламани алоҳида ва олтита қопламани алоҳида бирлаштир. Чодирнинг олди томонидан олтинчи қопламани икки қават қил.¹⁰Бошқа қоплама билан улаш учун четки қопламанинг четига элликта ҳалқа қил ва у билан улаш учун бошқа қопламанинг четига элликта ҳалқа қил. ¹¹Кейин мисдан элликта илгак яса ва илгакларни ҳалқалардан ўтказиб, қопламаларни бирлаштир, токи Чодирнинг қопламаси бир бутун бўлсин.¹²Чодирнинг қопламаларидан қолаётган ортиғи, яъни ортган қопламанинг ярмиси Чодирнинг орқа томонидан осилтириб қўйилсин. ¹³Чодирнинг қопламаларининг бўйидан ортиб қолгани эса Чодирни қоплаб туриш учун бир томонидан бир тирсак, бошқа томонидан бир тирсак меъёрида унинг иккала ёнидан осилтириб қўйилсин. ¹⁴Бу қоплама устига қўйиш учун қўчқорнинг қизилга бўялган терисидан том ва кўк теридан ташқи том яса.¹⁵Акас дарахтидан Чодирни тутиб турадиган тўсинлар яса. ¹⁶Ҳар бир тўсиннинг бўйи ўн тирсак, эни бир ярим тирсак бўлсин. ¹⁷Ҳар бир тўсиннинг остида бир-бирига қарама-қарши бўлган иккита тиргак яса. Чодирнинг ҳамма тўсинларини шундай қил. ¹⁸Чодирнинг жануб томони учун йигирмата тўсин яса.¹⁹Бу йигирмата тўсин учун қирқта кумуш таглик яса. Бир тўсин остида унинг иккита тиргаги учун иккитадан таглик бўлсин, бошқа тўсин остида унинг иккита тиргаги учун ҳам иккита таглик бўлсин. ²⁰Чодирнинг шимол тарафидаги бошқа томони учун йигирмата тўсин яса. ²¹Улар учун қирқта кумуш таглик яса. Бир тўсин остида иккита таглик бўлсин, бошқа тўсин остида ҳам иккита таглик бўлсин.²²Чодирнинг ғарб тарафидаги орқа томони учун олтита тўсин яса, ²³ва Чодирнинг орқасидаги бурчаклар учун иккита тўсин яса. ²⁴Булар пастдан ва юқоридан бир ҳалқага бирлаштирилган бўлиши керак: иккала бурчакдаги иккита тўсинни шундай бирлаштирди. ²⁵Шундай қилиб, саккизта тўсин ва ўн олтита кумуш таглик бўлади: ҳар бир тўсин остида иккита таглик бўлсин.²⁶Тўсинлар учун акас дарахтидан тамбалар яса: Чодирнинг бир томонида бешта тамба, ²⁷Чодирнинг бошқа томонида бешта тамба, Чодирнинг орқа томонида бешта тамба яса. ²⁸Ички тамба эса тўсинларнинг ўртасидан бир чеккасидан бошқа чеккасигача ўтказилади.²⁹Тўсинларни олтин билан қопла, тамбаларни ушлаб турадиган ҳалқаларни олтиндан яса, тамбаларни ҳам олтин билан қопла. ³⁰Сенга тоғда кўрсатилган намуна бўйича Чодирни ўрнатгин.³¹Майин зиғир, кўк, алвон ва қирмизи матодан парда қил, унга керубларнинг тасвирини каштага солгин. ³²Акас дарахтидан ясалган, олтин билан қопланган, кумуш тагликка ўрнатилган, олтин илгакларга эга бўлган тўртта устунга ушбу пардани осгин. ³³Пардани устундаги илгакларга осиб, парданинг орқасига гувоҳлик Киботини олиб кир. Парда эса “Муқаддасгоҳни” “Муқаддаслар-Муқаддасидан” ажратиб туради.³⁴“Муқаддаслар-Муқаддасида” гувоҳлик Киботи устига қопқоқни қўй. ³⁵Парданинг ташқарисига хонтахтани қўй, чироқпояни хонтахтанинг рўпарасига – Чодирнинг жануб томонига қўй. Хонтахтани эса Чодирнинг шимол томонига қўй.³⁶Чодирнинг кириш жойи учун майин зиғир, кўк, алвон ва қирмизи матодан қилинган, унга кашта тикилган парда яса. ³⁷Парда учун акас дарахтидан бешта устун яса ва уларни олтин билан қопла. Унинг илгаклари олтиндан бўлсин, устунларни ўрнатиш учун бешта мис таглик яса.

Chapter 27

¹Акас дарахтидан тўртбурчакли қурбонгоҳ яса. Унинг узунлиги беш тирсак, эни ҳам беш тирсак, бўйи эса уч тирсак бўлсин. ²Қурбонгоҳнинг тўрттала бурчагига ўзидан йўниб чиқарилган шохларни яса ва уни мис билан қопла.³Қурбонгоҳдаги кулни тўккани қозонлар, кураклар, тоғорачалар, санчқилар, оловкураклар яса. Ҳамма буюмларни мисдан қил. ⁴Қурбонгоҳга мисдан тўрсимон панжара яса. Панжаранинг тўрттала бурчагига тўртта мис ҳалқа яса.⁵Панжарани қурбонгоҳнинг ичига – чеккасига пастдан шундай ўрнатгинки, у қурбонгоҳнинг ўртасигача етиб борсин. ⁶Яна қурбонгоҳ учун ходалар яса. Ходалар акас дарахтидан бўлсин. Уларни мис билан қопла.⁷Қурбонгоҳни кўтариб юриш учун унинг иккала ёнидаги ҳалқалардан ходаларни ўтказ. ⁸Ичи ковак, тахтали қурбонгоҳ яса. Сенга тоғда қандай кўрсатилган бўлса, худди шундай қилишсин.⁹Сўнгра Чодир ҳовлиси яса: Ҳовлининг жануб томонидаги пардалар майин зиғирдан қилиниб, бир томонининг узунлиги юз тирсак бўлсин. ¹⁰Пардалар учун йигирмата устун ва улардаги йигирмата мисли таглик яса. Устунларнинг илгаклари ва боғичлари кумушдан бўлсин.¹¹Шунингдек, ҳовлининг шимол томонидаги пардаларнинг узунлиги юз тирсак бўлсин, улар учун йигирмата устун ва улардаги йигирмата мисли таглик яса. Устунларнинг илгаклари ва боғичлари кумушдан бўлсин. ¹²Ҳовлининг энига ғарб томонидан эса пардаларнинг узунлиги эллик тирсак бўлсин, улар учун ўнта устун ва ўнта таглик яса. ¹³Ҳовлининг энига шарқ томонидан эса пардаларнинг узунлиги эллик тирсак бўлсин.¹⁴Бир томондаги пардаларнинг узунлиги ўн беш тирсак бўлсин, улар учун учта устун ва учта таглик яса. ¹⁵Бошқа томондаги пардаларнинг узунлиги ўн беш тирсак бўлсин, улар учун учта устун ва учта таглик яса. ¹⁶Ҳовлига кириш жойи учун эса майин зиғир, кўк, алвон ва қирмизи матодан кашта солиб қилинган пардаларнинг узунлиги йигирма тирсак бўлсин, улар учун тўртта устун ва тўртта таглик яса.¹⁷Ҳовлининг атрофидаги ҳамма устунлар кумуш боғичлар билан бирлаштирилган бўлиши керак. Уларнинг илгаклари кумушдан, тагликлари эса мисдан бўлсин. ¹⁸Ҳовлининг узунлиги юз тирсак, эни эса ҳамма томонидан эллик тирсак бўлсин. Унинг пардалари майин зиғирдан қилиниб, бўйи беш тирсак бўлсин. Тагликлар эса мисдан қилинсин. ¹⁹Чодирда турли нарсаларга ишлатиладиган унинг ҳамма ашёлари ва унинг барча қозиқлари мисдан қилинсин.²⁰Сен Исроил ўғилларига буйруқ бер: ёритиш учун энг сифатли тоза зайтун мойини улар сенга олиб келиб туришсин, токи чироқпоя доимо ёниб турсин. ²¹Йиғин Чодиридаги гувоҳлик Киботи олдида парданинг ташқарисида жойлашган чироқпояни Аҳарўн ўз ўғиллари билан Раббийнинг ҳузурида оқшомдан эрталабгача ёқиб туришсин. Бу Исроил ўғилларидан бўлган уларнинг авлодлари учун абадий низомдир.

Chapter 28

¹Аканг Аҳарўн ва у билан бирга унинг ўғиллари Менга руҳоний бўлишлари учун уларни Исроил ўғиллари орасидан ёнингга чақир. Айни Аҳарўн ва унинг ўғиллари Надав, Абиҳу, Элеазар, Итамарни ёнингга чақир. ²Аканг Аҳарўнга шуҳрат ва ҳашамат учун муқаддас руҳонийлик либосларини қил. ³Мен донолик руҳи билан тўлдирган ҳамма моҳир усталарга айтгин, токи улар Аҳарўнга – у Менинг ҳузуримда руҳоний бўлишга бағишланиши учун руҳонийлик либосларини қилишсин.⁴Керак бўлган либослар шулар: кўкракпеч, эфод, ридо, нақшли кўйлак, кидар ва камар. Аканг Аҳарўн ва унинг ўғиллари Менинг ҳузуримда руҳоний бўлишлари учун уларга муқаддас либослар қилишсин. ⁵Улар олтин, кўк, алвон, қирмизи ва майин зиғир мато олиб,⁶ушбу олтин, кўк, алвон, қирмизи ва майин зиғир матодан нақш урилган эфод ясашсин. ⁷Унинг иккала елкасининг чеккасида иккита боғичи бўлиб, у шу боғичлар билан бирлаштирилган бўлсин. ⁸Эфоднинг устидаги камар ҳам олтин, кўк, алвон, қирмизи ҳамда майин зиғир матодан ясалиши керак. У эфод билан бир хил қилиб ишланган бўлсин. ⁹Кейин иккита ақиқ тош олиб, бу тошларга Исроил ўғилларининг исмини ўйиб ёз.¹⁰Битта тошга олтитасининг исмини, иккинчи тошга қолган олтитасининг исмини ёши бўйича ёз. ¹¹Муҳр ўювчи тош йўнувчи уста ёрдамида бу иккита тошга Исроил ўғилларининг исмини ўйиб ёз ва тошларни олтиндан қилинган нақшли уялар ичига қўй. ¹²Сўнг эфоднинг елка боғичларига тошларни ўрнатгин. Аҳарўн Исроилнинг ўғилларини эслатиб туриш учун иккала елкасида бу тошларни Раббийнинг ҳузурида олиб юради.¹³Шунингдек, олтиндан уячалар ва ¹⁴соф олтиндан иккита занжирча яса. Улар ип каби эшилган, ўрилган буюм бўлсин. Эшилган занжирчаларни эса уячаларга ёпиштир.¹⁵Ҳукм кўкракпечини эфод сингари маҳорат билан яса. Уни олтиндан, кўк, алвон ва қирмизи мато ҳамда майин зиғирдан яса. ¹⁶Кўкракпечни тўртбурчакли, икки қаватли, бўйи бир қарич, эни ҳам бир қарич қилиб яса.¹⁷Унинг гардишга солинган тошларни тўрт қатор қилиб тер: қизил ёқут, хризолит ва зумрад тошларини биринчи қаторга тер. ¹⁸Иккинчи қаторга феруза, зангори ёқут ва олмосни тер. ¹⁹Учинчи қаторга ложувард, агат ва аметист тошларини тер. ²⁰Тўртинчи қаторга топаз, ақиқ ва яшма тошларини тер. Улар олтин уяларга ўрнаштирилсин.²¹Бу тошлар Исроилнинг ўғилларининг исмига кўра ўн иккита бўлсин. Уларнинг ҳар бирига, муҳр ўйган каби, ўн икки қабиладан биттасининг исми ўйиб ёзилган бўлиши керак. ²²Кўкракпеч учун соф олтиндан ип каби эшилган, чиройли ўрилган занжирчалар яса. ²³Шунингдек, кўкракпечга иккита олтин ҳалқа яса. Бу иккита ҳалқани кўкракпечнинг икки четига ўрнат. ²⁴Иккала олтин занжирчани кўкракпечнинг четидаги ҳалқаларга таққин,²⁵иккала занжирчанинг иккинчи учини эса иккита олтин уяга маҳкамлагин ва эфоднинг олд томонидаги елка боғичларига ўрнат. ²⁶Яна олтиндан иккита ҳалқа яса. Уларни кўкракпечнинг остки четига – эфоднинг ички қисмидаги жойига ўрнат.²⁷Шунингдек, олтиндан бошқа иккита ҳалқа яса. Уларни эфоднинг олд томонига, иккала елка боғичнинг пастига – эфоднинг каштали камари устида бирлашадиган жойига ўрнат. ²⁸Кўкракпеч эфоднинг каштали камари устида туриши ва эфоддан осилиб турмаслиги учун кўкракпечни ҳалқалари ёрдамида эфоднинг ҳалқаларига кўк боғич билан боғлашсин.²⁹Аҳарўн Муқаддасгоҳга кираётганида, Раббийнинг юзи олдида доимий хотира учун Исроил ўғилларининг исмини ҳукм кўкракпечида, юраги устида кўтариб юрсин. ³⁰Ҳукм кўкракпечига урим ва туммимни солгин, шунда Аҳарўн Муқаддасгоҳга Раббийнинг юзи олдига кирганида, улар Аҳарўннинг юраги устида бўлади. Аҳарўн доимо Раббийнинг юзи олдида Исроил ўғилларининг ҳукмини юраги устида олиб юрсин.³¹Эфоднинг ридосини бутунлай кўк матодан қил. ³²Ридонинг ўртасида бош сиғадиган тешик бўлсин. Ридо йиртилиб кетмаслиги учун унинг тешигининг атрофини совутнинг тешиги каби тўқиттир.³³Унинг этагига айланаси бўйлаб кўк, алвон, қирмизи ипдан анор ва уларнинг орасига олтин қўнғироқчалар яса. ³⁴Ридонинг этагида айланаси бўйлаб анор ва олтин қўнғироқча, анор ва олтин қўнғироқча бўлсин. ³⁵Аҳарўн хизмат қилганида, у ўлмаслиги учун ушбу ридони кийсин, токи у Раббийнинг юзи олдига, Муқаддасгоҳга кираётганида ва ундан чиқаётганида, қўнғироқчалар эшитилиб турсин.³⁶Сўнг соф олтиндан лавҳа яса. Лавҳанинг юзига муҳр ўйилганидек қилиб, “Раббийнинг муқаддасворлиги”, деб ўйиб ёз. ³⁷Лавҳани кўк боғич билан кидарга шундай ўрнатгинки, у кидарнинг олд томонида бўлсин. ³⁸У Аҳарўннинг пешанасида бўлади. Шундай қилиб, Аҳарўн Исроил ўғилларининг бағишлайдиган қурбонликлари ва олиб келадиган ҳадяларининг камчилигини ўзида кўтариб юради. Раббийнинг илтифоти уларда бўлиши учун бу лавҳа доимо унинг пешанасида бўлади.³⁹Кўйлак эса майин зиғирдан, камар ҳам майин зиғирдан яса. Сўнг нақш урилган камар яса.⁴⁰Аҳарўннинг ўғилларига ҳам шуҳрат ва ҳашамат учун кўйлаклар, камарлар, пешанабоғлар тиккин. ⁴¹Аканг Аҳарўн ва унинг ўғилларига бу либосларни кийдириб, уларни мойлагин ва бағишлагин, ва хизматга тайинлагин. Шундай қилиб, улар Менинг руҳонийларим бўладилар.⁴²Тананинг яланғочлигини белидан сонигача қоплаши учун уларга майин зиғирдан ички кийимлар тиккин. ⁴³Аҳарўн ва унинг ўғиллари Йиғин Чодирига кирганларида ёки Муқаддасгоҳда хизмат қилиш учун қурбонгоҳга яқинлашганларида, айбдор бўлиб ўлдирилмасликлари учун улар бу руҳонийлик либосларини кийиб олсинлар. Аҳарўн ва ундан кейинги унинг насли учун бу абадий низомдир.

Chapter 29

¹Уларни Менинг руҳонийларим бўлишларига бағишлаш учун қуйидаги маросимни ўтказишинг керак: бенуқсон битта буқа ва иккита қўчқорни олиб, ²шунингдек, ачитқисиз нонларни, мой қўшилган ачитқисиз кулчаларни, мой суртилган ачитқисиз қотир нонларни олгин; буларни буғдой унидан қил.³Сўнг нонларни саватга солиб, буқа ва иккала қўчқор билан бирга буларни саватда олиб кел. ⁴Аҳарўн ва унинг ўғилларини Йиғин Чодирининг кириш жойига олиб келиб, уларни сув билан ювинтиргин.⁵Сўнгра руҳонийлик либосларини олиб, Аҳарўнга кўйлакни, ридони, эфодни, кўкракпечни кийгизгин. Эфоднинг нақшинкор камарини унга боғлагин. ⁶Кейин унинг бошига кидарни кийдириб, кидарнинг устига муқаддасворлик тожини ўрнат. ⁷Сўнг мойланиш мойини олиб, унинг бошига қуй ва уни мойла.⁸Худди шундай, Аҳарўннинг ўғилларини ҳам олиб келиб, уларга кўйлакларни кийдиргин ва ⁹уларга, яъни Аҳарўн билан ўғилларига камар боғла, шунингдек, бошларига пешанабоғ боғла. Шунда низомга кўра руҳонийлик хизмати уларга абадий тегишли бўлади. Шундай қилиб, Аҳарўн ва унинг ўғилларини бағишла.¹⁰Сўнг буқани Йиғин Чодири олдига олиб кел. Аҳарўн билан ўғиллари буқанинг бошига қўлларини қўйишсин. ¹¹Буқани эса Йиғин Чодирининг кириш қисмида Раббийнинг юзи олдида сўйгин.¹²Сўнг бармоғинг билан қурбонгоҳнинг шохларига буқанинг қонини сурт. Қолган қоннинг ҳаммасини қурбонгоҳнинг пойдеворига тўк. ¹³Унинг ички аъзоларини қоплаб турган ҳамма ёғларини, жигарнинг устидаги чарвини, иккала буйрагини ва буйрак атрофидаги ёғларни олиб, қурбонгоҳда куйдир. ¹⁴Буқанинг гўштини, терисини, чиқиндиларини эса қароргоҳдан ташқарига олиб чиқиб, буларни куйдир. Бу гуноҳ қурбонлигидир.¹⁵Сўнг қўчқорнинг биттасини олиб кел. Аҳарўн билан ўғиллари қўчқорнинг бошига қўлларини қўйишсин. ¹⁶Қўчқорни эса cўйиб, қонини ол ва қурбонгоҳнинг ҳамма томонига сеп. ¹⁷Қўчқорни бўлакларга бўлиб, унинг ички аъзолари ва туёқларини юв. Қўчқорнинг бу аъзоларини унинг бўлинган бўлаклари ва калласининг устига қўйиб, ¹⁸қўчқорни қурбонгоҳда куйдир. Бу Раббийга тамоман ёндириш қурбонлик, Раббийга ёқимли хушбуй тутатқи қурбонлигидир.¹⁹Сўнг иккинчи қўчқорни олиб кел. Аҳарўн билан ўғиллари қўчқорнинг бошига қўлларини қўйишсин. ²⁰Қўчқорни сўйиб, қонини ол ва Аҳарўннинг ўнг қулоғи солинчагига ҳамда унинг ўғилларининг ўнг қулоғи солинчагига, шунингдек, уларнинг ўнг қўлларининг бош бармоғига ҳамда ўнг оёқларининг бош бармоғига сурт. Кейин қурбонгоҳнинг ҳамма томонига қон сепгин.²¹Кейин қурбонгоҳдаги қонни ва мойланиш мойини олиб, Аҳарўн билан ўғилларига ва уларнинг либосларига сепгин. Шундай қилиб, Аҳарўн билан ўғиллари ҳамда уларнинг либослари муқаддас бўлади.²²Шунингдек, қўчқорнинг ёғи ва чарвисини, унинг ички аъзоларини қоплаб турган ҳамма ёғларини, жигарнинг устидаги чарвисини, иккала буйрагини, буйрак атрофидаги ёғларини ва ўнг елкасини, ²³ҳамда Раббийнинг ҳузуридаги саватдан битта юмалоқ нонни, мой қўшилган битта ачитқисиз кулчани ва мой суртилган битта ачитқисиз қотир нонни ол.²⁴Буларнинг ҳаммасини Аҳарўн ва унинг ўғилларининг қўлларига қўй. Улар эса буларни Раббийнинг юзи олдида силкитиб олиб келишсин. ²⁵Сўнг буларни уларнинг қўлларидан олиб, Раббийнинг юзи олдида хушбўй тутатқи сифатида қурбонгоҳда тамоман ёндириш қурбонлиги билан келтир. Бу Раббийга қурбонликдир.²⁶Кейин Аҳарўн учун тайинланган бағишланиш қўчқорининг тўшини олиб, Раббийнинг юзи олдида силкитиб олиб кел. Буниси сенинг улушинг бўлади. ²⁷Сўнг ушбу силкитилган тўш ва Аҳарўн билан унинг ўғиллари учун тайинланган бағишланиш қўчқорининг кўтариб тақдим этилган елкасини муқаддаслагин. ²⁸Бу – Исроил ўғилларидан Аҳарўн ва унинг ўғилларига абадий улуш бўлади, чунки бу – кўтариб тақдим этиш қурбонлигидир. Бу – Исроил ўғилларининг тинчлик қурбонликларидан кўтариб тақдим этиш қурбонлиги бўлиши керак. Бу уларнинг Раббийга кўтариб тақдим этиш қурбонлигидир.²⁹Аҳарўннинг муқаддас руҳонийлик либослари ундан кейин унинг ўғилларига ўтсин. Уларни шу либосларда мойлаши ва бағишлаши керак. ³⁰Аҳарўннинг ўрнига олийруҳоний бўлиб, Муқаддасгоҳда хизмат қилиш учун Йиғин Чодирига кирадиган ўғли бу либосларни етти кун кийиб юрсин.³¹Бағишланиш қўчқорини олиб, унинг гўштини муқаддас жойда қайнатгин. ³²Аҳарўн ва унинг ўғиллари Йиғин Чодирининг кириш жойида қўчқорнинг гўшти ва саватдаги нонларни ейишсин, ³³чунки шу орқали уларни бағишлаш ва муқаддаслаш учун бўлган уларнинг покланиши амалга оширилади. Бегоналар булардан ейиши мумкин эмас, чунки булар ― муқаддасворликдир. ³⁴Агар бағишлаш гўштидан ёки нонлардан эрталабгача қолса, унда қолганларини оловда куйдир: уларни ейиш мумкин эмас, чунки булар ― муқаддасворликдир.³⁵Мен сенга амр этганимдай, худди шундай Аҳарўн ва унинг ўғилларига ҳамма нарсани қил: етти кун давомида уларни хизматга бағишла. ³⁶Шунингдек, ҳар куни поклаш учун гуноҳ учун буқани қурбонликка келтир. Қурбонгоҳни поклаш учун эса унда гуноҳ қурбонлигини амалга ошир ҳамда уни муқаддаслаш учун уни мойла. ³⁷Етти кун давомида қурбонгоҳни покла ва муқаддасла, ана шунда қурбонгоҳ – буюк муқаддасворлик бўлади. Қурбонгоҳга тегадиган ҳамма нарса муқаддас бўлади.³⁸Мана, доимий равишда ҳар куни ушбу қурбонгоҳда иккита бир ёшли қўзини қурбонликка келтиришинг керак. ³⁹Битта қўзини эрталаб, иккинчисини эса кечқурун қурбонликка келтир⁴⁰ва шу билан бирга чорак хин тоза зайтун мойи аралаштирилган эфанинг ўндан бир қисми бўлган сифатли унни келтир. Суюқлик бағишлови сифатида эса бир қўзига қўшиб, чорак хин шароб келтир.⁴¹Бошқа қўзини эса кечқурун қурбонликка келтир. Уни ҳам эрталабдагидек унли бағишлов ва суюқлик бағишлови билан Раббий учун хушбуй тутатқи сифатида қурбонликка келтир. ⁴²Бу тамоман ёндириш қурбонлиги Раббийнинг ҳузурида, Йиғин Чодирининг кириш жойида авлодлар оша қилинсин. Ўша ерда Мен сен билан учрашиб гаплашаман.⁴³У ерда Мен Исроил ўғиллари билан учрашаман ва шуҳратимдан бу жой муқаддасланади. ⁴⁴Мен Йиғин Чодири ва қурбонгоҳни муқаддаслайман. Аҳарўн ва унинг ўғиллари Менга руҳоний бўлишлари учун уларни ҳам муқаддаслайман.⁴⁵Мен Исроил ўғиллари орасида истиқомат қиламан ва уларнинг Худоси бўламан. ⁴⁶Шунда Мен Исроил ўғиллари орасида истиқомат қилиш учун уларни Миср юртидан олиб чиққан Раббий уларнинг Худоси эканлигимни улар билиб оладилар. Мен Раббий – уларнинг Худосиман.

Chapter 30

¹Тутатқи тутатиш учун акас дарахтидан қурбонгоҳ яса. ²Қурбонгоҳ тўртбурчак, узунлиги бир тирсак, эни ҳам бир тирсак, бўйи эса икки тирсак бўлсин. Қурбонгоҳнинг шохлари ўзидан йўниб чиқарилсин.³Қурбонгоҳнинг устини, ён атрофини, шохларини соф олтин билан қопла, айланаси бўйлаб олтиндан гулчамбар яса. ⁴Қурбонгоҳнинг икки бурчагидаги гулчамбарнинг остига иккита олтин ҳалқа ўрнат. Қурбонгоҳни кўтариб юришга ходаларни ўтказиш учун бу ҳалқаларни қурбонгоҳнинг иккала томонидан ўрнат.⁵Ходалар эса акас дарахтидан ясаб, уларни олтин билан қопла. ⁶Қурбонгоҳни эса гувоҳлик Киботининг қопқоғи рўпарасидаги парданинг олдига қўй. Киботнинг қопқоғи устида Мен сенга зоҳир бўламан.⁷Аҳарўн бу қурбонгоҳда хушбўй тутатқи тутатади: ҳар куни эрталаб чироқларни тўғирлаганида, у унда тутатқи тутатади, ⁸ва кечқурун чироқларни ёққанида, у тутатқи тутатади. Бу – сизларнинг авлодларингиз оша Раббийнинг олдида доимий тутатқидир. ⁹Бу қурбонгоҳда бошқа ҳеч қандай тутатқини тутатманглар, тамоман ёндириш қурбонлиги ёки нон бағишлови келтирманглар, унга суюқлик бағишлови ҳам қуйманглар.¹⁰Аҳарўн бир йилда бир марта қурбонгоҳнинг шохлари устида поклашни амалга оширсин. У гуноҳ қурбонлигининг қони билан уни авлодлар оша бир йилда бир марта поклайди. Бу Раббийнинг буюк муқаддасворлигидир”.¹¹Сўнг Раббий Мусога деди: ¹²“Исроилнинг ўғилларидан катта одамларни санаганингда, ҳар бир одам саноқ пайтида Раббийга ўз жони учун тўлов тўласин. Шунда сен уларни санаганингда, уларнинг ораларида ҳалокатли яра бўлмайди. ¹³Ҳисобга олинадиган ҳар бир одам муқаддасгоҳ шеқелидан ярим шеқелни берсин. Бир шеқелда йигирма гераҳ бор, ярим шеқел Раббийга бағишлов бўлиши керак. ¹⁴Ҳисобга олинадиган йигирма ёшли ва ундан катта бўлган ҳар бири Раббийга бағишлов бериши керак.¹⁵Улар ўз жони учун тўловга Раббийга бағишлов сифатида бой одам ярим шеқелдан кўп бермасин, камбағал эса бундан оз бермасин. ¹⁶Исроилнинг ўғилларидан тўлов бўлган бу кумушни Йиғин Чодирини хизматига сарф қил. Раббийнинг олдида бу кумуш Исроил ўғилларига уларнинг жонлари учун тўлов бўлганини эслатиб туради”.¹⁷Раббий Мусога яна деди: ¹⁸“Ювиниш учун мисдан қўлювгич яса. Унинг таглиги ҳам мисдан бўлсин. Қўлювгични Йиғин Чодири билан қурбонгоҳ ўртасида ўрнат ва унга сув қуй.¹⁹Аҳарўн ва унинг ўғиллари унда қўл-оёқларини ювишсин. ²⁰Улар Йиғин Чодирига кираётганларида, ёки ўз хизматида Раббийга қурбонлик келтириш учун қурбонгоҳга яқинлашаётганларида, ўлмасликлари учун сувда ювинишсин. ²¹Шундай қилиб, улар ўлмасликлари учун қўл-оёқларини сувда ювишсин. Бу Аҳарўн ва унинг насллари учун авлодлар оша абадий низом бўлади”.²²Раббий Мусога яна сўзлаб деди: ²³“Қуйидаги энг яхши хушбўй ҳидли зираворлардан ол: беш юз шеқел суюқ мирра, бундан ярмисини — икки юз эллик шеқел долчин, икки юз эллик шеқел хушбўй қамиш ²⁴ҳамда муқаддасгоҳ шеқели бўйича беш юз шеқел кассия ва бир хин зайтун мойидан ўзингга ол. ²⁵Муқаддас мойланиш учун маҳорат билан хушбўй ҳидли мой қил. Бу муқаддас мойланишнинг мойи бўлади.²⁶Ушбу мой билан Йиғин Чодири ва гувоҳлик Киботини, ²⁷хонтахта ва хонтахтанинг ҳамма буюмларини, чироқпоя ва унинг ҳамма буюмларини, тутатқи қурбонгоҳини, ²⁸қурбонлик тамоман ёндириладиган қурбонгоҳ ва унинг ҳамма буюмларини, қўлювгич ва унинг таглигини мойла.²⁹Шу тариқа буларни муқаддасла. Шунда улар буюк муқаддасворлик бўлади ва уларга нимаики тегса, муқаддас бўлади. ³⁰Сўнг ушбу мой билан Аҳарўн ва унинг ўғилларини мойла, Менга руҳоний бўлишлари учун уларни хизматга бағишла. ³¹Исроилнинг ўғилларига эса айт: “Бу Менинг ҳузуримда авлодларинг оша муқаддас мойланишнинг мойи бўлади.³²Ушбу мой билан бошқа одамнинг танасини мойлаш мумкин эмас. Шу таркибдаги мой аралашмасини тайёрламанглар, чунки бу ― муқаддасворликдир. Сизлар учун бу муқаддасворлик бўлсин. ³³Кимки бунга ўхшаш мойни тайёрласа, ёки бу мой билан бошқа одамни мойласа, у ўз халқи орасидан қириб ташланади”.³⁴Раббий Мусога яна деди: “Қуйидаги хушбўй ҳидли зираворлардан: стакта, оних, хушбўй халван ва тоза ладандан ўзингга ол, уларнинг ҳаммаси бир хил миқдорда бўлиши керак. ³⁵Булардан янчилган, пок, муқаддас хушбўй тутатқини маҳорат билан тайёрла. ³⁶Бу тутатқини майда қилиб туй. Мен сен билан учрашадиган Йиғин Чодиридаги гувоҳлик Киботини олдига буни қўй. Бу тутатқи сизлар учун буюк муқаддасворлик бўлсин.³⁷Бу таркибдаги тутатқи аралашмасини ўзларингиз учун қилманглар. Бу тутатқи сизлар учун Раббий ҳузурида муқаддасворлик бўлсин. ³⁸Кимки тутатиш учун бунга ўхшаган тутатқи қилса, у ўз халқи орасидан кириб ташланади”.

Chapter 31

¹Раббий Мусога яна деди: ²“Ана, Мен Яҳудо қабиласидан Хурнинг ўғли бўлмиш Урийнинг ўғли Базалилни тайинладим.³Мен уни Худонинг Руҳи билан тўлдириб, унга фаросат, билим ва ҳар хил маҳоратни ато қилдим, ⁴токи у олтиндан, кумуш ва мисдан буюмларни қилсин, ⁵қимматбаҳо тошларни ўрнатиш учун уларни кессин ва ҳар хил хизмат учун ёғочни ўйсин.⁶Мана, Дан қабиласидан Охисамаҳ ўғли Охолиёвни унга ёрдамчи қилиб танладим. Мен ҳамма маҳоратлиларнинг юрагига донолик солдим, токи улар Мен сенга амр берган барча нарсаларни қилишсин: ⁷Йиғин Чодирини, гувоҳлик Киботи ва унинг қопқоғини, Чодирнинг бошқа жиҳозларини – ⁸хонтахта ва хонтахтанинг буюмларини, соф олтин чироқпоя ва чироқпоянинг ҳамма буюмларини, тутатқи қурбонгоҳини, ⁹қурбонлик тамоман ёндириладиган қурбонгоҳ ва қурбонгоҳнинг ҳамма буюмларини, қўлювгич ва қўлювгичнинг таглигини,¹⁰руҳоний Аҳарўн учун хизмат либослари ва муқаддас либосларни, унинг ўғиллари учун руҳонийлик хизматида киядиган либосларни, ¹¹мойланиш учун мой ва Муқаддасгоҳ учун хушбўй тутатқини қилишсин. Хуллас, Мен сенга қандай амр берган бўлсам, худди шундай ҳаммасини қилишсин”.¹²Раббий яна Мусога сўзлаб деди: ¹³“Исроил ўғилларига айтгин: Менинг Шаббат кунимга риоя қилинглар, чунки бу – Мен билан сизлар ўртангизда авлодларингиз оша бўлган аломатдир, токи Мен сизларни муқаддаслаётган Раббий эканлигимни билиб олинглар. ¹⁴Шаббатга риоя қилинглар, чунки бу сизлар учун муқаддасдир. Ким уни ҳаром қилса, ўша одам ўлимга топширилсин. Ким бу куни ишласа, у ўз халқи орасидан қириб ташлансин. ¹⁵Олти кун давомида ишларини қилсинлар, еттинчи эса – Раббийга бағишланган ором Шаббатидир. Ким Шаббат куни бирор ишини қилса, ўлимга топширилсин.¹⁶Исроил ўғиллари Шаббатга риоя қилишлари ва авлодлар оша Шаббатни абадий аҳд сифатида байрам қилишлари керак. ¹⁷Бу – Исроил ўғиллари билан Менинг ўртамдаги абадий аломатдир. Зеро Раббий олти кун давомида ер ва осмонни яратган, еттинчи куни эса тиниб, ором олган эди”.¹⁸Шундай қилиб, Худо Синай тоғида Мусо билан гапини тугатиб, иккита тош лавҳани, гувоҳлик лавҳасини Мусога берди. Булар Раббийнинг бармоғи билан ёзилган эди.

Chapter 32

¹Халқ эса Мусонинг тоғдан узоқ вақтдан буён тушмаётганини кўрганида, Аҳарўннинг ёнига йиғилишиб, унга: “Қани, бизларга олдимиздан борадиган худони ясаб бергин. Чунки бизни Мисрдан олиб чиққан бу одамга, Мусога нима бўлганини билмаймиз”,- дейишди. ²Шунда Аҳарўн уларга: “Хотинингизнинг, ўғлингизнинг, қизингизнинг қулоқларидаги олтин сирғаларни ечиб олиб, менга келтиринглар”,- деди.³Шунда бутун халқ қулоқларидаги олтин сирғаларни ечиб, Аҳарўнга олиб келди. ⁴У эса олтин сирғаларни қўлларидан олиб, қуйма буқа ясади ва унга ўйиб шакл берди. Улар эса: “Эй, Исроил! Мана, сени Миср еридан олиб чиққан худойинг!”- дейишди.⁵Аҳарўн буни кўргач, олтин буқанинг олдида қурбонгоҳ қурди. Кейин у: “Эртага раббийга байрам бўлади”,- деб эълон қилди. ⁶Эртаси куни халқ эрталаб туриб, тамоман ёндириш қурбонликлари билан тинчлик қурбонликларини келтирди. Кейин ўтириб еб-ичишди ва кўнгилхушлик қилишди.⁷Шунда Раббий Мусога деди: “Ҳозироқ тушгин! Чунки сен Миср еридан олиб чиққан халқинг бузилди. ⁸Улар Мен амр этган йўлдан дарров оғдилар. Ўзларига қуйма буқа ясаб, унга сажда қилдилар, қурбонликлар келтириб: “Эй, Исроил! Мана, бу – сени Мисрдан олиб чиққан худойинг!”- дедилар”.⁹Раббий Мусога яна деди: “Мен бу халқни кўриб турибман, мана, бу – бўйни қаттиқ халқдир! ¹⁰Энди Мени тарк этгин, бу халққа ғазабим ёнсин, Мен уларни қириб ташлайман, сендан эса буюк халқ яратаман”. ¹¹Лекин Мусо ўз Раббий Худосига ёлвориб деди: “Ё, Раббим! Сен Миср еридан буюк қудратинг ва кучли қўлинг билан олиб чиққан Ўз халқингга қаҳринг ёнмасин,¹²токи мисрликлар: “Раббий уларни ҳалокатга: тоғларда ўлдириш ва ер юзидан қириб ташлаш учун олиб чиқди”,- дейишмасин. Алангали ғазабингдан қайтгин, Ўз халқингни қириб ташлашни бекор қилгин. ¹³Ўз қулларинг Иброҳим, Исҳоқ ва Ёқубни ёдга олгин. Сен уларга Ўзинг билан онт ичиб: “Сизларнинг уруғингизни осмондаги юлдузлар каби кўпайтираман ва Мен сизларга айтган мана шу бутун ерни уруғингизга бераман, улар унга абадий эгалик қиладилар”,- деган эдинг. ¹⁴Шунда Раббий Ўз халқига келтирмоқчи бўлган кулфатни бекор қилди.¹⁵Мусо ўгирилиб, тоғдан тушиб келди. Унинг қўлида иккала томонига ёзилган иккита тош лавҳа бор эди – унинг у томонига ҳам, бу томонига ҳам битик ёзилган эди. ¹⁶Лавҳалар Худонинг ижоди эди, лавҳаларга ўйилган битиклар Худонинг битиги эди.¹⁷Йешуа халқнинг шовқин-суронини эшитиб, Мусога: “Мана, қароргоҳда уруш шовқини”,- деб айтди. ¹⁸Лекин Мусо: “Бу ғолибларнинг ҳайқириғи эмас, мағлубларнинг фарёди ҳам эмас. Мен куйлаётганларнинг овозини эшитяпман”,- деди.¹⁹Мусо қароргоҳга яқинлашиб, буқани ва одамларнинг рақс тушаётганини кўрганида, унинг ғазаби ёниб, қўлидаги лавҳаларни ташлаб юборди ва уларни тоғ этагида чилпарчин қилди. ²⁰Мусо уларнинг ясаган буқасини олиб, оловда ёқди. Уни эзиб, кукун қилди-да, сувга сочди. Сувни Исроилнинг ўғилларига ичирди.²¹Мусо Аҳарўнга: “Бу халқ сенга нима қилдики, уларни оғир гуноҳга ботирдинг?”- деди. ²²Аҳарўн эса деди: “Ҳазратимнинг ғазаби ёнмасин! Сен бу халқнинг ёмонликка мойиллигини биласан. ²³Улар менга: Бизга олдимиздан борадиган худони ясаб бергин, чунки бизни Миср еридан олиб чиққан бу одамга, Мусога нима бўлганини билмаймиз, деб айтишди. ²⁴Мен эса уларга: Кимнинг олтин сирғаси бўлса, ечинглар,- дедим. Улар буни менга келтириб бердилар, мен уни оловга ташладим ва мана шу буқа келиб чиқди”.²⁵Мусо халқнинг жиловсиз эканини кўрди, чунки Аҳарўн халқни жиловсиз қилиб, душманлари олдида масхара бўлишларига йўл қўйган эди. ²⁶Мусо қароргоҳнинг кириш томонида туриб: “Ким Раббий томонда бўлса, менинг ёнимга келсин!”- деб бақирди. Шунда Левининг барча ўғиллари унинг ёнига тўпландилар. ²⁷Мусо уларга деди: “Раббий Исроилнинг Худоси шундай демоқда: Ҳар бирингиз қиличингизни ёнингизга олинг. Қароргоҳ бўйлаб, дарвозадан дарвозагача бориб келинглар, ҳар бирингиз биродарингизни, дўстингиз ва яқинингизни ўлдиринглар”.²⁸Левининг ўғиллари эса Мусо айтганидек қилдилар. Шу куни халқдан тахминан уч мингта одам ҳалок бўлди, ²⁹чунки Мусо: “Бугун ҳар бирингиз ўз ўғлингизга, ўз биродарингизга қарши чиқишда қўлларингизни Раббийга бағишланглар, токи У сизларга дуойи юборсин”,- деди.³⁰Эртаси куни Мусо халққа деди: “Сизлар оғир гуноҳ қилдингизлар. Энди мен тоққа Раббийнинг олдига чиқаман, балки сизларнинг гуноҳларингизни қоплай оларман”. ³¹Мусо Раббийнинг олдига қайтиб бориб, шундай деди: “Э-воҳ! Бу халқ оғир гуноҳ қилибди: ўзларига олтин худони ясабди. ³²Аммо энди, уларнинг гуноҳини кечиргин. Агар кечирмасанг, Ўзинг ёзган китобдан менинг исмимни ҳам ўчириб ташлагин”.³³Шунда Раббий Мусога деди: “Ким Менга қарши гуноҳ қилган бўлса, ўшанинг исмини Ўзимнинг китобимдан ўчириб ташлайман. ³⁴Энди бор, бу халқни Мен сенга айтган жойга бошлагин. Мана, Менинг фариштам сенинг олдингдан боради. Хабар оладиган кунда эса Мен уларни қилган гуноҳи учун жазолайман”. ³⁵Шундай қилиб, Раббий Аҳарўн ясаган буқа учун уларни шикастлади.

Chapter 33

¹Сўнг Раббий Мусога айтди: “Қани, сен ҳам, сен Мисрдан олиб чиққан халқ ҳам бу жойдан кетинглар. Мен Иброҳим, Исҳоқ ва Ёқубга: Сизларнинг наслингизга бераман,- деб қасам ичган ерга боринглар. ²Сенинг олдингдан фариштани юбориб, канъанликларни, амўрликларни, хетликларни, перизликларни, ҳивликлар ва ябусликларни ҳайдайман. ³У сизларни сут ва асал оқиб ётган ерга олиб киради. Аммо сизларни йўлда қириб ташламаслигим учун Менинг Ўзим сизларнинг орангизда бормайман, чунки сизлар ўжар халқсизлар”.⁴ Халқ бу даҳшатли сўзни эшитганида, йиғлаб юборди ва ҳеч ким ўз зеб-зийнатини тақмади. ⁵Чунки Раббий Мусога: “Исроил ўғилларига айтгин: Сизлар ўжар халқсизлар. Агар Мен сизларнинг орангизда борсам, сизларни бир лаҳзада қириб ташлашим мумкин. Шунинг учун зеб-зийнатингизни ечиб қўйинглар. Мен сизларни нима қилишим тўғрисида бир қарорга келаман”,- деди. ⁶Исроил ўғиллари Хореб тоғида зеб-зийнатларини ечиб қўйдилар.⁷Мусо эса бир чодирни қароргоҳнинг ташқарисига, қароргоҳдан узоқроққа олиб бориб ўрнатди. Бу чодирга “Йиғин Чодири”, деб ном берди. Раббийни излаётган ҳар бир одам қароргоҳдан ташқарида бўлган Йиғин Чодирига келар эди. ⁸Мусо бу чодирга чиқиб бораётганида, бутун халқ туриб, ўз чодирининг эшиги ёнига чиқиб турар эди. Мусо чодирга кириб кетгунича, унинг орқасидан қараб турар эди. ⁹Мусо чодирга кирганида, булут устуни пастга тушиб, чодирнинг эшиги ёнида турар ва Раббий Мусо билан гаплашар эди.¹⁰Бутун халқ чодирнинг эшиги ёнида турган булут устунини кўрар эди. Шунда бутун халқ ўрнидан туриб, ўз чодирнинг эшиги ёнида таъзим қилар эди. ¹¹Бир одам ўз дўсти билан гаплашганидай, Раббий ҳам Мусо билан юзма-юз гаплашар эди. Кейин Мусо қароргоҳга қайтиб келар, унинг ёш ёрдамчиси Нўн ўғли Йешуа эса чодирни тарк этмас эди.¹²Шундан кейин Мусо Раббийга деди: “Мана, Сен менга: Бу халқни бошлаб боргин, дединг-у, аммо менга: Мен сени исмингни биламан ва сен Менинг нигоҳимда илтифот топдинг, деган бўлсанг ҳам, мен билан кимни юборишингни айтмадинг. ¹³Агар мен Сенинг нигоҳингда илтифот топган бўлсам, илтижо қиламан: Менга Ўз йўлингни очгин, токи Сенинг нигоҳингда илтифот топишим учун Сени чуқур билайин. Бу халқ Сенинг халқинг эканини ўйлагин”.¹⁴Раббий Мусога: “Менинг Ўзим бораман ва сени оромга олиб кираман”,- деди. ¹⁵Мусо эса Раббийга деди: “Агар Сенинг Ўзинг биз билан бормайдиган бўлсанг, бизни бу ердан олиб чиқмагин. ¹⁶Акс ҳолда, мен ҳам, халқинг ҳам Сенинг нигоҳингда илтифот топганимиз қандай билинади? Сен биз билан бирга борганингдан эмасми?! Шу орқали мен ҳам, Сенинг халқинг ҳам ер юзидаги ҳамма халқлардан фарқ қиламиз”.¹⁷Шунда Раббий Мусога: “Сен нимани сўраган бўлсанг, Мен шуни қиламан, чунки сен Менинг нигоҳимда илтифот топдинг ва Мен сени исминг бўйича танийман”,- деди. ¹⁸“Илтижо қиламан – менга Ўз шуҳратингни кўрсатгин”,- деди Мусо.¹⁹Раббий эса деди: “Мен бутун шуҳратимни сенинг олдингдан ўтказаман ва Йаҳвеҳ номимни сенинг олдингда эълон қиламан. Шунда марҳамат қилганимга марҳамат қиламан, шавқат қилганимга шавқат қиламан. ²⁰Лекин Менинг юзимни кўра олмайсан, чунки Мени кўрган одам тирик қолмайди”.²¹Раббий яна деди: “Мана, Менинг жойим бор – шу қоянинг устида тургин. ²²Менинг шуҳратим ўтаётганида, Мен сени қоянинг ёриқ жойига қўяман. Ўтиб кетгунимча, сени қўлим билан тўсиб тураман. ²³Қўлимни олганимда, сен Мени орқамдан кўрасан, юзим эса кўринмайди”.

Chapter 34

¹Раббий Мусога деди: “Олдингиларига ўхшаган иккита тош лавҳа йўниб кел. Сен синдирган олдинги тош лавҳалардаги сўзларни Мен шу лавҳаларга ёзаман. ²Эрталабга тайёр бўл ва эрталаб Синай тоғига чиқиб, тоғ чўққисида Менинг ҳузуримда намоён бўл.³Лекин сен билан бирга ҳеч ким чиқмасин, шунингдек, бутун тоғ бўйлаб ҳеч ким кўринмасин. Ҳатто тоғнинг яқинида мол-қўйлар ҳам боқилмасин”. ⁴Мусо олдингиларига ўхшаган иккита тош лавҳа йўнди ва, Раббий амр этганидай, эртасига саҳарда туриб, қўлига иккала тош лавҳани олиб, Синай тоғига чиқди.⁵Раббий булут ичидан тушиб келди ва Мусонинг ёнида туриб, Йаҳвеҳ номини эълон қилди. ⁶Кейин Раббий Мусонинг олдидан ўтиб, баланд овоз билан гапирди: “Мен Йаҳвеҳ! Мен Йаҳвеҳ – раҳмдил ва иноятли, узоқ сабр-тоқатли ва кўп меҳр-шафқатли содиқ Худоман. ⁷Минг-минг авлодларга шафқат кўрсатиб, бетавфиқликни, қонунбузарлик ва гуноҳларни кечираман. Лекин жазосиз қолдирмасдан, оталарнинг айби учун болаларни ва болаларнинг боласини учинчи ва тўртинчи авлодгача жазолайман”.⁸Ўша заҳоти Мусо ергача эгилиб, Худога сажда қилди ⁹ва деди: “Ё, Раббий! Агар мен Сенинг нигоҳингда илтифот топган бўлсам, илтижо қиламан, ё, Раббий, Сен биз билан бирга боргин. Бу халқ ўжар бўлса ҳам, бизнинг бетавфиқлигимиз ва гуноҳларимизни кечир, бизни Ўзингнинг меросинг қил”,- деди.¹⁰Раббий эса деди: “Мана, Мен аҳд тузаман! Бутун халқинг кўзи олдида мўъжизалар яратаман. Бунақа мўъжизалар ер юзида биронта халқ орасида бўлмаган. Сен учун яратадиган Раббийнинг даҳшатли ишини сен билан бирга бўлган бутун халқ кўради. ¹¹Мен сизларга бугун берадиган амрларга риоя қилинглар. Мен сизларнинг олдингиздан Амўр, Канъан, Хет, Периз, Ҳив ва Ябус халқларини қуваман.¹²Эҳтиёт бўлинглар, сизлар кирадиган юртнинг аҳолиси билан аҳд тузманглар, токи улар сизлар учун тузоқ бўлмасин. ¹³Сизлар эса уларнинг қубонгоҳларини бузиб ташланглар, санамларини чилпарчин қилинглар, бутларга аталган эманзорларини кесиб ташланглар. ¹⁴Раббийдан бошқа худоларга сажда қилманглар, чунки Унинг номи – Рашкчи. У – Эл-Канноу (“Худо Рашкчидир”).¹⁵У ернинг аҳолиси ўз худоларининг ортидан эргашиб, ўзларини бузуқликка бераётганларида ва ўз худоларига қурбонликлар келтираётганларида, сени ҳам таклиф қилмасликлари учун, сен уларнинг қурбонликларидан тановул қилмаслигинг учун улар билан аҳд тузма. ¹⁶Уларнинг қизларини ўғилларингизга олиб берманглар, токи уларнинг қизлари ўз худоларининг ортидан эргашиб, ўзларини бузуқликка бераётганларида, сенинг ўғилларингни ҳам уларнинг худоларининг ортидан эргашиб, бузуқлик қилишларига бермасинлар. ¹⁷Ўзларингга қуйма худолар ясаманглар.¹⁸Ачитқисиз нонлар Байрамини нишонла. Мен сенга амр этганимдай, Абиб ойининг белгиланган вақтида етти кун ачитқисиз нон енг, чунки сен Абиб ойида Мисрдан чиқдинг.¹⁹Бачадонни очиб чиқадиганларнинг ҳаммаси Меникидир. Шунингдек, бачадонни очиб чиқадиган эркак жинсидаги барча чорва: буқалар ва қўйлар ҳам Меникидир. ²⁰Биринчи туғилган эркак эшакни қўзига алмаштир, агар алмаштирмасанг уни қайта сотиб ол. Агар уни қайта сотиб олмасанг, унинг бўйнини синдир. Ҳамма тўнғич ўғилларингни ҳам қайта сотиб ол. Ҳеч ким Менинг ҳузуримга қудуқ келмасин.²¹Олти кун ишла, еттинчи кун эса дам ол. Ҳатто экин экиш ва ҳосилни йиғиш пайтида ҳам дам ол. ²²Буғдой ўримини йиғиштиришни бошлаганингда, Ҳафталар Байрамини нишонла. Йилнинг охирида Йиғиш байрамини нишонла.²³Ҳамма эркакларингиз ҳар йили уч марта Раббийнинг, Исроилнинг Раббий Худосининг юзи олдида намоён бўлиши керак. ²⁴Чунки агар йилида уч марта Раббий Худойингнинг юзи олдида намоён бўлсанг, Мен сеннинг юзинг олдидан халқларни қувиб юбораман ва сеннинг чегараларингни кенгайтираман. Сеннинг ерингни ҳеч ким ҳатто орзу ҳам қила олмайди.²⁵Менга қилинган қурбонликнинг қонини ачитқили нонга қуйма ва Песаҳ Байрами қурбонлигининг гўшти эрталабгача қолдирилмасин. ²⁶Ерингизнинг илк ҳосилларини Раббий Худойингнинг уйига олиб кел”.²⁷Раббий яна Мусога: “Бу сўзларни ёзиб ол! Чунки шу сўзларга биноан Мен сен билан ҳамда Исроил халқи билан аҳд тузаман”,- деди. ²⁸Мусо ўша ерда Раббийнинг ҳузурида емай-ичмай, қирқ кечаю қирқ кундуз бўлди. У иккита тош лавҳага аҳд сўзларини – ўнта амрни ёзди.²⁹Сўнг Мусо Синай тоғидан тушиб келди. У қўлидаги иккита гувоҳлик лавҳаси билан тушиб келаётганида, у Худо билан гаплашгани учун унинг юзидан нур ёғилаётган эди. Мусо эса буни билмас эди. ³⁰Аҳарўн ҳам, жамики Исроил ўғиллари ҳам Мусони кўрдилар-да, мана, унинг юзидан нур ёғилар эди. Шунинг учун улар унга яқинлашишга қўрқдилар. ³¹Мусо уларни чақирди ва Аҳарўн билан бирга барча жамоа оқсоқоллари унинг олдига келишди. Мусо улар билан гаплашганидан кейин,³²жамики Исроил ўғиллари унга яқинлашдилар. Мусо эса Раббий унга Синай тоғида гапирган ҳамма нарсани халққа амр қилди. ³³Мусо улар билан гаплашишни тугатганидан кейин, юзига ёпинчиқ ёпиб олди.³⁴Мусо Раббий билан гаплашиш учун Унинг ҳузурига борганида, у ердан чиққунича ёпинчиқни ечиб қўяр эди. Сўнг чиқиб, Раббий айтган ҳамма амрларни Исроилнинг ўғилларига етказар эди. ³⁵Шунда Исроил ўғиллари Мусонинг юзи ҳамон нур сочиб турганини кўрар эдилар. Шунинг учун Мусо Раббий билан гаплашишга боргунича, юзини ёпинчиқ билан ёпиб юрар эди.

Chapter 35

¹Сўнгра Мусо Исроил ўғилларининг бутун жамоасини тўплаб, уларга деди: “Раббий сизларга бажаришингиз учун амр қилган нарсалар шуларки: ²Олти кун давомида иш қилинглар. Еттинчи кун – эса сизларда муқаддас кун – Раббийда ором олиш шаббати бўлсин. Бу куни кимки бирор иш қилса, у ўлимга топширилсин. ³Шаббат куни биронта масканингизда ҳам олов ёқманглар”.⁴Мусо Исроил ўғилларининг бутун жамоасига яна деди: “Мана, Раббий амр қилган нарсалар шуларки: ⁵Раббийга бағишловлар олиб келинглар. Ҳар ким чин кўнгилдан Раббийга бағишлов сифатида қуйидагиларни олиб келсин: олтин, кумуш, мис, ⁶кўк, алвон, қирмизи рангли мато, майин зиғир, эчки жуни, ⁷қизилга бўялган қўчқор териси, кўк тери, акас дарахти, ⁸чироқлар учун зайтун мойи, мойланиш мойи ва хушбўй тутатқи учун хушбўйликлар, ⁹эфод ва кўкракпечга тақиладиган ақиқ ҳамда бошқа қимматбаҳо тошлар.¹⁰Орангиздан юрагида донолик бўлган ҳар бири келиб, Раббий амр қилган ҳамма нарса ясасин: ¹¹Чодирни, унинг ёпинчиқларини, унинг устки қопламасини, илгакларини, тўсинларини, тамбаларини, устунларини, тагликларини, ¹²Киботни, унинг ходаларини, унинг қопқоғини, Киботни тўсиб турадиган ички пардани,¹³хонтахтани, унинг ходаларини, унинг ҳамма буюмларини ва унга қўйиладиган тақдим нонларини, ¹⁴ёритиш учун чироқпояни, унинг буюмларини, унинг мойчироқларини, мойчироқлар ёритиши учун мойини, ¹⁵тутатқи қурбонгоҳини, унинг ходаларини, мойланиш мойини, хушбўй тутатқиларни, Чодирга кираверишдаги пардани, ¹⁶қурбонлик тамоман ёндириладиган қурбонгоҳни, унинг мис панжарасини, унинг ходаларини, ҳамма буюмларини, қўлювгични, унинг таглигини,¹⁷ҳовлининг пардаларини, унинг устунларини, тагликларини, ҳовлига кираверишдаги пардани, ¹⁸Чодирнинг қозиқларини, ҳовлининг қозиқларини, арқонларини, ¹⁹Муқаддасгоҳда хизмат қилиш учун хизмат либосларини, руҳоний Аҳарўн ва унинг ўғиллари руҳонийлик қилишлари учун муқаддас либосларни”.²⁰Шундай қилиб, Исроил ўғилларининг бутун жамоаси Мусонинг ёнидан қайтиб кетди. ²¹Юраги завқ-шавққа тўлган ва руҳи истак туғдирган ҳар бир одам келиб, Йиғин Чодирини ва ундаги хизматнинг ашёларини ясаш ҳамда муқаддас либосларни тикиш учун Раббийга бағишловлар олиб келишди. ²²Ўз хотинлари билан эрлар келиб, ҳаммалари юрак мойиллиги билан билагузуклар, сирғалар, узуклар, шодалар ва ҳар хил олтин тақинчоқларни Раббийга олиб келишди. Хуллас, Раббийга олтин бағишлови олиб келишни истаган ҳар бир киши олиб келди.²³Кимда кўк, алвон ва қирмизи рангли мато, майин зиғир, эчки жуни, қизилга бўялган қўчқор териси, кўк тери бор бўлса, буларни олиб келди. ²⁴Кумуш ёки мисни бағишлаган ҳар бир киши буларни Раббийга инъом тариқасида олиб келди. Кимда акас дарахти бўлса, Чодирнинг турли эҳтиёжларида ишлатиш учун буларни олиб келди.²⁵Юрагида донолик бўлган барча аёллар ўз қўллари билан йигириб, кўк, алвон, қирмизи ва майин зиғирдан йигирилган матони олиб келишди. ²⁶Юраги завқ-шавққа тўлган барча аёллар эчки жунидан ип йигиришди.²⁷Бошлиқлар эса эфод ва кўкракпечга тақиш учун ақиқ ва бошқа қимматбаҳо тошлар олиб келишди, ²⁸шунингдек, чироқлар учун мой ва мойланиш мойи, хушбўй ҳидли тутатқи учун хушбўйликлар ва зайтун мойини олиб келишди. ²⁹Мусо орқали Раббий амр этган ҳамма ишни бажариш учун юрак мойиллиги билан бермоқчи бўлган Исроилнинг ўғилларидан ҳамма эркагу аёллари Раббийга ихтиёрий бағишловлар олиб келишди.³⁰Мусо эса Исроил ўғилларига деди: “Диққат қилинглар, Раббий айнан Яҳудо қабиласидан Хурнинг ўғли бўлмиш Урийнинг ўғли Базалилни тайинлади. ³¹Раббий уни Ўз Руҳи билан тўлдириб, донолик, фаросат, билим ва ҳар хил маҳорат билан тўлдирди, ³²токи у бадиий безакларни ясасин, олтин, кумуш ва мис билан ишласин, ³³қимматбаҳо тошларни ўрнатиш учун уларни кессин, ёғочни ўйсин ва барча ўймакорлик ишларини қилсин”.³⁴Раббий Базалилга ва Дан қабиласидан Охисамаҳнинг ўғли Охолиёвга ўргатиш иқтидорини ҳам ато қилди. ³⁵Раббий уларнинг юракларини доноликка тўлдирди, токи улар ҳар хил ўймакорликнинг, моҳир тикувчиликнинг, кўк, алвон, қирмизи иплардан ва майин зиғирдан нақш солиш ишларини ҳамда турли ишларни қилувчининг ва матолар тўқувчи тўқувчиларнинг ишларини қилсинлар.

Chapter 36

¹Базалил, Охолиёв ва юрагида донолик бўлганлар, хуллас Раббий маҳорат ва қобилият ато қилган барча Раббий амр этган Муқаддасгоҳ ясаш учун ҳамма ишларни бажаришни бошладилар.²Шундай қилиб, Мусо ишлашни бошлашлари учун Базалилни, Оҳолиёвни, юрагида донолик бўлганларни, Раббий донолик ато қилган барчани ҳамда юраги завқ-шавққа тўлган ҳаммани чақирди. ³Улар эса Муқаддасгоҳ ясаш учун Исроил ўғиллари олиб келган ҳамма инъомларни Мусодан олдилар. Бундан ташқари, халқ ҳар куни эрталаб ихтиёрий бағишловлар олиб келишар эди. ⁴Шунда Муқаддасгоҳнинг ҳар хил ишларини қилаётган барча донолар ўзининг ишларини қолдириб, Мусога келишди ва⁵унга сўзлаб: “Раббий амр этган ишлар учун халқ етарлисидан ортиқ олиб келяпти”,- дейишди. ⁶Шунда Мусо: “Биронта эркак ёки аёл энди Муқаддасгоҳ учун бағишлов олиб келмасин”,- деб буйруқ берди ва қароргоҳда эълон қилинди. Халқ эса бағишлов олиб келишни тўхтатди. ⁷Ҳар хил ишни бажаришга ашёлар етарли эди, ҳатто ортиб ҳам қолар эди.⁸ Чодир ишлари билан машғул бўлган барча маҳоратли одамлар майин зиғир, кўк, алвон ва қирмизи матодан ўнта ёпинғич тикдилар; буларга керубларнинг тасвирини каштага солдилар. ⁹Ҳар бир ёпинғичнинг бўйи йигирма саккиз тирсак, ҳар бир ёпинғичнинг эни эса тўрт тирсак эди. Ҳамма ёпинғичларнинг ўлчови бир хил эди. ¹⁰У ёпинғичлардан бештасини бир-бири билан бирлаштирди, бошқа бештасини ҳам бир-бири билан бирлаштирди.¹¹Бир ёпинғичнинг четига, у бошқаси билан уланадиган жойида кўк рангли ҳалқа ясади. Худди шундай, охирги ёпинғичнинг четига ҳам, уни бошқаси билан улаш учун ҳалқа ясади. ¹²Биринчи ёпинғичда элликта ҳалқа ва бошқаси билан уланадиган ёпинғичнинг четида ҳам элликта ҳалқа ясади. Тикилган ҳалқалар бир-бирига рўпарама-рўпара эди. ¹³Сўнг у олтиндан элликта илгак ясади, ёпинғичларни илгаклар билан бир-бирига улади. Шунда Чодир бир бутун бўлди.¹⁴Сўнг Чодирни қоплаш учун эчки жунидан қопламалар қилди: жами бўлиб, ўн битта қоплама қилди. ¹⁵Бир қопламанинг бўйи ўттиз тирсак, эни эса тўрт тирсак эди. Ўн битта қопламанинг ҳаммаси бир ўлчовда эди. ¹⁶У бешта қопламани алоҳида ва олтита қопламани алоҳида бирлаштир. ¹⁷Сўнг охири қопламанинг четига бошқа қоплама билан уланиши учун элликта ҳалқа қилди ва у билан уланиши учун бошқа қопламанинг четига элликта ҳалқа қилди.¹⁸Сўнг у Чодирнинг қопламаси бир бутун бўлиши учун қопламаларни бирлаштиришга мисдан элликта илгак ясади. ¹⁹Яна Чодирни қоплаш учун қўчқорнинг қизилга бўялган терисидан том ва кўк теридан ташқи том қилди.²⁰Сўнг акас дарахтидан Чодирни тутиб турадиган тўсинлар ясади. ²¹Ҳар бир тўсиннинг бўйи ўн тирсак, эни эса бир ярим тирсак эди. ²²Ҳар бир тўсиннинг остида бир-бирига қарама-қарши бўлган иккита тиргак ясади. У Чодирнинг ҳамма тўсинларини шундай қилди. ²³Чодирнинг жануб томони учун йигирмата тўсин ясади.²⁴Бу йигирмата тўсин учун қирқта кумуш таглик ясади. Бир тўсин остида унинг иккита тиргаги учун иккитадан таглик ва бошқа тўсин остида унинг иккита тиргаги учун ҳам иккита таглик ясади. ²⁵Чодирнинг шимол тарафидаги бошқа томони учун йигирмата тўсин ясади. ²⁶У қиртқа кумуш таглик ҳам ясади. Бир тўсин остига қўйиш учун иккита таглик ҳамда бошқа тўсиннинг остига қўйиш учун иккита таглик ясади.²⁷Чодирнинг ғарб тарафидаги орқа томони учун олтита тўсин, ²⁸ва Чодирнинг орқасидаги бурчаклар учун иккита тўсин ясади.²⁹Булар пастдан ва юқоридан бир ҳалқага бирлаштирилган эди: иккала бурчакдаги иккита тўсинни шундай бирлаштирди. ³⁰Шундай қилиб, саккизта тўсин ва ўн олтита кумуш таглик ясади, яъни ҳар бир тўсин остида иккита таглик бўлди.³¹Тўсинлар учун акас дарахтидан тамбалар ясади: Чодирнинг бир томонида бешта тамба, ³²Чодирнинг бошқа томонида бешта тамба, Чодирнинг орқа томонида бешта тамба, ³³тўсинларнинг ўртасидан эса бир чеккасидан бошқа чеккасигача ўтказиладиган ички тамба ясади. ³⁴Сўнг тўсинларни олтин билан қоплади, тамбаларни ушлаб турадиган ҳалқалар олтиндан ясади, тамбаларни ҳам олтин билан қоплади.³⁵Сўнг майин зиғир, кўк, алвон ва қирмизи матодан парда қилиб, унга керубларнинг тасвирини каштага солди. ³⁶Парда учун акас дарахтидан тўртта устун ясади. Устунларни олтин билан қоплади, уларнинг илгаклари ҳам олтиндан эди. Устунлар учун кумушдан тўртта таглик ясади.³⁷Чодирнинг кириш жойи учун майин зиғир, кўк, алвон ва қирмизи матодан парда қилиб, унга кашта тикди. ³⁸Бу парда учун бешта устун ясади. Устунларнинг тепаси ва ҳалқаларини олтин билан қоплади, устунларнинг бешта таглигини эса мисдан қилди.

Chapter 37

¹Базалил эса акас дарахтидан Кибот ясади. Унинг узунлиги икки ярим тирсак, эни бир ярим тирсак, бўйи эса бир ярим тирсак эди. ²Унинг ичкари-ю ташқарисини соф олтин билан қоплаб, айланаси бўйлаб олтин гулчамбар қилди. ³Кибот учун эритилган олтиндан тўртта ҳалқа ясаб, унинг тўртта пастки бурчагига ўрнатди: иккита ҳалқа унинг бир томонида, иккита ҳалқа бошқа томонида эди.⁴Сўнг акас дарахтидан ходалар ясаб, уларни олтин билан қоплади. ⁵Киботни кўтариб юриш учун Киботнинг иккала томонидаги ҳалқадан ходаларни ўтказди. ⁶Соф олтиндан Киботнинг қопқоғи ясади: унинг узунлиги икки ярим тирсак, эни эса бир ярим тирсак эди.⁷Сўнг олтиндан иккита керуб ясади: уларни қопқоқнинг иккала четига зарб уриб ясади. ⁸Битта керуб қопқоқнинг бир четида, иккинчи керуб иккинчи четида бўлиб, икки чеккадан ҳам қопқоқнинг ўзидан бўлган керублар ясади. ⁹Керубларнинг тепага ёйилган қанотлари бўлиб, ўз қанотлари билан қопқоқни беркитиб турар эди. Уларнинг юзлари эса бир-бирларига қаратилган бўлиб, юзлари қопқоққа қараб турар эди.¹⁰Сўнг акас дарахтидан хонтахта ясади: унинг узунлиги икки тирсак, эни бир тирсак, бўйи эса бир ярим тирсак эди. ¹¹Уни соф олтин билан қоплаб, четларига айлана қилиб олтин гулчамбар ясади. ¹²Яна унинг атрофи бўйлаб кафт кенглигида деворчалар қилиб, деворчалар устида айлана қилиб олтин гулчамбар ясади. ¹³Сўнг эритилган олтиндан тўртта ҳалқа ясаб, ҳалқаларни унинг тўртала бурчагидаги тўртала оёғига ўрнатди.¹⁴Хонтахтани кўтариб юриш мақсадида ходаларни ҳалқаларга ўтказиш учун ҳалқалар хонтахтанинг деворчаларида эди. ¹⁵Хонтахтани кўтариб юриш учун акас дарахтидан ходалар ясаб, уларни олтин билан қоплади. ¹⁶Кейин хонтахтага қўйиладиган идишлар: лаган, тутатқидон, қуйиш учун коса ва кўзалар соф олтиндан ясади.¹⁷Соф олтиндан чироқпоя ясади. Чироқпояни зарб уриб ясади. Унинг шохчалари, пиёлачалари, куртаклари ва гуллари унинг танасидан чиқиб, танаси билан бир бутун эди. ¹⁸Унинг ёнларидан эса олтита шохча чиқарилди: учта шохчаси унинг бир ёнидан, учта шохчаси бошқа ёнидан чиқарилди. ¹⁹Чироқпоянинг бир шохчасида бодом гулига ўхшаш учта пиёлача билан куртаклару гуллар бор эди ва бошқа шохчасида бодом гулига ўхшаш учта пиёлача билан куртаклару гуллар бор эди. Шундай қилиб, чироқпоядан чиққан ҳамма олтита шохчада худди шундай эди.²⁰Чироқпоянинг танасида эса бодом гулига ўхшаш тўртта пиёлача билан куртаклару гуллар бор эди. ²¹Чироқпоянинг танасидан чиқадиган олтита шохчада куртаклар бўлди: икки шохчасининг остида битта куртак, бошқа икки шохчасининг остида битта куртак, бошқа икки шохчасининг остида битта куртак бор эди. ²²Чироқпоя эса шохчалари ва куртаклари билан битта қилиб, зарб қилинган соф олтиннинг яхлит бўлагидан ясади.²³Чироқпоя учун соф олтиндан еттита мойчироқ, қисқичлар ва патнислар ясади. ²⁴Чироқпоя ва унинг ҳамма буюмлари бир талант соф олтиндан ясади.²⁵Акас дарахтидан тутатқи қурбонгоҳи ясади. Қурбонгоҳ тўртбурчак бўлиб, узунлиги бир тирсак, эни ҳам бир тирсак, бўйи эса икки тирсак эди. Қурбонгоҳнинг шохлари ўзидан йўниб чиқарилди. ²⁶Қурбонгоҳнинг устини, ён-атрофини, шохларини соф олтин билан қоплади, айланаси бўйлаб олтиндан гулчамбар ясади.²⁷Қурбонгоҳнинг икки бурчагидаги гулчамбарнинг остига иккита олтин ҳалқа ўрнатди. Қурбонгоҳни кўтариб юришга ходаларни ўтказиш учун бу ҳалқаларни қурбонгоҳнинг иккала томонидан ўрнатди. ²⁸Ходалар эса акас дарахтидан ясаб, уларни олтин билан қоплади. ²⁹Муқаддас мойланиш учун мой ва тоза, хушбўй ҳидли тутатқи маҳорат билан тайёрлади.

Chapter 38

¹Базалил акас дарахтидан тамоман ёндириш қурбонлиги учун тўртбурчакли қурбонгоҳ ясади. Унинг узунлиги беш тирсак, эни ҳам беш тирсак, бўйи эса уч тирсак эди. ²Қурбонгоҳнинг тўрттала бурчагига ўзидан йўниб чиқарилган шохларни ясади ва уни мис билан қоплади. ³Қурбонгоҳнинг ҳамма буюмлари – қозонлар, кураклар, тоғорачалар, санчқилар, оловкураклар мисдан ясади.⁴Қурбонгоҳга мисдан тўрсимон панжара ясади. Уни қурбонгоҳнинг ичига – чеккасига пастдан қурбонгоҳнинг ярмигача етиб борадиган қилиб ўрнатди. ⁵Ходаларни ўтказиш учун мис панжаранинг тўртала бурчагига тўртта ҳалқа ясади.⁶Акас дарахтидан ходалар ясаб, ходаларни мис билан қоплади. ⁷Қурбонгоҳ ёнларидаги ҳалқаларга ходаларни ўтказиб қўйди, токи уларнинг ёрдамида уни кўтариб юришсин. Уни тахтадан, ичини ковак қилиб ясади.⁸Йиғин Чодирининг кириш жойида хизмат қилаётган аёлларнинг мис ойналаридан мис қўлювгич ва унинг таглиги ясади.⁹Сўнг Чодирнинг ҳовлиси ясади. Ҳовлининг жануб томонидаги пардалар майин зиғирдан бўлиб, узунлиги юз тирсак эди. ¹⁰Пардалар учун йигирмата устун ва уларнинг йигирмата мисли таглиги ясади. Устунларнинг илгаклари ва боғичлари эса кумушдан эди.¹¹Ҳовлининг шимол томонидаги пардаларнинг узунлиги ҳам юз тирсак эди, улар учун йигирмата устун ва уларнинг йигирмата мисли таглиги ясади. Устунларнинг илгаклари ва боғичлари эса кумушдан эди. ¹²Ҳовлининг ғарб томонидаги пардаларнинг узунлиги эллик тирсак эди. Улар учун ўнта устун ва ўнта таглик ясади. Устунларнинг илгаклари ва боғичлари эса кумушдан эди.¹³Шарққа қараган ҳовлининг олд томонидаги пардаларнинг узунлиги эллик тирсак эди. ¹⁴Шу жумладан ўнг томонидаги пардаларнинг узунлиги ўн беш тирсак эди. Улар учун учта устун ва учта таглик ясади. ¹⁵Чап томонидаги эса пардаларнинг узунлиги ўн беш тирсак эди. Улар учун учта устун ва таглик ясади. ¹⁶Ҳовлининг ҳамма томонидаги пардаларни майин зиғирдан қилди,¹⁷устунларнинг таглигини мисдан, илгаклари ва ҳалқаларини эса кумушдан қилди. Устунларнинг тепасини кумуш билан қоплади. Ҳовлининг ҳамма устунлари кумуш боғичлар билан боғланган эди. ¹⁸Ҳовлининг кириш жойининг пардаси майин зиғир, кўк, алвон ва қирмизи матодан кашта солиб қилинган эди. Бу парданинг эни йигирма тирсак, бўйи эса ҳовлининг пардалари каби, беш тирсак эди. ¹⁹Бу парда учун тўртта устун ва тўртта мис таглик ясади. Унинг илгаклари ва ҳалқаларини кумушдан қилди. Устунларнинг тепасини кумуш билан қоплади. ²⁰Чодир ва ҳовлининг ҳамма томонидаги барча қозиқлар мисдан ясади.²¹Мусонинг буйруғига биноан қилинган, руҳоний Аҳарўннинг ўғли Итамар назорати остида бўлган, левитлар хизмати учун Гувоҳлик Чодирига сарфланган нарсаларнинг ҳисоби мана шулар: ²²(Раббийнинг Мусога берган амрига кўра бу ҳамма ишларни Яҳудо қабиласидан Хурнинг ўғли бўлмиш Урининг ўғли Базалил ²³ва у билан бирга Дан қабиласидан бўлган Охисамаҳ ўғли Охолиёв бажарди. Охолиёв ўймакор, моҳир тикувчи ва кўк, алвон, қирмизи ҳамда майин зиғирдан кашта солувчи эди).²⁴Муқаддасгоҳнинг барча ишларига ишлатилган ҳамма олтиннинг, бағишлов қилиб келтирилган олтиннинг жами – йигирма тўққиз талант ва муқаддасгоҳ шеқели ўлчови бўйича етти юз ўттиз шеқел эди. ²⁵Ҳисобга олинган халқдан йиғилган кумушнинг жами – юз талант ва муқаддасгоҳ шеқели ўлчови бўйича бир минг етти юз етмиш беш шеқел эди. ²⁶Бу миқдор – ҳисобга олинган йигирма ва ундан катта ёшдаги олти юз уч минг беш юз элликта одамнинг ҳар бирига, муқаддасгоҳ шеқели ўлчови бўйича ярим шеқелдан тўғри келар эди.²⁷Юз талант кумуш Муқаддасгоҳнинг таглиги ва парданинг таглигига ишлатилди. Юз талантдан юзта таглик қилиниб, ҳар бир таглик учун бир талант кумуш сарф қилинди. ²⁸Бир минг етти юз етмиш беш шеқел кумушдан эса устунлар учун илгаклар ва боғичлар қилди. Бу кумуш билан устунларнинг тепасини ҳам қоплади. ²⁹Бағишловга келтирилган миснинг миқдори етмиш талант ва икки минг тўрт юз шеқел эди.³⁰Бу мисдан Йиғин Чодирининг кириш қисмидаги устунларнинг тагликлари, мис қурбонгоҳ, қурбонгоҳнинг мис панжараси ва ҳамма буюмлари, ³¹бутун ҳовлидаги устунларнинг тагликлари, ҳовлининг кириш жойидаги устунларнинг тагликлари, Йиғин Чодирининг ва ташқи ҳовлининг қозиқлари қилинган эди.

Chapter 39

¹Улар кўк, алвон ва қирмизи матодан Муқаддасгоҳда хизмат қилиш учун хизмат либослари тикдилар. Шунингдек, Раббий Мусога амр этганидай, Аҳарўнга муқаддас либослар тикдилар.²Улар олтиндан, кўк, алвон, қирмизи мато ва майин зиғирдан эфод қилдилар. ³Улар олтинни юпқа қилиб эзиб, ип қилиб кесдилар. Буларни маҳорат билан кўк, алвон, қирмизи ва майин зиғир иплар орасига қўшиб тўқидилар.⁴Эфодни бирлаштириш учун боғичлар қилдилар; у иккала четидан ҳам боғланган эди. ⁵Раббий Мусога амр этганидай, эфоднинг устидаги камарни олтиндан, кўк, алвон, қирмизи мато ва майин зиғирдан ясадилар.⁶Кейин ақиқ тошларини йўндилар ва уларга муҳр ўйгандай қилиб, Исроил ўғилларининг исмини ўйиб ёздилар ва уларни олтин уяларга ўрнатиб, ⁷Раббий Мусога амр этганидай, Исроилнинг ўн икки қабиласини эслатиш учун эфоднинг елка боғичига қўйдилар.⁸Сўнг эфод сингари кўкракпечни олтиндан, кўк, алвон ва қирмизи мато ҳамда майин зиғирдан маҳорат билан тикдилар. ⁹Кўкракпеч тўртбурчакли бўлиб, икки қаватли эди. Унинг бўйи бир қарич, эни ҳам бир қарич бўлиб, у икки қават эди.¹⁰Кўкракпечга тошларни тўрт қатор қилиб тердилар: қизил ёқут, хризолит ва зумрат тошларни биринчи қаторга тердилар. ¹¹Иккинчи қаторга феруза, зангори ёқут ва олмосни тердилар. ¹²Учинчи қаторга ложувард, агат ва аметист тошларини тердилар. ¹³Тўртинчи қаторга топаз, ақиқ ва яшма тошларини тердилар. Ҳамма тошлар олтин уячаларга ўрнатилди.¹⁴Бу тошлар Исроил ўғиллари исмининг сони бўйича эди: уларнинг исми сонига кўра улар ўн иккита эди. Уларнинг ҳар бирига, муҳр ўйгандай қилиб, ўн икки қабиладан биттасининг исми ўйиб ёзилган эди. ¹⁵Улар кўкракпеч учун соф олтиндан ип каби эшилган, иккита ўрилган занжирча ясадилар. ¹⁶Яна иккита олтин уя ва иккита олтин ҳалқа ясаб, иккала ҳалқани кўкракпечнинг икки четига ўрнатдилар.¹⁷Иккала олтин занжирчани кўкракпечнинг четидаги ҳалқаларга тақиб, ¹⁸иккала занжирчанинг иккинчи учини иккита уяга маҳкамладилар ва эфоднинг олд томонидаги елка боғичларига ўрнатдилар.¹⁹Олтиндан яна иккита ҳалқа ясадилар. Уларни кўкракпечнинг остки четига – эфоднинг ички қисмидаги жойига ўрнатдилар. ²⁰Олтиндан бошқа иккита ҳалқа ясаб, уларни эфоднинг олд томонига, иккала елка боғичининг пастига – эфоднинг каштали камари устида бирлашадиган жойига ўрнатдилар.²¹Раббий Мусога амр этганидай, кўкракпеч эфоднинг каштали камари устида туриши ва эфоддан осилиб қолмаслиги учун кўкракпечни ҳалқалари ёрдамида эфоднинг ҳалқаларига кўк боғич билан боғладилар.²²Эфоднинг ридосини бутунлай кўк матодан тўқиб қилдилар. ²³Ридонинг ўртасидан совутнинг тешиги каби бош сиғадиган тешик қилдилар ва ридо йиртилиб кетмаслиги учун тешикни айланасига тўқидилар. ²⁴Ридонинг этагига айланаси бўйлаб кўк, алвон, қирмизи ипдан анорлар ясадилар.²⁵Соф олтиндан қўнғироқчалар ясаб, қўнғироқчаларни ридо этагига айланаси бўйлаб анорларнинг орасига осиб чиқдилар. ²⁶Раббий Мусога амр этгандай, хизмат учун қилинган ридонинг этагига айланаси бўйлаб анор ва қўнғироқча, анор ва қўнғироқчани ўрнатдилар.²⁷Аҳарўн билан унинг ўғилларига майин зиғирдан кўйлаклар, ²⁸кидар, пешонабоғлар ва ички кийимлар қилдилар. ²⁹Шунингдек, Раббий Мусога амр этганидай, майин зиғирдан ва кўк, алвон ҳамда қирмизи жундан кашта солиб камар ясадилар.³⁰Сўнг соф олтиндан лавҳа – муқаддасворликнинг тожи ясадилар. Лавҳанинг юзига муҳрни ўйгандай, “Раббийнинг муқаддасворлиги”, деб ўйиб ёздилар. ³¹Раббий Мусога амр этганидай, лавҳани кидарнинг устига ўрнатиш учун унга кўк боғич боғладилар.³²Шундай қилиб, Йиғин Чодири учун ҳамма ишлар ниҳоясига етди. Раббий Мусога амр этгандай, Исроил ўғиллари ҳаммасини шундай қилдилар. ³³Мусонинг олдига Чодирни, Чодирнинг қопламаси ва унинг ҳамма қисмларини олиб келдилар: илгакларни, тўсинларни, тамбаларни, устунларни, тагликларни, ³⁴қизилга бўялган қўчқор терисидан қилинган томни, кўк теридан қилинган томни, “Муқаддаслар-Муқаддасини” тўсиб турадиган ички пардани, ³⁵гувоҳлик Киботини, унинг ходалари ва қопқоғини,³⁶хонтахтани, унинг ҳамма буюмларини, унга қўйиладиган тақдим нонларини, ³⁷соф олтиндан қилинган чироқпояни, унинг мойчироқларини, шунингдек, унга ўрнатилган мойчироқларни, унинг ҳамма буюмларини, мойчироқлар ёритиши учун мойни, ³⁸олтин қурбонгоҳни, мойланиш мойини, хушбўй тутатқиларни, Чодирга кириш жойидаги пардани, ³⁹мис қурбонгоҳни, унинг мис панжарасини, ходаларини, ҳамма буюмларини, қўлювгич ва унинг таглигини,⁴⁰ҳовлининг пардаларини, устунларини, тагликларини, ҳовлига кириш жойидаги пардаларни, қозиқларни, арқонларни, Йиғин Чодиридаги хизматнинг ҳамма ашёларини, ⁴¹Муқаддасгоҳда хизмат учун хизмат либосларини, руҳоний Аҳарўннинг муқаддас либослари ва унинг ўғилларининг руҳонийлик хизматлари учун муқаддас либосларини олиб келдилар.⁴²Раббий Мусога амр этганидай, Исроил ўғиллари бу барча ишларни шундай қилдилар. ⁴³Мусо қилинган ҳамма ишларни кўздан кечирди-да, мана, Раббий амр этганидай, улар бу ишларни шундай бажарган эдилар. Мусо эса уларни дуо қилди.

Chapter 40

¹Раббий Мусога сўзлаб деди: ²“Биринчи ойнинг биринчи кунида Йиғин Чодирини ўрнат.³Сўнг гувоҳлик Киботини Чодирга олиб кириб, Киботни ички парда билан тўсиб қўй. ⁴Кейин хонтахтани олиб кир ва унинг ашёларини устига жойлаштир. Чироқпояни ҳам олиб кириб, унга мойчироқларни ўрнат.⁵Тутатқи тутатиш олтин қурбонгоҳини гувоҳлик Киботининг олдига қўй ва Чодирга кириш жойи олдига пардани ос. ⁶Тамоман ёндириш қурбонгоҳини Йиғин Чодирининг кириш жойи олдига қўй. ⁷Қўлювгични Йиғин Чодири билан қурбонгоҳ ўртасига ўрнатиб, ичига сув қуй.⁸Айланаси бўйлаб ҳовлини ўрнатгин ва ҳовлининг кириш жойига пардани ос. ⁹Сўнг мойланиш мойини олиб, Чодир ва унинг ҳамма ашёларини мойла. Шундай қилиб, Чодир ва унинг ҳамма ашёларини муқаддасла. Шунда Чодир муқаддас бўлади. ¹⁰Тамоман ёндириш қурбонгоҳи ва унинг ҳамма буюмларини ҳам мойлаб, қурбонгоҳни муқаддасла. Шунда қурбонгоҳ буюк муқаддасворлик бўлади. ¹¹Қўлювгич ва унинг таглигини ҳам мойлаб, уни муқаддасла.¹²Сўнг Аҳарўн билан ўғилларини Йиғин Чодирига кириш жойига олиб кел ва уларни сув билан ювинтириб, ¹³Аҳарўнга муқаддас либосларни кийдириб, уни мойла ва муқаддасла, токи у Мен учун руҳоний бўлсин.¹⁴Шундан кейин унинг ўғилларини ҳам олиб келиб, уларга кўйлакларни кийдиргин. ¹⁵Отасини мойлаганингдай, уларни ҳам мойла, токи улар Мен учун руҳоний бўлсинлар. Шунда уларнинг мойланиши уларни авлодлари оша абадий руҳонийликка бағишлайди”. ¹⁶Раббий амр этганидай, Мусо ҳамма ишни шундай қилди.¹⁷Иккинчи йилнинг биринчи ойида, ойнинг биринчи кунида Йиғин Чодири ўрнатилди. ¹⁸Мусо Чодирни ўрнатиб, таглигини мустаҳкамлаб, унинг тўсинларини, тамбалари ва устунларини ўрнатди. ¹⁹Сўнгра, Раббий Мусога амр этганидай, Чодирнинг устига қопламани ёйди ва қоплама устидан томни қўйди. ²⁰Кейин иккита тош лавҳани олиб, Киботга солиб қўйди. Ходаларни Кибот ҳалқасидан ўтказди ва қопқоғини Кибот устига қўйди.²¹Раббий Мусога амр этганидай, Киботни Чодирга олиб кирди. Ички пардани осиб, гувоҳлик Киботини тўсиб қўйди. ²²Йиғин Чодирига – Чодирнинг шимол томонига, ички парданинг ташқарисига хонтахтани қўйди. ²³Раббий Мусога амр этганидай, хонтахта устига Раббийнинг ҳузурида қатор қилиб, тақдим нонларини қўйди.²⁴Йиғин Чодирига – хонтахтанинг рўпарасига, Чодирнинг жануб томонига чироқпояни қўйди. ²⁵Раббий Мусога амр этганидай, Раббийнинг ҳузурида мойчироқларни ёқди.²⁶Йиғин Чодиридаги ички парданинг ташқарисига олтин қурбонгоҳни қўйди. ²⁷Раббий Мусога амр этганидай, қурбонгоҳда хушбўй тутатқи тутатди.²⁸Чодирга кириш жойи олдига пардани осди. ²⁹Йиғин Чодирига кириш жойи олдида тамоман ёндириш қурбонгоҳини ўрнатди. Раббий Мусога амр этганидай, қурбонгоҳда тамоман ёндириш қурбонлиги билан нон бағишловини келтирди. ³⁰Йиғин Чодири билан қурбонгоҳ ўртасида қўлювгични ўрнатиб, ювиниш учун ичига сув қуйди.³¹Мусо, Аҳарўн ва Аҳарўннинг ўғиллари унда қўл ва оёқларини ювдилар. ³²Раббий Мусога амр этганидай, улар Йиғин Чодирига кирганларида ва қурбонгоҳга яқинлашганларида, қўл ва оёқларини ювишар эдилар. ³³Сўнгра Чодир билан қурбонгоҳнинг атрофига айланаси бўйлаб ҳовлини ўрнатди ва ҳовлининг кириш жойи олдига пардани осди. Шу тариқа Мусо ишни тугатди.³⁴Шунда Йиғин Чодирини булут қоплади ва Раббийнинг шуҳрати Чодирни тўлдирди. ³⁵Мусо Йиғин Чодирига кира олмади, чунки булут уни қоплади ва Раббийнинг шуҳрати Чодирни тўлдирди.³⁶Чодирдан булут кўтарилганида, Исроил ўғиллари йўлга чиқиб, саёҳатларини давом эттирар эдилар. ³⁷Булут кўтарилмаганда эса, то булут кўтариладиган кун келмагунча, улар йўлга чиқишмас эди. ³⁸Шундай қилиб, бутун Исроил хонадонининг кўз олдида уларнинг саёҳати давомида Йиғин Чодирининг устида кундузи Раббийнинг булути, тунда эса олови турар эди. Омин.

Leviticus

Chapter 1

¹Раббий Мусони чорлаб, унга Йиғин Чодиридан сўзлади ва шундай деди: ²“Исроил ўғилларига эълон қилиб айтгин: Агар сизлардан бирор киши Раббийга қурбонлик келтирмоқчи бўлса, чорвадан келтирмоқчи бўлса, катта ва кичик қорамолдан қурбонлик келтирсин.³Агар унинг қурбонлиги тамоман ёндириш қурбонлиги сифатида катта қорамол бўлса, эркак жинсидаги бенуқсон ҳайвонни келтирсин. Раббийдан илтифот олиш учун уни Йиғин Чодирининг кириш жойига олиб келсин ⁴ва тамоман ёндириш қурбонлигига келтириладиган ҳайвоннинг бошига қўлларини қўйсин, шунда гуноҳлари кечирилиши учун илтифот олади.⁵Сўнг у буқани Раббийнинг қаршисида сўйсин. Аҳарўннинг ўғиллари руҳонийлар эса қонни олиб келиб, ушбу қонни Йиғин Чодирига кираверишда турган қурбонгоҳнинг ҳар томонига пуркасинлар. ⁶Сўнг у тамоман ёндириш қурбонлигининг терисини шилиб олиб, уни бўлакларга бўлсин.⁷Аҳарўннинг ўғиллари руҳонийлар эса қурбонгоҳ устига олов ёқсинлар ва олов устига ўтин қўйсинлар. ⁸Шунингдек, Аҳарўннинг ўғиллари руҳонийлар бўлакларни, калла ва ёғни қурбонгоҳдаги оловда ёнаётган ўтинлар устига қўйсинлар, ⁹унинг ички аъзолари ва оёқларини эса сув билан ювсинлар. Сўнг руҳоний буларнинг ҳаммасини қурбонгоҳда ёқиб юборсин. Бу ― Раббийга ёқимли бўлган хушбўй тутатқи сифатида тамоман ёндириш қурбонлигидир.¹⁰Агар тамоман ёндириш қурбонлиги кичик қорамолдан: қўй ёки эчкидан бўлса, унда эркак жинсидаги бенуқсон ҳайвонни келтирсин. ¹¹Уни қурбонгоҳнинг шимолий томонида Раббийнинг қаршисида сўйсин. Аҳарўннинг ўғиллари руҳонийлар эса унинг қонини қурбонгоҳнинг ҳар томонига пуркасинлар.¹²Сўнг уни бўлакларга бўлиб, боши ва ёғини ажратсинлар. Руҳоний буларни қурбонгоҳдаги оловда ёнаётган ўтинлар устига қўйсин, ¹³унинг ички аъзолари ва оёқларини эса сув билан ювсин. Сўнг руҳоний буларнинг ҳаммасини олиб келиб, қурбонгоҳда ёқиб юборсин. Бу ― Раббийга ёқимли бўлган хушбўй тутатқи сифатида тамоман ёндириш қурбонлигидир.¹⁴Агар у Раббийга тамоман ёндириш қурбонлигига қушлардан келтирса, унда қурбонликка мусича ёки ёш кабутардан келтирсин. ¹⁵Руҳоний уни қурбонгоҳга олиб келиб, бошини узсин ва қурбонгоҳда ёқиб юборсин, қонини эса қурбонгоҳнинг деворига сиқсин.¹⁶Унинг жиғилдони ва патларини ажратиб, қурбонгоҳ ёнига, кул турган унинг шарқий томонига ташласин. ¹⁷Сўнг унинг қанотларини ажратмасдан синдирсин. Шундай қилиб, руҳоний уни қурбонгоҳда, олов ёнаётган ўтинларда ёқиб юборсин. Бу ― Раббийга ёқимли бўлган хушбўй тутатқи сифатида тамоман ёндириш қурбонлигидир.

Chapter 2

¹Агар кимдир Раббийга нон бағишлови қурбонлигини келтирмоқчи бўлса, унда буғдой унини олиб келсин ва унга мой қуйиб, устига ладан қўйсин. ²Сўнгра уни Аҳарўннинг ўғиллари руҳонийларга олиб келсин. Руҳоний қўлини тўлдириб, мой қўшилган унни ладаннинг ҳаммаси билан бирга олсин ва буларни хотира учун қурбонгоҳда ёқиб юборсин. Бу ― Раббийга ёқимли бўлган хушбўй тутатқи сифатида қурбонликдир. ³Нон бағишловидан ортгани эса Аҳарўн ва унинг ўғилларига қолсин. Бу ― Раббийнинг қурбонликларидан бўлган буюк муқаддасворликдир.⁴Агар ўчоқда пиширилган нондан бағишлов қурбонлигини келтирмоқчи бўлсанг, унда мой билан аралаштирилган буғдой унидан қилинган ачитқисиз нон ёки мой суртилган ачитқисиз кулчани келтиргин. ⁵Агарда қурбонлигинг товада пиширилган нон бағишлови бўлса, унда у ачитқисиз, мой билан аралашган буғдой унидан бўлсин.⁶Уни бўлакларга бўлиб, устига мой қуйгин. Бу ― нон бағишловидир. ⁷Агарда қурбонлигинг хумчада пиширилган нон бағишлови бўлса, унда уни мой билан буғдой унидан қилиш керак.⁸Шулардан таркиб топган бағишловни Раббийга келтириб, уни руҳонийга тақдим этгин, у эса бағишловни қурбонгоҳга олиб келади. ⁹Руҳоний хотира учун бу бағишловнинг бир қисмини олиб, қурбонгоҳда ёқиб юборсин. Бу ― Раббийга ёқимли бўлган хушбўй тутатқи сифатида қурбонликдир. ¹⁰Бағишлов нонидан ортгани эса Аҳарўн ва унинг ўғилларига қолсин. Бу ― Раббийнинг қурбонликларидан бўлган буюк муқаддасворликдир.¹¹Раббийга келтираётган нон бағишловидан ҳеч бирини ачитқили қилманглар, зеро Раббийга қурбонлик сифатида ачитқини ҳам, асални ҳам оловда ёндиришингиз мумкин эмас. ¹²Уларни бошланғич бағишлови сифатида Раббийга келтиринглар, аммо ёқимли хушбўй ҳид сифатида қурбонгоҳда ёндиришингиз мумкин эмас. ¹³Ҳар қандай нон бағишловингни туз билан тузла ва қурбонликларингни Худойингнинг аҳдининг тузисиз қолдирма. Ҳар қандай бағишловинг билан тузни олиб кел.¹⁴Агар Раббийга биринчи ҳосиллардан нон бағишловини келтирмоқчи бўлсанг, унда биринчи ҳосиллардан бўлган бошоқлардан янчилган ва оловда қуритилган донни бағишловга келтир. ¹⁵Унга мой қуйиб, устига ладан қўй. Бу ― нон бағишловидир. ¹⁶Сўнг руҳоний доннинг бир қисмини, мой ва ладаннинг ҳаммасини хотира учун ёқиб юборсин. Бу ― Раббийга қурбонликдир.

Chapter 3

¹Агар унинг қурбонлиги тинчлик қурбонлиги бўлса ва уни катта қорамолдан келтирса, унда бенуқсон эркак ёки урғочи жинсидаги ҳайвонни Раббийга келтирсин. ²Қурбонликнинг бошига қўлини қўйиб, уни Йиғин Чодирининг кириш жойида сўйсин, Аҳарўн ўғиллари руҳонийлар эса унинг қонини қурбонгоҳнинг ҳар томонига пуркасинлар.³У тинчлик қурбонлигидан Раббийга қурбонлик сифатида ички аъзоларини қоплаб турган ёғни, ички аъзоларидаги ҳамма ёғни, ⁴иккала буйраги ва уларнинг устидаги ҳамда биқинидаги ёғни, жигари устидаги ёғни келтирсин. У буларни буйраклари билан бирга ажратиб олсин. ⁵Аҳарўннинг ўғиллари буларни қурбонгоҳдаги оловда ёнаётган ўтинлар устида, тамоман ёндириш қурбонлиги билан бирга ёқиб юборсин. Бу ― Раббийга ёқимли бўлган хушбўй тутатқи сифатида қурбонликдир.⁶Агарда Раббийга кичик қорамолдан тинчлик қурбонлигини келтирмоқчи бўлса, унда бенуқсон эркак ёки урғочи жинсидаги ҳайвонни келтирсин. ⁷Агар у қурбонлик сифатида қўйни олиб келса, унда уни Раббийнинг қаршисига олиб келсин. ⁸Қурбонликнинг бошига қўлини қўйиб, уни Йиғин Чодири олдида сўйсин. Аҳарўннинг ўғиллари эса қўйнинг қонини қурбонгоҳнинг ҳар томонига пуркасинлар.⁹У тинчлик қурбонлигидан Раббийга қурбонлик сифатида унинг ёғини, умуртқа суягигача кесилган бутун думбасини, ички аъзоларини қоплаб турган ёғни, ички аъзоларидаги ҳамма ёғни, ¹⁰иккала буйраги ва уларнинг устидаги ҳамда биқинидаги ёғни, жигари устидаги ёғни келтирсин. У буларни буйраклари билан бирга ажратиб олсин. ¹¹Руҳоний буларни оловда ёқиб юборсин. Бу ― Раббийга қурбонлик, оловнинг озиғидир.¹²Агарда у қурбонлик сифатида эчкини олиб келса, унда уни Раббийнинг қаршисига олиб келсин. ¹³Қурбонликнинг бошига қўлини қўйиб, уни Йиғин Чодири олдида сўйсин. Аҳарўннинг ўғиллари эса унинг қонини қурбонгоҳнинг ҳар томонига пуркасинлар. ¹⁴Раббийга қурбонлик сифатида оловда ёндиришга эчкининг ички аъзоларини қоплаб турган ёғни, ички аъзоларидаги ҳамма ёғни,¹⁵иккала буйраги ва уларнинг устидаги ҳамда биқинидаги ёғни, жигари устидаги ёғни келтирсин. У буларни буйраклари билан бирга ажратиб олсин. ¹⁶Руҳоний буларни қурбонгоҳда ёқиб юборсин. Бу ― оловнинг озиғи, Раббийга ёқимли бўлган хушбўй ҳиддир. Ҳамма ёғи эса Раббийга тегишлидир. ¹⁷Бу барча хонадонларингизда авлодларингиз аро абадий низомдир ― ҳеч қандай ёғни, ҳеч қандай қонни еманглар”.

Chapter 4

¹Раббий яна Мусога сўзлаб деди: ²“Исроил ўғилларига эълон қил: Кимки хатоликда Раббийнинг бирор амрига қарши гуноҳ қилса ва қилиш мумкин бўлмаган ишни қилиб қўйса, ³агар мойланган руҳоний гуноҳ қилиб, бутун халқни айбдор қилиб қўйса, унда қилган гуноҳи учун Раббийга катта қорамолдан гуноҳ қурбонлигига бенуқсон ҳўкизни келтирсин.⁴У ҳўкизни Йиғин Чодирининг кириш жойига, Раббийнинг олдига олиб келсин ва қўлини ҳўкизнинг бошига қўйиб, ҳўкизни Раббийнинг қаршисида сўйсин. ⁵Мойланган руҳоний ҳўкизнинг қонини олиб, уни Йиғин Чодирига киритсин.⁶Руҳоний бармоғини қонга ботириб, Раббийнинг қаршисида, Муқаддасгоҳнинг пардаси олдида етти марта қонни пуркасин. ⁷Сўнг руҳоний Йиғин Чодири ичида, Раббийнинг қаршисида турган хушбўй тутатқилар қурбонгоҳининг шохига қонни қўйсин, ҳўкизнинг қолган қонини эса Йиғин Чодирига кираверишда турган тамоман ёндириш қурбонгоҳининг тагига тўксин.⁸Сўнг гуноҳ учун келтирилган ҳўкиздан унинг бор ёғини, ички аъзоларини қоплаб турган ёғни, барча ички аъзоларидаги ёғни, ⁹иккала буйраги ва унинг устидаги ҳамда биқинидаги ёғни, жигари устидаги ёғни чиқариб олсин. У буларни буйраклари билан бирга ажратиб олсин, ¹⁰(худди тинчлик қурбонлиги ҳўкизидан ажратиб олингани каби ажратсин), ва руҳоний буларни тамоман ёндириш қурбонгоҳида ёқиб юборсин.¹¹Ҳўкизнинг терисини, бошини, бутун танаси ва оёқларини, ички аъзолари ва ахлатини, ¹²бутун ҳўкизни қароргоҳдан ташқарига, кул тўкиладиган тоза жойга чиқарсин ва уни ўтин устида оловда ёқиб юборсин. У кул тўкиладиган жойда ёқиб юборилсин.¹³Агар бутун Исроил жамоаси хатоликда гуноҳ қилиб қўйиб, жамоа кўзидан бу яширин қолса ва қилиши мумкин бўлмаган ишни қилиб, Раббийнинг амрларига қарши бирор нима қилса ва айбдор бўлса, ¹⁴унда қилган гуноҳ аён бўлгач, бутун жамоадан гуноҳ учун қурбонликка катта қорамолдан ҳўкизни тақдим қилишсин ва уни Йиғин Чодирига олиб келишсин. ¹⁵Жамоанинг оқсоқоллари Раббийнинг қаршисида қўлларини ҳўкизнинг бошига қўйиб, уни Раббийнинг қаршисида сўйсинлар.¹⁶Мойланган руҳоний эса ҳўкизнинг қонини Йиғин Чодирига киритсин. ¹⁷Руҳоний бармоғини қонга ботириб, Раббийнинг қаршисида Муқаддасгоҳнинг пардаси олдида етти марта қонни пуркасин.¹⁸Сўнг руҳоний Йиғин Чодири ичида, Раббийнинг қаршисида турган қурбонгоҳ шохига қонни қўйсин, қолган қонни эса Йиғин Чодирига кираверишда турган тамоман ёндириш қурбонгоҳининг тагига тўксин. ¹⁹Унинг бор ёғини эса чиқариб олиб, қурбонгоҳда ёқиб юборсин.²⁰У гуноҳ учун келтирилган ҳўкизни нима қилишса, бу ҳўкизни ҳам шундай қилсин. Уни шундай қилиш керак ва шу тарзда, руҳоний жамоани поклайди ва улар кечирилади. ²¹Ҳўкизни эса қароргоҳдан ташқарига чиқариб, аввалги ҳўкизни ёндиргани каби, уни ҳам ёқиб юборсин. Бу – жамоа гуноҳи учун қурбонликдир.²²Агар ҳоким гуноҳ қилса ва ўз Раббий Худосининг амрларига қарши бирор нарсани хатоликда қилиб, қилиши мумкин бўлмаган ишни қилса ва айбдор бўлса, ²³унда қилган гуноҳи унга аён бўлгач, қурбонлик сифатида бенуқсон такани олиб келсин.²⁴Сўнг таканинг бошига қўлини қўйиб, Раббийнинг қаршисида тамоман ёндириш қурбонликлари сўйиладиган жойда уни сўйсин. Бу – гуноҳ учун қурбонликдир. ²⁵Руҳоний эса бармоғи билан гуноҳ учун қурбонликнинг қонини олиб, тамоман ёндириш қурбонгоҳининг шохига қўйсин, қолган қонни эса тамоман ёндириш қурбонгоҳининг тагига тўксин.²⁶Унинг ҳамма ёғини тинчлик қурбонлиги ёғи каби қурбонгоҳда ёқиб юборсин. Шу тарзда, руҳоний ҳокимни гуноҳидан поклайди ва у кечирилади.²⁷Агар оддий халқдан бирор киши хатоликда гуноҳ қилиб, Раббийнинг амрларига қарши бирор нарсани қилса ва қилиши мумкин бўлмаган ишни қилиб қўйса ва айбдор бўлса, ²⁸шунда қилган гуноҳини у англагач, ўз гуноҳи учун қурбонлик сифатида бенуқсон эчкини олиб келсин.²⁹Сўнг гуноҳ учун қурбонликнинг бошига қўлини қўйиб, тамоман ёндириш қурбонлиги сўйиладиган жойида эчкини гуноҳ учун қурбонликка сўйсин. ³⁰Руҳоний эса бармоғи билан унинг қонини олиб, тамоман ёндириш қурбонгоҳининг шохига қўйсин, қолган қонни эса тамоман ёндириш қурбонгоҳининг тагига тўксин.³¹Унинг ҳамма ёғини тинчлик қурбонлигининг ёғини ажратгани каби ажратиб олсин ва руҳоний буни Раббийга ёқимли бўлган хушбўй тутатқи сифатида қурбонгоҳда ёқиб юборсин. Шу тарзда, руҳоний уни поклайди ва у кечирилади.³²Агар у гуноҳ учун қурбонликка қўй келтирмоқчи бўлса, унда бенуқсон урғочисини олиб келсин. ³³Сўнг гуноҳ учун қурбонликнинг бошига қўлини қўйиб, уни тамоман ёндириш қурбонлиги сўйиладиган жойда гуноҳ учун қурбонликка сўйсин.³⁴Руҳоний эса бармоғи билан гуноҳ учун қурбонликнинг қонини олиб, тамоман ёндириш қурбонгоҳининг шохига қўйсин, қолган қонни эса тамоман ёндириш қурбонгоҳининг тагига тўксин. ³⁵Унинг ҳамма ёғини тинчлик қурбонлиги қўйининг ёғини ажратгани каби ажратиб олсин ва руҳоний буни қурбонгоҳда Раббийга қурбонликка ёқиб юборсин. Шу тарзда, руҳоний уни қилган гуноҳидан поклайди ва у кечирилади.

Chapter 5

¹Кимки лаънат овозини эшитиб, бунга гувоҳ бўлган ёки буни кўрган, ёки билган бўлса-ю, лекин буни ошкор қилмаса ва шу орқали гуноҳ қилса, унда у айбдор бўлади. ²Кимки бирор нопок нарсага тегса, нопок ёввойи ҳайвоннинг мурдасига, нопок чорванинг мурдасига ёки нопок судралиб юрувчининг мурдасига тегса, аммо буни билмаган бўлса, у нопок ва айбдор бўлади.³Кимки одамнинг қандайдир нопоклигига, яъни ундан булғаниш мумкин бўлган нопокликка тегса ва буни билмаган бўлса-ю, аммо кейин англаса, у айбдор бўлади. ⁴Кимки қандайдир ишда, одамлар ўйламасдан гапириб қасам ичганлари каби, ўйламасдан гапириб, бирор ёвузлик ёки яхшилик қилишга қасам ичса ва у буни билмаса-ю, аммо кейин англаса, унда у шу ишда айбдор бўлади.⁵Хуллас, ким шуларнинг бирортасида айбдор бўлса ва қилган гуноҳини эътироф этса, ⁶унда қилган гуноҳи учун у Раббийга айбдорлик қурбонлигига кичик қорамолдан урғочи қўй ёки эчкини гуноҳи учун келтирсин ва руҳоний уни гуноҳидан поклайди.⁷Агарда қўй келтиришга унинг имкони бўлмаса, унда ўз гуноҳининг айбдорлиги учун Раббийга иккита мусича ёки иккита ёш кабутарни: бирини гуноҳ қурбонлигига, бошқасини тамоман ёндириш қурбонлигига келтирсин. ⁸У уларни руҳонийга олиб келсин. Руҳоний эса аввал гуноҳ қурбонлигининг кабутарини қурбонликка келтириб, унинг бошини бўйнидан синдирсин, аммо ажратмасин. ⁹Гуноҳ қурбонлиги қонини қурбонгоҳнинг деворига сиқсин, қолган қонни эса қурбонгоҳнинг тагига тўксин. Бу – гуноҳ учун қурбонликдир.¹⁰Иккинчи қушни эса низомга биноан тамоман ёндириш қурбонлигига келтирсин. Шу тарзда, руҳоний уни қилган гуноҳидан поклайди ва у кечирилади.¹¹Агарда иккита мусича ёки иккита ёш кабутарни келтиришга унинг имкони бўлмаса, унда у қилган гуноҳи учун буғдой унидан эфанинг ўндан бир қисмини гуноҳ қурбонлигига келтирсин. Унга мой қуймасин, ладан ҳам қўймасин, чунки бу гуноҳ қурбонлигидир.¹²Шундай қилиб, уни руҳонийга олиб келсин, руҳоний эса кафтини тўлдириб олиб, хотира учун қурбонгоҳда Раббийга қурбонликка ёндириб юборади. Бу – гуноҳ учун қурбонликдир. ¹³Шу тарзда, руҳоний қилган мазкур гуноҳларнинг биридан уни поклайди ва у кечирилади. Қолган ун эса нон бағишлови сифатида руҳонийга тегишлидир”.¹⁴Раббий яна Мусога сўзлаб деди: ¹⁵“Агар кимдир қонунбузарлик қилиб, Раббийнинг муқаддасворликларига қарши хатоликда гуноҳ қилиб қўйса, унда ўз айби учун муқаддасгоҳ шеқели бўйича кумуш шеқелда баҳоланган кичик қорамолдан бўлган бенуқсон қўйни айбдорлик қурбонлиги сифатида Раббийга келтирсин. ¹⁶Қайси муқаддасворликка қарши гуноҳ қилган бўлса, ўшани қопласин. Бунинг устига унинг бешдан бир қисмининг нархини қўшиб, пулни руҳонийга берсин, руҳоний эса айбдорлик қурбонлигининг қўйи билан уни покласин ва у кечирилади.¹⁷Ким гуноҳ қилиб, Раббийнинг амрларига қарши қилиши мумкин бўлмаган ишни қилса ва билмасдан айбдор бўлса, у гуноҳини ўзида кўтариб юради. ¹⁸Унда у айбдорлик қурбонлиги сифатида руҳоний томонидан баҳоланган бенуқсон қўйни руҳонийга олиб келсин, руҳоний эса унинг билмасдан қилган хатосидан поклайди ва у кечирилади. ¹⁹Бу – унинг Раббийнинг қаршисидаги айби учун айбдорлик қурбонлигидир”.

Chapter 6

¹Раббий яна Мусога сўзлаб деди: ²“Агар кимдир гуноҳ қилиб, Раббийнинг қаршисида қонунбузарлик қилса ва унга топширилган ёки унга қарзга берилган ёки ўғирланган нарсада у яқинига ёлғон гапирса, ёки яқинини шунчаки алдаса, ³ёки йўқолган буюмни топиб олиб, бу ҳақида ёлғон гапирса, ёки одамлар одатан қиладиган нарса ҳақида ёлғон қасам ичса ва шу орқали гуноҳ қилса, ⁴унда гуноҳ қилгани ва айбдор бўлгани учун, у ўғирланган нарсани, тортиб олган нарсани, унга ишониб топширилган нарсани ва топилган нарсани қайтариб бериши керак.⁵Агар бирор нарсада ёлғон қасам ичган бўлса, унда уни тўлиқ қайтариши ва бешдан бир қисмини қўшиб, айбдорлик қурбонлигини келтириш кунида унинг эгасига бериши керак. ⁶Айби учун эса у Раббийга айбдорлик қурбонлигига, сенинг баҳолашингга кўра, подадан бенуқсон қўчқорни руҳонийга келтирсин. ⁷Шунда руҳоний уни Раббийнинг қаршисида поклайди ва унинг қилган ҳар қандай айби кечирилади”.⁸Раббий яна Мусога сўзлаб деди: ⁹“Аҳарўн ва унинг ўғилларига амр қилиб айтгин: Мана, бу тамоман ёндириш қурбонлиги ҳақида қонундир – тамоман ёндириш қурбонлиги қурбонгоҳдаги оловда туни бўйи эрталабгача қолдирилсин ва қурбонгоҳнинг олови унда ёниб турсин.¹⁰Руҳоний ўз зиғир кийимини кийиб, танасига ўз зиғир иштонини кийсин ва қурбонгоҳ устида оловда ёндирган тамоман ёндириш қурбонлигининг кулини олиб, уни қурбонгоҳнинг ёнига қўйсин. ¹¹Сўнг кийимларини ечиб, бошқа кийимларни кийсин ва кулни қароргоҳдан ташқарига, тоза жойга олиб чиқсин.¹²Қурбонгоҳ устидаги олов эса ёниб тураверсин, у ўчмасин. Руҳоний ҳар тонг унинг устида ўтин ёқиб, унинг устига тамоман ёндириш қурбонлигини қўйсин ва унинг устида тинчлик қурбонлигининг ёғини ёндирсин. ¹³Қурбонгоҳ устидаги олов эса доимо ёниб турсин ва ўчмасин.¹⁴Мана бу― нон бағишлови ҳақидаги қонун: Аҳарўннинг ўғиллари уни Раббийнинг қаршисига қурбонгоҳнинг олдига олиб келишлари керак. ¹⁵Руҳоний нон бағишловидан ҳовучини тўлдириб, буғдой уни, мой ва қурбонликдаги ладаннинг ҳаммасини олсин ва қурбонгоҳда ёқиб юборсин. Бу ― хотира учун Раббийнинг қаршисида ёқимли бўлган хушбўй ҳиддир.¹⁶Унинг қолганини эса Аҳарўн ва унинг ўғиллари есинлар. Уни ачитқисиз, муқаддас жойда ейишлари керак. Уни Йиғин Чодирининг ҳовлисида есинлар. ¹⁷У ачитқи билан пиширилиши мумкин эмас. Мен буни уларга оловда куйдириладиган қурбонликларимдан улуш қилиб бердим. Бу – гуноҳ қурбонлиги ва айбдорлик қурбонлиги каби буюк муқаддасворликдир. ¹⁸Аҳарўн авлодининг барча эркак зоти уни ейишлари мумкин. Бу – авлодларингиз оша Раббийнинг оловда куйириладиган қурбонликларидан абадий улушдир. Унга тегинган ҳар ким муқаддасланади”.¹⁹Раббий яна Мусога сўзлаб деди: ²⁰“Мана, Аҳарўн ва ўғилларининг мойланиши кунида улардан Раббийга келтириладиган бағишлов шудир: доимий бағишлови сифатида бўлган буғдой унидан эфанинг ўндан бир қисми. Унинг ярмини эрталаб, ярмини кечқурун келиришсин.²¹У товада мой билан пиширилиши керак. У яхши бўкканида, уни келтир. Нон бағишловининг пишган бурдаларини Раббийга ёқимли бўлган хушбўй тутатқи сифатида келтир. ²²Аҳарўннинг ўрнига унинг ўғилларидан мойланган руҳоний буни амалга ошириши керак. Бу – Раббийнинг абадий низомидир. Унинг ҳаммаси ёндирилиши керак. ²³Руҳоний келтирадиган барча нон бағишловининг ҳаммаси ёндирилиши керак, у ейилиши мумкин эмас”.²⁴Раббий яна Мусога сўзлаб деди: ²⁵“Аҳарўн ва унинг ўғилларига айтгин: Мана бу ― гуноҳ қурбонлиги қонунидир: гуноҳ қурбонлиги Раббийнинг қаршисида, тамоман ёндириш қурбонлиги сўйиладиган жойда сўйилиши керак. Бу – буюк муқаддасворликдир. ²⁶Гуноҳ қурбонлигини келтираётган руҳоний уни ейиши керак. У муқаддас жойда, Йиғин Чодири ҳовлисида ейилиши керак.²⁷Унинг гўштига тегинган ҳар кимса муқаддасланади. Агарда унинг қони кийимга сачраб кетса, у сачраган кийимни муқаддас жойда ювгин. ²⁸Бу гўшт қайнатилган сопол идиш эса синдирилсин, агар мис идишда қайнатилган бўлса, унда идишни тозалаб, сув билан ювиш керак.²⁹Руҳоний авлодининг ҳамма эркаклари бу гўштни ейиши мумкин. Бу – буюк муқаддасворликдир. ³⁰Аммо қони Йиғин Чодирининг ичига, покланиш учун Муқаддасгоҳга киритиладиган гуноҳ қурбонлигини ейиши мумкин эмас, уни оловда ёндириш керак.

Chapter 7

¹Мана бу – айбдорлик қурбонлиги қонуни, бу – буюк муқаддасворликдир: ²Айбдорлик қурбонлигини тамоман ёндириш қурбонлиги сўйиладиган жойда сўйиш керак, унинг қонини эса қурбонгоҳнинг ҳар томонига пуркаш керак. ³Руҳоний унинг ҳамма ёғини, қуйруғини, ички аъзоларини қоплаб турган ёғни, ⁴шунингдек, иккала буйрагини, уларнинг устидаги ҳамда биқинидаги ёғ ва жигари устидаги ёғни келтирсин. Уни буйраклари билан ажратиб олсин.⁵Руҳоний буларни Раббийга олов қурбонлиги сифатида ёндириб юборсин. Бу – айбдорлик қурбонлигидир. ⁶Руҳоний авлодининг ҳамма эркаклари буни ейиши мумкин. Муқаддас жойда буни ейиш керак. Бу – буюк муқаддасворликдир.⁷Гуноҳ қурбонлиги ҳақидаги каби, айбдорлик қурбонлиги ҳақида ҳам қонун бир: у руҳонийга тегишлидир, ва шу орқали руҳоний одамни поклайди. ⁸Руҳоний эса бирор кишининг тамоман ёндириш қурбонлигини келтирганида, келтирган қурбонлигининг териси руҳонийга тегишлидир.⁹Шунингдек, ўчоқда пиширилган ва хумда ёки товада пиширилган ҳар қандай нон бағишлови ҳам буларни келтираётган руҳонийга тегишлидир. ¹⁰Ҳар қандай нон бағишлови: мой билан аралаштирилгани ҳам, қуруғи ҳам Аҳарўн ўғилларининг ҳар бирига тегишлидир.¹¹Мана бу ― Раббийга келтириладиган тинчлик қурбонлиги ҳақидаги қонун: ¹²Кимки миннатдорчиликда уни келтирса, унда у миннатдорлик қурбонлиги билан бирга мой аралаштирилган ачитқисиз нонларни, мой суртилган ачитқисиз кулчаларни, мой шимдирилган ун ва мойда пиширилган қотир нонни келтирсин.¹³Боз устига, тинч миннатдорчилик қурбонлиги билан у бағишлов сифатида кулчадан ташқари ачитқили нон ҳам келтириши керак. ¹⁴Ушбу ҳамма бағишловлардан бирортасини у ҳадя сифатида Раббийга тақдим қилсин. Бу ― тинчлик қурбонлигининг қонини пуркаётган руҳонийга тегишлидир.¹⁵Тинч миннатдорчилик қурбонлигининг гўшти эса келтирилган куни ейилиши керак, ундан тонггача қолдирмаслик шарт. ¹⁶Агарда кимдир атаган назри бўйича ёки ихтиёрий равишда қурбонлик келтирса, унда қурбонлигини келтирилган куни уни ейиш керак, ундан қолганини эртаси куни ҳам еса бўлади.¹⁷Аммо қурбонлик гўштидан учинчи кунга қолганини оловда ёндириб юбориш керак. ¹⁸Агарда тинчлик қурбонлигининг гўштини учинчи куни ейишса, унда қурбон қабул бўлмайди, уни келтирган кишининг фойдасига ҳисобланмайди, чунки бу булғанишдир. Ким уни еса, гуноҳини ўзида кўтариб юради.¹⁹Агарда тинчлик қурбонлигининг гўшти бирор нопок нарсага тегиб кетса, унда уни ейиш мумкин эмас, уни оловда ёндириб юбориш керак. Тоза гўштни эса ҳар бир пок одам ейиши мумкин. ²⁰Кимки ўзи нопок бўлиб, Раббийнинг тинчлик қурбонлигининг гўштини еса, унда ўша одам ўз халқининг орасидан қириб ташланади.²¹Агар кимдир бирор нопок нарсага: одамнинг нопоклигига ёки нопок ҳайвонга, ёки бирор нопок жирканч нарсага тегиниб, сўнг Раббийнинг тинчлик қурбонлигининг гўштини еса, унда ўша одам ўз халқининг орасидан қириб ташланади”.²²Раббий яна Мусога сўзлаб деди: ²³“Исроил ўғилларига айтгин: На молнинг, на қўйнинг, на таканинг ёғини еманглар. ²⁴Ўлган жониворнинг ёки ҳайвон тилка-пора қилган жониворнинг ёғини ҳар қандай ишда қўллаш мумкин, аммо уни асло еманглар.²⁵Кимки Раббийга қурбонликка келтирилаётган молнинг ёғини еса, ўша одам ўз халқининг орасидан қириб ташланади. ²⁶Шунингдек, хонадонингиздаги ҳеч ким на қушнинг, на жониворнинг қонини еманглар. ²⁷Кимки қандайдир қонни ейдиган бўлса, ўша одам ўз халқининг орасидан қириб ташланади”.²⁸ Раббий яна Мусога сўзлаб деди: ²⁹“Исроил ўғилларига айтгин: Ким Раббийга тинчлик қурбонлигини тақдим қилса, у тинчлик қурбонлигидан бир қисмини Раббийга олиб келиши керак. ³⁰У қурбонликни ўз қўллари билан Раббийга олиб келиши керак: Раббийнинг юзи қаршисида қурбонликнинг кўкрагини силкитиб, ёғи билан кўкрагини олиб келиши керак.³¹Руҳоний ёғни қурбонгоҳда ёқиб юбориши керак, кўкрак эса Аҳарўн ва унинг ўғилларига тегишлидир. ³²Тинчлик қурбонликларингизнинг ўнг елкасини ҳадя сифатида руҳонийга беринглар.³³Аҳарўн ўғилларидан қайси бири тинчлик қурбонлигининг қони ва ёғини қурбонликка келтирса, ўнг елка ўшанинг улушидир. ³⁴Зеро Исроил ўғилларининг тинчлик қурбонликларидан Мен силкитиб келтирилган кўкракни ва ҳадя қилинган елкани олиб, уларни руҳоний Аҳарўн ва унинг ўғилларига Исроил ўғилларидан абадий улуш қилиб бердим”.³⁵Бу – Раббийнинг қаршисида руҳонийлик хизматини бошлаган кунларидан бошлаб, Раббийнинг қурбонликларидан Аҳарўннинг улуши ва унинг ўғилларининг улушларидир. ³⁶Раббий Исроил ўғилларига амр этдики, руҳонийлар мойланган кундан бошлаб, бу улушлар уларга берилсин. Бу – уларнинг авлодлари оша абадий низомдир.³⁷Мана, бу – тамоман ёндириш қурбонлиги, нон бағишлови, гуноҳ қурбонлиги, айбдорлик қурбонлиги, аташ қурбонлиги ва тинчлик қурбонлиги ҳақидаги қонундир. ³⁸Синай чўлида Исроил ўғилларига ўз қурбонликларини келтиришларини амр этган кунда Раббий Синай тоғида бу қонунни Мусога берди.

Chapter 8

¹Раббий яна Мусога сўзлаб деди: ²“Аҳарўн ва у билан бирга унинг ўғилларини, кийимларини, мойлаш мойини, гуноҳ қурбонлиги сифатида буқани, иккита қўйни ҳамда бир сават ачитқисиз нонни олиб, ³бутун жамоани Йиғин Чодирининг кириш жойи олдига йиққин”.⁴Раббий қандай амр қилган бўлса, Мусо шундай қилди. Бутун жамоа Йиғин Чодирининг кириш жойи олдида йиғилди. ⁵Мусо жамоага: “Мана, Раббий бизга шу ишни қилишимизни буюрди”,- деди.⁶Сўнг Мусо Аҳарўнни ўғиллари билан олиб келиб, уларни сув билан ювиб, ⁷Аҳарўннинг устига ички кўйлак кийдириб, унга белбоғни боғлади ва унга ридо кийдириб, устига эфодни қўйди, ва эфоднинг белбоғини унинг белига боғлаб, у билан эфодни боғлади.⁸Сўнг устидан кўкракпеч кийдириб, кўкракпечга урим ва туммимни ўрнатди, ⁹бошига кидар кийдириб, кидарнинг олд томонига эса олтин лавҳа – муқаддасворлик тожини қўйди. Раббий Мусога буюрганидай, у худди шундай қилди.¹⁰Сўнг Мусо мойлаш мойини олиб, Чодир ҳамда ундаги барча нарсани мойлади ва буларни муқаддаслади. ¹¹Мойни қурбонгоҳга етти марта пуркаб, қурбонгоҳни, унинг барча ашёларини, ювингич ва унинг таглигини мойлади, токи булар муқаддас бўлсин.¹²Шунингдек, Аҳарўннинг бошига мойлаш мойини қуйиб, уни муқаддаслаш учун уни мойлади. ¹³Сўнг Мусо Аҳарўннинг ўғилларини олиб келди ва, Раббий Мусога буюрганидек, уларга кўйлакларни кийдирди, уларга белбоғларни боғлаб, кидарларни кийдирди.¹⁴Сўнг гуноҳ қурбонлиги сифатида буқани олиб келди. Аҳарўн ва унинг ўғиллари эса гуноҳ қурбонлиги буқасининг бошига қўлларини қўйишди. ¹⁵Мусо буқани сўйиб, қонини олди ва бармоғи билан қурбонгоҳнинг ҳар томондаги шохларига қўйди ва қурбонгоҳни поклади. Қолган қонни қурбонгоҳнинг тагига тўкиб, уни поклаш учун уни муқаддаслади.¹⁶Мусо буқанинг ички аъзоларидаги ҳамма ёғини, жигари устидаги ёғни, иккала буйраги ва уларнинг ёғини олиб, буларни қурбонгоҳда ёндириб юборди. ¹⁷Буқани, унинг терисини, гўштини ҳамда нопокликларини эса, Раббий Мусога буюрганидек, қароргоҳдан ташқарида оловда ёндириб юборди.¹⁸Сўнг тамоман ёндириш қурбонлиги сифатида қўйни олиб келди. Аҳарўн ва унинг ўғиллари эса қўлларини қўйнинг бошига қўйишди. ¹⁹Мусо қўйни сўйиб, қонини қурбонгоҳнинг ҳар томонига пуркади.²⁰Сўнг Мусо қўйни бўлакларга бўлиб, бошини, бўлаклари ва ёғини ёндириб юборди, ²¹Ички аъзолари ва оёғини эса сувда ювиб, Мусо қўйни қурбонгоҳда бутунлай ёндириб юборди. Бу – Раббий Мусога буюрганидек, Раббийга ёқимли бўлган хушбўй тутатқи сифатида тамоман ёндириш қурбонлигидир.²²Сўнг Мусо бошқа қўй, аташ қўйини олиб келди. Аҳарўн ва унинг ўғиллари эса қўлларини қўйнинг бошига қўйишди. ²³Мусо қўйни сўйиб, унинг қонини олиб, Аҳарўннинг ўнг қулоғи солинчагига, ўнг қўлининг катта бармоғига ҳамда ўнг оёғининг катта бармоғига қўйди. ²⁴Шунингдек, Мусо Аҳарўннинг ўғилларини олиб келиб, уларнинг ҳам ўнг қулоқлари солинчагига, ўнг қўлларининг катта бармоқларига, ўнг оёқларининг катта бармоқларига қон қўйди. Кейин Мусо қонни қурбонгоҳнинг ҳар томонига пуркади.²⁵Сўнг Мусо қўйнинг ёғини, қуйруғини, ички аъзоларидаги ҳамма ёғни, жигари устидаги ёғни, иккала буйраги ва уларнинг ёғини ҳамда ўнг елкани олиб, ²⁶Раббийнинг қаршисидаги ачитқисиз нонлар турган саватдан битта ачитқисиз нонни, битта мой аралаштирилган нон ва битта кулчани олиб, уларни ёғнинг устига ва ўнг елканинг устига қўйди. ²⁷Сўнг буларнинг ҳаммасини Аҳарўннинг қўлларига ҳамда унинг ўғилларининг қўлларига қўйиб, буларни Раббийнинг юзи қаршисида силкитиб,Унга тақдим этди.²⁸Мусо қурбонликларни уларнинг қўлларидан олиб, тамоман ёндириш қурбонлиги билан биргаликда қурбонгоҳда ёндириб юборди. Бу – Раббийга ёқимли бўлган хушбўй тутатқи сифатида аташ қурбонлигидир. ²⁹Сўнг Мусо кўкракни олиб, Раббийнинг юзи қаршисида силкитиб, Унга тақдим этди. Бу – Раббий Мусога буюрганидек, аталган қўйдан Мусонинг улуши эди.³⁰Мусо мойлаш мойи ва қурбонгоҳ устидаги қонни олиб, Аҳарўн ва унинг кийимларига, шунингдек, у билан бирга унинг ўғиллари ва ўғилларининг кийимларига пуркади. Шу тарзда, у Аҳарўн ва унинг кийимларини ҳамда у билан бирга унинг ўғиллари ва ўғилларининг кийимларини поклади.³¹Сўнг Мусо Аҳарўн билан унинг ўғилларига деди: “Сизлар Йиғин Чодирининг кириш жойи олдида гўштни қайнатиб, менга амр қилиб: "Буни Аҳарўн ва унинг ўғиллари ейишлари керак", деб айтилганидек, аташ саватидаги нон билан ўша жойида буни енглар. ³²Гўшт ва ноннинг қолганини эса оловда ёндириб юборинглар. ³³Сизларнинг аташ кунларингиз тугамагунича, етти кун Йиғин Чодирининг кириш жойидан кетманглар. Чунки сизларнинг аташ маросимингиз етти кун давом этиши керак. 34.Бугун қандай қилинган бўлса, сизларни поклаш учун Раббий шундай қилишни буюрди.³⁵Шунинг учун етти кун давомида куну тун Йиғин Чодирининг кириш жойида қолинглар ва ўлмасликларингиз учун Раббийнинг олдида бедорликда бўлинглар. Зеро Раббий менга шундай амр қилди”. ³⁶Шундай қилиб, Аҳарўн ва унинг ўғиллари, Раббий Мусо орқали буюрган барча ишларни бажардилар.

Chapter 9

¹Саккизинчи куни Мусо Аҳарўн билан унинг ўғилларини ва Исроил оқсоқолларини чақириб, ²Аҳарўнга шундай деди: “Гуноҳ қурбонлиги сифатида ёш буқачани ва тамоман ёндириш қурбонлиги сифатида бенуқсон қўйни олиб, уларни Раббийнинг юзи қаршисида келтиргин.³Исроил ўғилларига эса: "Гуноҳ қурбонлиги сифатида такани, тамоман ёндириш қурбонлиги сифатида бенуқсон бир ёшар буқача ва қўзини, ⁴тинчлик қурбонлиги сифатида эса ҳўкиз ва қўйни қурбонлик қилиш учун Раббийнинг қаршисига олиб келинглар, шунингдек, мой аралаштирилган нон бағишловини олиб келинглар, чунки бугун Раббий сизларга намоён бўлади",- дегин”. ⁵Мусо буюрганларнинг барчасини Йиғин Чодири олдига олиб келдилар ва бутун жамоа келиб, Раббийнинг юзи қаршисида турди.⁶Шунда Мусо: “Раббий буларни бажаришимизни буюрди ва Раббийнинг шуҳрати сизларга намоён бўлади”,- деди. ⁷Сўнг Мусо Аҳарўнга: “Қурбонгоҳ ёнига келиб, ўзинг учун гуноҳ қурбонлиги ва тамоман ёндириш қурбонлигини келтириб, ўзингни ҳамда халқни покла. Кейин халқ учун қурбонликни келтириб, Раббий буюрганидек, уларни покла”,- деди.⁸Аҳарўн қурбонгоҳ ёнига келиб, ўзи учун буқачани гуноҳ қурбонлигига сўйди. ⁹Аҳарўннинг ўғиллари унга қонни олиб келишди ва у бармоғини қонга ботириб, қурбонгоҳнинг шохларига қўйди, қолган қонни эса қурбонгоҳнинг тагига тўкди.¹⁰Ёғи, буйраклари ва жигари устидаги ёғни эса, Раббий Мусога буюрганидек, қурбонгоҳда ёндириб юборди, ¹¹гўшти билан терисини эса қароргоҳдан ташқарида оловда ёндириб юборди.¹²Сўнг Аҳарўн тамоман ёндириш қурбонлигини сўйди. Аҳарўннинг ўғиллари унга қонни олиб келишди ва у қонни қурбонгоҳнинг ҳар томонига пуркади. ¹³Сўнг унга тамоман ёндириш қурбонлигининг бўлаклари ва бошини олиб келишди. У буни қурбонгоҳда ёндириб юборди, ¹⁴ички аъзолари ва оёқларини эса ювиб, тамоман ёндириш қурбонлиги билан бирга қурбонгоҳда ёндириб юборди.¹⁵Кейин халқ учун қурбонликни келтирди. У халқнинг гуноҳи учун такани олиб, уни сўйди ва аввалгиси каби уни гуноҳ қурбонлигига келтирди. ¹⁶Шу тариқа тамоман ёндириш қурбонлигини келтириб, уни низом бўйича бажарди. ¹⁷Сўнг нон бағишловини олиб келиб, шулар билан ҳовучини тўлдирди ва тонгги тамоман ёндириш қурбонлигига қўшиб, буни қурбонгоҳда ёндириб юборди.¹⁸Шунингдек, халқ учун тинчлик қурбонлигига ҳўкиз ва қўйни сўйди. Аҳарўннинг ўғиллари унга қонни олиб келишди ва у қонни қурбонгоҳнинг ҳар томонига пуркади. ¹⁹Ҳўкизнинг ёғини, қўйнинг қуйруғини, ички аъзоларини қоплаб турган ёғни, буйракларни ва жигари устидаги ёғни ҳам олиб келишди.²⁰У ёғни қурбонликнинг кўкраги устига қўйиб, ёғни қурбонгоҳда ёндириб юборди. ²¹Кўкрак ва ўнг сонни эса, Мусо буюрганидек, Аҳарўн Раббийнинг юзи қаршисида силкитиб, Унга тақдим этди.²²Сўнг Аҳарўн халқ томонга қаратиб қўлларини кўтариб, уларни дуо қилди ва гуноҳ қурбонлиги, тамоман ёндириш ҳамда тинчлик қурбонликларини амалга оширгач, тушиб келди. ²³Сўнг Мусо Аҳарўн билан бирга Йиғин Чодири ичига киришди ва чиқиб, халқни дуо қилишди. Шунда Раббийнинг шуҳрати бутун халққа намоён бўлди. ²⁴Раббийдан эса олов чиқиб, қурбонгоҳдаги тамоман ёндириш қурбонлиги ва ёғни ютиб юборди. Буни кўрган бутун халқ қувонганидан ҳайқириб юборди ва юз тубан йиқилди.

Chapter 10

¹Аҳарўннинг ўғиллари Надаб ва Абиҳу, иккалови ўз тутатқидонларини олиб, унда олов ёқишди ва устига тутатқилар қўйиб, Раббийнинг қаршисига У буюрмаган бегона оловни олиб келишди. ²Шунда Раббийдан олов чиқиб, уларни ёндириб юборди ва улар Раббийнинг қаршисида ҳалок бўлишди.³Сўнг Мусо Аҳарўнга: “Раббий: Менга яқинлашувчиларда муқаддасланаман ва бутун халқнинг олдида шуҳратланаман, деганида, мана шуни назарда тутган эди”,- деди. Аҳарўн эса жим турар эди. ⁴Мусо Аҳарўннинг амакиси бўлмиш Уззиэлнинг ўғиллари Мишаэл ва Элзафанни чақириб, уларга: “Боринглар, биродарларингизни Муқаддасгоҳдан олиб, қароргоҳдан ташқарига чиқаринглар”,- деди.⁵Улар Мусо айтганидек, бориб, биродарларини кўйлакларида қароргоҳдан ташқарига чиқаришди. ⁶Сўнг Мусо Аҳарўн ва унинг қолган ўғиллари Элеазар ҳамда Итамарга деди: “Сизлар ўлмаслигингиз ва бутун жамоанинг устига ғазабни келтирмаслигингиз учун, бошларингизни яланғоч қилманглар ва кийимларингизни йиртманглар. Бутун Исроил хонадони эса Раббий оловда ёндирган, ёниб кетган биродарларингиз ҳақи йиғлаши мумкин. ⁷Сизлар эса ўлмаслигингиз учун Йиғин Чодирининг кириш жойидан чиқманглар, чунки Раббийнинг мойлаш мойи сизларнинг устингиздадир”. Улар Мусонинг сўзлари бўйича қилдилар.⁸Сўнг Раббий Аҳарўнга сўзлаб деди: ⁹“Бу – авлодларингиз оша абадий низомдир: Йиғин Чодирига кираётганингизда, сен ва сенинг ўғилларинг ўлмаслигингиз учун май ва кучли ичимликларни ичманглар, ¹⁰токи сизлар муқаддасни муқаддас бўлмагандан ва нопокни покдан ажрата олинглар ¹¹ҳамда Исроил ўғилларига Раббий Мусо орқали амр қилган барча низомларни ўргата олинглар”.¹²Кейин Мусо Аҳарўн ва унинг қолган ўғиллари Элеазар ҳамда Итамарга деди: “Раббийнинг олов қурбонлигидан қолган нон бағишловини олиб, қурбонгоҳ ёнида ачитқисиз нонни енглар, чунки бу – буюк муқаддасворликдир. ¹³Уни муқаддас жойда енглар, чунки бу – Раббийнинг олов қурбонликларидан сенинг ва ўғилларингнинг улушидир. Зеро Раббий менга шундай амр қилди.¹⁴Силкитиб келтирилган кўкракни ва ҳадя қилинган елкани сен ва сенинг ўғиллару қизларинг тоза жойда енглар. Чунки булар Исроил ўғилларининг тинчлик қурбонликларидан сен ва ўғилларингга улуш қилиб берилган. ¹⁵Улар силкитиб келтирилган кўкракни ва ҳадя қилинган елкани ёғ қурбонлиги билан бирга Раббийнинг юзи қаршисида силкитиб келтиришлари керак. Раббий амр қилганидек, булар сенга ва сен билан бирга сенинг ўғилларингга абадий улуш бўлсин”.¹⁶Сўнг Мусо гуноҳ қурбонлигининг такаси ҳақида сўради ва, мана, у ёндирилган эди. У Аҳарўннинг қолган ўғиллари Элеазар ва Итамардан ғазабланиб деди: ¹⁷“Нима учун сизлар гуноҳ қурбонлигини муқаддас жойда емадинглар? Зеро бу – буюк муқаддасворликдир. Жамоанинг гуноҳларини олишингиз ва уларни Раббийнинг қаршисида поклашингиз учун у сизларга берилган. ¹⁸Мана, унинг қони Муқаддасгоҳ ичига киритилмаган, шунинг учун сизлар, менга амр қилинганидек, уни муқаддас жойда ейишингиз керак эди”.¹⁹Шунда Аҳарўн Мусога: “Мана, бугун улар ўз гуноҳ қурбонлиги ва тамоман ёндириш қурбонлигини Раббийнинг қаршисида келтиришди. Менинг бошимга эса шу қайғу тушди. Агар мен гуноҳ қурбонлигини бугун есам, бу Раббийга маъқул бўлармиди?”- деди. ²⁰Мусо буни эшитгач, буни маъқуллади.

Chapter 11

¹Раббий яна Мусо ва Аҳарўнга сўзлаб деди: ²“Исроил ўғилларига айтинглар: Мана булар – ер юзидаги ҳайвонларнинг орасидан сизлар ейишингиз мумкин бўлган ҳайвонлардир:³Туёқлари иккига бўлинган ва туёқларида чуқур кесим бўлган ҳамда сақич чайнайдиган ҳар қандай жониворларни енглар. ⁴Аммо сақич чайнайдиган ва туёқлари иккига бўлинганлардан қуйидагиларни еманглар: туяни, чунки у сақич чайнаса-да, лекин унинг туёқлари иккига бўлинмаган, у сизлар учун нопокдир;⁵қўшоёқни, чунки у сақич чайнаса-да, бироқ унинг туёқлари иккига бўлинмаган, у сизлар учун нопокдир; ⁶қуённи, чунки у сақич чайнаса-да, бироқ унинг оёқлари иккига бўлинмаган, у сизлар учун нопокдир; ⁷чўчқани, чунки унинг туёқлари иккига бўлинган ва туёқларида чуқур кесим бор, бироқ у сақич чайнамайди, у сизлар учун нопокдир. ⁸Уларнинг гўштини еманглар ва жасадларига ҳам тегинманглар, улар сизлар учун нопокдир.⁹Сувдаги жониворлардан қуйидагиларни енглар: сувлардаги – хоҳ денгизлардаги, хоҳ дарёлардаги – сузгич пат ва тангачалари бўлганларини енглар. ¹⁰Сувларда барча сузувчилардан ва сувларда барча яшовчилардан – хоҳ денгизларда, хоҳ дарёларда – сузгич пат ва тангачалари бўлмаган барчаси сизлар учун жирканчдир.¹¹Улар сизлар учун жирканч бўлиши керак, уларнинг гўштини еманглар ва уларнинг жасадларидан жирканинглар. ¹²Сувдаги сузгич пат ва тангачалари бўлмаганларининг ҳаммаси сизлар учун жирканчдир.¹³Қушларнинг эса қуйидагиларидан жирканинглар, уларни еманглар, улар жирканчдир: бургут, ўликхўр қора қуш, денгиз бургути, ¹⁴калхат, лочин ва унинг турлари, ¹⁵ҳар қандай қарға ва унинг турлари, ¹⁶туяқуш, бойўғли, чайка, қирғий ва унинг турлари,¹⁷укки қуш, балиқчи қуш, ибис, ¹⁸оққуш, сақоқуш, жўрчи, ¹⁹лайлак, қарқара ва унинг турлари, шунингдек сассиқпопишак ва кўршапалак.²⁰Ҳашаротлар, тўрт оёқда юрадиган қанотлиларнинг барчаси сизлар учун жирканчдир. ²¹Тўрт оёқда юрадиган, қанотли ҳашаротларнинг барчасидан фақатгина ерда сакрай олиши учун оёқлари тепасида болдири бўлганларини ейишингиз мумкин. ²²Улардан қуйидагиларни ейишингиз мумкин: чигиртка ва унинг турлари, солам ва унинг турлари, харгол ва унинг турлари, хагаб ва унинг турлари. ²³Аммо тўрт оёқли ва қанотли ҳашаротларнинг бошқа барчаси сизлар учун жирканчдир.²⁴Улардан сизлар нопок бўласизлар. Уларнинг ўлигига тегинган ҳар ким кечгача нопок бўлади. ²⁵Уларнинг ўлигини олган ҳар ким кийимларини ювиши керак, у кечгача нопок бўлади.²⁶Туёқлари иккига бўлинган, аммо чуқур кесими бўлмаган ва сақич чайнамайдиган ҳар қандай ҳайвон сизлар учун нопокдир. Уларга тегинган ҳар ким нопок бўлади. ²⁷Тўрт оёқли жониворларнинг барчасидан, панжаларида юрадиганлари сизлар учун нопокдир. Уларнинг ўлигига тегинган ҳар ким кечгача нопок бўлади. ²⁸Уларнинг жасадини олган ҳар ким кийимларини ювиши керак, у кечгача нопок бўлади. Улар сизлар учун нопокдир.²⁹Ерда судралиб юрувчи жониворлардан қуйидагилари сизлар учун нопокдир: кўрсичқон, сичқон, тошбақа ва унинг турлари, ³⁰ерқазар, тимсоҳ, калтакесак, эчкемар ва буқаламун.³¹Судралиб юрувчиларнинг барчасидан шулари сизлар учун нопокдир, уларнинг ўлигига тегинган ҳар ким кечгача нопок бўлади. ³²Ўшалардан бирортасининг ўлиги устига тушиб кетган ҳамма нарса: бирор ёғоч идишми, кийимми, чармми, қопми ёки ишда фойдаланадиган бирор нарсами – нопок бўлади. Бундай нарсаларни сувга солиб қўйиш керак ва улар кечгача нопок бўлади, сўнг пок бўлади. ³³Агар ўшалардан бирортаси бирор сопол идишнинг ичига тушиб кетса, унда унинг ичидаги нарса нопок бўлади, идишни эса синдиринглар.³⁴Шундай идишда сув солинган, ейиладиган ҳар қандай озиқ нопок бўлади ва шундай идишдан ичиладиган ҳар қандай ичгулик нопок бўлади. ³⁵Ўшаларнинг жасадидан бир қисми тушган ҳамма нарса нопок бўлади. Тандир ёки ўчоқни синдириб ташлаш керак, чунки улар нопокдир ва сизлар учун нопок бўлиши керак.³⁶Фақат булоқ ва ичида суви бўлган қудуқ пок қолади, бироқ ким уларнинг жасадига тегинса, у нопок бўлади. ³⁷Шунингдек, экиладиган бирор уруғнинг устига тушса, уруғ пок қолади. ³⁸Бироқ уларнинг жасадидан бир қисми сув қуйилган уруғнинг устига тушса, унда у сизлар учун нопок бўлади.³⁹Сизлар озиққа ишлатадиган чорвадан бирортаси ўлса, унинг жасадига тегинган ҳар ким кечгача нопок бўлади. ⁴⁰Ким унинг ўлигини еса, ўша одам кийимларини ювиши керак, у кечгача нопок бўлади. Шунингдек, ким унинг жасадини кўтарса, ўша одам кийимларини ювиши керак, у кечгача нопок бўлади.⁴¹Ердаги ҳар қандай судралиб юрувчи ҳайвонлар сизлар учун жирканчдир, уларни ейиш мумкин эмас. ⁴²Ердаги ҳар қандай қорнида судралиб юрувчини, ҳар қандай тўрт оёқда юрувчини ҳамда кўп оёқли судралиб юрувчи жониворларни еманглар, чунки улар жирканчдир.⁴³Судралиб юрувчи жониворларнинг бирортаси билан жонларингизни булғаманглар ва нопок бўлмаслигингиз учун улар орқали ўзингизни нопок қилманглар, ⁴⁴чунки Мен – сизларнинг Раббий Худойингизман. Ўзларингизни покланглар ва муқаддас бўлинглар, чунки Мен муқаддасман. Ерда судралиб юрувчи жониворларнинг бирортаси билан жонларингизни булғаманглар, ⁴⁵чунки Мен Худойингиз бўлиш учун сизларни Миср еридан олиб чиққан Раббийингизман. Шундай экан, муқаддас бўлинглар, чунки Мен муқаддасман.⁴⁶Мана шу – ҳайвонлар, қушлар, ҳамма сувда яшовчи жониворлар ва ҳамма ерда судралиб юрувчи жониворлар ҳақидаги қонундир, ⁴⁷токи нопокни покдан ва ейиш мумкин бўлган ҳайвонни ейиш мумкин бўлмаганидан ажрата олишсин”.

Chapter 12

¹Раббий яна Мусога сўзлаб деди: ²“Исроил ўғилларига айтгин: Агар аёл ҳомиладор бўлиб ўғил туғса, унда у етти кун нопок бўлади. Ҳайз кўриш кунларидаги каби у нопок бўлади. ³Саккизинчи кун эса боланинг аъзосининг чети хатна қилинсин.⁴Туққан аёл ўттиз уч кун ўз қонларидан покланиб ўтириши керак. Покланиш кунлари тўлмагунича, у ҳеч қандай муқаддас нарсаларга тегинмаслиги ва Муқаддасгоҳга бормаслиги керак. ⁵Агарда аёл қиз бола туғса, унда у ҳайз кунларидаги каби икки ҳафта нопок бўлади ва олтмиш олти кун ўз қонларидан покланиб ўтириши керак.⁶Унинг покланиши кунлари тўлгач, у руҳонийга ўзининг ўғли ёки қизи учун тамоман ёндириш қурбонлиги сифатида бир яшар қўзини, гуноҳ қурбонлиги сифатида эса ёш кабутар ёки мусичани Йиғин Чодирининг кириш жойига олиб келиши керак.⁷Руҳоний эса Раббийнинг қаршисида бу қурбонликни келтириб, уни поклайди ва у ўзининг оққан қонларидан покланади. Бу – ўғил ёки қиз бола туққан аёллар ҳақидаги қонундир. ⁸Агар аёлнинг қўзи келтиришга имкони бўлмаса, унда у иккита мусича ёки иккита ёш кабутарни олиб, бирини тамоман ёндириш қурбонлигига, бошқасини гуноҳ қурбонлигига келтирсин. Руҳоний уни поклайди ва у покланади”.

Chapter 13

¹Раббий Мусо билан Аҳарўнга сўзлаб деди: ²“Агар кимнингдир танаси терисида шиш ёки темиратки, ёки доғ пайдо бўлиб, танасининг терисида мохов ярасига ўхшаш яра бўлса, унда бундай одамни руҳоний Аҳарўннинг олдига ёки унинг руҳоний ўғилларидан бирининг олдига олиб келиш керак.³Руҳоний эса танадаги терининг ярасини кўриб чиқади. Агар ярадаги туклар оқ рангга ўзгарган бўлса ва яра танасининг териси ичига чуқур ботган бўлса, унда бу мохов ярасидир. Руҳоний уни кўздан кечиргач, уни нопок, деб эълон қилади. ⁴Агар унинг танаси терисидаги доғ оқ бўлса, лекин у терига чуқур ботган бўлмаса ва ундаги туклар оқ рангга ўзгармаган бўлса, унда руҳоний бу одамни етти кунга ёлғизлатиб қўйиши керак.⁵Еттинчи куни руҳоний уни кўздан кечиради. Агар яра ўз ҳолида қолиб, яра тери бўйлаб тарқалмаган бўлса, унда руҳоний уни яна етти кунга ёлғизлатиб қўйиши керак. ⁶Еттинчи куни руҳоний уни яна кўздан кечиради. Агар яра қизарган тус олган бўлса ва тери бўйлаб тарқалмаган бўлса, унда руҳоний уни пок, деб эълон қилиши керак. Бу темираткидир. У кийимларини ювиши керак ва пок бўлади.⁷Агарда пок бўлиш учун руҳонийга кўриниб кетганидан сўнг, темиратки унинг териси бўйлаб тарқалиб кетса, унда у иккинчи бор руҳонийга келиши керак. ⁸Руҳоний унинг териси бўйлаб темиратки тарқалаётганини кўриб, уни нопок, деб эълон қилади: бу – мохов касаллигидир.⁹Агар бирор кишида мохов яраси бўлса, унда уни руҳонийнинг олдига олиб келиши керак. ¹⁰Руҳоний уни кўздан кечиради. Агар теридаги шиш оқ рангда бўлиб, туклари ҳам оқ рангга ўзгарган бўлса ва шиш устида очиқ тирик гўшт бўлса, ¹¹унда бу – унинг танаси терисидаги эски мохов ярасидир. Руҳоний уни нопок, деб эълон қилади, лекин ёлғизлатиб қўймайди, чунки унинг нопоклиги аёндир.¹²Агар мохов касаллиги терида гулласа ва руҳоний кўра олгани қадар касалнинг бутун терисини бошидан оёғигача мохов қоплаган бўлса, ¹³руҳоний касалнинг бутун танасини мохов қоплаганини кўрса, унда у касални пок, деб эълон қилади, чунки ҳаммаси оққа айланди: у покдир. ¹⁴Бироқ унда тирик гўшт пайдо бўлган заҳоти, у нопок бўлади.¹⁵Руҳоний тирик гўштни кўриб, уни нопок, деб эълон қилади. Тирик гўшт нопокдир, бу – моховдир. ¹⁶Бироқ тирик гўшт ўзгариб, оқ рангга айланса, у руҳонийнинг олдига келиши керак. ¹⁷Руҳоний уни кўздан кечиради. Агар яра оқ рангга айланган бўлса, руҳоний беморни пок, деб эълон қилади; у покдир.¹⁸Агар кимнингдир танаси терисида йирингли яра пайдо бўлиб, кейин тузалган бўлса, ¹⁹яранинг ўрнида оқ шиш ёки оқ ёки қизғиш доғ пайдо бўлса, ўша одам руҳонийга келиб кўриниши керак. ²⁰Руҳоний уни кўздан кечиради. Агар доғ теридан чуқурроқ бўлса ва ундаги туклар оқ рангга ўзгарган бўлса, руҳоний уни нопок, деб эълон қилади: бу – мохов ярасидир, у йирингли ярада ёриб чиққан.²¹Агар руҳоний теридаги туклар оқармаганини ва доғ тери сатҳидан чуқур эмаслигини кўрса, боз устига, у қизарган тусга кирган бўлса, унда руҳоний уни етти кунга ёлғизлатиб қўяди. ²²Агар доғ тери бўйлаб жуда тарқалса, руҳоний уни нопок, деб эълон қилади: бу – ярадир. ²³Агар доғ ўз жойида қолиб тарқалмаса, унда бу йирингли яранинг яллиғланишидир ва руҳоний уни пок, деб эълон қилади.²⁴Агар кимнингдир танасидаги териси куйиб қолса ва куйган жойи тузалган жойда қизғиш ёки оқ доғ пайдо бўлса, ²⁵руҳоний эса доғ устидаги туклар оқ рангга ўзгарганини ҳамда у тери сатҳидан чуқур кирганини кўрса, унда бу моховдир, у куйган ярани ёриб чиққан. Руҳоний уни нопок, деб эълон қилади: бу мохов ярасидир.²⁶Агар руҳоний доғ устидаги туклар оқ рангга ўзгармаганини ва у тери сатҳидан чуқур эмаслигини ҳамда қизарган тусда эканини кўрса, унда руҳоний уни етти кунга ёлғизлатиб қўяди. ²⁷Еттинчи куни руҳоний уни кўздан кечиради. Агар у тери бўйлаб жуда тарқалиб борса, руҳоний уни нопок, деб эълон қилади: бу – мохов ярасидир. ²⁸Бироқ агар доғ ўз жойида қолиб, тери бўйлаб тарқалмаса, боз устига, қизарган тусда бўлса, унда бу терининг куйганидан пайдо бўлган шишдир. Руҳоний уни пок, деб эълон қилади, чунки бу – терининг куйганидан пайдо бўлган яллиғланишдир.²⁹Агар эркак ёки аёлнинг бошида ёки соқолида яра бўлса, ³⁰руҳоний уни кўздан кечирганида, яра тери сатҳидан чуқур бўлса ва ундаги соч толалари ингичка сарғиш рангда эканлиги аниқланса, унда руҳоний уларни нопок, деб эълон қилади. Бу – қўтирлик, бу бош ёки соқолдаги моховдир.³¹Бироқ руҳоний қўтир ярасини кўздан кечирганида, у тери сатҳидан чуқур бўлмаса ва ундаги соч толалари қора рангда бўлмаса, унда руҳоний қўтирни етти кунга ёлғизлатиб қўяди.³²Еттинчи куни руҳоний ярани кўздан кечиради. Агар қўтир тарқалмаётган, ундаги соч толалари сарғаймаган ва қўтир тери сатҳидан чуқур кирмаган бўлса, ³³унда бемор сочини олдириши керак, аммо қўтир жойини олдирмасин; руҳоний эса қўтирни иккинчи бор етти кунга ёлғизлатиб қўйиши керак.³⁴Еттинчи куни руҳоний қўтирни кўздан кечиради. Агар қўтир тери бўйлаб тарқалмаётган ва тери сатҳидан чуқур кирмаган бўлса, руҳоний уни пок, деб эълон қилади. У кийимларини ювсин ва пок бўлади.³⁵Агарда унинг покланганидан сўнг, қўтир тери бўйлаб жуда тарқалиб кетса, ³⁶руҳоний эса қўтир тери бўйлаб тарқалаётганини кўрса, унда руҳоний сарғиш соч толаларини қидирмасин: у нопокдир. ³⁷Агар қўтир ўз ҳолида қолса ва унда қора соч ўсишни бошласа, унда қўтир тузалган бўлади ва бемор покдир. Руҳоний уни пок, деб эълон қилади.³⁸Агар эркак ёки аёлнинг танаси терисида доғлар, яъни оқ доғлар бўлса, ³⁹руҳоний эса уларнинг танаси терисида қизарган оқ доғларни кўрса, у ҳолда бу – терида ёриб чиққан темираткидир: у пок.⁴⁰Агар кимнингдир бошидаги сочлари тўкилса, унда бу тоз: у покдир. ⁴¹Агарда бошининг олди томонидаги сочлари тўкилса, унда бу кал: у покдир.⁴²Агар тоз ёки кал жойида оқ ёки қизғиш яра бўлса, унда унинг тоз ёки кал жойида мохов ёриб чиққан бўлади. ⁴³Руҳоний уни кўздан кечиради. Агар унинг тоз ёки кал жойида яра шиши оқиш ёки қизғиш эканини, кўринишидан тана териси моховига ўхшаш эканини кўрса, ⁴⁴унда у мохов: у нопок. Руҳоний уни нопок, деб эълон қилиши керак, чунки унинг бошида яра бор.⁴⁵Бундай яраси бор моховнинг кийимлари йиртилган ва боши яланг бўлиши керак, у оғзигача ёпилган бўлиб: “Нопок! нопок!”- деб бақириши керак. ⁴⁶Яра унинг танасида бўлган барча кунларда у нопок ҳисобланади, у нопокдир. У алоҳида яшаши керак, унинг яшаш жойи қароргоҳидан ташқарида бўлиши керак.⁴⁷Агар мохов яраси кийимда, жунли кийим ёки зиғирпоя толали кийимда бўлса, ⁴⁸зиғирпоя толадан ёки жундан қилинган матода ёки арқоқда, ёки чармда, ёки бирор чарм буюмда пайдо бўлса, ⁴⁹ҳамда кийимдаги, ёки чармдаги, ёки матодаги, ёки арқоқдаги ёки бирор чарм буюмдаги яра яшил-сарғимтир ёки қизғиш рангда бўлса, унда бу – мохов ярасидир. Буни руҳонийга кўрсатиш керак.⁵⁰Руҳоний ярани кўздан кечириб, яра юққан нарсани етти кунга қулфлаб қўяди. ⁵¹Еттинчи куни руҳоний яра юққан нарсани кўздан кечиради. Агар яра кийим, ёки мато, ёки арқоқ, ёки чарм, ёки чармдан ясалган бирор буюм бўйлаб тарқалган бўлса, унда бу ўювчи мохов, нопок ярадир. ⁵²Руҳоний эса устида яра бўлган кийимни, матони, жун ёки зиғирпоя толали арқоқни ёки ҳар қанақа чарм буюмни ёндириб ташлаш керак, чунки бу ўювчи моховдир, у оловда ёндирилиши керак.⁵³Агар руҳоний яра кийимда, ёки матода, ёки арқоқда, ёки бирор бир чарм буюмда тарқалмаганини кўрса, ⁵⁴у ҳолда руҳоний устида яра бўлган буюмни ювишни буюради ва буюмни иккинчи бор қулфлаб қўяди. ⁵⁵Агар яра юққан буюм ювилганидан сўнг руҳоний яра тарқалмаганини ва кўринишини ўзгартирмаганини кўрса, унда у нопокдир, уни оловда ёндириб ташлаш керак. Бу буюмнинг ички ёки ташқи тарафидаги емирилган чуқурчадир.⁵⁶Агар ювилганидан сўнг руҳоний яра кўринмайдиган тусга кирганини кўрса, у ҳолда руҳоний уни кийимдан, ёки чармдан, ёки матодан, ёки арқоқдан юлиб ташласин. ⁵⁷Агарда яра яна кийимда, ёки матода, ёки арқоқда, ёки бирор чарм буюмда пайдо бўлса, унда бу тарқалаётган ярадир, устида яра бўлган буюмни оловда ёндириб ташла. ⁵⁸Агар кийимни, ёки матони, ёки арқоқни, ёки бирор чарм буюмни ювганингда, яра ундан кетса, унда уларни иккинчи марта ювиш керак ва улар пок бўлади.⁵⁹Мана, бу – жунли ёки зиғирпоя матоли кийимдаги, ёки матодаги, ёки арқоқдаги, ёки бирор чарм буюмдаги мохов яраси ҳақида ҳамда уни қандай қилиб пок ёки нопок, деб эълон қилиш ҳақида берилган қонундир”.

Chapter 14

¹Раббий Мусога сўзлаб деди: ²“Мана бу – мохов киши ҳақидаги, унинг покланиши куни нима қилиш кераклиги ҳақидаги қонун: Уни руҳонийнинг олдига олиб келиш керак.³Руҳоний қароргоҳдан ташқарига чиқади. Агар руҳоний мохов кишининг мохов касаллигидан тузалганини кўрса, ⁴унда руҳоний покланаётган одам учун иккита тирик пок қушни, кедр дарахтини, қизил ип ва ҳиссопни олишни буюради. ⁵Сўнг руҳоний қушлардан бирини сопол идиш устида, тирик сув устида сўйишни буюради,⁶ўзи эса тирик қушни, кедр дарахтини, қизил ип ва ҳиссопни олиб, тирик қуш билан бирга буни тирик сув устида сўйилган қушнинг қонига ботириб олиб, ⁷моховдан покланаётган одамнинг устига етти марта пуркайди ва уни пок, деб эълон қилиб, тирик қушни очиқ далага қўйиб юборади.⁸Покланаётган одам эса кийимларини ювиб, ҳамма сочларини қирқиб ташлаб, сувда ювинади ва пок бўлади. Шундан сўнг, қароргоҳга кириб, етти кун чодиридан ташқарида яшайди. ⁹Еттинчи куни у барча сочларини қириб ташлайди. Бошини, соқолини, қошлари ва барча сочларини қириб ташлаб, кийимларини ювиб, танасини сув билан ювади, шунда пок бўлади.¹⁰Саккизинчи куни у иккита бенуқсон қўзини, битта бенуқсон бир яшар қўйни, нон бағишлови сифатида мой билан аралаштирилган эфанинг ўндан уч қисм буғдой унини ҳамда бир лог мойни олади. ¹¹Поклаётган руҳоний эса покланаётган одамни қурбонликлари билан бирга Йиғин Чодирининг кириш жойида Раббийнинг қаршисига қўяди.¹²Руҳоний айбдорлик қурбонлигига битта қўзи ва бир лог мойни олиб, Раббийнинг қаршисида силкитиб, Унга буни тақдим этди. ¹³Сўнг гуноҳ қурбонлиги ва тамоман ёндириш қурбонлиги сўйиладиган жойда, муқаддас жойда қўзини сўяди, чунки бу айбдорлик қурбонлиги, гуноҳ қурбонлиги каби руҳонийга тегишлидир. Бу – буюк муқаддасворликдир.¹⁴Руҳоний айбдорлик қурбонлигининг қонини олиб, уни покланаётган одамнинг ўнг қулоғи солинчагига, ўнг қўлининг катта бармоғига ва ўнг оёғининг катта бармоғига қўяди. ¹⁵Сўнг руҳоний бир лог мойдан олиб, ўзининг чап кафтига мой қуйиб, ¹⁶ўзининг ўнг бармоғини чап кафтидаги мойга ботириб, бармоғи билан Раббийнинг қаршисида етти марта мойни пуркайди.¹⁷Кафтидаги қолган мойни эса руҳоний покланаётган одамнинг ўнг қулоғи солинчагига, ўнг қўлининг катта бармоғига ва ўнг оёғининг катта бармоғига, яъни айбдорлик қурбонлиги қонига қўяди. ¹⁸Руҳонийнинг кафтидаги қолган мойни эса у покланаётган одамнинг бошига қўяди. Шундай қилиб, руҳоний уни Раббийнинг юзи қаршисида поклайди.¹⁹Сўнг руҳоний гуноҳ қурбонлигини келтириб, покланаётган одамни унинг нопоклигидан поклайди, шундан кейин тамоман ёндириш қурбонлигини сўяди. ²⁰Руҳоний тамоман ёндириш қурбонлиги ва нон бағишловини қурбонгоҳда қўйиб, уни поклайди, шунда у пок бўлади.²¹Агар у камбағал бўлиб, моддий жиҳатдан имконсиз бўлса, унда ўзини поклаш учун айбдорлик қурбонлигига силкитиб келтирилган бир қўзини, нон бағишловига эса мой билан аралаштирилган эфанинг ўндан бир қисм буғдой уни ва бир лог мойни олиб келсин. ²²Шунингдек, маблағига кўра иккита мусича ёки иккита ёш кабутарни, бирини гуноҳ қурбонлиги сифатида, бошқасини эса тамоман ёндириш қурбонлиги сифатида олиб келсин. ²³Ўз покланишининг саккизинчи куни эса у буларни руҳонийга, Раббийнинг қаршисидаги Йиғин Чодирининг кириш жойига олиб келади.²⁴Руҳоний эса айбдорлик қурбонлиги қўзиси ва бир лог мойни олиб, буларни Раббийнинг юзи қаршисида силкитиб келтиради. ²⁵Сўнг айбдорлик қурбонлиги қўзисини сўйиб, руҳоний айбдорлик қурбонлигининг қонини олади ва покланаётган одамнинг ўнг қулоғи солинчагига, ўнг қўлининг катта бармоғига ҳамда ўнг оёғининг катта бармоғига қўяди.²⁶Сўнг руҳоний ўзининг чап кафтига мой қуйиб, ²⁷ўзининг ўнг бармоғи билан чап кафтидаги мойни Раббийнинг қаршисида етти марта пуркайди.²⁸Сўнг руҳоний кафтидаги мойни покланаётган одамнинг ўнг қулоғи солинчагига, ўнг қўлининг катта бармоғига ва ўнг оёғининг катта бармоғига, яъни айбдорлик қурбонлиги қони қўйилган жойларига қўяди. ²⁹Унинг кафтида қолган мойни эса покланаётган одамни Раббийнинг қаршисида поклаш учун руҳоний унинг бошига қўяди.³⁰Сўнг руҳоний покланаётган одамнинг маблағига кўра олиб келган мусичадан бирини ёки ёш кабутардан бирини келтиради, ³¹яъни унинг маблағига кўра бир қушни гуноҳ қурбонлигига, бошқасини тамоман ёндириш қурбонлигига нон бағишлови билан бирга келтиради. Шундай қилиб, руҳоний покланаётган одамни Раббийнинг қаршисида поклайди. ³²Мана шу – покланиши учун маблағига эга бўлмаган мохов одам ҳақида қонундир”.³³Раббий яна Мусо билан Аҳарўнга сўзлаб деди: ³⁴“Мен сизларга эгалик қилишингиз учун бераётган Канъан ерига кирганингизда ва Мен сизларнинг эгалик қилаётган ерингиздаги уйларга мохов ярасини юборганимда, ³⁵шунда у уйнинг эгаси бориб, руҳонийга: “Уйимда ярага ўхшаш бир нима пайдо бўлди”,- дейиши керак.³⁶Руҳоний ярани кўздан кечириши учун киришидан аввал, уйдаги барча нарса нопок бўлмаслиги учун уйни бўшатишни буюради. Шундан сўнг руҳоний уйни кўришга келади. ³⁷Агар у ярани кўздан кечириб, уй деворларидаги яранинг деворга чуқур ботган яшил ёки қизғиш рангли чуқурчалардан иборатлигини кўрса, ³⁸унда руҳоний уйнинг ичидан уйнинг ташқарисига чиқади ва уйни етти кунга қулфлаб қўяди.³⁹Еттинчи куни руҳоний яна келади. Агар у яранинг уйдаги деворлар бўйлаб тарқалиб кетганини кўрса, ⁴⁰унда руҳоний яраси бор тошларни синдиришни ва уларни шаҳардан ташқаридаги нопок жойга ташлашни,⁴¹уйнинг ичини эса бутунлай ўйиб чиқишни ва кўчирилган сувоғини шаҳардан ташқаридаги нопок жойга ташлашни буюради. ⁴²Сўнг бошқа тошларни олиб, ўша тошларнинг ўрнига ўрнатишади ва бошқа сувоқни олиб, уйни сувашади.⁴³Агар тошларни синдириб, деворини ўйиб, қайта сувоқ қилганларидан сўнг яра яна пайдо бўлиб, уйда гуллай бошласа, ⁴⁴унда руҳоний келиб кўздан кечиради. Агар яра уйда тарқалиб кетган бўлса, унда бу – уйнинг ичини ўювчи моховдир. У нопокдир.⁴⁵Бу уйни, унинг тошларини, унинг тахтаси ва бутун сувоғини бузиб ташлаб, шаҳардан ташқаридаги нопок жойга чиқариб ташлаш керак. ⁴⁶Бу уй қулфланган вақтида унинг ичига кирган ҳар ким кечгача нопок бўлади. ⁴⁷Ким бу уйда ухласа, ўша кийимларини ювиши керак. Ким бу уйда овқатланса, ўша кийимларини ювиши керак.⁴⁸Агарда руҳоний келиб, уй қайта сувоқ қилинганидан сўнг яра уй бўйлаб тарқалмаганини кўрса, унда руҳоний уйни пок, деб эълон қилади, чунки яра тузалиб кетган.⁴⁹Ўшанда уйни поклаш учун у иккита қушни, кедр дарахтини, қизил ип ва ҳиссопни олади. ⁵⁰Қушлардан бирини сопол идиш устида, тирик сув устида сўяди. ⁵¹Сўнг кедр дарахтини, ҳиссопни, қизил ип ва тирик қушни олиб, уларни сўйилган қушнинг қонига ва тирик сувга ботириб, уйга етти марта пуркайди.⁵²Шу тарзда, қушнинг қони, тирик сув, тирик қуш, кедр дарахти, ҳиссоп ва қизил жун билан уйни поклаб чиқади. ⁵³Тирик қушни эса шаҳардан ташқарида далага қўйиб юбориб, уйни поклайди ва уй пок бўлади”.⁵⁴Бу – ҳар қандай мохов яраси, қўтир, ⁵⁵кийимдаги мохов, уйдаги мохов, шиш, темиратки, доғ ҳақида қонундир, ⁵⁶⁵⁷токи қачон у пок ёки нопок эканлиги белгилансин. Бу – мохов ҳақидаги қонундир.

Chapter 15

¹Раббий яна Мусо билан Аҳарўнга сўзлаб деди: ²“Исроил ўғилларига эълон қилиб айтинглар: Агар кимнингдир танасидан суюқлик оқса, у оқмаси туфайли нопок бўлади. ³Мана бу – унинг оқмаси туфайли нопоклигининг кўрсаткичи: унинг танасидан унинг оқмаси оққанида ёки унинг оқмаси танасида ушланиб турганида, бу унинг нопоклигидир.⁴Оқмага эга бўлган одам ётган ҳар қандай тўшак нопок ва у ўтирган ҳар қандай буюм нопокдир. ⁵Ким унинг тўшагига тегинса, ўша одам кийимларини ювиб, сув билан ювиниши керак ва у кечгача нопок бўлади.⁶Кимки оқмаси бўлган одам ўтирган бирор-бир буюмга ўтирса, ўша одам кийимларини ювиб, сув билан ювиниши керак ва у кечгача нопок бўлади. ⁷Кимки оқмаси бўлган одамнинг танасига тегинса, ўша одам кийимларини ювиб, сув билан ювиниши керак ва у кечгача нопок бўлади.⁸Агар оқмаси бўлган одам пок одамга тупурса, ўша одам кийимларини ювиб, сув билан ювиниши керак ва у кечгача нопок бўлади. ⁹Оқмаси бўлган одам ўтирган ҳар қандай арава нопок бўлади.¹⁰Унинг остида бўлган бирор буюмга тегинган ҳар ким кечгача нопок бўлади. Кимки бу буюмларни кўтарса, ўша одам кийимларини ювиб, сув билан ювиниши керак ва у кечгача нопок бўлади. ¹¹Оқмаси бўлган одам қўлини сувда ювмасдан бирор кишига тегинса, ўша одам кийимларини ювиб, сув билан ювиниши керак ва у кечгача нопок бўлади. ¹²Оқмаси бўлган одам тегинган сопол идишни синдириб ташлаш керак. Ҳар қандай ёғоч идишни эса сув билан ювиш керак.¹³Оқмаси бўлган одам ўз оқмасидан қутулганидан сўнг, у покланиши учун ўзига етти кунни ҳисоблаши керак. Сўнг кийимларини ювиб, танасини тирик сув билан ювиши керак ва у пок бўлади. ¹⁴Саккизинчи куни эса у ўзига иккита мусича ёки иккита ёш кабутарни олиб, Йиғин Чодирининг кириш жойига, Раббийнинг юзи қаршисига келиб, уларни руҳонийга берсин. ¹⁵Руҳоний бу қушлардан бирини гуноҳ қурбонлигига, иккинчисини эса тамоман ёндириш қурбонлигига келтиради. Шунда руҳоний уни оқмасидан Раббийнинг қаршисида поклайди.¹⁶Агар бирор эркакда уруғ оқиши рўй берса, унда у бутун танасини сув билан ювиши керак ва у кечгача нопок бўлади. ¹⁷Уруғ теккан ҳар қандай кийим ва ҳар қандай чарм сувда ювилиши керак ва кечгача нопок бўлади. ¹⁸Агар эркак аёл билан ётса, унинг уруғи эса оқса, унда улар сувда ювинишлари керак ва кечгача нопок бўладилар.¹⁹Агар аёлда танасидан чиқаётган қон оқиши бўлса, унда ҳайз кўриши учун у етти кун алоҳида бўлиши керак. Унга тегинган ҳар кимса кечгача нопок бўлади. ²⁰Ҳайз кўриши давомида у ниманинг устида ётса ва у ниманинг устида ўтирса, шуларнинг барчаси нопок бўлади.²¹Унинг тўшагига тегинган ҳар ким ўз кийимларини ювиб, сув билан ювиниши керак ва у кечгача нопок бўлади. ²²У ўтирган ҳар қандай буюмга тегинган ҳар ким кийимларини ювиб, сув билан ювиниши керак ва у кечгача нопок бўлади. ²³Ким унинг тўшаги ёки у ўтирган буюмга тегинса, у кечгача нопок бўлади.²⁴Агар эри у билан қовушса, унда аёлнинг нопоклиги эрига ҳам ўтади, у етти кун нопок бўлади, у ётган ҳар қандай тўшак ҳам нопок бўлади.²⁵Агарда аёлда ҳайз бўлмаган кўп кунлар давомида қон кетса, ёки одатдаги ҳайз кунларидан унда узоқроқ қон кетса, унда нопоклиги оқаётган барча кунлари давомида, худди ҳайз кунлари давомидагидек, у нопокдир. ²⁶Ҳайз кунлари давомидаги тўшаги сингари, у ётадиган ҳар қандай тўшак қон оқаётган барча кунларда нопок бўлади. Ҳайз кунларида нопок бўлаётгани сингари, у ўтирадиган ҳар қандай буюм нопок бўлади. ²⁷Буларга тегинган ҳар ким нопок бўлади. У кийимларини ювиб, сув билан ювиниши керак ва у кечгача нопок бўлади.²⁸Аёл ўз қон оқишидан қутулганидан сўнг, у ўзига етти кунни ҳисоблаши керак ва шундан сўнг пок бўлади. ²⁹Саккизинчи куни эса у ўзига иккита мусича ёки иккита ёш кабутарни олиб, уларни руҳонийга, Йиғин Чодирининг кириш жойига келтиради. ³⁰Руҳоний қушлардан бирини гуноҳ қурбонлигига, бошқасини эса тамоман ёндириш қурбонлигига келтириб, уни ҳайз қони оқишидан Раббийнинг қаршисида поклайди.³¹Шу тарзда, Исроил ўғилларини уларнинг нопокликларидан сақланглар, токи улар, уларнинг орасида бўлган Менинг Чодиримни булғаб, ўзларининг нопокликларида ҳалок бўлмасинлар”.³²Бу – оқмаси бўлган одам ҳақидаги ва уруғи оқиб, шу орқали нопок бўладиган одам ҳақидаги, ³³ҳайз кетишидан қийналаётган аёл ҳақидаги ва оқмаси бўлган эркак ёки аёл ҳамда нопок аёл билан ётадиган эркак ҳақидаги қонундир.

Chapter 16

¹Аҳарўннинг иккита ўғли Раббийнинг юзи қаршисига келиб ўлгач, уларнинг ўлимидан сўнг, Раббий Мусога сўзлаб, ²Раббий Мусога деди: “Аканг Аҳарўнга айтгин, у ўлмаслиги учун Муқаддасгоҳга, парда ортига, Кибот устидаги қопқоқ олдига ҳар қандай вақтда киравермасин, зеро Мен қопқоқ устида булутда намоён бўламан.³Аҳарўн қуйидагилар билан Муқаддасгоҳга кириши керак: гуноҳ қурбонлиги сифатида ёш буқа ва тамоман ёндириш қурбонлиги сифатида қўчқор. ⁴У эгнига зиғирпоя матоли муқаддас кўйлак кийиши керак. Унинг танасида зиғирпоя матоли ички кийим бўлсин ва зиғирпоя матоли белбоғни белига боғлаб, зиғирпоя матоли кидарни кийсин. Булар – муқаддас кийимлардир. У танасини сув билан ювиб, кейин бу кийимларни кийсин. ⁵Исроил ўғиллари жамоасидан эса у гуноҳ қурбонлиги сифатида иккита така ва тамоман ёндириш қурбонлиги сифатида битта қўчқорни олсин.⁶Сўнг Аҳарўн буқани ўзи учун гуноҳ қурбонлигига келтириб, ўзини ва ўзининг хонадонини поклайди. ⁷Шунингдек, иккита такани олиб, уларни Йиғин Чодирининг кириш жойи олдида, Раббийнинг юзи қаршисига қўяди.⁸Сўнг Аҳарўн иккала така учун қуръа ташлайди: бир қуръани Раббий учун, бошқа қуръани эса қўйиб юбориш учун ташлайди. ⁹Қуръаси Раббий учун тушган такани олиб келиб, Аҳарўн уни гуноҳ учун қурбонликка келтиради. ¹⁰Қуръаси қўйиб юбориш учун чиққан такани эса тирик ҳолда Раббийнинг қаршисига қўяди, токи у орқали покланиш маросимини амалга оширсин ва уни қўйиб юбориш учун уни чўлга юборсин.¹¹Аҳарўн гуноҳ қурбонлиги сифатида ўзи учун бўлган буқани олиб келиб, ўзини ҳамда ўз хонадонини поклайди. Буқани ўзи учун гуноҳ қурбонлигига сўяди.¹²Сўнг Раббийнинг юзи қаршисида бўлган қурбонгоҳдаги ёнаётган кўмир билан тутатқидонини тўлдириб, майда эзилган хушбўй тутатқи билан ҳовучини тўлдириб, буларни парда ортига олиб киради. ¹³Ўлмаслиги учун эса у тутатқини Раббийнинг юзи қаршисидаги оловга қўяди ва тутатқининг тутуни Кибот устидаги қопқоқни қоплайди.¹⁴Сўнг буқанинг қонини олиб, бармоғи билан қопқоққа олд томонидан пуркайди, шунингдек, у қонни бармоғи билан қопқоқнинг олдида етти марта пуркайди.¹⁵Сўнг халқ учун гуноҳ қурбонлигига такани сўйиб, унинг қонини парда ортига олиб киради. Унинг қонини буқанинг қони каби қўллайди ҳамда уни қопқоққа ва қопқоқнинг олдига пуркайди. ¹⁶Шу тарзда, у Исроил ўғилларининг нопокликларидан, уларнинг барча гуноҳларидаги жиноятларидан Муқаддасгоҳни поклайди. Уларнинг нопокликлари орасида жойлашган Йиғин Чодири билан ҳам худди шундай қилиши керак.¹⁷Аҳарўн Муқаддасгоҳни поклаш учун унга кираётганида, то у чиққунига қадар, Йиғин Чодирида ҳеч ким бўлмаслиги керак. Шу тарзда, у ўзини, ўзининг хонадонини ва бутун Исроил жамоасини поклайди. ¹⁸Сўнг у Раббийнинг юзи қаршисидаги қурбонгоҳнинг олдига чиқиб, уни поклайди ва буқаю таканинг қонини олиб, қурбонгоҳнинг ҳар томондаги шохларига қўйди. ¹⁹Шунингдек, қурбонгоҳга бармоғи билан етти марта қон пуркаб, уни поклайди ва уни Исроил ўғилларининг нопокликларидан муқаддаслайди.²⁰Муқаддасгоҳни, Йиғин Чодири ва қурбонгоҳни поклашни амалга оширгач, у тирик такани олиб келади. ²¹Аҳарўн иккала қўлини тирик таканинг бошига қўйиб, унинг устидан Исроил ўғилларининг барча қонунбузарликларини, уларнинг барча жинояту гуноҳларини эътироф этади ҳамда уларни таканинг бошига қўйиб, уни тайинланган одам билан чўлга жўнатиб юборади. ²²Така уларнинг барча қонунбузарликларини ўзи билан бўш ерга олиб кетади. Шу тарзда, у такани чўлга қўйиб юборади.²³Аҳарўн Муқаддасгоҳдан чиқиб, Муқаддасгоҳга кираётганида кийган зиғирпоя матоли кийимларини ечади ва уларни ўша жойда қолдиради. ²⁴Муқаддас жойда танасини сув билан ювиб, ўз кийимларини кияди. Сўнг чиқиб, ўзи учун тамоман ёндириш қурбонлигини ҳамда халқ учун тамоман ёндириш қурбонлигини келтиради. Шундай қилиб, у ўзини ва халқни поклайди.²⁵Гуноҳ қурбонлигининг ёғини эса қурбонгоҳда ёндириб юборади. ²⁶Такани қўйиб юборишга олиб кетган одам эса кийимларини ювиб, танасини сув билан ювиши керак, шундан сўнг у қароргоҳга кириши мумкин бўлади.²⁷Қонлари Муқаддасгоҳни поклаш учун киритилган гуноҳ қурбонлигининг буқасини ва гуноҳ қурбонлигининг такасини қароргоҳдан ташқарига чиқариб, уларнинг терисини, гўшти ва ахлатлари оловда ёндириб юборилсин. ²⁸Уларни ёндириб юборган одам кийимларини ювиб, танасини сув билан ювиши керак, шундан сўнг у қароргоҳга кириши мумкин бўлади.²⁹Бу сизлар учун абадий низом бўлсин: еттинчи ойнинг ўнинчи куни жонларингизни бўйсундиринглар, на маҳаллий одам, на ораларингизда яшайдиган мусофир ҳеч қандай иш қилмасин. ³⁰Чунки бу куни сизларни барча гуноҳларингиздан пок қилиш учун сизларни поклайдилар, токи сизлар Раббийнинг юзи қаршисида пок бўлинглар. ³¹Бу – сизлар учун ором шаббатидир, жонларингизни бўйсундиринглар. Бу – абадий низомдир.³²Ўз отаси Аҳарўн ўрнига руҳонийлик қилиш учун бағишланган ва мойланган руҳоний поклашни амалга ошириши керак. У муқаддас кийимлар, зиғирпоя матоли кийимларини кийиб, ³³Муқаддаслар-Муқаддасини поклайди, Йиғин Чодири ва қурбонгоҳни поклайди, шунингдек, руҳонийлар ва жамоанинг бор халқини поклайди.³⁴Йилига бир марта Исроил ўғиллари уларнинг барча гуноҳларидан поклансин, деб сизлар учун абадий низом бўлсин”. Мусо барчасини Раббий унга буюрганидек қилди.

Chapter 17

¹Раббий яна Мусога сўзлаб деди: ²“Аҳарўн билан унинг ўғилларига ҳамда Исроилнинг барча ўғилларига эълон қилиб айтгин: Раббий қуйидагиларни айтишни буюрди: ³Агар Исроил хонадонидан бирор киши буқани, қўй ёки эчкини қароргоҳда ёки қароргоҳдан ташқарида сўйса, ⁴ва Раббийга қурбонлик сифатида тақдим қилиш учун уни Йиғин Чодирининг кириш жойига, Раббийнинг истиқомат жойига олиб келмаса, унда ўша одам қон тўккан ҳисобланади. У қон тўкди, шунинг учун, бундай одам ўз халқи орасидан қириб ташланади.⁵Бу – Исроил ўғиллари далада сўяётган қурбонликларини Раббий қаршисидаги Йиғин Чодирининг кириш жойига, руҳонийга олиб келиб, уларни Раббийга тинчлик қурбонлигига сўйишлари учундир, ⁶токи руҳоний қонни Йиғин Чодирига кираверишда турган Раббийнинг қурбонгоҳига пуркаб, ёғини Раббийга хушбўй ҳид сифатида ёндириб юборсин⁷ва халқ олдиндаги жинлар билан зино қилаётиб, энди эса қурбонликларини жинларга келтиришмасин. Бу – улар учун уларнинг авлодлари оша абадий низом бўлсин.⁸Уларга яна айтгин: Агар Исроил хонадонидан ёки ораларингизда яшайдиган мусофирлардан бирор киши тамоман ёндириш қурбонлиги ёки гуноҳ қурбонлиги келтирса, ⁹ва уни Раббийга тақдим қилиш учун Йиғин Чодирининг кириш жойига олиб келмаса, унда ўша одам ўз халқининг орасидан қириб ташланади.¹⁰Агар Исроил хонадонидан ёки ораларингизда яшайдиган мусофирлардан бирор киши қандайдир қон еса, унда Мен юзимни қон ейдиган одамга қарши қилиб, уни ўз халқининг орасидан қириб ташлайман, ¹¹зеро тананинг жони унинг қонидадир. Жонларингизни поклаш учун Мен уни қурбонгоҳга тайинладим, чунки бу қон жонни поклайди.¹²Шунинг учун ҳам Мен Исроил ўғилларига дедим: "Ораларингиздан ҳеч ким қон ейиши мумкин эмас ва ораларингизда яшайдиган мусофир ҳам қон емаслиги керак". ¹³Агар Исроил ўғилларидан ёки ораларингизда яшайдиган мусофирлардан бирор киши ов қилиб, ейиш мумкин бўлган ҳайвон ёки қушни тутиб олса, унда у ҳайвоннинг қонини оқизиб, уни ер билан ёпиши керак.¹⁴Чунки ҳар қандай тананинг жони унинг қонидир, қони – унинг жонидир. Шунинг учун Мен Исроил ўғилларига дедим: "Ҳеч қандай тананинг қонини еманглар, чунки ҳар қандай тананинг жони – унинг қонидир. Уни ейдиган ҳар қандай одам қириб ташланади".¹⁵Ўлимтик ёки йиртқич ёриб кетган ҳайвонни ейдиган ҳар ким (маҳаллий одамми ёки мусофирми) кийимларини ювиб, сув билан ювиниши керак ва у кечгача нопок бўлади, кейин эса пок бўлади. ¹⁶Агарда у кийимларини ювмаса ва танасини ювмаса, унда қонунбузарлигини ўзида кўтариб юради”.

Chapter 18

¹Раббий яна Мусога сўзлаб деди: ²“Исроил ўғилларига эълон қилиб айтгин: Мен сизларнинг Раббий Худойингизман. ³Сизлар яшаган Миср ерининг ишларини қилманглар, шунингдек, Мен сизларни олиб бораётган Канъан ерининг ишларини қилманглар ва уларнинг одатларига тақлид қилманглар.⁴Менинг қонунларимни бажаринглар ва Менинг низомларимга амал қилиб, уларга риоя қилинглар. Мен сизларнинг Раббий Худойингизман. ⁵Менинг низомларимга амал қилиб, Менинг қонунларимни бажаринглар, зеро уларни бажарадиган одам тирик бўлади. Мен Раббийман.⁶Ҳеч ким ўз яқин қариндошининг яланғочлигини очиш учун унга яқинлашмасин. Мен Раббийман. ⁷Отангнинг яланғочлигини ва онангнинг яланғочлигини очма. У сенинг онангдир, унинг яланғочлигини очма. ⁸Отангнинг хотинининг яланғочлигини очма, бу – отангнинг яланғочлигидир.⁹Уйда ёки уйдан ташқарида туғилган отангнинг қизи ёки онангнинг қизи бўлмиш опа-синглингнинг яланғочлигини очма, уларнинг яланғочлигини очма. ¹⁰Ўғлингнинг қизининг яланғочлигини ёки қизингнинг қизининг яланғочлигини, уларнинг яланғочлигини очма, чунки улар сенинг яланғочлигингдир. ¹¹Отангдан туғилган, отангнинг хотинининг қизларининг яланғочлигини, унинг яланғочлигини очма, у сенинг опа-синглингдир.¹²Отангнинг опа-синглисининг яланғочлигини очма, у отангнинг қон қариндошидир. ¹³Онангнинг опа-синглисининг яланғочлигини очма, чунки у онангнинг қон қариндошидир. ¹⁴Отангнинг ака-укасининг яланғочлигини очиш учун унинг хотинига яқинлашма, у сенинг аммангдир.¹⁵Келинингнинг яланғочлигини очма, у ўғлингнинг хотинидир, унинг яланғочлигини очма. ¹⁶Ака-укангнинг хотинининг яланғочлигини очма, бу ака-укангнинг яланғочлигидир.¹⁷Аёл билан унинг қизининг яланғочлигини очма. Яланғочлигини очиш учун унинг ўғлининг қизини ва унинг қизининг қизини олма, чунки улар аёлнинг қон қариндошларидир, бу қонунбузарликдир. ¹⁸Хотининг ҳаётлигида яланғочлигини очиш учун у билан синглисини олма, токи уни кундошлик қилмасин.¹⁹Хотининг ҳайздан покланаётган вақтида, унинг яланғочлигини очиш учун унга яқинлашма. ²⁰Уруғни тўкиш ва у билан булғаниш учун яқинингнинг хотини билан ётма.²¹Фарзандларингдан бирортасини Молекка оловдан ўтказишга берма ва бу билан Худойингнинг номини ҳаром қилма. Мен Раббийман.²²Аёл билан ётгандек, эркак билан ётма. Бу жирканчликдир. ²³Шунингдек, уруғ тўкиш ва у билан булғаниш учун бирорта ҳайвон билан ҳам ётма, аёл ҳам ҳайвон билан қўшилиши учун унинг олдида турмасин. Бу – бузуқликдир.²⁴Буларнинг бирортаси билан ўзларингизни булғаманглар, чунки Мен сизларнинг қаршингиздан қувиб юбораётган халқлар ўзларини буларнинг барчаси билан булғадилар. ²⁵Натижада ер булғаниб кетди. Мен уларнинг қонунбузарликларининг жазосини бердим ва ер ўзида яшовчиларни ўзининг устидан ирғитиб ташлади.²⁶Сизлар эса Менинг низомлару қонунларимга амал қилинглар – на маҳаллий одам, на ораларингизда яшайдиган мусофир бу барча жирканчликларни қилманглар, ²⁷чунки сизлардан олдин бўлган бу ернинг одамлари шу барча жирканчликларни қилдилар ва ер булғаниб кетди. ²⁸Сизлар эса уни булғайдиган бўлсангизлар, сизлардан олдин бўлган халқларни устидан ирғитиб ташлаганидек, ер сизларни ҳам ирғитиб ташлайди.²⁹Зеро ким бу барча жирканчликларни қиладиган бўлса, унда буларни қиладиганлар ўз халқи орасидан қириб ташланади. ³⁰Шундай қилиб, Менинг фармонларимга амал қилинглар, токи сизлардан олдин бўлганларнинг жирканч урф-одатлари бўйича йўл тутманглар ва булар билан ўзларингни булғаманглар. Мен сизларнинг Раббий Худойингизман”.

Chapter 19

¹Раббий яна Мусога сўзлаб деди: ²“Исроил ўғилларининг бутун жамоасига эълон қилиб айтгин: Муқаддас бўлинглар, чунки Мен сизларнинг Раббий Худойингиз муқаддасман. ³Ҳар бирингиз ота-онангиздан қўрқинглар. Менинг шаббатларимга риоя қилинглар. Мен сизларнинг Раббий Худойингизман. ⁴Бутларга ўгирилманглар ва ўзларингизга қуйма худоларни ясаманглар. Мен сизларнинг Раббий Худойингизман.⁵Раббийга тинчлик қурбонлигини келтираётганингизда, ўзингизга илтифот топиш учун уни бундай келтиринглар: ⁶қурбонликка келтирган ўша куннинг ўзида ва эртаси куни уни ейиш керак, учинчи кунга қолганини эса оловда ёндириб юбориш керак. ⁷Аммо ким уни учинчи кун ейдиган бўлса, бу жирканчликдир, бу илтифот келтирмайди. ⁸Ким уни ейдиган бўлса, ўша одам гуноҳини ўзида кўтариб кетади, чунки у Раббийнинг муқаддасворлигини булғади. Бундай жон ўз халқининг орасидан қириб ташлансин.⁹Ерингиздаги ҳосилни йиғиб олаётганингизда, далангизнинг четларигача йиғманглар ва йиғимдаги қолдиқларни терманглар. ¹⁰Узумзорингни ҳам охиригача тозалаб йиғма ва узумзорда қолган узум бошларини териб олма. Буларни қашшоқ ва мусофирга қолдир. Мен сизларнинг Раббий Худойингизман.¹¹Ўғирлик қилманглар, ёлғон гапирманглар ва бир-бирингизни алдаманглар. ¹²Менинг номим билан ёлғон қасам ичманглар. Ўз Худойингнинг номини беобрў қилма. Мен Раббийман.¹³Ўз яқинингга озор берма, уни талама. Ёлланма ишчининг ҳақини кечдан тонггача ҳам ўзингда ушлаб турма. ¹⁴Кар одамни лаънатлама, кўр одам қоқилиши учун унинг қаршисига ҳеч қандай тўсиқ қўйма. Худойингдан қўрқ. Мен Раббийман.¹⁵Суд ишида ноҳақлик қилманглар. Қашшоқ одамга юз-хотирчилик қилма ва буюк одамга маъқул бўлишга интилма. Ўз яқинингни ҳақиқат билан ҳукм қил. ¹⁶Халқингнинг орасида ғийбат қилиб юрма, ўз яқинингнинг қонига нисбатан бепарво бўлма. Мен Раббийман.¹⁷Ўз юрагингда эса биродарингдан нафратланма, ўз яқинингни фош қил ва у учун гуноҳни кўтариб кетмайсан. ¹⁸Қасос олма ва халқингнинг ўғилларига қарши ёвузликка эга бўлма, аммо ўзингни севганинг каби ўз яқинингни севгин. Мен Раббийман.¹⁹Менинг низомларимга риоя қилинглар. Чорвангни ўзга тур билан чатиштирма. Далангга икки хил уруғ экма. Турли хил ип: жун ва зиғирпоя толаси аралаштириб тикилган кийим кийма.²⁰Агар кимдир аёл билан уруғ тўкиш учун ётса, у эса бошқа эрга унаштирилган, лекин ҳали сотиб олинмаган чўри бўлса, ёки унга ҳали озодлик берилмаган бўлса, унда уларни жазолаш керак, аммо аёл ўлимга ҳукм қилинмайди, чунки у ҳали озод эмасдир. ²¹Бундай эркак Раббийга, Йиғин Чодирининг кириш жойига айбдорлик қурбонлигини, яъни айбдорлик қурбонлиги сифатида қўчқорни олиб келсин. ²²Руҳоний эса Раббийнинг қаршисида айбдорлик қўчқори билан уни қилган гуноҳидан поклайди ва унинг қилган гуноҳи кечирилади.²³Сизлар ерингизга келиб, бирор бир мевали дарахт эксангиз, унинг меваларини кестирилмаган, деб ҳисобланглар. Уч йил улар кестирилмаган, деб ҳисобланиши керак ва уларни ейиш мумкин эмас. ²⁴Тўртинчи йили унинг барча меваларини Раббийнинг байрамларига бағишлаш керак. ²⁵Бешинчи йили эса сизлар унинг меваларини ейишингиз ва унинг барча ҳосилини ўзингизга териб олишингиз мумкин. Мен сизларнинг Раббий Худойингизман.²⁶Қон билан ҳеч нарсани еманглар, фол очманглар ва афсунгарлик қилманглар. ²⁷Бошингизда сочингизнинг четларини айланасига қирқтирманглар ва соқолингнинг четларини бузманглар. ²⁸Ўлган одам учун танангизда кесимлар қилманглар ва ўзингизга ёзувлар ўйманглар. Мен Раббийман.²⁹Қизингни фоҳишалик қилишига йўл қўйиб, уни булғама, токи ер зинокорликка тушмасин ва бузуқликка тўлмасин. ³⁰Менинг шаббатларимга риоя қилинглар ва Менинг Муқаддасгоҳимни эҳтиром қилинглар. Мен Раббийман.³¹Ўликларни чақирувчиларга мурожаат қилманглар, сеҳргарларнинг олдига борманглар ва улар туфайли ўзларингизни булғаманглар. Мен сизларнинг Раббий Худойингизман.³²Сочи оқарган кишининг юзи қаршисида ўрнингдан тур ва қариянинг юзини ҳурмат қил. Худойингдан қўрққин, Мен Раббийман.³³Ерингизда мусофир кўчиб келганида, унга зулм қилманглар. ³⁴Сизларнинг орангизда кўчиб келган мусофир сизлар учун худди маҳаллий одам каби бўлсин. Уни ўзингни севганинг каби севгин, чунки сизлар ҳам Миср ерида мусофир эдингиз. Мен сизларнинг Раббий Худойингизман.³⁵Судда, ўлчовда, меъёрда, миқдорда ноҳақлик қилманглар. ³⁶Тарозингиз тўғри бўлсин, қадоқ тошларингиз тўғри бўлсин, эфангиз тўғри бўлсин, хинингиз тўғри бўлсин. Мен сизларни Миср еридан олиб чиққан Раббий Худойингизман. ³⁷Менинг барча низомларимга риоя қилинглар, Менинг барча қонунларимни бажаринглар. Мен Раббийман”.

Chapter 20

¹Раббий яна Мусога сўзлаб деди: ²“Исроил ўғилларига шуни айтгин: Исроил ўғилларидан ёки исроилликларнинг ораларида яшайдиган мусофирлардан бирор киши ўз фарзандларидан бирортасини Молекка берса, у ўлимга маҳкум этилсин: ернинг халқи уни тошбўрон қилсин.³Мен юзимни ўша одамга қарши қиламан ва уни халқининг орасидан қириб ташлайман, чунки Менинг Муқаддасгоҳимни булғаш ва Менинг муқаддас номимни беобрў қилиш учун у фарзандларидан бирини Молекка берди. ⁴Ернинг халқи эса фарзандларидан бирини Молекка берган одамга эътибор бермаса ва уни ўлдирмаса, ⁵унда Мен юзимни ўша одам ва унинг оиласига қарши қилиб, уларни халқдан қириб ташлайман. Шунингдек, у билан Молекнинг ортидан зинокорона юрганларнинг барчасини қириб ташлайман.⁶Кимки ўликларни чақирувчи ва сеҳргарларнинг ортидан зинокорона юриш учун уларга мурожаат қилса, унда Мен юзимни ўша одамга қарши қиламан ва уни ўз халқининг орасидан қириб ташлайман. ⁷Ўзларингизни покланглар ва муқаддас бўлинглар, чунки Мен сизларнинг Раббий Худойингиз муқаддасман.⁸Менинг низомларимга амал қилинглар ва уларни бажаринглар, чунки Мен сизларни муқаддасловчи Раббийман. ⁹Кимки ўз отасини ёки онасини лаънатлайдиган бўлса, бундай одам ўлимга маҳкум этилсин. У отасини ва онасини лаънатлади, унинг қони унинг устидадир.¹⁰Агар кимдир эрлик аёл билан зино қилса, агар кимдир ўз яқинининг хотини билан зино қилса, унда зинокор эркак ҳам, зинокор аёл ҳам ўлимга маҳкум этилсин. ¹¹Ким отасининг хотини билан ётса, ўша одам отасининг яланғочлигини очган бўлади, уларнинг иккови ҳам ўлимга маҳкум этилсин, уларнинг қони уларнинг устидадир. ¹²Кимки ўзининг келини билан ётса, унда иккови ҳам ўлимга маҳкум этилсин. Улар жирканч иш қилдилар, уларнинг қони уларнинг устидадир.¹³Агар бирор эркак аёл билан ётгандек, бошқа эркак билан ётса, иккови ҳам жирканч иш қилган бўлдилар. Иккови ҳам ўлимга маҳкум этилсин, уларнинг қони уларнинг устидадир. ¹⁴Агарда кимдир ўзига хотин олиб, устига унинг онасини оладиган бўлса, бу бузуқликдир. Бундай эркак ва аёлларни оловда ёндириб юбориш керак, токи ораларингизда бузуқлик бўлмасин.¹⁵Ким мол билан қўшилса, у ўлимга маҳкум этилсин, ҳайвонни ҳам сўйинглар. ¹⁶Агар аёл бирор ҳайвон билан қўшилиш учун унинг олдида турса, унда аёлни ҳам, ҳайвонни ҳам ўлдир. Улар ўлимга маҳкум этилсин, уларнинг қони уларнинг устидадир.¹⁷Агар кимдир ўзининг синглисини, отасининг қизини ёки онасининг қизини олса ва унинг яланғочлигини кўрса ва синглиси ҳам унинг яланғочлигини кўрса, бу шармандаликдир. Улар ўз халқи ўғилларининг кўзи ўнгида қириб ташлансин. У синглисининг яланғочлигини очди, шунинг учун у гуноҳини ўзида кўтариб кетади. ¹⁸Кимки хотинининг ҳайз кўриш вақтида у билан ётса ва унинг яланғочлигини очса, унда у хотинининг оқимини очган бўлади, хотини ҳам ўзининг қон оқимини очган бўлади: иккови ҳам ўз халқининг орасидан қириб ташлансин.¹⁹Онангнинг опа-синглисининг ҳамда отангнинг опа-синглисининг яланғочлигини очма. Чунки бундай киши ўзининг қон қариндошини яланғоч қилган бўлади: бундайлар ўз гуноҳларини кўтариб кетадилар. ²⁰Агар ким амакисининг ёки тоғасининг хотини билан ётса, бундай киши амакисининг ёки тоғасининг яланғочлигини очган бўлади: бундайлар ўз гуноҳларини кўтариб юриб, фарзандсиз ўлиб кетади. ²¹Агар ким ака ёки укасининг хотинини олса, бу ― нопокликдир: у ака ёки укасининг яланғочлигини очди. Улар фарзандсиз ўтадилар.²²Менинг ҳамма низомларимга ва Менинг барча қонунларимга амал қилинглар ҳамда уларни бажаринглар, токи яшашингиз учун Мен сизларни олиб бораётган ер сизларни ўзидан ирғитиб ташламасин. ²³Мен сизларнинг қаршингиздан қувиб юбораётган халқларнинг одатлари бўйича йўл тутманглар, чунки улар барча шу ишларни қилдилар ва Мен улардан ҳазар қилдим.²⁴Мен сизларга: “Уларнинг ерига сизлар эгалик қилинглар, сут ва асал оқаётган ерни Мен сизларга мерос қилиб беряпман”,- дедим. Мен – сизларни барча халқлардан ажратиб олган сизларнинг Раббий Худойингизман. ²⁵Пок молни нопок молдан ва пок қушни нопок қушдан ажратинглар. Мен нопок, деб ажратган мол, қуш ва барча ерда судралиб юрувчи жонивор билан жонларингизни булғаманглар.²⁶Менинг олдимда муқаддас бўлинглар, чунки Мен Раббий муқаддасман ва сизлар Меники бўлишингиз учун Мен сизларни халқлар орасидан ажратиб олганман.²⁷Агар эркак ёки аёл ўликларни чақиришса ёки сеҳргарлик қилишса, унда улар ўлимга маҳкум қилинсинлар. Уларни тошбўрон қилиш керак, уларнинг қони ўзларининг устидадир”.

Chapter 21

¹Раббий Мусога деди: “Аҳарўннинг ўғиллари бўлмиш руҳонийларга эълон қилиб айтгин: Улар ўз халқидан бирор бир ўликка тегиниб, ўзларини нопок қилишмасин. ²Фақатгина ўзининг яқин қариндошига: ўзининг онасига, ўзининг отасига, ўзининг ўғлига, ўзининг қизига, ўзининг ака-укасига ³ҳамда унинг олдида яшаган ва ҳали эр кўрмаган бокира опа-синглисига тегиниб, нопок бўлмайди.⁴Аммо нопок бўлмаслик учун у ўз халқи орасидан никоҳ орқали қариндошларга тегиниб, ўзини булғамаслиги керак. ⁵Улар бошларини қирмасликлари, соқолларининг учини кесмасликлари ва таналарида кесиклар қилмасликлари керак. ⁶Улар ўз Худоси учун муқаддас бўлишлари ва ўз Худосининг номини беобрў қилмасликлари керак. Чунки улар Раббийга қурбонликлар ва ўз Худосига тақдим нонларини келтирадилар, шунинг учун улар муқаддас бўлишлари керак.⁷Улар фоҳиша ёки бокиралиги бузилганни хотинликка олмасликлари керак, шунингдек, эри рад қилган хотинни хотинликка олмасликлари керак, чунки улар ўз Худоси учун муқаддасдир. ⁸Уни муқаддас, деб билгин, чунки у сенинг Худойингга тақдим нонларини келтиради. У сен учун муқаддас бўлсин, чунки Мен – сизларни муқаддасловчи Раббий – муқаддасман. ⁹Агар руҳонийнинг қизи зино билан ўзини булғаса, унда у отасини шарманда қилган бўлади. Бундай қизни оловда ёндириш керак.¹⁰Биродарларининг орасида бошига мойлаш мойи қуйилган ва муқаддас кийимларни кийиш учун покланган олий руҳоний, бошини яланғоч қилмаслиги ва кийимларини йиртиб юбормаслиги керак. ¹¹Шунингдек, у ҳеч қандай ўликка яқинлашмаслиги, ҳатто ўлган отаси ёки онасига ҳам тегинмаслиги ва шу орқали ўзини булғамаслиги керак. ¹²У Муқаддасгоҳдан ҳеч қаёққа чиқмаслиги ва ўз Худосининг Муқаддасгоҳини беобрў қилмаслиги керак. Чунки Худосининг мойлаш мойининг муқаддасворлиги унинг устидадир. Мен Раббийман.¹³У ўзига хотинликка фақат бокира қизни олиши керак. ¹⁴У ўзига хотинликка бева ёки эридан ажрашганни, ёки бокиралиги бузилганни, ёки фоҳишани олмаслиги, бироқ ўз халқидан бокира қизни ўзига хотинликка олиши керак. ¹⁵У ўз халқида уруғини булғамаслиги керак, чунки Мен уни муқаддасловчи Раббийман”.¹⁶Раббий яна Мусога сўзлаб деди: ¹⁷“Аҳарўнга айтгин: Сенинг уруғингдан танасида нуқсони бўлган ҳеч ким уларнинг барча авлодлари оша ўз Худосига тақдим нонларини келтириш учун яқинлашмаслиги керак.¹⁸Танасида нуқсони бўлган ҳеч ким яқинлашмасин: на кўр, на оқсоқ, на бурни пачоқ, на мажруҳ, ¹⁹на оёғи синган, на қўли синган, ²⁰на букри, на пакана, на кўзида доғи бор, на яраси бор, на қўтири бор, на мояги шикастланган, ²¹хуллас, руҳоний Аҳарўннинг уруғидан танасида нуқсони бўлган ҳеч ким Раббийга оловда қурбонликлар келтириш учун яқинлашмаслиги керак. Унинг танасида нуқсони бор, шу боис, у Худога тақдим нонларини келтириш учун яқинлашмаслиги керак.²²У ўз Худосининг нонидан бўлган муқаддасворлик ва буюк муқаддасворликни ейиши мумкин. ²³Бироқ у Муқаддасгоҳнинг пардасига яқин келмасин ва қурбонгоҳга яқинлашмасин, чунки унинг танасида нуқсон бор. У Менинг Муқаддасгоҳимни беобрў қилмаслиги керак, чунки Мен уларни муқаддасловчи Раббийман”. ²⁴Шундай қилиб, Мусо бу амрларни Аҳарўн ва унинг ўғилларига ҳамда Исроилнинг ҳамма ўғилларига эълон қилди.

Chapter 22

¹ Раббий яна Мусога сўзлаб деди: ²“Аҳарўн билан унинг ўғилларига айтгин, улар Исроил ўғилларининг Менга бағишлаётган муқаддасворликларидан эҳтиёт бўлсинлар ва Менга бағишлаётган нарсаларда Менинг муқаддас номимни беобрў қилмасинлар. Мен Раббийман. ³Уларга айтгин: Авлодларингиз оша, бор наслингиздан бирор киши ўзида нопокликка эга бўлган ҳолда Исроил ўғилларининг Раббийга бағишлаётган муқаддасворликларига яқинлашса, унда бундай одам Менинг юзим қаршисидан қириб ташланади. Мен Раббийман.⁴Ким Аҳарўннинг наслидан мохов бўлса, ёки танасидан суюқлик оқаётган бўлса, бундай одам то покланмагунича, муқаддасворликларни ейиши мумкин эмас. Кимки ўликнинг бирор нопок нарсасига тегинса, ёки уруғи оқиб кетса, ⁵ёки бирор судралиб юрувчи жониворга тегиниб, у туфайли нопок бўлса, ёки бирор кишига тегиниб, қайси хилдаги нопоклик бўлмасин, у туфайли нопок бўлса, ⁶шуларга тегинган ўша одам кечгача нопок бўлади. У танасини сув билан ювмагунича, муқаддасворликларни емаслиги керак.⁷Аммо қуёш ботгач ва у покланганидан сўнг, у муқаддасворликларни ейиши мумкин, чунки бу унинг егулигидир. ⁸Булғанмаслик учун у ўлаксани ёки йиртқич ҳайвон ёриб кетган ҳайвонни емаслиги керак. Мен Раббийман. ⁹Улар Менинг амрларимга амал қилишсин, токи уни бузганларида ўзларида гуноҳни кўтариб юрмасинлар ва бундан ўлмасинлар. Мен уларни муқаддаслайдиган Раббийман.¹⁰Бегона одамлардан бирортаси муқаддасворликларни емасин. Руҳонийнинг уйида яшовчи одам ёки ёлланма ишчи муқаддасворликларни емаслиги керак. ¹¹Агар руҳоний бирор одамни сотиб олса, унда у буни ейиши мумкин, шунингдек, унинг оила аъзолари ҳам унинг нонини ейишлари мумкин.¹²Агар руҳонийнинг қизи бегона одамга турмушга чиқса, унда у қурбонликка келтирилаётган муқаддасворликларни емаслиги керак. ¹³Бироқ агар руҳонийнинг қизи бева бўлиб қолса, ёки эридан ажралса ва унинг фарзандлари бўлмаса ва ёшлигида бўлгани каби отасининг уйига қайтиб келса, унда у отасининг нонини ейиши мумкин, аммо бегоналардан бирортаси уни емаслиги керак.¹⁴Кимки янглишиб, муқаддасворликларни еб қўйса, ўша одам муқаддасворликни руҳонийга қайтариши ва унинг устига ўшанинг бешдан бир қисмини қўшиб бериши керак. ¹⁵Руҳонийларнинг ўзлари Худога келтираётган Исроил ўғилларининг муқаддасворликларини булғамасликлари керак. ¹⁶Улар муқаддасворликларни еяётганларида, айб жазосини орттириб олмасликлари керак, чунки Мен уларни муқаддаслайдиган Раббийман”.¹⁷Раббий яна Мусога сўзлаб деди: ¹⁸“Аҳарўн билан унинг ўғилларига ҳамда барча Исроил ўғилларига эълон қилиб айтгин: Агар Исроил хонадонидан ёки исроилликларнинг ораларида яшайдиган мусофирлардан бирор киши Раббийга атаган назри бўйича ёки ихтиёрий равишда тамоман ёндириш қурбонлигини келтирса, ¹⁹унда бу орқали илтифотга сазовор бўлиши учун жонивор бенуқсон, эркак жинсли, катта қорамолдан ёки қўчқордан, ёки эчкидан бўлсин.²⁰Нуқсони бор жониворлардан бирортасини келтирманглар, чунки бу сизларга илтифот келтирмайди. ²¹Кимки Раббийга атаган назри бўйича ёки ихтиёрий равишда тинчлик қурбонлигига катта қорамолдан ёки кичик қорамолдан қурбонлик келтирса, Худога маъқул бўлиши учун жонивор бенуқсон бўлиши керак. Унда ҳеч қандай нуқсон бўлмаслиги шарт.²²Кўр, ёки бирор жойи синган, ёки мажруҳ, ёки бемор, ёки яраси бор, ёки қўтири бор жониворларни Раббийга келтирманглар ва бундайларни олов қурбонлигига келтириш учун Раббийнинг қурбонгоҳига берманглар. ²³Аъзолари ҳаддан зиёд узун ёки калта бўлмиш буқа ёки қўзини ихтиёрий қурбонликка келтиришингиз мумкин, аммо агар назр аталгани бўйича бўлса, бу қабул бўлмайди.²⁴Мояги эзилган, ёки ёрилган, ёки узилган, ёки кесилган жониворни Раббийга қурбонликка келтирманглар ва ерингизда бу ишни қилманглар. ²⁵Шунингдек, ўзга юртликнинг қўлидан ҳам бундай жониворлардан бирортасини Худойингизга инъомга келтирманглар, чунки улар шикастланган, уларда нуқсон бор. Улар сизларга илтифот келтирмайди”.²⁶Раббий яна Мусога сўзлаб деди: ²⁷“Бузоқ, ёки қўзи, ёки улоқ туғилганида, у етти кун онаси билан бирга бўлиши керак, саккизинчи кундан бошлаб ва кейинги кунларда Раббийга олов қурбонлигига келтирилишга маъқул бўлади.²⁸Аммо на сигирни, на қўйни, уларнинг боласи билан бир кунда сўйманглар. ²⁹Агар Раббийга миннатдорчилик қурбонлигини келтирадиган бўлсангиз, шундай қилингларки, бусизларга илтифот келтирсин: ³⁰уни ўша куннинг ўзида ейиш керак ва ундан эрталабгача ҳеч нимани қолдирманглар. Мен Раббийман.³¹Менинг амрларимга амал қилинглар ва уларни бажаринглар. Мен Раббийман. ³²Мен Исроил ўғилларининг ораларида муқаддас, деб эъзозланишим учун Менинг муқаддас номимни беобрў қилманглар. Мен сизларни муқаддаслайдиган Раббийман, ³³зеро Мен Худойингиз бўлиш учун сизларни Миср еридан олиб чиқди. Мен Раббийман”.

Chapter 23

¹Раббий яна Мусога сўзлаб деди: ²“Исроил ўғилларига эълон қилиб, улар муқаддас йиғин қилишлари керак бўлган Раббийнинг байрамлари ҳақида айтгин. Бу байрамлар қуйидагилардир:³Олти кун ишлашингиз мумкин, еттинчи куни эса дам олишнинг шаббатидир; муқаддас йиғин бўлади. Ҳеч қандай иш қилманглар. Бу сизларнинг барча турар жойларингизда Раббийнинг шаббатидир.⁴Қуйидагилар Раббийнинг байрамлари ва улар белгиланган вақтда чақиришингиз керак бўлган муқаддас йиғинлар: ⁵Биринчи ойнинг ўн тўртинчи куни кечқурун Раббийнинг Песаҳидир. ⁶Ўша ойнинг ўн бешинчи куни эса Раббийга нишонланган Ачитқисиз нонлар байрами – етти кун ачитқисиз нон енглар.⁷Биринчи куни сизларда муқаддас йиғин бўлсин, ҳеч қандай иш қилманглар. ⁸Етти кун давомида Раббийга қурбонликларни келтиринглар. Еттинчи куни ҳам сизларда муқаддас йиғин бўлсин. Ҳеч қандай иш қилманглар”.⁹Раббий яна Мусога сўзлаб деди: ¹⁰“Исроил ўғилларига эълон қилиб айтгин: Мен сизларга бераётган ерга келганингиздан сўнг, ундаги ҳосилни ўриб-йиғиб олганингизда, ўрим-йиғимингиздан биринчи ҳосилларингиз боғламини руҳонийга келтиринглар. ¹¹Руҳоний эса сизлар илтифот топишингиз учун бу боғламни Раббийнинг қаршисида силкитиб тақдим этади. Шаббатдан кейинги куни руҳоний уни силкитиб келтиради.¹²Боғламни силкитиб тақдим этиш кунида Раббийга бир яшар бенуқсон қўзини тамоман ёндириш қурбонлиги сифатида келтиринглар. ¹³У билан бирга нон бағишловига зайтун мойи аралаштирилган эфанинг ўндан икки қисми бўлган буғдой унини келтиринглар. Шунингдек, Раббийга ёқимли бўлган хушбўй тутатқи сифатида суюқлик бағишловига чорак хин шароб келтиринглар. ¹⁴Худойингизга илк ҳосил боғламини келтирмагунингизгача, янги ҳосиллардан на нон, на қуритилган дон, на хом дон еманглар. Бу – барча қароргоҳларингизда барча авлодларингиз оша абадий низом бўлсин.¹⁵Шаббат кунидан кейинги кун, яъни илк ҳосил боғламини силкитиб келтиришнинг кунидан ўзингизга еттита тўлиқ ҳафтани санаб олинглар. ¹⁶Етти ҳафтадан сўнг келадиган биринчи кунгача эллик кун сананглар ва шунда Раббийга янги нон бағишловини келтиринглар.¹⁷Раббийга илк ҳосилни бағишлангандек, сизларнинг қароргоҳларингиздан эфанинг ўндан икки қисми миқдоридаги буғдой унидан қилинган иккита нонни силкитиб келтиринглар. Улар ачитқи билан пиширилиши керак. ¹⁸Нонлар билан бирга еттита бир ёшли бенуқсон қўзини, катта қорамолдан эса битта ёш буқа ва иккита қўчқорни келтиринглар. Булар Раббийга ёқимли бўлган хушбўй тутатқи сифатида Раббийга тамоман ёндириш қурбонлиги, нон бағишловлари ҳамда суюқлик бағишлови бўлсин.¹⁹Шунингдек, битта улоқни гуноҳ қурбонлиги ва иккита бир ёшли қўзини тинчлик қурбонлиги учун тайёрланглар. ²⁰Руҳоний буларни силкитиб келтириладиган илк ҳосил нонлари ва иккита қўзи билан бирга Раббийнинг қаршисида силкитиб келтириши керак. Булар Раббийнинг муқаддасворлиги бўлади ва булар руҳонийга тегишлидир. ²¹Сўнг ўша куннинг ўзида халқни чақиринглар, шу кун сизлар учун муқаддас йиғин бўлсин, ҳеч қандай иш қилманглар. Бу – сизларнинг барча қароргоҳларингизда барча авлодларингиз оша абадий низомдир.²²Ерингизда ҳосилни ўриб-йиғиб олаётганингизда, йиғаётганингизда далангизнинг четларигача йиғманглар ва ўрим-йиғимдан қолган қолдиқларни териб олманглар. Буларни камбағал ва мусофирга қолдиргин. Мен сизларнинг Раббий Худойингизман”.²³Раббий яна Мусога сўзлаб деди: ²⁴“Исроил ўғилларига айтгин: Еттинчи ой, ойнинг биринчи куни сизлар учун шаббат, карнайлар байрами, муқаддас йиғин бўлсин. ²⁵Ҳеч қандай иш қилманглар ва Раббийга олов қурбонликларини келтиринглар”.²⁶ Раббий яна Мусога сўзлаб деди: ²⁷“Ўша еттинчи ойнинг тўққизинчи куни эса покланиш кунидир, шу кун муқаддас йиғин қилинглар. Жонларингизни бўйсундиринглар ва Раббийга қурбонликларни келтиринглар.²⁸Шу кун ҳеч қандай иш қилманглар, чунки сизларнинг Раббий Худойингизнинг юзи қаршисида сизларни поклаши учун бу кун – покланиш кунидир. ²⁹Ўзини шу куни бўйсундирмаган ҳар ким ўз халқи орасидан қириб ташланади.³⁰Агар кимдир шу куни бирор иш қиладиган бўлса, Мен ўша одамни ўз халқи орасидан қириб ташлайман. ³¹Ўша куни ҳеч қандай иш қилманглар: бу барча қароргоҳларингиз бўйлаб барча авлодларингиз оша абадий низомдир. ³²Бу сизлар учун дам олиш шаббатидир. Ойнинг тўққизинчи куни оқшомдан жонларингизни бўйсундиринглар, оқшомдан оқшомгача шаббатингизни байрам қилинглар”.³³Раббий яна Мусога сўзлаб деди: ³⁴“Исроил ўғилларига айтгин: Ўша еттинчи ойнинг ўн бешинчи кунидан етти кун давомида Раббийга бўлган Чайлалар байрамидир.³⁵Биринчи куни муқаддас йиғин бўлсин, ҳеч қандай иш қилманглар. ³⁶Етти кун давомида Раббийга оловда келтириладиган қурбонликларни келтиринглар. Саккизинчи куни сизларда муқаддас йиғин бўлсин ва Раббийга оловда келтириладиган қурбонликларни келтиринглар. Бу– байрамона йиғиндир, ҳеч қандай иш қилманглар.³⁷Мана шулар Раббийнинг байрамларидир. Уларнинг ҳар бири ўз кунида Раббийга тамоман ёндириш қурбонлиги, нон бағишловлари, сўйилган қурбонликлар ва суюқлик бағишловини келтириш учун муқаддас йиғин чақириш керак. ³⁸Булар эса Раббийнинг шаббатларидан ташқари ва сизлар Раббийга бераётган сизларнинг бағишловларингиз ва барча аталган назрларингиздан ҳамда ихтиёрий қурбонликларингиздан ташқари бўлсин.³⁹Еттинчи ойнинг ўн бешинчи куни, сизлар ернинг ҳосилларини йиғадиган вақтда, Раббийнинг байрамини етти кун нишонланглар – биринчи куни шаббат бўлсин, саккизинчи куни ҳам шаббат бўлсин.⁴⁰Биринчи куни ўзингизга чиройли дарахтларнинг новдаларини, палма дарахти новдаларини, кенг баргли дарахтларнинг ва самбиттол новдаларини олиб, Раббий Худойингизнинг қаршисида етти кун қувонинглар. ⁴¹Бу байрамни бир йилда етти кун Раббийга нишонланглар. Бу сизларга авлодларингиз оша абадий низомдир. Уни еттинчи ойда нишонланглар.⁴²Етти кун чайлаларда яшанглар. Исроиллик ҳар бир маҳаллий одам чайлаларда яшаши керак, ⁴³токи сизларнинг авлодларингиз, Мен Исроил ўғилларини Миср еридан олиб чиққанимда, уларни чайлаларга жойлаштирганимни билишсин. Мен сизларнинг Раббий Худойингизман”. ⁴⁴Шундай қилиб, Мусо Раббийнинг байрамларини Исроил ўғилларига эълон қилди.

Chapter 24

¹Раббий яна Мусога сўзлаб деди: ²“Исроил ўғилларига буюргин, Муқаддасгоҳидаги чироқ доимо ёниб туриши ва ёруғлик бериши учун улар сенга эзиб чиқарилган тоза зайтун мойини келтиришсин.³Аҳарўн бу чироқни Гувоҳлик Киботининг пардасидан ташқарисида, Йиғин Чодирида Раббийнинг қаршисида кечқурундан тонггача ҳар доим ёқиб қўйиши керак. Бу – авлодларингиз оша абадий низомдир. ⁴Руҳонийлар чироқни ҳар доим Раббийнинг қаршисида тоза чироқпояда қўйишлари керак.⁵Сўнг буғдой унидан олиб, ундан ўн иккита нон ёп. Ҳар бир нонда эфанинг ўндан икки қисми миқдорида ун бўлиши керак. ⁶Уларни икки қатор қилиб, ҳар бир қаторга олтитадан терган ҳолда Раббийнинг қаршисида тоза хонтахтага қўй.⁷Ҳар бир қаторга тоза ладанни қўй. Ладан нон билан бирга бўлиб, хотира учун Раббийга қурбонлик бўлади. ⁸Нонларни Исроил ўғилларидан ҳар шаббат куни доимий равишда Раббийнинг қаршисига қўйиш керак. Бу – абадий аҳддир. ⁹Булар Аҳарўн билан унинг ўғилларига тегишли бўлади, улар нонларни муқаддас жойда ейдилар. Чунки бу нонлар – Раббийнинг қурбонликларидан улар учун ажратилган буюк муқаддасворликдир. Бу абадий низомдир”.¹⁰Бир куни исроиллик аёлнинг мисрликдан туғилган ўғли Исроил ўғилларининг орасига чиқди. Исроиллик аёлнинг ўғли қароргоҳда Исроил ўғилларидан бири билан жанжаллашиб қолди. ¹¹Исроиллик аёлнинг ўғли эса Раббийнинг номини лаънатлади ва ҳақорат қилди. Шунда уни Мусонинг олдига келтиришди. ¹²Раббийнинг иродаси уларга эълон қилингунича, уни қамаб қўйишди.¹³Сўнг Раббий Мусога сўзлаб деди: ¹⁴“Лаънатлаганни қароргоҳдан ташқарига чиқаргин ва буни эшитганларнинг ҳаммаси қўлларини унинг бошига қўйишсин ҳамда бутун жамоа уни тошбўрон қилсин.¹⁵Исроил ўғилларига ҳам айтгин: Агар кимдир ўз Худосининг номини лаънатлайдиган бўлса, ўша одам ўз гуноҳини кўтариб кетади. ¹⁶Раббийнинг номини ҳақорат қилувчи ўлим жазосига топширилиши керак, бутун жамоа уни тошбўрон қилсин. Мусофир ҳам, маҳаллий одам ҳам, ким Раббийнинг номини ҳақорат қиладиган бўлса, ўлимга топширилсин.¹⁷Кимки бирор одамни ўлдирадиган бўлса, ўша қотил ўлимга топширилсин. ¹⁸Ким молни ўлдирса, у учун тўлаши керак, мол учун мол тўласин.¹⁹Ким яқинининг танасига жароҳат етказадиган бўлса, у нима қилган бўлса, унга ҳам шундай қилинсин: ²⁰синдиргани учун синдирилсин, кўз учун кўз, тиш учун тиш; у одамнинг танасига қандай жароҳат етказган бўлса, унга ҳам худди шундай қилинсин. ²¹Молни ўлдирган мол учун тўласин, одамни ўлдирган эса ўлим жазосига топширилсин.²²Мусофирга ҳам, маҳаллий одамга ҳам бир хил ҳукм бўлсин. Зеро Мен сизларнинг Раббий Худойингизман”. ²³Мусо буларни Исроил ўғилларига айтгач, улар лаънатлаган одамни қароргоҳдан ташқарига чиқардилар ва уни тошбўрон қилдилар. Шундай қилиб, Раббий Мусога қандай буюрган бўлса, Исроил ўғиллари шундай қилдилар.

Chapter 25

¹Раббий Синай тоғида Мусога сўзлаб деди: ²“Исроил ўғилларига эълон қилиб айтгин: Мен сизларга бераётган ерга келганларингизда, ер Раббийнинг шаббатида дам олиши керак.³Олти йил далангга экин эк, олти йил узумзорингни кес ва уларнинг ҳосилларини йиқ, – ⁴аммо еттинчи йили ернинг дам олиш шаббати, Раббийнинг шаббати бўлсин. Далангга экин экма ва узумзорингни кесма.⁵Ўзи ўсиб чиққан ҳосилингни йиғиб олма ва кестирилмаган новдаларингдан узум бошларини олма. Бу ер учун дам олиш йили бўлсин. ⁶Бу – ернинг шаббати давомида сизларга: сенга, қулингга, чўрингга, ёлланма ишчингга, сенинг хонадонингда яшайдиган мусофирга егулик бўлади. ⁷Шунингдек, ернинг барча ҳосиллари молингга ва ерингда яшовчи жониворларга егулик бўлади.⁸Ўзингга етти марта етти йилни, яъни еттита шаббатнинг йилларини санаб олгин, токи еттита шаббатнинг йилларида қирқ тўққиз йил бўлсин. ⁹Ўшанда еттинчи ойда, ойнинг ўнинчи кунида бурғу чалгин. Покланиш кунида бутун ерингиз бўйлаб бурғу чалинглар.¹⁰Эллигинчи йилни муқаддас, деб тан олинглар ва бутун ер бўйлаб унинг барча аҳолисига озодликни эълон қилинглар. Бу сизларда юбилей бўлсин. Ҳар бирингиз эгалик қилган ўз ерларингизга қайтинглар ва ҳар бирингиз ўз қабилангизга қайтинглар.¹¹Эллигинчи йил сизларда юбилей бўлсин. Экин экманглар ва ерда ўзи ўсиб чиққан ҳосилни йиғиб олманглар, кесилмаган узум новдаларидан узум бошларини териб олманглар, ¹²зеро бу юбилейдир. У сизлар учун муқаддас бўлсин. Даланинг ҳосилларини унинг ўзида истеъмол қилинглар.¹³Юбилей йилида ҳар бирингиз эгалик қилган ўз ерларингизга қайтинглар. ¹⁴Агар яқинингга бирор нима сотадиган бўлсанг, ёки яқинингдан бирор нима сотиб оладиган бўлсанг, бир-бирларингизни хафа қилманглар.¹⁵Сен юбилейдан кейин келадиган йиллар ҳисоби бўйича яқинингдан ерни сотиб олишинг керак ва яқининг ҳам ҳосил йиллари ҳисоби бўйича сенга ерни сотиши керак. ¹⁶Қанча кўп йиллар қолган бўлса, шунча нархини оширгин ва қанча кам йиллар қолган бўлса, шунча нархини камайтиргин. Чунки у сенга маълум ҳосил йиллари сони бўйича сотмоқда. ¹⁷Бир-бирингизни хафа қилманглар ва Худойингиздан қўрқинглар, чунки Мен сизларнинг Раббий Худойингизман.¹⁸Менинг низомларимга амал қилинглар ва Менинг қонунларимни сақлаб, уларни бажаринглар, шундагина сизлар ерда хавфсиз ва тинч яшайсизлар. ¹⁹Шунда ер ҳам ўз ҳосилларини беради ва сизлар тўйгунингизча ейсизлар ҳамда ерда хавфсиз ва тинч яшайсизлар.²⁰Борди-ю сизлар: “Агар биз экин экмасак ва ҳосилларимизни йиғиб олмасак, у ҳолда, еттинчи йили нима еймиз?”- деб айтсангизлар, ²¹Мен сизларга олтинчи йили баракатимни жўнатаман ва у сизларга уч йиллик ҳосилни келтиради. ²²Сўнг саккизинчи йили экин экасизлар, лекин тўққизинчи йилгача эски ҳосилларни ейсизлар. Тўққизинчи йилнинг ҳосиллари етилгунича, эскисини ейсизлар.²³Ер абадий сотилмаслиги керак, чунки ер Меникидир. Сизлар Менинг еримда мусофир ва кўчманчисизлар. ²⁴Бутун эгалик қилаётган ерингиз ҳудуди бўйлаб, ерни қайта сотиб олиш имконини беринглар. ²⁵Агар биродаринг камбағаллашиб, эгалик қилаётган еридан бирор қисмини сотса, унда унинг бирор яқин қариндоши келсин ва биродари сотган ерни қайта сотиб олсин.²⁶Агар унинг ўрнига сотиб оладиган ҳеч ким бўлмаса-ю, лекин унинг ўзи тўкинчиликка эришиб, қайта сотиб олиш учун етарлича маблағ топса, ²⁷унда у ерни сотган вақтдан ўтган йилларини ҳисоблаб, кимга сотган бўлса, ўша одамга қолган пулини қайтариб берсин ва яна ўз эгалигига қайтсин. ²⁸Борди-ю қайтариб бериши керак бўлган маблағни унинг қўли топа олмаса, унда у сотган ер юбилей йили келгунича сотиб олганнинг қўлида қолади. Юбилей йилида эса у кетади ва эгаси яна ўз мулкига қайтади.²⁹Агар кимдир деворлар билан ўралган шаҳар ичидаги турар жойни сотса, унда уни сотилган вақтидан бошлаб, бир йил ичида қайта сотиб олиши мумкин. Бир йил ичида уйни қайта сотиб олиши мумкин. ³⁰Аммо тўлиқ бир йил ичида уй қайта сотиб олинмаса, унда атрофи деворлар билан ўралган шаҳар ичидаги уй, уни сотиб олган одамнинг қўлида унинг авлодлари оша абадий қолади ҳамда юбилей йилида аввалги эгасига қайтмайди.³¹Лекин атрофи деворлар билан ўралмаган қишлоқлардаги уйларни эса, худди ернинг далалари билан тенг ҳисоблаш керак. Уларни қайта сотиб олиш мумкин ва юбилей йили ҳам улар аввалги эгасига қайтади. ³²Левитларнинг шаҳарлари, уларнинг эгалик қилаётган шаҳарларидаги уйларни левитлар истаган вақтда қайта сотиб олишлари мумкин.³³Агар левитлардан бирортаси уйни қайта сотиб олмаса, у ҳолда уларнинг эгалик қилаётган шаҳарларидаги сотилган уй юбилей йилида аввалги эгасига қайтади. Чунки левитларнинг шаҳарларидаги уйлар, Исроил ўғиллари орасида левитларнинг эгалик мулкларини ташкил қилади. ³⁴Уларнинг шаҳарлари атрофидаги далаларни эса сотиб бўлмайди, чунки бу уларнинг абадий эгалик мулкларидир.³⁵Агар сенинг биродаринг камбағаллашиб, оғир аҳволга тушиб қолса, унда у мусофир бўладими ёки кўчманчими, уни қўллаб-қувватлагин ва у сен билан бирга яшасин. ³⁶Ундан фоиз ёки устама олмагин, аммо ўз Худойингдан қўрққин, токи биродаринг сен билан бирга яшасин. ³⁷Кумушингни унга фоизга берма, озиқ-овқатни унга устама олиш учун берма. ³⁸Зеро Мен сизларнинг Худойингиз бўлиш учун ва сизларга Канъан ерини бериш учун сизларни Миср еридан олиб чиққан сизларнинг Раббий Худойингизман.³⁹Агар биродаринг камбағаллашиб қолса ва сенга сотилса, унда уни қулнинг меҳнатини қилишга мажбур қилма. ⁴⁰Лекин у сен учун худди ёлланма ишчи каби, кўчманчи каби бўлсин ва у сенга юбилей йилигача хизмат қилсин. ⁴¹Юбилей йилида эса унинг ўзи ва у билан бирга унинг болалари сендан кетсин ва ўз қабиласига қайтиб, яна оталарининг мулкига кирсин.⁴²Чунки улар Менинг қулларимдир, уларни Мен Миср еридан олиб чиққанман. Уларни қулларни сотгандек сотиш мумкин эмас. ⁴³Унинг устидан қаҳри қаттиқлик билан ҳукмронлик қилма ва ўз Худойингдан қўрқ. ⁴⁴Сизларда қул ва чўрилар бўлиши учун атрофингиздаги халқлардан ўзингизга қул ва чўриларни сотиб олинглар.⁴⁵Шунингдек, сизларнинг орангизда жойлашган кўчманчиларнинг болаларини ва ерингизда туғилган уларнинг қабилаларининг болаларини сотиб олишингиз мумкин ҳамда улар сизларнинг шахсий мулкингиз бўлиши мумкин. ⁴⁶Уларни ўзларингиздан кейин фарзандларингизга мулк сифатида мерос қилиб қолдиришингиз мумкин. Улар абадий сизларнинг қулингиз бўлиши мумкин. Аммо сизларнинг биродарларингиз бўлмиш Исроил ўғиллари устидан, яъни бир-бирингизнинг устингиздан қаҳри қаттиқлик билан ҳукмронлик қилманглар.⁴⁷Агар мусофир ёки кўчманчи тўкинчиликка эга бўлса ва биродаринг унинг қаршисида камбағаллашиб, халқинг орасига жойлашган мусофирга ёки мусофирнинг қабиласидан бўлган бирор кишига сотилса, ⁴⁸унда у сотилганидан кейин уни қайта сотиб олиш мумкин. Унинг биродарларидан бирор ким уни қайта сотиб олиши керак.⁴⁹Амакиси, тоғаси, ёки амакисининг, тоғасининг ўғли уни қайта сотиб олиши керак; ёки унинг қариндошларидан бирор ким, ёки унинг қабиласидан бирор ким уни қайта сотиб олиши керак. Агар унинг ўзи тўкинчиликка эришса, ўзини ўзи қайта сотиб олсин. ⁵⁰У ўзини сотган йилидан бошлаб то юбилей йилигача чамалаб, уни сотиб олган одам билан ҳисоб-китоб қилсин ва у ўзини сотган кумушни йиллар сонига қараб берсин. У унда ёлланма ишчи каби бўлиши керак.⁵¹Агар юбилей йилигача кўп йиллар қолган бўлса, унда ўша йиллар бўйича ҳисоблаб, у ўзини қайта сотиб олиш учун у сотиб олинган кумушнинг маълум қисмини қайтариши керак. ⁵²Агар юбилей йилигача кам йиллар қолган бўлса, унда у қолган йиллар бўйича ҳисоблаб, ўзини сотиб олиши учун маълум кумушни бериши керак.⁵³Барча йиллар давомида у унда худди ёлланма ишчи каби бўлиши керак. У сенинг кўз ўнгингда Исроил ўғиллари устидан қаҳри қаттиқлик билан ҳукмронлик қилмаслиги керак. ⁵⁴Борди-ю, агар у шу тарзда сотиб олинмаса, унда унинг ўзи ва у билан бирга унинг болалари юбилей йилида озод бўладилар. ⁵⁵Чунки Исроил ўғиллари Менинг қулларимдир. Улар, Мен Миср еридан олиб чиққан Менинг қулларимдир. Мен сизларнинг Раббий Худойингизман”.

Chapter 26

¹“Ўзингизга бутлар ва қуйма санамларни ясаманглар, устунлар ўрнатманглар, тасвирли тошларнинг қаршисида тиз чўкиш учун уларни ерингизда қўйманглар, чунки Мен сизларнинг Раббий Худойингизман. ²Менинг шаббатларимга амал қилинглар ва Менинг Муқаддасгоҳимни эҳтиром қилинглар. Мен Раббийман!³Агар сизлар Менинг низомларим бўйича ҳаракат қилсангизлар ва Менинг амрларимга амал қилиб уларни бажарсангизлар, ⁴унда Мен сизларга ёмғирни ўз вақтида бераман ва ер ўз ҳосилларини беради, даладаги дарахтлар ҳам ўз меваларини беради.⁵Ғалла янчиш, ҳосилнинг мўллигидан узум териш вақтигача чўзилади ва узум териш, ҳосилнинг мўллигидан дон экиш вақтигача чўзилади. Нонингизни тўйгунингизча ейсизлар ва ерингизда хавф-хатарсиз яшайсизлар. ⁶Ерингизга тинчлик жўнатаман. Сизлар ётганингизда, ҳеч ким сизларни даҳшатга солмайди. Ерингиздан йиртқич ҳайвонларни қувиб юбораман ва бутун ерингиз узра қилич ўтмайди.⁷Душманларингизни қувиб юборасизлар ва улар сизларнинг қаршингизда қиличдан йиқиладилар. ⁸Бештангиз душманларингизнинг юзтасини қувиб юборади ва юзтангиз душманларингизнинг ўн мингтасини қувиб юборади. Душманларингиз сизларнинг қаршингизда қиличдан йиқиладилар.⁹Мен сизларга ўгириламан ва сизларни серҳосил қиламан, сизларни кўпайтириб юбораман ҳамда сизлар билан тузган аҳдимда мустаҳкам тураман. ¹⁰Ўтган йилги эски ҳосилингизни ейсизлар ва янги ҳосил туфайли эскисини ташлаб юборасизлар.¹¹Чодиримни сизларнинг ораларингизга ўрнатаман ва Менинг жоним сизлардан жирканмайди. ¹²Сизларнинг ораларингизда юраман ва сизларнинг Худойингиз бўламан, сизлар эса Менинг халқим бўласизлар. ¹³Сизлар Мисрда қул бўлмасликларингиз учун, Мен сизларни у ердан олиб чиққан Раббий Худойингизман. Мен сизларнинг бўйинтуруқларингиз кундаларини синдириб ташладим ва сизларни бошингиз кўтарилган ҳолда олиб чиқдим.¹⁴Лекин агар сизлар Менга қулоқ солмасангизлар ва бу барча амрларимни бажармасангизлар, ¹⁵агар Менинг низомларимни менсимасангизлар, агар жонингиз Менинг қонунларимдан жирканса ва сизлар Менинг аҳдимни бузиб барча амрларимни бажармайдиган бўлсангизлар,¹⁶унда Мен ҳам сизлар билан қуйидагича йўл тутаман: сизларга даҳшат, нимжонлик ва иситмани жўнатаман. Булардан кўзларингиз чўкади ва жонларингиз қийналиб кетади. Уруғингизни беҳудага экасизлар ва душманларингиз уларни еб битирадилар. ¹⁷Юзимни сизларга қарши қиламан ва душманларингизнинг қаршисида йиқиласизлар, улар сизларнинг устингиздан ҳукмронлик қиладилар ва ҳеч ким сизларни қувмаса-да, сизлар қочасизлар.¹⁸Агарда шу барча жазоларга қарамай, Менга қулоқ солмасангизлар, унда Мен гуноҳларингиз учун жазони етти карра кўпайтираман ¹⁹ва қудратингизнинг мағрурлигини синдираман. Осмонингизни темир каби қиламан, ерингизни мис каби қиламан. ²⁰Кучингизни беҳудага сарфлайсизлар, чунки ерингиз ҳосилини бермайди, ерингиздаги дарахтлар ҳам меваларини бермайди.²¹Агар шундан кейин ҳам Менга қарши борсангизлар ва Менга қулоқ солишни истамасангизлар, унда Мен гуноҳларингиз учун зарбани етти карра кўпайтираман. ²²Сизларнинг ораларингизга йиртқич ҳайвонларни жўнатаман, улар сизларни фарзандларингиздан айиради ва молингизни қириб ташлайди ҳамда сонингизни шу қадар камайтирадики, кўчаларингиз ҳувиллаб кимсасиз бўлиб қолади.²³Агар шундан кейин ҳам тўғирланмасангизлар ва Менга қарши борсангизлар, ²⁴унда Мен ҳам сизларга қарши бораман ва гуноҳларингиз учун сизларни етти карра жазолайман.²⁵Аҳдимни бузганингиз учун Мен қасдига сизларнинг устингизга қасос қиличини жўнатаман. Шаҳарларингизнинг ичида йиғилганингизда, сизларнинг ораларингизга ўлатни юбораман ва душманларингизнинг қўлига топшириласизлар. ²⁶Одамни қувватловчи нонни сизларда яксон қиламан. Ўн нафар аёл нонингизни битта тандирда пиширади ва нонингизни сизларга ўлчаб беради. Сизлар уни ейсизлар, аммо тўймайсизлар.²⁷Агар шундан кейин ҳам Менга қулоқ солмасангизлар ва Менга қарши борсангизлар, ²⁸унда Мен ҳам ғазаб билан сизларга қарши бораман ва гуноҳларингиз учун сизларни етти карра жазолайман.²⁹Сизлар очликдан ўғилларингизнинг танасини ейсизлар ва қизларингизнинг танасини ейсизлар. ³⁰Сизларнинг тепаликларингизни барбод қиламан ва устунларингизни яксон қиламан, жасадларингизни парчаланган бутларингиз бўлаклари устига ирғитиб ташлайман ва Менинг жоним сизлардан жирканади.³¹Сизларнинг шаҳарларингизни харобага айлантираман, муқаддасгоҳларингизни кимсасиз бўм-бўш қиламан ва ёқимли хушбўй ҳид қурбонликларингизни ҳидламайман. ³²Сизларнинг ерингизни кимсасиз бўм-бўш қиламанки, ерингизда жойлашган душманларингиз буни кўриб лол қоладилар. ³³Сизларни эса халқларнинг орасига сочиб ташлайман ва ортингиздан қилични яланғочлатаман. Шунда ерингиз кимсасиз бўлиб қолади ва шаҳарларингиз харобага айланади.³⁴Сизлар душманларингизнинг ерида қулликда бўлганингизда, ўшанда ер кимсасиз бўм-бўш қолган барча кунларида ўз шаббатлари билан ўзини қондиради. Ўшанда ер дам олади ва ўз шаббатлари билан ўзини қондиради. ³⁵Сизлар унда яшаганингизда, ер қанча йил сизларнинг шаббатларингизда дам олмаган бўлса, ўзининг бўм-бўш қолган барча кунларида у дам олади. ³⁶Сизлардан омон қолганларига келсак, Мен уларнинг душманлари ерида, уларнинг юракларига қўрқоқликни жойлайман. Шунда тебранувчи баргнинг шовқини ҳам уларни қувиб юборади. Шунда қиличдан қочаётгандек қочадилар ва ҳеч ким таъқиб қилмаса-да, йиқиладилар.³⁷Ҳеч ким таъқиб қилмаса-да, қиличдан қоқинган каби, бир-бирларига қоқинадилар ва душманларингизга қарши туришга сизларда куч бўлмайди. ³⁸Шунда халқларнинг орасида ҳалок бўласизлар ва душманларингизнинг ери сизларни еб битиради. ³⁹Шундай қилиб, сизлардан омон қолганлари қонунбузарликлари учун душманларингизнинг ерида қуриб кетадилар ва оталарининг қонунбузарликлари учун қуриб кетадилар.⁴⁰Ўшанда улар ўзларининг қонунбузарликларига, оталарининг қонунбузарликларига, Менга қарши қилган жиноятларига ҳамда Менга қарши чиққанликларига иқрор бўладилар. ⁴¹Шунинг учун Мен ҳам уларга қарши чиқдим ва уларни душманларининг ерига олиб келдим. Ўшанда уларнинг хатна қилинмаган юраклари бўйсунади ва ўшанда улар қонунбузарликларининг жазосини оладилар. ⁴²Шунда Мен Ёқуб билан аҳдим ва Исҳоқ билан тузган аҳдимни ёдга оламан. Шунингдек, Иброҳим билан тузган аҳдимни ёдга оламан ҳамда ерни ёдга оламан.⁴³Ўшанда ер улар томонидан ташлаб кетилган бўлади ва улардан бўшаб қолиб, у ўз шаббатлари билан ўзини қондиради. Улар эса Менинг қонунларимни менсимаганлари учун, ҳамда уларнинг жонлари Менинг низомларимдан жиркангани учун ўз қонунбузарликлари туфайли жазо оладилар.⁴⁴Бунга қарамай, улар душманларининг ерида бўлганларида, Мен улар билан тузган аҳдимни бузиб, уларни қириб ташлаш даражасида улардан нафратланмайман ва жирканмайман, чунки Мен уларнинг Раббий Худосиман. ⁴⁵Мен уларнинг аждодлари билан тузган аҳдимни улар учун ёдга оламан, чунки Мен уларнинг Худоси бўлиш учун уларни халқларнинг кўз ўнгида Миср еридан олиб чиққанман. Мен Раббийман”.⁴⁶Мана шулар – Раббий Синай тоғида, Мусо орқали Ўзи билан Исроил ўғиллари орасида ўрнатган ҳукмлари, низому қонунларидир.

Chapter 27

¹Раббий яна Мусога сўзлаб деди: ²“Исроил ўғилларига эълон қилиб айтгин: Агар кимдир сенинг баҳолашинг бўйича бирор жонни Раббийга бағишлашга назр атаган бўлса,³унда йигирма ёшдан олтмиш ёшгача бўлган эркак учун сенинг баҳолашинг муқаддасгоҳ шеқели бўйича эллик шеқел бўлиши керак. ⁴Агар у аёл бўлса, сенинг баҳолашинг ўттиз шеқел бўлиши керак.⁵Беш ёшдан йигирма ёшгача бўлган ўғил бола учун сенинг баҳолашинг йигирма шеқел бўлсин, қиз бола учун ўн шеқел бўлсин. ⁶Ёши бир ойликдан беш ёшгача бўлган ўғил бола учун сенинг баҳолашинг беш шеқел бўлсин, қиз бола учун сенинг баҳолашинг уч шеқел бўлсин.⁷Олтмиш ва ундан катта ёшдаги эркак учун сенинг баҳолашинг ўн беш шеқел бўлсин, аёллар учун ўн шеқел бўлсин. ⁸Агарда у камбағал бўлиб, сенинг баҳолашинг бўйича бера олмаса, унда уни руҳонийнинг олдига келтиришсин ва руҳоний уни баҳоласин. Назр атаганнинг моддий имконига қараб, руҳоний уни баҳоласин.⁹Агар Раббийга қурбонликка келтириш мумкин бўлган ҳайвондан бирортаси назр аталган бўлса, унда Раббийга назр аталган ҳамма нарса муқаддас ҳисобланиши керак. ¹⁰Уни ўзгартириш ва яхшисини ёмонига, ёки ёмонини яхшисига алмаштириб бўлмайди. Агарда кимдир ҳайвонни ҳайвонга алмаштирса, унда назр аталган ҳайвон ҳам, алмаштириб қўйилган ҳайвон ҳам муқаддасворлик бўлади.¹¹Агар Раббийга қурбонликка келтириб бўлмайдиган нопок ҳайвон назр аталган бўлса, унда ҳайвонни руҳонийга кўрсатиш керак. ¹²Руҳоний унинг яхши ёки ёмонлигига қараб, уни баҳолайди ва руҳоний уни қандай баҳоласа, шундай бўлиши керак. ¹³Агар назр атаган одам ҳайвонни қайта сотиб олмоқчи бўлса, унда сен баҳолаган нарх устига унинг бешдан бир қисми нархини қўшиб берсин.¹⁴Агар кимдир Раббийга муқаддасворлик сифатида ўз уйини бағишласа, унда уй яхшими ёки ёмонми, руҳоний уни баҳолаши керак. Руҳоний уни қандай баҳоласа, унинг нархи шунча бўлиши керак. ¹⁵Агарда бағишлаган одам ўз уйини қайта сотиб олмоқчи бўлса, унда у сен баҳолаган нарх устига, унинг бешдан бир қисми нархини қўшиб берсин, шунда уй уники бўлади.¹⁶Агар кимдир ўзининг ер мулкидан даласининг бирор қисмини Раббийга бағишласа, унда сенинг баҳойинг экиладиган уруғ миқдори бўйича бўлиши керак: ҳомер арпа учун эллик кумуш шеқел, деб белгилансин.¹⁷Агар бағишловчи одам ўз ерини юбилей йилидан бошлаб бағишласа, унда унинг нархи руҳонийнинг баҳоси бўйича белгиланиши керак. ¹⁸Агар бағишловчи одам ўз ерини юбилей йилидан кейин бағишлайдиган бўлса, унда руҳоний юбилей йилигача қолган навбатдаги йиллар бўйича нархини ҳисоблаб, унинг баҳосини камайтириши керак.¹⁹Агар бағишловчи одам ўз даласини қайта сотиб олмоқчи бўлса, унда у руҳонийнинг баҳолаган нархи устига, унинг бешдан бир қисми нархини қўшиб берсин ва дала унинг мулки бўлиб қолади. ²⁰Агарда у далани қайта сотиб олмаса ва дала бошқа одамга сотиб юборилса, у ҳолда далани ҳеч қачон қайта сотиб олиб бўлмайди. ²¹Юбилей йили келиб, ўша дала олдинги ҳолатига қайтганида, у қасам билан бағишланган даладек, Раббийнинг муқаддасворлиги сифатида бўлади. У руҳонийнинг ер мулкига айланади.²²Агар кимдир унинг ер мулкидан бўлмаган, лекин сотиб олинган далани Раббийга бағишласа, ²³унда руҳоний унга даланинг юбилей йилигача бўлган баҳосини ҳисоблаб чиқариши керак ва бағишлаган одам, сен баҳолаган нархни ўша куннинг ўзида Раббийнинг муқаддасворлиги сифатида бериши керак.²⁴Дала эса, юбилей йилида, кимдан сотиб олинган бўлса, аввал бу ер кимнинг мулки бўлган бўлса, ўшанга қайтиб ўтади. ²⁵Ҳар қандай баҳойинг муқаддасгоҳ шеқели бўйича белгилансин. Бир шеқелда йигирма гераҳ бўлиши керак.²⁶Фақат тўнғичлиги бўйича Раббийга тегишли бўлган молни ҳеч ким бағишламаслиги керак. У ҳўкиз бўладими, ёки қўйми ― улар Раббийникидир. ²⁷Агар бағишланган ҳайвон нопок бўлса, унда уни сенинг баҳолашинг бўйича қайта сотиб олиши ва унинг нархининг устига, унинг бешдан бир қисми нархини қўшиб бериши керак. Агар уни қайта сотиб олмаса, сенинг баҳойинг бўйича сотиб юборилсин.²⁸Фақатгина одамнинг ўз мулкидан Раббийга қасам билан бағишлаган ва қасам остида бўлган барча мулки – хоҳ одам бўлсин, хоҳ мол бўлсин, хоҳ ер мулкидан бўлган дала бўлсин – булар сотилмайди ва қайта сотиб олинмайди. Қасам билан бағишланган ҳамма нарса ― Раббийнинг буюк муқаддасворлигидир. ²⁹Қасам билан бағишланган одам ҳам қайта сотиб олинмайди. Улар ўлимга топширилиши шарт.³⁰Ердаги ҳар қандай ушр – у ернинг уруғидан бўлсин ёки дарахтнинг меваларидан бўлсин – Раббийга тегишлидир. Булар Раббийнинг муқаддасворликларидир. ³¹Агар кимки ўзининг ушрини қайта сотиб олмоқчи бўлса, унда унинг нархи устига, унинг бешдан бир қисм нархини қўшиб берсин.³²Катта ва кичик қорамолнинг ўндан бир қисми ва таёқ остидан ўтадиган ҳамма нарсанинг ўнинчиси Раббийга бағишланиши керак. ³³Буларнинг яхши ёки ёмони танлаб олинмайди ва булар алмаштирилмайди. Агарда кимдир уни алмаштирадиган бўлса, унда аввалгиси ҳам, алмаштириб қўйилгани ҳам муқаддасворлик бўлади ва қайта сотиб олинмайди”.³⁴Мана шулар, Раббийнинг Исроил ўғиллари учун Синай тоғида Мусога буюрган амрларидир.

Numbers

Chapter 1

¹Миср еридан чиққанларининг иккинчи йилида, иккинчи ойнинг биринчи кунида Синай саҳросида, Йиғин Чодирида Раббий Мусога сўзлаб деди: ²”Исроил ўғилларининг бутун жамоасини авлодлари бўйича, оилалари бўйича, исмларининг сони бўйича, ҳар бир эркак кишини бошма-бош ҳисобланглар. ³Сен ва Аҳарўн йигирма ёш ҳамда ундан катталарни, Исроил орасида урушга лаёқатлиларнинг барчасини қўшинлари бўйича ҳисобланглар.⁴Ҳар бир қабиладан бир нафар, ўз авлодида бош бўлган одам сизлар билан бирга бўлиши керак. ⁵Мана булар ― сизлар билан бирга бўладиган кишиларнинг исмлари: Рубендан ― Шедеурнинг ўғли Элизур; ⁶Шимўндан ― Зуришаддайнинг ўғли Шелумиэл;⁷Яҳудодан ― Амминадабнинг ўғли Наҳшон; ⁸Иссохордан ― Зуарнинг ўғли Натанаэл; ⁹Забулундан ― Ҳелоннинг ўғли Элиаб;¹⁰Юсуфнинг ўғилларидан: Эфрайимдан ― Аммиҳуднинг ўғли Элишама, Манашеҳдан ― Педаҳзурнинг ўғли Гамалиэл; ¹¹Беняминдан ― Гидеонийнинг ўғли Абидан;¹²Дандан ― Аммишаддайнинг ўғли Аҳиэзер; ¹³Ашердан ― Охраннинг ўғли Пагиэл; ¹⁴Гаддан ― Деуэлнинг ўғли Элиасаф; ¹⁵Нафталидан ― Энаннинг ўғли Аҳира.¹⁶Булар ― жамоадан танланган кишилар, ўз оталарининг қабилаларининг бошлиқлари, минглаб исроилликларнинг бошлиқларидир”.¹⁷Сўнг Мусо ва Аҳарўн номма-ном аталган ушбу кишиларни олиб, ¹⁸иккинчи ойнинг биринчи кунида бутун жамоани йиғдилар. Шунда улар ўз авлодлари бўйича, оилалари бўйича, исмларининг сони бўйича йигирма ёш ва ундан катта бўлганлар бошма-бош ўз насабномаларини эълон қилдилар; ¹⁹буни Раббий Мусога амр этганидек қилдилар. У Синай саҳросида уларни санади.²⁰Исроилнинг тўнғичи Рубеннинг ўғилларидан ― уларнинг авлоди, уруғи, оилалари, исмларининг сонига кўра йигирма ёш ва ундан катта бўлган урушга лаёқатли барча эркаклардан бошма-бош ― ²¹Рубен қабиласидан қирқ олти минг беш юз киши ҳисобга олинди.²²Шимўн ўғилларидан ― уларнинг авлодлари, уруғлари, оилалари, исмларининг сонига кўра йигирма ёш ва ундан катта бўлган урушга лаёқатли барча эркаклардан бошма-бош ― ²³Шимўн қабиласидан эллик тўққиз минг уч юз киши ҳисобга олинди.²⁴Гад ўғилларидан ― уларнинг авлодлари, уруғлари, оилалари, исмларининг сонига кўра йигирма ёш ва ундан катта бўлган урушга лаёқатли барча эркаклардан ― ²⁵Гад қабиласидан қирқ беш минг олти юз эллик киши ҳисобга олинди.²⁶Яҳудо ўғилларидан ― уларнинг авлодлари, уруғлари, оилалари, исмларининг сонига кўра йигирма ёш ва ундан катта бўлган урушга лаёқатли барча эркаклардан ― ²⁷Яҳудо қабиласидан етмиш тўрт минг олти юз киши ҳисобга олинди.²⁸Иссохор ўғилларидан ― уларнинг авлодлари, уруғлари, оилалари, исмларининг сонига кўра йигирма ёш ва ундан катта бўлган урушга лаёқатли барча эркаклардан ― ²⁹Иссохор қабиласидан эллик тўрт минг тўрт юз киши ҳисобга олинди.³⁰Забулун ўғилларидан ― уларнинг авлодлари, уруғлари, оилалари, исмларининг сонига кўра йигирма ёш ва ундан катта бўлган урушга лаёқатли барча эркаклардан ― ³¹Забулун қабиласидан эллик етти минг тўрт юз киши ҳисобга олинди.³²Юсуф ўғилларидан бўлмиш Эфрайим ўғилларидан ― уларнинг авлодлари, уруғлари, оилалари, исмларининг сонига кўра йигирма ёш ва ундан катта бўлган урушга лаёқатли барча эркаклардан ― ³³Эфрайим қабиласидан қирқ минг беш юз киши ҳисобга олинди.³⁴Манашеҳ ўғилларидан ― уларнинг авлодлари, уруғлари, оилалари, исмларининг сонига кўра йигирма ёш ва ундан катта бўлган урушга лаёқатли барча эркаклардан ― ³⁵Манашеҳ қабиласидан ўттиз икки минг икки юз киши ҳисобга олинди.³⁶Бенямин ўғилларидан ― уларнинг авлодлари, уруғлари, оилалари, исмларининг сонига кўра йигирма ёш ва ундан катта бўлган урушга лаёқатли барча эркаклардан ― ³⁷Бенямин қабиласидан ўттиз беш минг тўрт юз киши ҳисобга олинди.³⁸Дан ўғилларидан ― уларнинг авлодлари, уруғлари, оилалари, исмларининг сонига кўра йигирма ёш ва ундан катта бўлган урушга лаёқатли барча эркаклардан ― ³⁹Дан қабиласидан олтмиш икки минг етти юз киши ҳисобга олинди.⁴⁰Ашер ўғилларидан ― уларнинг авлодлари, уруғлари, оилалари, исмларининг сонига кўра йигирма ёш ва ундан катта бўлган урушга лаёқатли барча эркаклардан ― ⁴¹Ашер қабиласидан қирқ бир минг беш юз киши ҳисобга олинди.⁴²Нафтали ўғилларидан ― уларнинг авлодлари, уруғлари, оилалари, исмларининг сонига кўра йигирма ёш ва ундан катта бўлган урушга лаёқатли барча эркаклардан ― ⁴³Нафтали қабиласидан эллик уч минг тўрт юз киши ҳисобга олинди.⁴⁴Булар ― Мусо, Аҳарўн ва ҳар бир авлоддан бир кишидан, Исроилнинг бошлиқлари бўлмиш ўн иккита киши ҳисоблаган ҳисобга кирган одамлардир. ⁴⁵Исроил ўғилларидан ҳисобга олинган, уларнинг оилаларига кўра йигирма ёш ва ундан катта бўлган урушга лаёқатли барча одамларнинг, ⁴⁶яъни барча ҳисобга олинганларнинг сони олти юз уч минг беш юз эллик киши эди.⁴⁷Леви ўғиллари эса оталарининг қабиласи бўйича уларнинг орасида ҳисобга олинмади. ⁴⁸Раббий яна Мусога сўзлаб деди: ⁴⁹”Фақат Левининг қабиласини ҳисобга киритмагин ва уларни Исроил ўғиллари билан бирга санамагин.⁵⁰Аммо Леви ўғилларига Гувоҳлик Чодирини, унга тегишли бўлган барча нарсалар ва ундаги барча нарсаларни топширгин. Улар Гувоҳлик Чодири ва унинг барча нарсаларини кўтариб юрсинлар, унда хизмат қилсинлар ҳамда ўз қароргоҳларини Гувоҳлик Чодири атрофида ўрнатсинлар.⁵¹Чодирни кўчириш керак бўлганида, уни левитлар кўтарсинлар. Чодирни ўрнатиш керак бўлганида, уни левитлар ўрнатсинлар. Агар бегона бирор киши унга яқинлашса, ўлимга маҳкум этилиши керак. ⁵²Исроил ўғилларининг ҳар бири ўз қароргоҳида туриши керак ва ҳар бири ўз қўшини бўйича ўз байроғи остида турсин.⁵³Левитлар эса ўз чодирларини Гувоҳлик Чодирининг атрофида ўрнатишлари керак, токи Исроил ўғилларининг жамоасига ғазаб келмасин. Шундай қилиб, улар Гувоҳлик Чодирига соқчиликда турадилар”. ⁵⁴Исроил ўғиллари шундай қилдилар. Ҳаммасини Раббий Мусога амр этганидай, худди шундай қилдилар.

Chapter 2

¹Раббий Мусо ва Аҳарўнга сўзлаб деди: ²”Исроил ўғилларининг ҳар бири ўз чодирини ўз байроғи ёнида, ўз оиласи рамзининг ёнида ўрнатиши керак. Улар ўз қароргоҳини Йиғин Чодири рўпарасида айланасига ўрнатишлари керак.³Мана, олд томондан шарққа қаратиб турадиган қароргоҳ Яҳудоникидир. У ўз қўшинлари бўйича у ерда ўз қароргоҳининг байроғини ўрнатади. Яҳудо ўғилларининг бошлиғи Амминадабнинг ўғли Наҳшондир, ⁴унинг ҳисобига киритилган қўшини эса етмиш тўрт минг олти юз кишидир.⁵Ундан кейин Иссохор қабиласи қароргоҳини ўрнатади. Иссохор ўғилларининг бошлиғи Зуар ўғли Натанаэлдир, ⁶унинг ҳисобига киритилган унинг қўшини эса эллик тўрт минг тўрт юз кишидир.⁷Ундан кейин Забулун қабиласи ва Забулун ўғилларининг бошлиғи Ҳелон ўғли Элиабдир. ⁸Унинг ҳисобига киритилган унинг қўшини эса эллик етти минг тўрт юз кишидир.⁹Яҳудо қароргоҳига қўшилиб, ҳисобга киритилганларнинг барчаси ― уларнинг қўшинлари бўйича бир юз саксон олти минг тўрт юз кишидир. Улар биринчи бўлиб жўнашлари керак.¹⁰Рубен қароргоҳининг байроғи унинг қўшинлари бўйича жануб томонда ўрнатилсин. Рубен ўғилларининг бошлиғи Шедеур ўғли Элизурдир, ¹¹унинг ҳисобига киритилган қўшини эса қирқ олти минг беш юз кишидир.¹²Ундан кейин Шимўн қабиласи қароргоҳини ўрнатади. Шимўн ўғилларининг бошлиғи Зуришаддайнинг ўғли Шелумиэлдир, ¹³унинг ҳисобига киритилган қўшини эллик тўққиз минг уч юз кишидир.¹⁴Кейин Гад қабиласи бўлсин. Гад ўғилларининг бошлиғи Реулнинг ўғли Элиасафдир, ¹⁵унинг ҳисобига киритилган қўшини эса қирқ беш минг олти юз эллик кишидир.¹⁶Рубен қароргоҳига қўшилиб, ҳисобга киритилганларнинг барчаси ― уларнинг қўшинлари бўйича бир юз эллик бир минг тўрт юз эллик кишидир. Улар иккинчи бўлиб жўнашлари керак.¹⁷Шунда Йиғин Чодири бораётганида, Леви қабиласининг қароргоҳи қароргоҳларнинг ўртасида бўлади. Улар қандай турган бўлсалар, худди шундай ҳар бири ўз байроқлари билан ўз ўрнида юришлари керак.¹⁸Эфрайим қароргоҳининг байроғи унинг қўшинлари бўйича ғарб томонда ўрнатилсин. Эфрайим ўғилларининг бошлиғи Аммиҳуд ўғли Элишамадир, ¹⁹унинг ҳисобига киритилган қўшини эса қирқ минг беш юз кишидир.²⁰Унинг ёнида Манашеҳ қабиласи бўлсин. Манашеҳ ўғилларининг бошлиғи Педаҳзурнинг ўғли Гамалиэлдир, ²¹унинг ҳисобига киритилган қўшини эса ўттиз икки минг икки юз кишидир.²²Кейин Бенямин қабиласи бўлсин. Бенямин ўғилларининг бошлиғи Гидеонийнинг ўғли Абидандир, ²³унинг ҳисобига киритилган қўшини эса ўттиз беш минг тўрт юз кишидир.²⁴Эфрайим қароргоҳига қўшилиб, ҳисобга киритилганларнинг барчаси ― уларнинг қўшинлари бўйича бир юз саккиз минг бир юз кишидир. Улар учинчи бўлиб жўнашлари керак.²⁵Дан қароргоҳининг байроғи унинг қўшинлари бўйича ғарб томонда ўрнатилсин. Дан ўғилларининг бошлиғи Аммишаддайнинг ўғли Аҳиэзердир, ²⁶унинг ҳисобига киритилган қўшини эса олтмиш икки минг етти юз кишидир.²⁷Унинг ёнида Ашер қабиласи қароргоҳни ўрнатади. Ашер ўғилларининг бошлиғи Охран ўғли Пагиэлдир, ²⁸унинг ҳисобига киритилган қўшини эса қирқ бир минг беш юз кишидир.²⁹Ундан кейин Нафтали қабиласи бўлсин. Нафтали ўғилларининг бошлиғи Энаннинг ўғли Аҳирадир, ³⁰унинг ҳисобига киритилган қўшини эса эллик уч минг тўрт юз кишидир.³¹Дан қароргоҳига қўшилиб, ҳисобга киритилганларнинг барчаси бир юз эллик етти минг олти юз кишидир. Улар ўз байроқлари остида охирги бўлиб жўнашлари керак.³²Булар ўз оилалари бўйича ҳисобга олинган Исроил ўғилларидир. Қароргоҳларда ҳисобга олинганларнинг барчаси қўшинлари бўйича олти юз уч минг беш юз эллик кишидир. ³³Раббий Мусога амр этганидек, Леви қабиласи Исроил ўғиллари билан бирга ҳисобга киритилмади.³⁴Исроил ўғиллари Раббий Мусога амр этган ҳамма нарсани бажардилар: шу тарзда, улар ўз байроқлари ёнида қароргоҳларини ўрнатдилар ва ҳар бирлари ўз қабилалару оилалари бўйича йўлга тушдилар.

Chapter 3

¹Мана бу ― Раббий Синай тоғида Мусога гапирган вақтидаги Мусо ва Аҳарўннинг насабномасидир. ²Булар Аҳарўн ўғилларининг исмлари: тўнғичи Надаб, кейин Абиҳу, Элеазар ва Итамар.³Булар Аҳарўннинг ўғиллари, мойланган руҳонийларнинг исмларидир. У уларни руҳонийлик хизматига бағишлаган эди. ⁴Лекин Надаб ва Абиҳу Синай саҳросида, Раббийнинг юзи олдига бегона олов келтирганларида, Раббийнинг юзи олдида ўлдилар. Уларнинг фарзандлари йўқ эди. Сўнг Элеазар ва Итамар ўз оталари Аҳарўннинг олдида руҳоний бўлдилар.⁵Шунда Раббий Мусога сўзлаб деди: ⁶“Леви қабиласини олиб кел ва уни Аҳарўннинг олдига қўй, токи улар унга хизмат қилсинлар.⁷Улар у учун вазифани бажарсинлар ва Чодирда хизмат қилиш учун Йиғин Чодири олдидаги бутун жамоа учун вазифани бажарсинлар. ⁸Улар Йиғин Чодирининг барча нарсаларига қўриқчилик қилсинлар ва Чодирда хизмат қилиш учун Исроил ўғиллари учун вазифани бажарсинлар.⁹Левитларни Аҳарўн ва унинг ўғилларига топшир; улар Исроил ўғилларидан унга топширилсин. ¹⁰Аҳарўн ва унинг ўғилларига ўз руҳонийлик бурчларини бажаришни тайинла. Агар бирор бошқа одам бу хизматга яқинлашса, ўлимга маҳкум этилсин”.¹¹Раббий яна Мусога сўзлаб деди: ¹²“Мана, Мен Исроил ўғиллари орасида бачадонни очиб чиқадиган барча тўнғичларнинг ўрнига Исроил ўғилларидан левитларни олдим. Улар Меники бўлишлари керак, ¹³чунки барча тўнғичлар Меникидир. Мен Миср ерида барча тўнғичларни қириб ташлаган кунда, Исроилнинг барча тўнғичларини одамдан тортиб ҳайвонгача Мен Ўзимга бағишладим. Улар Меники бўлишлари керак. Мен Раббийман”.¹⁴Раббий Мусога Синай саҳросида сўзлаб деди: ¹⁵“Левитларни уларнинг оилалари бўйича, авлодлари бўйича ҳисобла. Мана, бир ойлик ва ундан катта бўлган барча эркакларни ҳисоблаб чиққин”. ¹⁶Мусо унга амр этилганидек, Раббийнинг сўзи бўйича уларни ҳисоблаб чиқди.¹⁷Мана булар ― Леви ўғилларининг исмлари бўйича: Гершон, Қэҳат ва Мерари. ¹⁸Мана булар ― Гершон ўғилларининг авлодлари бўйича исмлари: Либни ва Шими. ¹⁹Қэҳат ўғилларининг авлодлари бўйича исмлари: Амрам, Изхар, Хеброн ва Узиэл. ²⁰Мерари ўғилларининг авлодлари бўйича исмлари: Махли ва Муши. Булар левитларнинг оилалари бўйича уларнинг авлодларидир.²¹Гершондан Либни ва Шимининг авлоди: булар Гершоннинг авлодларидир. ²²Ҳисобланганларнинг барчаси: бир ойлик ва ундан катта бўлган эркаклар етти минг беш юз киши эди. ²³Гершон авлодидагилар маъбаднинг орқа томонидан ғарбга қаратиб ўз қароргоҳини ўрнатишлари керак.²⁴Гершон ўғиллари авлодининг бошлиғи Лаэлнинг ўғли Элиасафдир. ²⁵Гершон ўғилларининг назоратига Йиғин Чодирида ― Чодирнинг ўзи, унинг қопламлари ва Йиғин Чодирининг кириш жойидаги парда, ²⁶шунингдек, ҳовлининг пардалари, Чодир ва қурбонгоҳнинг атрофидаги ҳовлининг кириш жойининг пардалари, унинг арқонлари ― унинг барча ашёлари билан бирга топширилади.²⁷Қэҳатдан Арамнинг авлоди, Изхарнинг авлоди, Хеброннинг авлоди, Узиэлнинг авлоди: булар Қэҳатнинг авлодларидир. ²⁸Ҳисобланганларнинг барчаси: бир ойлик ва ундан катта бўлган эркаклар саккиз минг олти юз киши эди. Улар Муқаддасгоҳни қўриқлар эдилар. ²⁹Қэҳат ўғилларининг авлоди Чодирнинг жануб томонида ўз қароргоҳини ўрнатишлари керак.³⁰Қэҳат авлоди оилаларининг бошлиғи Узиэлнинг ўғли Элизафандир. ³¹Уларнинг назорати остига Кибот, хонтахта, чироқпоя, қурбонгоҳлар, хизмат пайтида ишлатиладиган муқаддас идишлар ва пардалар барча ашёлари билан бирга топширилади. ³²Левитларнинг бошлиқларининг устидан руҳоний Аҳарўннинг ўғли Элеазар бошлиқдир. Муқаддасгоҳга қўриқчилик қилиш топширилган левитлар унинг назорати остидадир.³³Мераридан Махли ва Мушининг авлоди: булар Мерарининг авлодларидир. ³⁴Улардан ҳисобланган бир ойлик ва ундан катта бўлган барча эркаклар сони ― олти минг икки юз киши эди. ³⁵Мерари авлоди оилаларининг бошлиғи Абиҳайилнинг ўғли Зуриэлдир. Улар Чодирнинг шимол томонига ўз қароргоҳини ўрнатишлари керак.³⁶Мерари ўғиллари назорати остига Чодирнинг ёғочлари, тўсинлари, устунлари, тагликлари ва уларнинг барча ашёлари ҳамма нарсалари билан, ³⁷шунингдек, ҳовлининг барча томонидаги устунлари, уларнинг тагликлари, қозиқ ва арқонлари топширилади.³⁸Чодирнинг олди томонидан эса, Йиғин Чодирининг олди томонидан шарққа қаратиб Мусо, Аҳарўн ва унинг ўғиллари ўз қароргоҳини ўрнатишлари керак. Уларга Исроил ўғиллари учун Муқаддасгоҳни қўриқлаш топширилгандир. Агар бирор ўзга киши бунга яқинлашса, ўлимга маҳкум этилсин. ³⁹Мусо ва Аҳарўн Раббийнинг амри бўйича ҳисобга олган барча левитларнинг сони ― бир ойлик ва ундан катта бўлган барча эркаклар, уларнинг авлодлари бўйича йигирма икки минг киши эди.⁴⁰Шунда Раббий Мусога деди: “Исроил ўғилларидан бир ойлик ва ундан катта бўлган барча тўнғич эркакларни ҳисоблагин ва уларни номма-ном санаб чиққин. ⁴¹Исроил ўғилларининг барча тўнғичлари ўрнига левитларни Мен учун ол, Мен Раббийман. Левитларнинг ҳайвонларини эса Исроил ўғилларининг барча биринчи туғилган ҳайвонларининг ўрнига бўлсин”.⁴²Мусо Раббий унга амр этганидек, Исроил ўғилларининг барча тўнғичларини ҳисоблаб чиқди. ⁴³Исмларининг сони бўйича бир ойлик ва ундан катта бўлган барча эркак тўнғичлар йигирма икки минг икки юз етмиш уч киши эди.⁴⁴Шунда Раббий Мусога сўзлаб деди: ⁴⁵“Левитларни Исроил ўғилларининг тўнғичлари ўрнига ва левитларнинг ҳайвонларини уларнинг ҳайвонлари ўрнига ол; улар Меники бўлсинлар. Мен Раббийман.⁴⁶Левитларнинг сонидан зиёд бўлган икки юз етмиш учта Исроил ўғилларининг тўнғичлари эвазига эса ⁴⁷одам бошига муқаддасгоҳ шеқели бўйича беш шеқелдан ол. Бир шеқелда йигирма гераҳ бор. ⁴⁸Ушбу кумушни Аҳарўн ва унинг ўғилларига левитларнинг сонидан ортиқ одамларга тўлов сифатида бергин”.⁴⁹Мусо сонидан ортиқ бўлганларни, левитларга алмаштирган қайта сотиб олиш кумушини олди. ⁵⁰Исроил тўнғичларидан муқаддасгоҳ шеқели бўйича бир минг уч юз олтмиш беш шеқел олди. ⁵¹Раббий Мусога буюрганидек, Раббийнинг сўзига бўйича Мусо қайта сотиб олиш кумушини Аҳарўн ва унинг ўғилларига берди.

Chapter 4

¹Раббий Мусо ва Аҳарўнга сўзлаб деди: ²”Левитлардан Қэҳат ўғилларини ― уларнинг авлодлари, уларнинг оилалари бўйича ³ўттиз ёш ва ундан катталарни, эллик ёшгача бўлганларни Йиғин Чодиридаги ишларни қилиш учун хизматга яроқлиларининг ҳаммасини ҳисобла. ⁴Қэҳат ўғилларининг Йиғин Чодиридаги хизматлари ― Муқаддаслар-Муқаддасини кўтариб юришдир.⁵Қароргоҳ йўлга отланиши керак бўлганида, Аҳарўн ва унинг ўғиллари кириб, уни тўсиб турадиган пардани ечсинлар ва у билан гувоҳлик Киботини ёпсинлар. ⁶Кўк теридан қилинган ғилофни унинг устига қўйсинлар ва унинг устини тўлиқ кўк ранг мато билан ёпиб, унинг ходаларини ўтказсинлар.⁷Улар тақдим нонларининг хонтахтасини кўк мато билан ёпсинлар ва унинг устига лаганларни, пиёлаларни, қуйиш учун ясалган косаларни ва кўзаларни қўйсинлар. Тақдим нонлари доимо унинг устида бўлиши керак. ⁸Улар унинг устига алвон мато ёйсинлар, уни кўк теридан қилинган ғилоф билан ёпиб, унинг ходаларини ўтказсинлар.⁹Сўнг кўк матони олиб, чироқпоя ва унинг мойчироқларини, қисқичларини, патнисларини ҳамда унга ишлатиладиган мой учун ясалган барча идишларини ёпсинлар. ¹⁰Улар уни ва унинг барча идишларини кўк теридан қилинган ғилоф билан ёпсинлар ва замбилга қўйсинлар. ¹¹Олтин қурбонгоҳ устига кўк рангли матони ёйсинлар ва уни кўк теридан қилинган ғилоф билан ёпиб, унинг ходаларини ўтказсинлар.¹²Муқаддасгоҳда хизмат учун ишлатиладиган барча хизмат ашёларини олиб, уларни кўк матога солсинлар ва уларни кўк теридан қилинган ғилоф билан ёпиб, замбилга қўйсинлар. ¹³Қурбонгоҳни кулдан тозалаб, уни қирмизи мато билан ёпсинлар. ¹⁴Унинг ёнида хизмат учун ишлатиладиган унинг барча ашёларини: оловкуракларни, санчқиларни, куракларни, тоғорачаларни, қурбонгоҳнинг барча идишларини унинг ичига солиб, кўк теридан қилинган ғилоф билан ёпсинлар ва унинг ходаларини ўтказсинлар.¹⁵Қароргоҳнинг йўлга отланиш вақтида, Аҳарўн ва унинг ўғиллари тўлиқ Муқаддасгоҳни ва Муқаддасгоҳнинг барча нарсаларини бутунлай қопласинлар, сўнгра Қэҳат ўғиллари уларни кўтариш учун яқинлашсинлар. Бироқ ўлмасликлари учун улар Муқаддасгоҳга тегмасликлари керак. Йиғин Чодирининг ушбу қисмларини Қэҳат ўғиллари кўтариб юришлари керак. ¹⁶Руҳоний Аҳарўннинг ўғли Элеазарга чироқпоя учун мой, хушбўй тутатқилар, ҳар кунги тақдим нонлари ва мойлаш мойи топширилади. Шунингдек, бутун Чодир ва ундаги ҳамма нарса, Муқаддасгоҳ ва унинг ашёлари топширилади”.¹⁷Раббий яна Мусо ва Аҳарўнга сўзлаб деди: ¹⁸”Леви насли орасидан Қэҳатнинг оиласининг уруғини қириб ташламанглар. ¹⁹Улар Муқаддаслар-Муқаддасига яқинлашганларида, тирик қолишлари ва ўлмасликлари учун мана бундай қилинглар: Аҳарўн ва унинг ўғиллари келиб, уларнинг ҳар бирини унинг хизматига тайинлаб, ўз юкининг ёнига қўйсинлар. ²⁰Лекин Муқаддасгоҳни ёпаётганларида, уларнинг ўзлари ўлмасликлари учун Муқаддасгоҳни кўргани яқинлашмасинлар”.²¹Сўнг Раббий Мусога сўзлаб деди: ²²“Гершоннинг ўғилларини ҳам ― оилалари бўйича, авлодлари бўйича ²³ўттиз ёш ва ундан катталарни, эллик ёшгача бўлганларини ҳисобла. Йиғин Чодиридаги ишларни бажариш учун хизматга яроқли бўлганларнинг барчасини ҳисобла.²⁴Мана булар ― Гершон оиласининг хизмати ва юкларни кўтариб юриш борасидаги ишлари: ²⁵Улар Чодирнинг ёпинғичлари ва Йиғин Чодирини, унинг ғилофини, унинг устидаги кўк теридан қилинган ғилофини, Йиғин Чодири эшигининг пардаларини, ²⁶ҳовлининг пардаларини, Чодир ва қурбонгоҳнинг атрофидаги ҳовлининг эшигининг пардаларини, уларнинг арқонларини, уларга тегишли бўлган барча ашёларни кўтариб юришлари керак. Уларнинг олдиларида қилинадиган барча ишларда улар иштирок этишлари керак.²⁷Гершон ўғилларининг барча хизматлари: ҳар қандай оғир юкни кўтаришларида ҳам, улар қиладиган ҳамма бошқа ишларда ҳам Аҳарўн ва унинг ўғилларининг буйруғи бўйича амалга оширилиши керак. Улар кўтариб юрадиган ҳамма нарсани қўриқлаш учун уларга топширинглар. ²⁸Булар ― Гершон ўғиллари оилаларининг Йиғин Чодиридаги хизматларидир. Мана, руҳоний Аҳарўннинг ўғли Итамарнинг назорати остида уларга шулар қўриқлаш учун топширилади.²⁹Мерарининг ўғилларини ― оилалари бўйича, авлодлари бўйича ³⁰ўттиз ёш ва ундан катталарини, эллик ёшгача бўлганларини ҳисобла. Йиғин Чодиридаги ишларни бажариш учун хизматга яроқли бўлганларнинг барчасини ҳисобла.³¹Улар Йиғин Чодири ёнидаги хизматни қилишлари учун қуйидагиларни кўтариб юришлари керак: Чодирнинг ёғочлари ва унинг тўсинларини, устунлари ва унинг тагликларини, ³²ҳовлининг ҳамма томонидаги устунлар ва уларнинг тагликларини, уларнинг қозиқларини, уларнинг арқонларини, уларнинг барча ашёлари ва уларнинг ҳамма нарсаларини. Улар кўтариб юришлари керак бўлган нарсаларни номма-ном белгилаб беринглар.³³Булар ― Мерари ўғиллари оилаларининг Йиғин Чодири ёнидаги хизмат ишларидир. Мана, руҳоний Аҳарўннинг ўғли Итамарнинг назорати остида улар бўлсинлар”.³⁴Сўнг Мусо, Аҳарўн ва жамоа бошлиқлари Қэҳат ўғилларини ― уларнинг авлодлари бўйича, оилалари бўйича ³⁵ўттиз ёш ва ундан катталарни, эллик ёшгача бўлганларни, Йиғин Чодиридаги ишларни қилиш учун хизматга яроқлиларнинг барчасини ҳисобладилар. ³⁶Уларнинг оилалари бўйича ҳисобланганлар икки минг етти юз эллик киши эди.³⁷Булар ― Мусо орқали берилган Раббийнинг амри бўйича Мусо ва Аҳарўн ҳисоблаган, Қэҳат оилаларидан ҳисобга олинган Йиғин Чодирининг барча хизматчиларидир.³⁸Гершон ўғилларини ― уларнинг авлодлари бўйича, оилалари бўйича ³⁹ўттиз ёш ва ундан катталарни, эллик ёшгача бўлганларни, Йиғин Чодиридаги ишларни қилиш учун хизматга яроқлиларнинг барчасини ҳисобга олдилар. ⁴⁰Уларнинг авлодлари бўйича, оилалари бўйича ҳисобга олинганлар икки минг олти юз ўттиз киши эди.⁴¹Булар ― Раббийнинг амри бўйича Мусо ва Аҳарўн ҳисоблаган, Гершон оилаларидан ҳисобга олинган Йиғин Чодирининг барча хизматчиларидир.⁴²Мерари ўғилларининг авлодларини ― авлодлари бўйича, оилалари бўйича ⁴³ўттиз ёш ва ундан катталарни, эллик ёшгача бўлганларни, Йиғин Чодиридаги ишларни қилиш учун хизматга яроқлиларнинг барчаси ҳисобга олдилар. ⁴⁴Уларнинг авлодлари бўйича ҳисобга олинганлар уч минг икки юз киши эди.⁴⁵Булар ― Мусо орқали берилган Раббийнинг амри бўйича Мусо ва Аҳарўн ҳисоблаган, Мерари ўғиллари оилаларидан ҳисобга олинганлардир.⁴⁶Мусо, Аҳарўн ва Исроилнинг бошлиқлари авлодлари ва оилалари бўйича ҳисоблаган барча Леви ўғиллари ― ⁴⁷ўттиз ёш ва ундан катталар, эллик ёшгача бўлганлар, Йиғин Чодиридаги ишларни қилишга ва юк кўтаришга яроқлиларнинг барчаси ҳисобга олинди. ⁴⁸Ҳисобга олинганлар саккиз минг беш юз саксон киши эди.⁴⁹Мусо орқали берилган Раббийнинг амри бўйича уларнинг ҳар бири ўз ишига тайинланди ва кўтариши керак бўлган юк белгиланди. Раббий Мусога амр этганидек, улар ҳисобга олинди.

Chapter 5

¹Раббий яна Мусога сўзлаб деди: ²“Исроил ўғилларига буюр: Қароргоҳдан барча моховларни, барча танасидан қон ёки йиринг оқаётганларни, барча мурдадан булғанганларни чиқариб юборишсин. ³Шундай эркакларни ҳам, аёлларни ҳам чиқариб юборинглар, уларни қароргоҳдан ташқарига чиқариб юборинглар, токи Мен ораларида яшаётган қароргоҳларини улар булғамасинлар”. ⁴Исроил ўғиллари худди шундай қилдилар ва уларни қароргоҳдан ташқарига чиқариб юбордилар. Раббий Мусога айтганидек, Исроил ўғиллари худди шундай қилдилар.⁵Раббий яна Мусога сўзлаб деди: ⁶“Исроил ўғилларига айтгин: Агар эркак ёки аёл бирор одамга қарши қандайдир гуноҳ қилиб, бу орқали Раббийга қарши жиноят қилса ва ўша жон айбдор бўлса, ⁷унда улар қилган гуноҳини эътироф этиб, нимада айбдор бўлсалар, шуни тўлиқ қайтарсинлар ва бунга беш қисм қўшиб, кимга қарши гуноҳ қилган бўлсалар, ўшанга берсинлар.⁸Агар айб учун қаримта тўлашга унинг меросхўри бўлмаса, унда буни Раббийга бағишлашсин: бу руҳонийга тегишлидир. Руҳоний уни поклайдиган товондор қўчқордан ташқари буни олади. ⁹Исроил ўғилларининг руҳонийга олиб келадиган барча муқаддасворликлардан келтирган ҳар қандай бағишлови руҳонийга тегишлидир. ¹⁰Ҳар кимнинг бағишланган нарсаси унга тегишлидир ― кимнингдир руҳонийга берадиган ҳамма нарсаси унга тегишлидир”.¹¹Раббий яна Мусога сўзлаб деди: ¹²“Исроил ўғилларига эълон қилиб, уларга дегин: Агар кимнингдир хотини хиёнат қилса ва унга қарши зино қилса,¹³кимдир у билан ётиб, унга уруғини тўкса, бу эса унинг эрининг нигоҳидан яширин бўлиб, у яширинча булғанган бўлса ва унга қарши гувоҳлар бўлмаса, у ушлаб олинган бўлмаса, ¹⁴эрида эса рашк руҳи уйғониб, хотини булғанганидан унга рашк қилса ёки унда рашк руҳи уйғониб, хотинини булғанмаганидан унга рашк қилса,¹⁵унда эр ўз хотинини руҳонийнинг олдига олиб келсин ва хотини учун бир эфа арпа унининг ўндан бир қисмини қурбонликка олиб келсин, лекин унинг устига мой қуймасин ҳамда ладан қўймасин, чунки бу рашк қилиш бағишловидир, қонунбузарликни эслатиб турадиган хотира бағишловидир.¹⁶Руҳоний эса аёлни олиб келиб, Раббийнинг юзи олдига қўйсин. ¹⁷Сўнг руҳоний сопол идишдаги муқаддас сувни олсин, шунингдек, руҳоний Чодирнинг еридан тупроқ олиб, сувга солсин.¹⁸Сўнг руҳоний аёлни Раббийнинг юзи олдига қўйиб, аёлнинг бошини очсин ва унинг қўлига хотира бағишловини берсин, бу ― рашк қилиш бағишловидир. Руҳонийнинг қўлида эса лаънат келтирадиган аччиқ сув бўлсин. ¹⁹Руҳоний аёлга қасам ичтириб, унга десин: “Агар сен билан ҳеч ким ётмаган бўлса, сен булғанмаган бўлиб, ўз эрингга хиёнат қилмаган бўлсанг, унда лаънат келтирадиган ушбу аччиқ сувдан зарар кўрмайсан.²⁰Лекин агар сен ўз эрингга хиёнат қилиб булғанган бўлсанг ва сен билан эрингдан бўлак кимдир ётган бўлса, ― ²¹унда руҳоний аёлга лаънат келтирадиган қасам ичириб, аёлга десин ― “Раббий сени халқинг орасида лаънати ва қасам урган қилсин, Раббий сенинг сонингни қуритсин ва қорнингни шиширсин. ²²Лаънат келтирадиган ушбу сув ичингга кириб, қорнинг шишиб кетсин ва сонинг қурисин”. Шунда хотин: Омин, омин,- десин.²³Руҳоний ушбу лаънат сўзларини ўрама қоғозга ёзсин ва уларни аччиқ сувда ювсин.²⁴Сўнгра у лаънат келтирадиган аччиқ сувни аёлга ичишга берсин; шунда лаънат келтирадиган сув унинг зарарига унинг ичига киради. ²⁵Руҳоний аёлнинг қўлидан рашк нон бағишловини олиб, ушбу бағишловни Раббийнинг олдига силкитиб олиб келсин ва уни қурбонгоҳга олиб борсин. ²⁶Руҳоний нон бағишловидан хотира учун бир ҳовуч олсин ва уни қурбонгоҳда куйдирсин, кейин эса хотинга сувни ичишга берсин.²⁷Унга сувни ичирганидан сўнг, агар у нопок бўлса, ўз эрига қарши гуноҳ қилган бўлса, унда лаънат келтирадиган аччиқ сув унинг ичига унинг зарари учун киради ва унинг қорни шишади, сони эса қурийди. Бу аёл ўз халқи орасида лаънати бўлади. ²⁸Агар аёл булғанмаган ва пок бўлса, зарар кўрмайди ва уруғ қабул қила олади.²⁹Бу ― рашкка оид қонундир. Хотин ўз эрига хиёнат қилса ва булғанса, ³⁰ёки эрида рашк руҳи уйғонса ва у ўз хотинига рашк қилса, унда у ўз хотинини Раббийнинг юзи олдига қўйсин ва руҳоний у билан ушбу қонун бўйича ҳамма амалларни бажарсин.³¹Шунда эр гуноҳдан пок бўлади, хотин эса ўз гуноҳини ўз гарданига олади”.

Chapter 6

¹Раббий яна Мусога сўзлаб деди: ²“Исроил ўғилларига эълон қилиб айтгин: Агар бирор эркак ёки аёл ўзини Раббийга назорийликка бағишлаш учун назорийлик ваъдасини беришга қарор қилса, ³унда у шароб ва кучли ичимликдан ўзини тийиши керак. У шаробдан тайёрланган сиркани ҳам, ичимликдан тайёрланган сиркани ҳам ичмаслиги, узумдан тайёрланган ҳеч нарсани ичмаслиги керак; шунингдек, узумнинг ҳўл меваларини ҳам, қуритилганини ҳам емаслиги керак. ⁴У ўз назорийлигининг барча кунларида узумдан тайёрланадиган ҳеч нарсани ― уруғидан тортиб пўстлоғигача емаслиги керак.⁵Унинг назорийлигининг барча кунларида устара унинг бошига тегмаслиги керак. У Раббийга ўзини назорийликка бағишлаган кунлари тугагунича, у муқаддас бўлади. У бошидаги сочларини ўстириши керак.⁶У ўзини Раббийга назорийликка бағишлаган барча кунларида ўлик танага яқинлашмаслиги керак. ⁷У ўз отаси, онаси, биродари, опа-синглиси ўлганида уларга тегиб, булғанмаслиги керак, чунки Худога бағишланиш унинг бошидадир. ⁸У ўзининг назорийлигининг барча кунларида Раббийга муқаддасдир.⁹Агар унинг ёнида тўсатдан бирор киши ўлиб қолса ва у ўзининг назорийлик бошини булғаб қўйса, унда у ўзининг покланиши кунида бошидаги сочини қириши керак ва еттинчи куни уни қириши керак.¹⁰Саккизинчи куни эса иккита мусича ёки иккита ёш кабутарни руҳонийга, Йиғин Чодирининг кириш жойига олиб келиши керак. ¹¹Руҳоний қушлардан бирини гуноҳ учун қурбонликка, иккинчисини эса тамоман ёндириш қурбонлигига келтиради ва уни ўлик танадан булғанганлигидан поклайди ҳамда ўша куни унинг бошини муқаддаслайди.¹²Сўнгра у Раббийга бағишлаган назорийлик кунларини янгидан бошлаши керак ва бир ёшли қўзини айб қурбонлигига келтириши керак, лекин олдинги назорийлик кунлари куйиб кетди, чунки унинг назорийлиги булғанди.¹³Мана бу ― назорийлик қонунидир: Унинг назорийлик кунлари тугагач, уни Йиғин Чодирининг кириш жойига олиб келиш керак. ¹⁴У Раббий учун бир ёшли бенуқсон қўзини тамоман ёндириш қурбонлигига, битта бир ёшли бенуқсон қўзини гуноҳ учун қурбонликка ва битта бенуқсон қўйни тинчлик қурбонлигига келтиради. ¹⁵Шунингдек, буғдой унидан тайёрланган бир сават ачитқисиз нонларни, мой қўшиб пиширилган кулчаларни ва мой суртилган ачитқисиз қотир нонларни ва уларга қўшиб нон бағишловларини ҳамда суюқлик бағишловларини олиб келиши керак.¹⁶Руҳоний буларни Раббийнинг олдига тақдим қилади ва унинг гуноҳ учун қурбонлигини ҳамда тамоман ёндириш қурбонлигини келтиради. ¹⁷Шунингдек, Раббийга тинчлик қурбонлигига бир сават ачитқисиз нонлар билан қўй келтирсин. Сўнг руҳоний унинг нон бағишловлари ва суюқлик бағишловларини қурбонликка келтиради.¹⁸Назорий киши ўзининг назорийлик бошини Йиғин Чодирининг кириш жойи қаршисида қирсин ва ўзининг назорийлик сочини олиб, тинчлик қурбонлиги остидаги оловга қўйсин.¹⁹Руҳоний қўйнинг пиширилган елкасини, саватдан битта ачитқисиз кулча ва битта ачитқисиз қотир нонни олиб, назорий киши ўзининг назорийлик бошини қириб бўлганидан сўнг унинг қўлига қўяди. ²⁰Руҳоний буларни Раббийнинг олдида силкитиб олиб келади. Бу муқаддасворлик ― силкитиб келтирилган тўш ва қурбонликка келтирилган елка билан бирга руҳонийга тегишлидир. Шундан сўнг назорий киши шароб ичиши мумкин.²¹Бу ― назорийликка ваъда берган киши учун назорийлик қонуни ва Раббийга назорийлиги учун қўли етганидан ташқари келтирадиган қурбонлигидир. У назорийлиги ҳақида қонунда белгиланганидан ташқари нимани ваъда берса, шуни қилиши керак”.²²Шунда Раббий Мусога сўзлаб деди: ²³“Аҳарўн ва унинг ўғилларига айтгин: Исроил ўғилларини дуо қилганларингизда, шундай деб айтинглар: ²⁴Раббий сени дуо қилсин ва асрасин!²⁵Раббий Ўзининг ёруғ юзи билан сенга назар солсин ва сенга шафқат қилсин. ²⁶Раббий Ўз юзини сенга ўгирсин ва сенга тинчлик берсин! ²⁷Шу тарзда, улар Исроил ўғилларининг устига Менинг номимни чақирсинлар ва Мен уларни дуо қиламан”.

Chapter 7

¹Мусо Чодирни ўрнатганида, уни мойлаб, уни ва унинг барча ашёларини, қурбонгоҳ ва унинг барча ашёларини муқаддаслаганида, яъни у уларни мойлаганида ва муқаддаслаганида, ²шунда Исроилнинг бошлиқлари, оилаларининг бошлиқлари ва ҳисоблаш учун жавобгар бўлган қабилабошилари келдилар. ³Улар Раббийнинг олдига ўз бағишловларини: олтита усти ёпиқ аравани, ўн иккита ҳўкизни ― иккита қабилабошидан биттадан арава ва ҳар биридан биттадан ҳўкизни олиб келдилар ва буларни Чодир олдига қўйдилар.⁴Шунда Раббий Мусога сўзлаб деди: ⁵”Буларни улардан ол, булар Йиғин Чодиридаги ишларни қилишга ишлатилади. Буларни левитларга, ҳар бирининг хизматига қараб топшир”.⁶Мусо арава ва ҳўкизларни олиб, уларни левитларга топширди. ⁷Иккита арава ва тўртта ҳўкизни Гершон ўғилларига хизматларига қараб топширди. ⁸Тўртта арава ва саккизта ҳўкизни Мерари ўғилларига руҳоний Аҳарўннинг ўғли Итамарнинг назорати остидаги хизматларига қараб топширди.⁹Қэҳат ўғилларига эса бермади, чунки уларнинг хизматлари Муқаддасгоҳни кўтариб юришдир, улар уни елкаларида кўтариб юришлари керак.¹⁰Бошлиқлар қурбонгоҳни мойлаш кунида, қурбонгоҳни муқаддаслаш қурбонликлари олиб келдилар ва бошлиқлар ўз қурбонликларини қурбонгоҳ олдига олиб келдилар. ¹¹Шунда Раббий Мусога: “Қурбонгоҳни муқаддаслаш учун ҳар бир бошлиқ ўзи учун белгиланган кунда бағишловини олиб келсин”,- деди.¹²Биринчи куни Яҳудо қабиласидан Амминадабнинг ўғли Наҳсон ўз бағишловини олиб келди. ¹³Унинг бағишлови қуйидагилар эди: вазни бир юз ўттиз шеқел бўлган битта кумуш лаган ва вазни муқаддасгоҳ шеқели бўйича етмиш шеқел бўлган битта кумуш коса (буларнинг иккалови ҳам нон бағишлови учун мой аралаштирилган буғдой уни билан тўлдирилган эди), ¹⁴тутатқилар билан тўлдирилган, вазни ўн шеқел бўлган олтин тутатқидон,¹⁵тамоман ёндириш қурбонлиги учун битта бузоқ, битта қўй, битта бир ёшли қўзи, ¹⁶гуноҳ учун қурбонликка битта така, ¹⁷шунингдек, тинчлик қурбонлиги учун иккита ҳўкиз, бешта қўй, бешта эчки, бешта бир ёшли қўзи. Амминадаб ўғли Наҳшоннинг бағишлови мана шулар эди.¹⁸Иккинчи куни Иссохор қабиласининг бошлиғи, Зуарнинг ўғли Натанаэл бағишловни олиб келди. ¹⁹У ўзидан қуйидаги бағишловни олиб келди: вазни бир юз ўттиз шеқел бўлган битта кумуш лаган ва вазни муқаддасгоҳ шеқели бўйича етмиш шеқел бўлган битта кумуш коса (буларнинг иккалови ҳам нон бағишлови учун мой аралаштирилган буғдой уни билан тўлдирилган эди),²⁰тутатқилар билан тўлдирилган, вазни ўн шеқел бўлган олтин тутатқидон, ²¹тамоман ёндириш қурбонлиги учун битта бузоқ, битта қўй, битта бир ёшли қўзи, ²²гуноҳ учун қурбонликка битта така, ²³шунингдек, тинчлик қурбонлиги учун иккита ҳўкиз, бешта қўй, бешта эчки, бешта бир ёшли қўзи. Зуарнинг ўғли Натанаэлнинг бағишлови мана шулар эди.²⁴Учинчи куни Забулун ўғилларининг бошлиғи, Хелоннинг ўғли Элиаб бағишловни олиб келди. ²⁵Унинг бағишлови қуйидагилар эди: вазни бир юз ўттиз шеқел бўлган битта кумуш лаган ва вазни муқаддасгоҳ шеқели бўйича етмиш шеқел бўлган битта кумуш коса (буларнинг иккалови ҳам нон бағишлови учун мой аралаштирилган буғдой уни билан тўлдирилган эди), ²⁶тутатқилар билан тўлдирилган, вазни ўн шеқел бўлган олтин тутатқидон,²⁷тамоман ёндириш қурбонлиги учун битта бузоқ, битта қўй, битта бир ёшли қўзи, ²⁸гуноҳ учун қурбонликка битта така, ²⁹шунингдек, тинчлик қурбонлиги учун иккита ҳўкиз, бешта қўй, бешта эчки, бешта бир ёшли қўзи. Хелоннинг ўғли Элиабнинг бағишлови мана шулар эди.³⁰Тўртинчи куни Рубен ўғилларининг бошлиғи, Шедеурнинг ўғли Элизур бағишловни олиб келди. ³¹Унинг бағишлови қуйидагилар эди: вазни бир юз ўттиз шеқел бўлган битта кумуш лаган ва вазни муқаддасгоҳ шеқели бўйича етмиш шеқел бўлган битта кумуш коса (буларнинг иккалови ҳам нон бағишлови учун мой аралаштирилган буғдой уни билан тўлдирилган эди), ³²тутатқилар билан тўлдирилган, вазни ўн шеқел бўлган олтин тутатқидон,³³тамоман ёндириш қурбонлиги учун битта бузоқ, битта қўй, битта бир ёшли қўзи, ³⁴гуноҳ учун қурбонликка битта така, ³⁵шунингдек, тинчлик қурбонлиги учун иккита ҳўкиз, бешта қўй, бешта эчки, бешта бир ёшли қўзи. Шедеурнинг ўғли Элизурнинг бағишлови мана шулар эди.³⁶Бешинчи куни Шимўн ўғилларининг бошлиғи, Зуришаддайнинг ўғли Шелумиэл бағишловни олиб келди. ³⁷Унинг бағишлови қуйидагилар эди: вазни бир юз ўттиз шеқел бўлган битта кумуш лаган ва вазни муқаддасгоҳ шеқели бўйича етмиш шеқел бўлган битта кумуш коса (буларнинг иккалови ҳам нон бағишлови учун мой аралаштирилган буғдой уни билан тўлдирилган эди), ³⁸тутатқилар билан тўлдирилган, вазни ўн шеқел бўлган олтин тутатқидон,³⁹тамоман ёндириш қурбонлиги учун битта бузоқ, битта қўй, битта бир ёшли қўзи, ⁴⁰гуноҳ учун қурбонликка битта така, ⁴¹шунингдек, тинчлик қурбонлиги учун иккита ҳўкиз, бешта қўй, бешта эчки, бешта бир ёшли қўзи. Зуришаддайнинг ўғли Шелумиэлнинг бағишлови мана шулар эди.⁴²Олтинчи куни Гад ўғилларининг бошлиғи, Деуэлнинг ўғли Элиасаф бағишловни олиб келди. ⁴³Унинг бағишлови қуйидагилар эди: вазни бир юз ўттиз шеқел бўлган битта кумуш лаган ва вазни муқаддасгоҳ шеқели бўйича етмиш шеқел бўлган битта кумуш коса (буларнинг иккалови ҳам нон бағишлови учун мой аралаштирилган буғдой уни билан тўлдирилган эди), ⁴⁴тутатқилар билан тўлдирилган, вазни ўн шеқел бўлган олтин тутатқидон,⁴⁵тамоман ёндириш қурбонлиги учун битта бузоқ, битта қўй, битта бир ёшли қўзи, ⁴⁶гуноҳ учун қурбонликка битта така, ⁴⁷шунингдек, тинчлик қурбонлиги учун иккита ҳўкиз, бешта қўй, бешта эчки, бешта бир ёшли қўзи. Деуэлнинг ўғли Элиасафнинг бағишлови мана шулар эди.⁴⁸Еттинчи куни Эфрайим ўғилларининг бошлиғи, Аммиҳуднинг ўғли Элишама бағишловни олиб келди. ⁴⁹Унинг бағишлови қуйидагилар эди: вазни бир юз ўттиз шеқел бўлган битта кумуш лаган ва вазни муқаддасгоҳ шеқели бўйича етмиш шеқел бўлган битта кумуш коса (буларнинг иккалови ҳам нон бағишлови учун мой аралаштирилган буғдой уни билан тўлдирилган эди), ⁵⁰тутатқилар билан тўлдирилган, вазни ўн шеқел бўлган олтин тутатқидон,⁵¹тамоман ёндириш қурбонлиги учун битта бузоқ, битта қўй, битта бир ёшли қўзи, ⁵²гуноҳ учун қурбонликка битта така, ⁵³шунингдек, тинчлик қурбонлиги учун иккита ҳўкиз, бешта қўй, бешта эчки, бешта бир ёшли қўзи. Аммиҳуднинг ўғли Элишаманинг бағишлови мана шулар эди.⁵⁴Саккизинчи куни Манашеҳ ўғилларининг бошлиғи, Педаҳзурнинг ўғли Гамалиэл бағишловни олиб келди. ⁵⁵Унинг бағишлови қуйидагилар эди: вазни бир юз ўттиз шеқел бўлган битта кумуш лаган ва вазни муқаддасгоҳ шеқели бўйича етмиш шеқел бўлган битта кумуш коса (буларнинг иккалови ҳам нон бағишлови учун мой аралаштирилган буғдой уни билан тўлдирилган эди), ⁵⁶тутатқилар билан тўлдирилган, вазни ўн шеқел бўлган олтин тутатқидон,⁵⁷тамоман ёндириш қурбонлиги учун битта бузоқ, битта қўй, битта бир ёшли қўзи, ⁵⁸гуноҳ учун қурбонликка битта така, ⁵⁹шунингдек, тинчлик қурбонлиги учун иккита ҳўкиз, бешта қўй, бешта эчки, бешта бир ёшли қўзи. Педаҳзурнинг ўғли Гамалиэлнинг бағишлови мана шулар эди.⁶⁰Тўққизинчи куни Бенямин ўғилларининг бошлиғи, Гидеонийнинг ўғли Абидан бағишловни олиб келди. ⁶¹Унинг бағишлови қуйидагилар эди: вазни бир юз ўттиз шеқел бўлган битта кумуш лаган ва вазни муқаддасгоҳ шеқели бўйича етмиш шеқел бўлган битта кумуш коса (буларнинг иккалови ҳам нон бағишлови учун мой аралаштирилган буғдой уни билан тўлдирилган эди), ⁶²тутатқилар билан тўлдирилган, вазни ўн шеқел бўлган олтин тутатқидон,⁶³тамоман ёндириш қурбонлиги учун битта бузоқ, битта қўй, битта бир ёшли қўзи, ⁶⁴гуноҳ учун қурбонликка битта така, ⁶⁵шунингдек, тинчлик қурбонлиги учун иккита ҳўкиз, бешта қўй, бешта эчки, бешта бир ёшли қўзи. Гидеонийнинг ўғли Абиданнинг бағишлови мана шулар эди⁶⁶Ўнинчи куни Дан ўғилларининг бошлиғи, Аммишаддайнинг ўғли Аҳиэзер бағишловни олиб келди. ⁶⁷Унинг бағишлови қуйидагилар эди: вазни бир юз ўттиз шеқел бўлган битта кумуш лаган ва вазни муқаддасгоҳ шеқели бўйича етмиш шеқел бўлган битта кумуш коса (буларнинг иккалови ҳам нон бағишлови учун мой аралаштирилган буғдой уни билан тўлдирилган эди), ⁶⁸тутатқилар билан тўлдирилган, вазни ўн шеқел бўлган олтин тутатқидон,⁶⁹тамоман ёндириш қурбонлиги учун битта бузоқ, битта қўй, битта бир ёшли қўзи, ⁷⁰гуноҳ учун қурбонликка битта така, ⁷¹шунингдек, тинчлик қурбонлиги учун иккита ҳўкиз, бешта қўй, бешта эчки, бешта бир ёшли қўзи. Аммишадайнинг ўғли Аҳиэзернинг бағишлови мана шулар эди.⁷²Ўн биринчи куни Ашер ўғилларининг бошлиғи, Охраннинг ўғли Пагиэл бағишлов олиб келди. ⁷³Унинг бағишлови қуйидагилар эди: вазни бир юз ўттиз шеқел бўлган битта кумуш лаган ва вазни муқаддасгоҳ шеқели бўйича етмиш шеқел бўлган битта кумуш коса (буларнинг иккалови ҳам нон бағишлови учун мой аралаштирилган буғдой уни билан тўлдирилган эди), ⁷⁴тутатқилар билан тўлдирилган, вазни ўн шеқел бўлган олтин тутатқидон,⁷⁵тамоман ёндириш қурбонлиги учун битта бузоқ, битта қўй, битта бир ёшли қўзи, ⁷⁶гуноҳ учун қурбонликка битта така, ⁷⁷шунингдек, тинчлик қурбонлиги учун иккита ҳўкиз, бешта қўй, бешта эчки, бешта бир ёшли қўзи. Охраннинг ўғли Пагиэлнинг бағишлови мана шулар эди.⁷⁸Ўн иккинчи куни Нафтали ўғилларининг бошлиғи, Энаннинг ўғли Аҳира бағишловни олиб келди. ⁷⁹Унинг бағишлови қуйидагилар эди: вазни бир юз ўттиз шеқел бўлган битта кумуш лаган ва вазни муқаддасгоҳ шеқели бўйича етмиш шеқел бўлган битта кумуш коса (буларнинг иккалови ҳам нон бағишлови учун мой аралаштирилган буғдой уни билан тўлдирилган эди), ⁸⁰тутатқилар билан тўлдирилган, вазни ўн шеқел бўлган олтин тутатқидон,⁸¹тамоман ёндириш қурбонлиги учун битта бузоқ, битта қўй, битта бир ёшли қўзи, ⁸²гуноҳ учун қурбонликка битта така, ⁸³шунингдек, тинчлик қурбонлиги учун иккита ҳўкиз, бешта қўй, бешта эчки, бешта бир ёшли қўзи. Энаннинг ўғли Аҳиранинг бағишлови мана шулар эди.⁸⁴Мана булар ― қурбонгоҳни муқаддаслаш пайтида, уни мойлаш кунида олиб келган Исроил бошлиқларининг бағишловларидир ― ўн иккита кумуш лаган, ўн иккита кумуш коса, ўн иккита олтин тутатқидон. ⁸⁵Ҳар бир лаганнинг вазни бир юз ўттиз шеқел кумуш ва ҳар бир косанинг вазни етмиш шеқел кумуш эди. Шундай қилиб, ушбу идишлардаги барча кумушнинг вазни муқаддасгоҳ шеқели бўйича икки минг тўрт юз шеқел эди. ⁸⁶Тутатқилар билан тўлдирилган олтин тутатқидонлар ўн иккита эди. Ҳар бир тутатқидоннинг вазни муқаддасгоҳ шеқели бўйича ўн шеқел эди. Тутатқидонлардаги барча олтиннинг вазни бир юз йигирма шеқел эди.⁸⁷Шунингдек, тамоман ёндириш қурбонлиги учун катта қорамоллардан барчаси бўлиб, ўн иккита бузоқ, ўн иккита қўй, ўн иккита бир ёшли қўзи ва улар билан бирга нон бағишловлари ҳамда гуноҳ учун қурбонликка ўн иккита така; ⁸⁸тинчлик қурбонлиги учун катта қорамоллардан барчаси бўлиб, йигирма тўртта бузоқ, олтмишта қўй, олтмишта эчки, олтмишта бир ёшли қўзи эди. Мана шулар ― қурбонгоҳ мойланганида, уни муқаддаслаш пайтидаги бағишловлар эди.⁸⁹Мусо Раббий билан суҳбатлашиш учун Йиғин Чодирига кирганида, гувоҳлик Киботи устидаги, иккита керуб оралиғидаги Киботнинг қопқоғидан сўзлаётган овозни эшитар эди. Шундай қилиб, Раббий унга гапирар эди.

Chapter 8

¹Раббий яна Мусога сўзлаб деди: ²“Аҳарўнга маълум қилиб айтгин: Сен чироқпояни ёққанингда, чироқпоянинг олд томонида еттита мойчироқ ёниши керак”.³Аҳарўн худди шундай қилди. Раббий Мусога амр берганидек, чироқпоянинг олд томонида унинг мойчироқларини ёқди. ⁴Чироқпоя шундай қилинган эди: у олтиндан зарб уриб ясалган эди, унинг шохидан то гулчаларигача зарб урилган эди. Раббий Мусога кўрсатган намуна бўйича у чироқпояни ясаган эди.⁵Раббий яна Мусога сўзлаб деди: ⁶“Исроил ўғиллари орасидан левитларни олиб, уларни покла.⁷Уларни поклаш учун улар билан шундай йўл тутгин: поклайдиган сувни уларга сеп, улар эса ўз таналарини тўлиқ қириб, ўз кийимларини ювсинлар, шунда улар пок бўладилар. ⁸Сўнгра улар ёш бузоқ ва унга қўшиб, нон бағишловини, яъни мой аралаштирилган буғдой унини олсинлар, шунингдек, бошқа бир бузоқни гуноҳ учун қурбонликка ол.⁹Левитларни Йиғин Чодири олдига олиб келиб, Исроил ўғилларининг бутун жамоасини йиққин. ¹⁰Левитларни Раббийнинг олдига олиб кел, Исроил ўғиллари эса ўз қўлларини уларга қўйсинлар. ¹¹Аҳарўн левитларни худди Исроил ўғилларидан бўлган силкитиш қурбонидек Раббий юзи олдида тақдим қилади, токи улар Раббийга хизматни амалга оширсинлар.¹²Левитлар эса ўз қўлларини бузоқларнинг бошига қўйсинлар. Шунда сен биринчисини гуноҳ учун қурбонликка, иккинчисини ўзларининг покланиши учун Раббийга тамоман ёндириш қурбонлигига келтир. ¹³Сўнг левитларни Аҳарўн билан унинг ўғилларининг қаршисига қўйиб, уларни худди силкитиш қурбонидек Раббийга тақдим қил.¹⁴Шундай қилиб, левитлар Меники бўлиши учун уларни Исроил ўғилларидан ажрат. ¹⁵Сен левитларни поклаганингдан ва уларни худди силкитиш қурбонидек Менга тақдим қилганингдан кейин, улар Йиғин Чодирига хизмат қилиш учун кирадилар, чунки улар Исроил ўғилларидан Менга берилгандир.¹⁶Бачадонни очиб чиқадиган Исроил ўғилларидан барча тўнғичларнинг ўрнига Мен уларни Ўзимга оламан, ¹⁷зеро Исроил ўғилларида барча тўнғичлар ― одамдан ҳайвонгача Меникидир. Мен Миср ерида барча тўнғичларни қириб ташлаган кунда Мен уларни Ўзимга бағишладим.¹⁸Исроил ўғилларидан барча тўнғичлар ўрнига эса Мен левитларни олдим. ¹⁹Мен левитларни Исроил ўғиллари орасидан Аҳарўн ва унинг ўғилларига бердим, токи улар Исроил ўғиллари учун Йиғин Чодирида хизматни амалга оширсинлар. Исроил ўғиллари Муқаддасгоҳга яқинлашганларида, уларга қирғин келмаслиги учун левитлар Исроил ўғилларига ҳимоячи бўлиб хизмат қилсинлар”.²⁰Мусо, Аҳарўн ва Исроил ўғилларининг бутун жамоаси левитлар билан шундай қилдилар. Раббий Мусога левитлар ҳақида қандай амр берган бўлса, Исроил ўғиллари уларга худди шундай қилдилар. ²¹Левитлар покланиб, ўз кийимларини ювдилар. Аҳарўн уларни худди силкитиш қурбонидек Раббийга тақдим қилди ва улар пок бўлиши учун уларни поклади.²²Шундан сўнг левитлар Аҳарўн ва унинг ўғиллари қаршисида хизматни амалга ошириш учун Йиғин Чодирига кирдилар. Раббий Мусога левитлар ҳақида қандай амр берган бўлса, уларга худди шундай қилдилар.²³Раббий яна Мусога сўзлаб деди: ²⁴“Левитлар ҳақидаги низом мана бу: Улар Йиғин Чодиридаги ишларни қилиш учун йигирма беш ёш ва ундан катта бўлганларида, хизматга киришлари керак.²⁵Эллик ёшларида хизмат ишларини тўхтатишлари ва бошқа ишламасликлари керак. ²⁶Бироқ улар биродарларига Йиғин Чодирини қўриқлашда ёрдамлашсинлар, лекин бошқа хизмат ишларини қилмасинлар. Левитларнинг хизматлари борасида улар билан шундай йўл тутгин”.

Chapter 9

¹Миср еридан чиққанларининг иккинчи йили биринчи ойида Раббий Мусога Синай саҳросида сўзлаб деди: ²“Исроил ўғиллари Песаҳ учун белгиланган вақтда уни нишонласинлар. ³Ушбу ойнинг ўн тўртинчи куни кечқурун белгилаган вақтда уни нишонланглар; уни барча низом ва удумлари бўйича нишонланглар”.⁴Мусо Исроил ўғилларига Песаҳни нишонлашлари кераклигини айтди. ⁵Улар Синай саҳросида, биринчи ойнинг ўн тўртинчи куни кечқурун Песаҳни нишонладилар. Исроил ўғиллари ҳамма нарсани Раббий Мусога қандай қилишни амр берган бўлса, худди шундай қилдилар.⁶Ўлик одамларнинг танасига текканидан нопок бўлган одамлар бор эди ва улар ўша куни Песаҳни нишонлай олмадилар, шунинг учун улар ўша куни Мусо ва Аҳарўннинг олдига келдилар. ⁷Улар унга: “Биз ўлик одамларнинг танасига текканимиз учун нопокмиз. Нима учун Исроил ўғиллари орасида биз белгиланган вақтда Раббийга бағишловларни олиб келишдан маҳрум қилинганмиз?”- дедилар. ⁸Мусо эса уларга: “Кутиб туринглар, Раббий сизлар ҳақингизда нимани амр беришини тинглайин”,- деди.⁹Раббий эса Мусога сўзлаб деди: ¹⁰“Исроил ўғилларига айтгин: Агар сизлардан ёки сизларнинг авлодингиздан бирор киши ўлик танага теккани учун нопок бўлса, ёки олис сафарда бўлса, унда у ҳам Раббийга Песаҳни нишонлаши керак.¹¹Бундайлар уни иккинчи ойнинг ўн тўртинчи куни кечқурун нишонласинлар, Песаҳ қурбонлигини ачитқисиз нон ва аччиқ ўтлар билан есинлар. ¹²Улар ундан эрталабгача қолдирмасинлар ва унинг суякларини синдирмасинлар; Песаҳни унинг барча низомлари бўйича нишонласинлар.¹³Аммо кимки пок бўлса ва сафарда бўлмаса-ю, Песаҳни нишонламаса ― бу жон ўз халқи орасидан қириб ташлансин, чунки у Раббийга бағишловни ўз вақтида олиб келмади. Ўша одам ўз гуноҳини ўзида кўтариб юради. ¹⁴Агар сизларнинг орангизда мусофир бўлса, у ҳам Раббий Песаҳини нишонлаши керак. У Песаҳни унинг удумлару низомлари бўйича нишонласин. Сизларда мусофир учун ҳам ва маҳаллий одам учун ҳам битта низом бўлсин”.¹⁵Чодир ўрнатилган кунда, булут Гувоҳлик Чодирини қоплади ва оқшомдан эрталабгача Чодир устида гўёки оловга ўхшаб кўриниб турди. ¹⁶Сўнг доимо шундай бўлди: кундузи уни булут ва тунда оловга ўхшаш нарса уни қоплаб турар эди. ¹⁷Ҳар сафар булут Чодир устидан кўтарилса, Исроил ўғиллари йўлга отланар эдилар. Булут қаерда тўхтаса, ўша жойга Исроил ўғиллари ўз қароргоҳини ўрнатишар эдилар.¹⁸Исроил ўғиллари Раббийнинг амри бўйича йўлга отланар ва Раббийнинг амри бўйича тўхтар эдилар. Булут Чодирнинг устида қанча вақт тўхтаб турса, улар ҳам қароргоҳида турар эдилар. ¹⁹Агар булут узоқ вақт Чодир устида турса, Исроил ўғиллари ҳам Раббийнинг амрига риоя қилиб, йўлга отланмас эдилар.²⁰Баъзан эса булут оз вақт Чодир устида турар эди, улар Раббийнинг амри бўйича тўхтар ва Раббийнинг амри бўйича йўлга тушар эдилар. ²¹Баъзан булут фақат оқшомдан эрталабгача турар эди. Эрталабга яқин эса булут кўтарилар эди, шунда улар ҳам йўлга тушар эдилар. Кундузими, тундами, булут кўтарилса, улар йўлга тушар эдилар.²²Баъзан булут икки кун, ёки бир ой, ёки бир неча кунлаб Чодирнинг устида турар эди, шунда Исроил ўғиллари ҳам жойларида турар ва йўлга отланмас эдилар. У кўтарилганида эса, улар ҳам йўлга тушар эдилар. ²³Улар Раббийнинг амри бўйича тўхтар ва Раббийнинг амри бўйича йўлга тушар эдилар. Мусо орқали берилган Раббийнинг буйруғи бўйича Раббийнинг амрига амал қилар эдилар.

Chapter 10

¹Раббий Мусога сўзлаб деди: ²“Ўзингга иккита кумуш карнай ясагин, уларни зарб уриб ишланган қилиб ясагин, токи улар сенга жамоани чақириш ва қароргоҳларни йиғиштириш учун хизмат қилсин.³Уларни чалганларида, бутун жамоа Йиғин Чодирининг кириш жойига, сенинг олдингга йиғилади. ⁴Битта карнай чалинганида, сенинг олдингга Исроилнинг ҳокиму мингбошилари тўпланадилар. ⁵Хавф овози чалганларингда, шарқ томонда ўрнатилган қароргоҳлар кўтарилсинлар.⁶Иккинчи марта хавф овози чалганларингда, жануб томонда ўрнатилган чодирлар кўтарилсинлар. Улар йўлга чиқишлари керак бўлганида, хавф овози чалсинлар. ⁷Жамоани йиғиш керак бўлганида эса, чалинглар, бироқ хавф овозини чалманглар. ⁸Аҳарўннинг ўғиллари, руҳонийлар карнайни чалишлари керак. Бу сизларнинг авлодларингиз оша сизларга абадий низом бўлсин.⁹Сизларга ҳужум қиладиган душманларингизга қарши ўз ерингизда урушга бораётганингизда, карнайларда хавф овозини чалинглар, шунда Раббий Худойингиз қаршисида ёдга олинасизлар ва душманларингиздан қутқариласизлар.¹⁰Хурсандчилик кунларингизда ҳам, байрамларингизда ҳам, янги ойларингиз вақтида ҳам, тамоман ёндириш қурбонликлари ва тинчлик қурбонликларини келтирганингизда, карнайларни чалинглар ва бу ― Раббий Худойингиз қаршисида сиз ҳақингизда хотира бўлади. Мен сизларнинг Раббий Худойингизман”.¹¹Иккинчи йилнинг иккинчи ойининг йигирманчи кунида булут Гувоҳлик Чодиридан кўтарилди. ¹²Исроил ўғиллари эса Синай саҳросидан ўз қароргоҳлари билан жўнадилар. Булут Порон саҳросида тўхтади. ¹³Улар биринчи марта Мусо орқали берилган Раббийнинг амри бўйича сафарга чиқдилар.¹⁴Биринчи бўлиб, Яҳудо ўғиллари ўз қўшинлари бўйича қароргоҳининг байроғини кўтаришди. Уларнинг қўшини устидан бошлиқ Амминадабнинг ўғли Наҳшон эди. ¹⁵Иссохор ўғиллари қабиласининг қўшини устидан бошлиқ Зуар ўғли Натанаэл эди. ¹⁶Забулун ўғиллари қабиласининг қўшини устидан бошлиқ Ҳелон ўғли Элиаб эди.¹⁷Шунда Чодир ечиб олинди ва Чодирни кўтариб юрадиган Гершон ва Мерари ўғиллари йўлга тушдилар. ¹⁸Сўнг Рубен ўз қўшинлари бўйича қароргоҳининг байроғини кўтаришди. Унинг қўшини устидан бошлиқ Шедеур ўғли Элизур эди. ¹⁹Шимўн ўғиллари қабиласининг қўшини устидан бошлиқ Зуришаддай ўғли Шелумиэл эди. ²⁰Гад ўғиллари қабиласининг қўшини устидан бошлиқ Деуэл ўғли Элиасаф эди.²¹Сўнг Муқаддасгоҳни кўтариб юрадиган Қэҳатнинг ўғиллари йўлга тушдилар, Чодир эса улар келганларича кўтариб қўйилган эди. ²²Шундан кейин Эфрайим ўғиллари ўз қўшинлари бўйича қароргоҳининг байроғини кўтаришди. Уларнинг қўшини устидан бошлиқ Аммиҳуд ўғли Элишама эди. ²³Манашеҳ ўғиллари қабиласининг қўшини устидан бошлиқ Педаҳзурнинг ўғли Гамалиэл эди. ²⁴Бенямин ўғиллари қабиласининг қўшини устидан бошлиқ Гидеонийнинг ўғли Абидан эди.²⁵Барча қароргоҳлардан энг охиргиси бўлиб, Дан ўғиллари ўз қўшинлари бўйича қароргоҳининг байроғини кўтаришди. Уларнинг қўшини устидан бошлиқ Аммишаддайнинг ўғли Аҳиэзер эди. ²⁶Ашер ўғиллари қабиласининг қўшини устидан бошлиқ Охраннинг ўғли Пагиэл эди. ²⁷Нафтали ўғиллари қабиласининг қўшини устидан бошлиқ Энан ўғли Аҳира эди. ²⁸Бу ― Исроил ўғилларининг қўшинлари бўйича юришларининг тартиби эди. Шундай қилиб, улар йўлга тушдилар.²⁹Шунда Мусо ўз қайнатаси мидианлик Реулнинг ўғли Ҳобабга деди: “Биз эса Раббий: Сизларга бераман, деб айтган ерга бормоқдамиз. Биз билан бирга юр, биз сенга эзгулик кўрсатамиз, чунки Раббий Исроил ҳақида яхшилик айтган”. ³⁰Аммо у Мусога: “Бормайман, мен ўз еримга, ўз юртимга бораман”,- деди.³¹Мусо эса унга деди: “Бизни тарк этма, чунки сен бизнинг саҳрода қароргоҳларимиз билан қандай жойлашганимизни биласан. Сен бизга қарши кўз бўласан. ³²Агар биз билан бирга борсанг, Раббий бизга қилган эзгуликни биз сенга қиламиз”.³³Улар Раббий тоғидан уч кунлик йўлга отландилар. Раббийнинг Аҳд Киботи эса уларга тўхташ жойини топиш учун уларнинг олдидан уч кунлик йўлга борди. ³⁴Улар қароргоҳдан йўлга тушганларида, Раббийнинг булути кундузи уларга соя солар эди.³⁵Кибот йўлга отланганида, Мусо шундай дер эди: “Ё, Раббий, кўтарилгин ва душманларинг сочилиб кетади. Сендан нафратланадиганлар Сенинг юзинг олдидан қочиб кетади”. ³⁶Кибот тўхтаганида эса, у шундай дер эди: “Ё, Раббий, Исроилнинг минглари ва ўн мингларига қайтгин”.

Chapter 11

¹Халқ Раббийга эшиттириб нолий бошлади. Раббий буни эшитганида, Унинг ғазаби алангаланди ва уларнинг орасида Раббийнинг олови ёниб, қароргоҳнинг четини еб битира бошлади. ²Шунинг учун халқ Мусога фарёд қилди. Мусо эса Раббийга ибодат қилди ва олов тинчланди. ³Сўнг бу жойни “Табераҳ” (Ёниш), деб атади, чунки уларнинг орасида Раббийнинг олови алангаланди.⁴Уларнинг орасидаги мусофирлар очкўзлик қила бошладилар. Улар билан бирга Исроил ўғиллари ҳам яна йиғлаб, дедилар: “Ким бизни гўшт билан боқади? ⁵Биз Мисрда текинга еган балиқ, бодринглар, қовунлар, кўк пиёз, бошпиёз ва саримсоқлар ёдимизда, ⁶энди эса жонимиз ўртанмоқда. Ҳеч нарса йўқ, кўз ўнгимизда фақат манна”.⁷Манна эса кашнич уруғига ўхшар эди, унинг ранги эса хушбўй қатрон рангидай эди. ⁸Халқ юриб, уни терар эди ва уни тегирмон тошида янчар ёки ўғирда туяр эди. Сўнг уни қозонда пиширар ва ундан нон қилар эди. Унинг таъми эса мойли нонга ўхшар эди.⁹Тунда қароргоҳга шудринг тушганида, у билан бирга манна ҳам тушар эди. ¹⁰Мусо халқнинг ҳар бири ўз оилаларида, ҳар бири чодирининг эшиги олдида йиғлаётганини эшитди. Шунда Раббийнинг ғазаби ўта алангаланди ва Мусони қайғу босди.¹¹Сўнгра Мусо Раббийга деди: “Нима учун Сен Ўз қулингни азобламоқдасан? Нима учун мен Сенинг нигоҳингда илтифот топмадимки, Сен ушбу халқнинг бутун юкини менга юкладинг? ¹²Ахир бу бутун халқни мен қорнимда кўтариб юрдимми ва мен уни туғдиммики, Сен оталарига қасам ичиб беришни ваъда берган ерга уларни "энага болани кўтариб юргани каби, қўлингда кўтариб бор", деб Сен менга айтасан?¹³Бутун бу халққа бериш учун гўштни қаердан олайин? Зеро улар менинг олдимда йиғлаб: Бизга ейишга гўшт бер,- демоқдалар. ¹⁴Мен бутун бу халқни бир ўзим кўтариб юра олмайман, чунки у мен учун оғирдир. ¹⁵Агар Сен мен билан шундай йўл тутаётган бўлсанг, яхшиси, мени ўлдиргин. Агар мен Сенинг нигоҳингда илтифот топган бўлсам, мен ўз кулфатимни кўришимга йўл қўймагин”.¹⁶Раббий Мусога деди: “Исроил оқсоқолларидан, сенинг ўзинг оқсоқол ва назоратчи эканликларини билган етмиш кишини Менинг олдимга йиққин. Уларни Йиғин Чодирига олиб келгин ва улар сен билан бирга ўша жойда турсинлар. ¹⁷Мен тушиб келаман ва ўша ерда сен билан гаплашаман. Сендаги Руҳдан олиб, уларга соламан ва улар сен билан бирга халқнинг юкини кўтариб юрадилар, токи сенинг бир ўзинг кўтариб юрмагин.¹⁸Халққа эса айтгин: Эртанги кунга покланинглар ва гўшт ейсизлар. Чунки сизлар Раббийнинг қулоғига йиғлаб: "Ким бизни гўшт билан боқади? Бизга Мисрда яхши эди,"- дедингизлар. Шунинг учун Раббий сизларга гўшт беради ва сизлар ейсизлар. ¹⁹Бир кун эмас, икки кун эмас, беш кун эмас, ўн кун эмас ва йигирма кун эмас, ²⁰бироқ у сизларнинг бурнингиздан чиқмагунича ва сизлар учун жирканч бўлмагунича, тўлиқ бир ой ейсизлар. Зеро сизлар орангиздаги Раббийни менсимадингизлар ва Унинг олдида йиғлаб: Бизнинг Мисрдан чиқишимизнинг нима кераги бор эди?- дедингизлар”.²¹Мусо деди: “Мен орасида яшаётган бу халқда олти юз мингта пиёда бор. Сен эса: Мен уларга гўшт бераман ва тўлиқ бир ой ейдилар,- демоқдасан. ²²Уларга етарли бўлиши учун барча қўй ва ҳўкизларни сўйиш керакми? Ёки уларга етарли бўлиши учун денгизнинг барча балиқларини йиғиш керакми?” ²³Шунда Раббий Мусога: “Наҳот Раббийнинг қўли калта бўлса? Менинг сўзим сен учун амалга ошадими ёки йўқми, энди кўрасан”,- деди.²⁴Сўнг Мусо чиқиб, халққа Раббийнинг сўзларини айтди ва халқнинг оқсоқолларидан етмиш кишини йиғиб, уларни Чодирнинг олдига қўйди. ²⁵Шунда Раббий булутда тушиб келди ва унга гапирди. У ундаги Руҳдан олиб, етмиш нафар оқсоқолга берди. Уларга Руҳ тушганида, улар башорат қила бошладилар, лекин кейин тўхтадилар.²⁶Эркаклардан икки нафари қароргоҳда қолган эди. Бирининг исми Элдад ва иккинчисининг исми Медад эди. Уларга ҳам Руҳ тушди ва улар қароргоҳда башорат қилдилар. ²⁷Бир ўспирин югуриб келиб, Мусога хабар бериб: “Элдад ва Медад қароргоҳда башорат қилмоқда”,- деди.²⁸Бунга жавобан, Мусонинг хизматкори, унинг йигитларидан бири Нўн ўғли Йешуа: “Менинг хўжайиним Мусо, уларга ман қилинг”,- деди. ²⁹Лекин Мусо унга: “Сен мен учун рашк қилмаяпсанми? Қани эди, Раббий Ўз Руҳини уларнинг устига қўйганида, Раббийнинг халқидан ҳамма пайғамбар бўлса эди”,- деди. ³⁰Мусо ва Исроил оқсоқоллари қароргоҳга қайтдилар.³¹Сўнг Раббийдан шамол кўтарилиб, денгиздан беданаларни учириб келди ва уларни қароргоҳнинг олдига: бир томонидан бир кунлик йўл масофада, иккинчи томонидан ҳам бир кунлик йўл масофада қароргоҳнинг олдига, ердан қарийб икки тирсак баландликда уйиб ташлади. ³²Халқ туриб, ўша бутун кун давомида ва бутун туни давомида, кейинги бутун кун давомида ҳам беданаларни тердилар. Энг кам терган киши ўн хомер терган эди ва уларни ўзлари учун қароргоҳнинг атрофига ёйиб чиқдилар.³³Гўшт ҳали уларнинг тишларидалигида ва ҳали ейилмасидан, Раббийнинг ғазаби халққа алангаланди ва Раббий халқни ўта улкан ўлат билан шикастлади. ³⁴Ушбу жойга “Киброт-Хаттаваҳ” (Шаҳват Гўрлари), деб ном қўйдилар, чунки улар у ерда очкўз халқни дафн этдилар. ³⁵Халқ Киброт-Хаттаваҳдан Ҳазеротга сафар қилди ва Ҳазеротда тўхтади.

Chapter 12

¹Мусо хотинликка олган ҳабашистонлик хотини учун Аҳарўн ва Мирйам унга қарши гапирдилар, чунки у ўзига хотинликка ҳабашистонлик аёлни олган эди. ²Улар: “Раббий фақат Мусога гапирдими? У бизга ҳам гапирган эмасми?”- дедилар. Раббий буни эшитди. ³Мусо эса ер юзидаги барча одамлар орасида энг камтарини эди.⁴Раббий қўққисдан Мусо, Аҳарўн ва Мирйамга: “Сиз учалангиз Йиғин Чодирига чиқинглар!”- деди. Уларнинг учаласи чиқдилар. ⁵Шунда Раббий булут устунида тушиб келди ва Чодирнинг кириш жойида туриб, Аҳарўн ва Мирйамни чақирди. Уларнинг иккаласи чиқишди.⁶Раббий деди: “Менинг сўзларимга қулоқ солинглар! Агар сизларнинг орангизда пайғамбар бўлса, Мен унга ваҳийда намоён бўламан. Мен у билан тушида гаплашаман. ⁷Лекин Менинг қулим Мусо билан бундай эмас. У Менинг уйимда ҳамма нарсага содиқдир. ⁸Мен у билан оғизма-оғиз гаплашаман, жумбоқлар билан эмас, аниқ гаплашаман. У Раббийнинг қиёфасини кўради. Сизлар қандай қилиб, Менинг хизматчим Мусога қарши гапиришга қўрқмадингизлар?”⁹Раббийнинг ғазаби уларга алангаланди ва У узоқлашди. ¹⁰Булут Чодирдан кўтарилганида, мана, Мирйамни қор каби мохов қоплади. Аҳарўн Мирйамга қараганида, мана, у мохов эди.¹¹Шунда Аҳарўн Мусога деди: “Эй, хўжайиним менинг, биз аҳмоқларча иш қилдик. Ёлвораман, гуноҳ қилганимизни бизга гуноҳга йўймагин. ¹²Унинг онасининг бачадонидан чиққанида, ярим танаси емирилиб кетган ўлик туғилган гўдак каби бўлиб қолишига йўл қўймагин”.¹³Мусо Раббийга фарёд қилиб: “Ё, Худо, ўтиниб сўрайман, уни шифолагин!”- деди. ¹⁴Раббий эса Мусога: “Агар унинг отаси унинг юзига тупурганида, у етти кун уялиши керак эмасмиди? Шундай қилиб, уни қароргоҳнинг ташқарисида етти кунга қамаб қўйинглар, кейин яна қайтиб келсин”,- деди. ¹⁵Мирйам қароргоҳдан ташқарида етти кун қамалиб турди. Мирйам қайтиб келмагунича, халқ йўлга отланмади.

Chapter 13

¹Шундан сўнг, халқ Ҳазеротдан чиқиб, Порон саҳросида тўхтади. ²Шунда Раббий Мусога сўзлаб деди:³“Мен Исроил ўғилларига бераётган Канъан ерини кўриб келишлари учун одамларни юбор. Уларнинг оталарининг қабиласидан бир кишидан уларнинг бошлиқларини юборинглар”. ⁴Мусо Раббийнинг амри бўйича уларни Порон саҳросидан юборди, уларнинг ҳаммаси Исроил ўғилларининг бошлиқлари эдилар.⁵Мана, бу уларнинг исмлари: Рубен қабиласидан Заккурнинг ўғли Шаммуа. ⁶Шимўн қабиласидан Қорининг ўғли Шафат. ⁷Яҳудо қабиласидан Йефуннеҳнинг ўғли Калеб. ⁸Иссохор қабиласидан Йосефнинг ўғли Игал.⁹Эфрайим қабиласидан Нўннинг ўғли Ҳўшейаҳ. ¹⁰Бенямин қабиласидан Рафунинг ўғли Палти. ¹¹Забулун қабиласидан Содининг ўғли Гаддиэл. ¹²Юсуф қабиласидан, Манашеҳдан Сусининг ўғли Гадди.¹³Дан қабиласидан Гемаллининг ўғли Аммиэл. ¹⁴Ашер қабиласидан Микаэлнинг ўғли Сефур. ¹⁵Нафтали қабиласидан Вофсининг ўғли Наҳби. ¹⁶Гад қабиласидан Махининг ўғли Геуэл.¹⁷Булар Мусо ерни кўриб келиш учун юборган одамларнинг исмларидир. Мусо Нўннинг ўғли Ҳўшейаҳни Йешуа, деб атади. ¹⁸Мусо уларни Канъан ерига айғоқчиликка юборди ва уларга деди: “Мана бу жануб томонга бориб, тоққа чиқинглар ¹⁹ва ерни кўриб келинглар: у қанақа ер, унда яшовчи халқ кучлими ёки заифми, кам сонлими ёки кўп сонлими? ²⁰Улар яшаётган ер қанақа: у яхшими ёки ёмонми? Улар яшаётган шаҳарлар қанақа: улар чодирларда яшайдиларми ёки қалъаларда яшайдиларми?²¹Ернинг ўзи қанақа: серҳосилми ёки камҳосилми? Унда дарахтлар борми ёки йўқми? Дадил бўлинглар ва ернинг ҳосилларидан олинглар”. Бу вақт узумларнинг пишиш вақти эди. ²²Улар бориб, ерни Зин саҳросидан Ҳамат яқинидаги Реҳобгача кўриб чиқдилар.²³Улар жануб томонга кўтарилиб, Анакнинг болалари Аҳиман, Шешай, Талмай яшайдиган Хебронгача етиб бордилар. Хеброн Мисрдаги шаҳар Зоандан етти йил олдин қурилган эди. ²⁴Сўнг улар Эшкол водийсига келдилар ва ўша ерда бир бош узум шохини уздилар; уни икки киши ходада кўтариб кетди. Шунингдек, анор ва анжирлар ҳам олдилар.²⁵Бу жойни Исроил ўғиллари кесиб олган бир бош узум сабабли Эшкол водийси, деб атадилар. ²⁶Улар ерни кўриб чиқиб, қирқ кундан кейин қайтиб келдилар.²⁷Улар юриб, Мусо, Аҳарўн ва Исроил ўғилларининг бутун жамоасининг олдига, Қадешдаги Порон саҳросига келдилар. Уларга ва бутун жамоага жавоб олиб келдилар ҳамда уларга ернинг ҳосилларини кўрсатдилар. ²⁸Улар Мусога сўзлаб дедилар: “Сен бизни юборган ерга бордик, ҳақиқатан ҳам унда сут ва асал оқмоқда, мана булар ― унинг ҳосиллари. ²⁹Бироқ у ерда яшайдиган халқ кучли ва шаҳарлари мустаҳкамланган, ўта катта шаҳарлар. Боз устига, биз у ерда Анак ўғилларини кўрдик.³⁰Амолеқ ернинг жанубий қисмида яшар экан. Хетликлар, ябусликлар ва амўрликлар тоғда яшар экан. Канъанликлар эса денгиз бўйида ва Йорданнинг қирғоғида яшар экан”. ³¹Лекин Калеб халқни Мусонинг олдида тинчлантириб: “Бориб, уни босиб оламиз, чунки биз уларни енга оламиз”,- деди.³²У билан бирга борган кишилар эса: “Биз бу халққа қарши бора олмаймиз, чунки улар биздан кучлироқ”,- дер эдилар. ³³Сўнг улар Исроил ўғиллари орасида кўриб келган ерлари ҳақида ёмон миш-мишларни тарқатиб, дедилар: “Биз кўриб келиш учун борган ер – унда яшайдиганларни еб битирадиган ердир. Биз у ерда кўрган халқнинг барчаси – ўта улкан одамлардир. ³⁴Шунингдек, у ерда паҳлавонларни, яъни паҳлавонларнинг наслидан бўлган Анак ўғилларини кўрдик. Биз ўз нигоҳимизда худди чигиртка каби эдик ва уларнинг нигоҳида ҳам худди шундай эдик”.

Chapter 14

¹Шунда бутун жамоа фарёд қилди ва халқ ўша тун йиғлаб чиқди. ²Исроилнинг барча ўғиллари Мусо ва Аҳарўндан нолиб, бутун жамоа уларга деди: “Қани эди, биз Миср ерида ёки мана шу саҳрода ўлганимизда эди! ³Нима учун Раббий бизни ўша ерга қиличдан қулашимиз учун олиб бормоқчи? Бизнинг хотину болаларимиз душманларга ўлжа бўлади-ку. Бизнинг Мисрга қайтганимиз яхши эмасми?”⁴Улар бир-бирларига: “Ўзимизга бошлиқ тайинлаб, Мисрга қайтамиз!”- дедилар. ⁵Шунда Мусо ва Аҳарўн Исроил ўғилларининг бутун жамоаси йиғини олдида юз тубан тушдилар.⁶Ерни кўриб келганлардан Нўн ўғли Йешуа ва Йефуннеҳ ўғли Калеб ўз кийимларини йиртиб, ⁷Исроил ўғилларининг бутун жамоасига дедилар: “Биз кўриб келиш учун борган ер жуда ҳам, жуда ҳам яхши ер. ⁸Агар Раббий бизга илтифот қилса, У бизни ўша ерга олиб боради ва уни: сут ва асал оқадиган ерни бизга беради.⁹Фақат Раббийга қарши исён қилманглар ва у ернинг халқидан қўрқманглар, чунки улар бизнинг ўлжамиз бўлади. Уларнинг ҳимояси йўқ, Раббий эса биз биландир. Улардан қўрқманглар!” ¹⁰Бутун жамоа эса: “Уларни тошбўрон қилинглар!”- деди. Лекин Раббийнинг шуҳрати Йиғин Чодирида Исроилнинг барча ўғилларига намоён бўлди.¹¹Раббий Мусога деди: “Қачонгача бу халқ Мени аччиқлантиради? Қачонгача Мен унинг орасида амалга оширган барча аломатларни кўриб туриб, Менга ишонмайди? ¹²Мен уни ўлат билан қириб ташлайман ва сендан кўп сонли ҳамда кучли халқ яратаман”.¹³Аммо Мусо Раббийга деди: “Буни мисрликлар эшитадилар, чунки Сен Ўз кучинг билан ушбу халқни уларнинг орасидан олиб чиқдинг. ¹⁴Улар бу ернинг аҳолисига буни айтиб берадилар. Булар эса Сенинг, ё, Раббий, бу халқнинг орасида эканлигингни, улар билан юзма-юз кўришишингни, Сенинг булутинг уларнинг устида туришини, Сен уларнинг олдида кундузи булут устунида, тунда эса олов устунида боришингни эшитган.¹⁵Агар Сен бу халқни бир кишидек қириб ташласанг, Сенинг шуҳратингни эшитган халқлар дейдилар: ¹⁶"Раббий беришга қасам ичган ерга бу халқни олиб кира олмади, шунинг учун ҳам уни саҳрода қириб ташлади".¹⁷Шундай экан, Раббийнинг кучи улуғлансин! Сен қуйида айтганинг каби: ¹⁸"Раббий узоқ сабрли ва ўта шафқатлидир, қонунбузарлик ва жиноятларни кечирувчи ҳамда жазосиз қолдирмайдиган, аммо оталарнинг қонунбузарлиги учун учинчи ва тўртинчи авлодгача болаларини жазоловчидир". ¹⁹Сен бу халқни Мисрдан ҳозиргача кечирганинг каби Ўзингнинг буюк шафқатинг туфайли бу халқнинг гуноҳини кечиргин”.²⁰Шунда Раббий Мусога деди: “Сенинг сўзингга биноан уларни кечираман, ²¹лекин Мен тирикман ― Раббийнинг шуҳрати билан бутун ер тўлгани учун ― ²²Менинг шуҳратимни пайқаб олган, Мен Миср ҳамда саҳрода амалга оширган аломатларимни кўрган, Мени мана ўн марта синаган ва овозимга қулоқ солмаганларнинг барчаси,²³Мен оталарига беришга қасам ичган ерни кўрмайдилар. Мени аччиқлантирганларнинг барчаси уни кўрмайдилар. ²⁴Лекин Менинг хизматчим Калебда ўзга руҳ бўлганлиги ва у Менга буткул бўйсунгани учун Калебни кўргани борган ерига олиб кираман ва унинг уруғи унга эгалик қилади. ²⁵Амолеқликлар ва канъанликлар водийда яшамоқдалар. Эртага ортингизга қайтиб, Қизил денгиз йўли бўйлаб саҳрога боринглар”.²⁶Раббий Мусо ва Аҳарўнга сўзлаб деди: ²⁷“Қачонгача бу ёвуз жамоа Мендан нолийди? Исроил ўғилларининг Мендан нолиётган нолишларини эшитяпман.²⁸Уларга айтгин: Мен тирикман,- дейди Раббий,- сизлар Менга эшиттириб, нима деган бўлсангизлар, сизларга худди шуни қиламан: ²⁹сизларнинг таналарингиз мана шу саҳрода қулайди. Ҳисобга олинганларнинг ҳаммасининг тўлиқ сони, йигирма ёш ва ундан катта Мендан нолиган сизлар ³⁰Мен қўлимни кўтариб сизларни жойлаштиришга қасам ичган ерга кирмайсизлар. Фақат Йефуннеҳнинг ўғли Калеб ва Нўннинг ўғли Йешуа киради.³¹Сизлар душманларга ўлжа бўлади, деб айтган болаларингизни Мен у ерга олиб кираман ва сизлар менсимаган ерни улар билиб олишади. ³²Сизларнинг мурдаларингиз эса ушбу саҳрода қулайди. ³³Сизларнинг ўғилларингиз саҳрода қирқ йил дарбадар бўлиб юрадилар. Сизларнинг бутун таналарингиз саҳрода йўқ бўлиб кетмагунича, улар бузуқлигингизнинг жазосини кўтариб юрадилар.³⁴Сизлар ерни кўриб чиққан кунлар сони, яъни қирқ кун ҳисобидан сизлар гуноҳларингиз учун қирқ йил, бир кун учун бир йилдан жазо оласизлар, токи сизлар Менинг тарк этишим нима эканлигини билиб олинглар. ³⁵Мен Раббий айтмоқдаман ва Менга қарши кўтарилган бу ёвуз жамоанинг барчасини шундай қиламан: уларнинг барчаси ушбу саҳрода ўладилар ва йўқ бўлиб кетадилар”.³⁶Мусодан ерни кўришлари учун юборилган одамлар эса қайтиб келгач, ер ҳақида ёмон хабарни тарқатиб, бутун жамоани унга қарши қўзғатганлари учун ³⁷Раббийнинг олдида ўлатдан қирилиб ўлдилар, чунки улар ер ҳақида ёмон хабарни тарқатган эдилар. ³⁸Ерни кўриб келгани борган ўша кишилардан фақат Нўннинг ўғли Йешуа ва Йефуннеҳнинг ўғли Калеб тирик қолди.³⁹Мусо ушбу сўзларни бутун Исроил ўғиллари олдида айтди ва халқ жуда қаттиқ йиғлади. ⁴⁰Эрта тонгда туриб, тоғнинг чўққисига кўтарилдилар ва: “Мана, биз Раббий айтган жойга борамиз, чунки биз гуноҳ қилдик”,- дедилар.⁴¹Лекин Мусо деди: “Раббийнинг амрини нима учун бузмоқдасизлар? Бу муваффақиятсиз бўлади. ⁴²Борманглар, чунки сизларни душманларингиз яксон қилмаслиги учун сизларнинг орангизда Раббий йўқ. ⁴³Зеро у жойда амолеқликлар ҳамда канъанликлар сизнинг қаршингиздадир; сизлар қиличдан қулайсизлар, чунки сизлар Раббийдан чекиндингизлар, шунинг учун Раббий сизлар билан бирга бўлмайди”.⁴⁴Бироқ улар тоғнинг тепасига ўзбошимчалик қилиб чиқдилар. Раббийнинг Аҳд Киботи ва Мусонинг ўзи қароргоҳни тарк этишмади. ⁴⁵Шунда ўша тоғда яшайдиган амолеқликлар ва канъанликлар тушиб келиб, уларни қириб ташладилар ва уларнинг тирик қолганларини Хормаҳгача қувдилар.

Chapter 15

¹Раббий Мусога сўзлаб деди: ²“Исроил ўғилларига эълон қилиб уларга айтгин: Мен сизларга бераётган ерга яшаш учун кирганларингизда, ³ Раббийга ёқимли бўлган хушбўй тутатқи сифатида сизлар назрингизни бажаришга, жонбозлик кўрсатишга, байрамларингизни ўтказишга ҳўкизлару қўйлардан тамоман ёндириш қурбонлиги ёки тинчлик қурбонлиги Раббийга келтирганингизда,⁴Раббийга ўз қурбонлигини келтирадиган киши нон бағишлови сифатида чорак хин тоза зайтун мойи аралаштирилган эфанинг ўндан бир қисми бўлган буғдой унини келтириши керак ⁵ва суюқлик бағишловига чорак хин шароб келтириши керак. Бу ўлчов эса тамоман ёндириш қурбонлиги ёки тинчлик қурбонлиги келтирганингизда, ҳар бир қўзи учун шунча бўлсин.⁶Қўй олиб келаётганингизда эса, нон бағишловига учдан бир қисм хин тоза зайтун мойи аралаштирилган эфанинг ўндан икки қисми бўлган буғдой унини келтиринглар. ⁷Шунингдек, Раббийга ёқимли бўлган хушбўй тутатқи сифатида суюқлик бағишловига учдан бир қисм хин шароб келтиринглар.⁸Агар Раббийга назрни бажариш ёки жонбозлик кўрсатиш учун ёш буқани тамоман ёндириш қурбонлиги ёки тинчлик қурбонлигига келтирсангиз, ⁹унда ёш буқа билан бирга нон бағишлови сифатида ярим хин тоза зайтун мойи аралаштирилган эфанинг ўндан уч қисми бўлган буғдой унини келтиришингиз керак. ¹⁰Шунингдек, Раббийга ёқимли бўлган хушбўй тутатқи сифатида суюқлик бағишловига ярим хин шароб келтиринглар.¹¹Сизлар буқа ёки қўйни, қўзи ёки улоқни қурбонликка келтирганингизда, худди шундай қилинглар. ¹²Сизлар олиб келаётган қурбонликларнинг сони бўйича, уларнинг сонига қараб ҳар бирига худди шундай қилинглар. ¹³Ҳар бир маҳаллий одам Раббийга ёқимли бўлган хушбўй тутатқи сифатида қурбонлик келтирганида, худди шундай қилиши керак.¹⁴Агар сизнинг орангизда мусофир яшаса ёки авлодингизнинг орасида кимки бўлмасин, Раббийга ёқимли бўлган хушбўй тутатқи сифатида қурбонлик келтирса, у ҳам худди сизлар қилганингиз каби қилиши керак. ¹⁵Раббийнинг жамоаси бўлган сизлар учун ҳам ва сизларнинг орангизда яшайдиган мусофир учун ҳам низом биттадир. Бу низом сизларнинг авлодларингиз оша абадийдир: Раббий олдида сизлар қандай бўлсангиз, мусофир ҳам худди шундай бўлсин. ¹⁶Сизлар ва сизларнинг орангизда яшайдиган мусофир учун битта қонун ва бир хил ҳуқуқ бўлсин”.¹⁷Раббий яна Мусога сўзлаб деди: ¹⁸“Исроил ўғилларига эълон қилиб уларга айтгин: Мен сизларни олиб бораётган ерга кирганларингизда, ¹⁹ўша ернинг нонини еганларингизда, Раббийга бағишлов келтиринглар.²⁰Хамирингизнинг бошланғичидан кулчани бағишловга олиб келинглар, уни хирмондаги бағишлов каби келтиринглар. ²¹Бутун авлодларингиз оша хамирингизнинг бошланғичидан Раббийга бағишлов келтиринглар.²²Агар сизлар билмасдан йўлдан оғсангизлар ва Раббий Мусога айтган ушбу барча амрларни бажармасангизлар, ²³Раббий Мусо орқали амр қилган барча амрларни, яъни, Раббий сизларга амр берган кундан бошлаб бундан кейин авлодларингиз оша берилган амрларни бажармасангизлар, ²⁴унда, агар жамоа бехабар қолганлиги учун бу хато қилинган бўлса, бутун жамоа Раббийга ёқимли бўлган хушбўй тутатқи сифатида ўша низом бўйича нон бағишлови ва суюқлик бағишлови билан бирга битта ёш буқани тамоман ёндириш қурбонлигига ҳамда битта такани гуноҳ учун қурбонликка келтирсин.²⁵Шунда руҳоний Исроил ўғилларининг бутун жамоасини поклайди ва улар кечириладилар, зеро бу хато эди. Улар Раббийга ўз бағишловларини қурбонликка ва ўз хатолари учун Раббий қаршисида гуноҳ учун қурбонликка келтирдилар. ²⁶Шундай қилиб, Исроил ўғилларининг бутун жамоаси ва уларнинг орасида яшайдиган мусофирлар кечирилади, чунки бутун халқ буни билмасдан қилди.²⁷Агар бир киши билмасдан гуноҳ қилса, гуноҳ учун қурбонликка бир ёшли такани олиб келсин. ²⁸Шунда руҳоний билмасдан гуноҳ қилган жонни Раббий қаршисида поклайди ва у покланади ҳамда кечирилади. ²⁹Бирор киши билмасдан гуноҳ қилиб қўйса, Исроил ўғилларидан бўлган маҳаллий киши учун ҳам, сизларнинг орангизда яшовчи мусофир учун ҳам бир хил қонун бўлсин.³⁰Агар маҳаллий кишидан ёки мусофирлардан бирор киши атайин гуноҳ қилса, у Раббийни ҳақорат қилган бўлади. У киши ўз халқи орасидан қириб ташланади. ³¹Чунки у Раббийнинг сўзини менсимади ва Унинг амрини бузди. У қириб ташланади, унинг гуноҳи ўзининг гарданидадир”.³²Исроил ўғиллари саҳрода бўлганларида, Шаббат куни ўтин тераётган одамни топдилар. ³³Уни ўтин тераётганида топган одамлар Мусо, Аҳарўн ва бутун жамоанинг олдига олиб келдилар. ³⁴Уни соқчиларнинг назорати остига қўйдилар, чунки у билан нима қилиш кераклиги ҳали аниқланмаган эди.³⁵Шунда Раббий Мусога: “Бу киши ўлиши керак, бутун жамоа уни қароргоҳ ташқарисида тошбўрон қилсин”,- деди. ³⁶Раббий Мусога буюрганидек, бутун жамоа уни қароргоҳнинг ташқарисига олиб чиқиб, тошбўрон қилишди ва у ўлди.³⁷Раббий Мусога яна сўзлаб деди: ³⁸“Исроил ўғилларига эълон қилиб айтгин: Улар ва уларнинг авлодлари ўз кийимларининг четларига пўпакчалар тиксинлар ва кийимларининг четларидаги пўпакчаларга кўк рангли ип қўйсинлар. ³⁹Булар пўпакчаларингизда қуйидагилар учундир: сизлар уларга қараганингизда, Раббийнинг барча амрларини ёдга олинглар, уларни бажаринглар ва зинога йўналтирадиган юракларингиз ҳамда кўзларингизнинг ортидан юрманглар,⁴⁰токи сизлар Менинг барча амрларимни ёдда сақланглар ва бажаринглар ҳамда ўз Худойингиз қаршисида муқаддас бўлинглар. ⁴¹Мен сизларнинг Худойингиз бўлиш учун сизларни Миср еридан олиб чиққан Раббий Худойингизман. Мен сизларнинг Раббий Худойингизман”.

Chapter 16

¹Левининг ўғли Қэҳатнинг ўғли бўлмиш Изхар ўғли Кўраҳ, Элиабнинг ўғиллари Датан ва Абирам, Пелетнинг ўғли Он, Рубеннинг ўғиллари ²ҳамда улар билан бирга Исроил ўғилларидан йиғинларга чақириладиган таниқли одамлар бўлган жамоа бошлиқлари, жами икки юз эллик нафар киши Мусога қарши кўтарилдилар. ³Улар Мусо ва Аҳарўнга қарши тўпланиб, уларга: “Бас энди, сизлардан етарли! Бутун жамоа муқаддас ва Раббий уларнинг орасидадир! Нима учун сизлар ўзларингизни Раббийнинг халқидан юқори қўймоқдасизлар?”- дедилар.⁴Мусо буни эшитди ва юз тубан йиқилиб, ⁵Кўраҳ ва унинг барча шерикларига сўзлаб деди: “Раббий эртага ким Уники эканини ва ким муқаддас эканини кўрсатади, токи уни Ўзига яқинлаштирсин. У кимни танласа, ўшани Ўзига яқинлаштиради.⁶Мана бундай қилинглар, эй, Кўраҳ ва унинг барча шериклари, тутатқидон олиб, ⁷эртага уларда олов ёқинглар ва уларга Раббийнинг қаршисида тутатқи солинглар. Раббий кимни танласа, ўша муқаддас бўлади. Леви ўғиллари, бас энди, сизлардан етарли!”⁸Сўнг Мусо Кўраҳга деди: “Эй, Леви ўғиллари, қулоқ солинглар! ⁹Наҳотки сизлар Раббийнинг Чодирида хизмат қилишингиз ва жамоа қаршисида туриб, уларга хизмат қилишингиз учун Исроилнинг Худоси сизларни Исроилнинг жамоасидан ажратиб олгани ва сизларни Ўзига яқинлаштиргани сизларга кам бўлса? ¹⁰У сени ва сен билан бирга барча биродарларингни, Леви ўғилларини Ўзига яқинлаштирди. Сизлар эса яна руҳонийликни ҳам талаб қиляпсизларми? ¹¹Шунинг учун сен ва сенинг барча шерикларинг Раббийга қарши тўпландинглар. Аҳарўн эса нимаки, сизлар ундан нолимоқдасизлар?”¹²Сўнгра Мусо Элиабнинг ўғиллари Датан ва Абирамни чақириб келиш учун одам юборди, аммо улар дедилар: “Биз бормаймиз! ¹³Сен бизни саҳрода нобуд қилиш учун сут ва асал оқадиган ердан олиб чиққанинг наҳот камлик қилса? Яна сен бизнинг устимиздан ҳукмронлик қилишни хоҳлаяпсан! ¹⁴Сен бизни сут ва асал оқадиган ерга олиб келдингми? Эгалик қилишга дала ва узумзорларни бизга бердингми? Сен ушбу одамларнинг кўзларини ўйиб олмоқчимисан? Биз бормаймиз!”¹⁵Шунда Мусо жуда хафа бўлиб, Раббийга деди: “Уларнинг ҳадяларига Ўз нигоҳингни қаратмагин! Мен уларнинг бирортасидан эшак ҳам олмаганман ва уларнинг бирортасига ёмонлик ҳам қилмаганман”. ¹⁶Сўнг Мусо Кўраҳга деди: “Эртага сен ва сенинг барча шерикларинг Раббийнинг юзи олдига келинглар. ¹⁷Ҳар бирингиз ўз тутатқидонингизни олиб, уларнинг ичига тутатқи солинглар ва ҳар бирингиз ўз тутатқидонингизни, икки юз элликта тутатқидонни Раббийнинг юзи олдига олиб келинглар. Сен ва Аҳарўн, ҳар бирингиз ўз тутатқидонларингни олиб келинглар”.¹⁸Уларнинг ҳар бири ўз тутатқидонини олиб, уларнинг ичига олов солдилар ва устига хушбўй тутатқи сепдилар. Улар Мусо ва Аҳарўн билан биргаликда Йиғин Чодирининг кириш жойи олдида турдилар. ¹⁹Кўраҳ уларга қарши бутун жамоани Йиғин Чодирининг кириш жойи олдида тўплади ва Раббийнинг шуҳрати бутун жамоага намоён бўлди.²⁰Раббий Мусо ва Аҳарўнга сўзлаб деди: ²¹“Бу жамоадан ажралинглар, Мен уларни бир сонияда қириб ташлайман”. ²²Улар юз тубан йиқилиб дедилар: “Ё, Худо, ҳар қандай тана руҳларининг Худоси! Биргина одам гуноҳ қилди, Сен эса бутун жамоадан ғазабланяпсанми?”²³Раббий Мусога сўзлаб деди: ²⁴“Жамоага: Кўраҳ, Датан ва Абирамнинг чодирларининг атрофидан узоқлашинглар,- дегин”.²⁵Мусо ўрнидан туриб, Датан ва Абирамнинг олдига кетди ва унинг ортидан Исроил оқсоқоллари эргашди. ²⁶У жамоага: “Бу бетавфиқ одамларнинг чодирларидан узоқлашинглар ва уларга тегишли бўлган ҳеч бир нарсага тегинманглар, токи уларнинг барча гуноҳларида ўлманглар”. ²⁷Шундай қилиб, улар Кўраҳ, Датан ва Абирамнинг чодирларининг атрофидан узоқлашдилар. Датан ва Абирам чиқиб, ўз хотинлари, ўғиллари ва кичкина болалари билан чодирларининг эшиклари олдида турдилар.²⁸Мусо деди: “Бу барча ишларни қилишга Раббий мени юборганини мана шундан билиб оласизлар, чунки мен буларни ўз-ўзимча қилаётганим йўқ. ²⁹Агар улар барча одамлар ўладигандек ўлсалар, ёки улар барча одамлар каби қаримта олсалар, унда мени Раббий юбормаган бўлади. ³⁰Бироқ агар Раббий янги нарсани амалга оширса, ер оғзини очиб уларни ҳам, уларнинг барча нарсаларини ҳам ютиб юборса ва улар тириклайин дўзахга тушиб кетсалар, унда ушбу одамлар Раббийни менсимаганларини сизлар билиб оласизлар”.³¹У бу сўзларни айтиб бўлгани заҳоти уларнинг остидаги ер иккига бўлинди. ³²Ер оғзини очиб, уларни, уларнинг уйларини, Кўраҳнинг барча одамлари ва уларнинг барча мол-мулкини ютиб юборди.³³Улар барча ўзларига тегишли бўлган нарсалари билан биргаликда тириклайин дўзахга тушиб кетдилар ва ер уларнинг устидан ёпилди: улар жамоа орасидан ўлиб кетдилар. ³⁴Уларни ўраб турган бутун Исроил уларнинг қичқириқларидан югуриб кетди, чунки улар: “Бизни ҳам ер ютиб юбормасин”,- дедилар. ³⁵Раббийдан олов чиқиб, тутатқи келтирган ўша икки юз эллик кишини еб битирди.³⁶Раббий Мусога гапириб деди: ³⁷“Руҳоний Аҳарўннинг ўғли Элеазарга айтгин, у ёниб кетганларнинг тутатқидонларини йиғиб олсин ва оловини улоқтириб юборсин, чунки улар муқаддасландилар. ³⁸Бу гуноҳкорларнинг тутатқидонлари уларнинг жонларига қаршидир, уларни қурбонгоҳни қоплаш учун бўлакларга бўлсинлар, зеро уларни Раббийнинг қаршисига олиб келдилар, шунинг учун улар муқаддасланди. Улар Исроил ўғиллари учун аломат бўлади”.³⁹Руҳоний Элеазар ёниб кетган одамлар келтирган мис тутатқидонларни олди ва уларни парчалаб қурбонгоҳни қоплаш учун бўлакларга бўлдилар. ⁴⁰Буни Исроил ўғилларига хотира бўлиши учун қилдилар, токи Раббий Мусо орқали айтганидек, Аҳарўннинг уруғидан бўлмаган ҳеч бир бегона одам Раббийнинг юзи қаршисида тутатқи тутатишга келмасин ва Кўраҳ ҳамда унинг шериклари билан содир бўлган нарса у билан ҳам содир бўлмасин.⁴¹Эртаси куни Исроил ўғилларининг бутун жамоаси Мусо ва Аҳарўндан нолиб: “Сизлар Раббийнинг халқини ўлдирдингизлар”,- дейишди. ⁴²Жамоа Мусо ва Аҳарўнга қарши тўпланганида, улар Йиғин Чодирига қарадилар: мана, уни булут қоплади ва Раббийнинг шуҳрати намоён бўлди. ⁴³Мусо ва Аҳарўн Йиғин Чодирига келдилар.⁴⁴Раббий Мусога сўзлаб деди: ⁴⁵“Ушбу жамоадан узоқлашинглар, Мен уларни бир лаҳзада қириб ташлайман”. Лекин улар юз тубан йиқилдилар. ⁴⁶Мусо Аҳарўнга: “Тутатқидонни олиб, унинг ичига қурбонгоҳдан олов ва тутатқини солгин. Тезда жамоанинг олдига бориб, улар учун тутатқи қурбонлиги келтиргин, чунки Раббийдан ғазаб чиқди ва қирғин бошланди”.⁴⁷Аҳарўн буни Мусо айтганидек олиб, жамоанинг орасига югуриб борди. Мана, халқнинг орасида қирғин бошланган эди. У тутатқини қўйиб, халқ учун қурбонлик келтирди. ⁴⁸У ўлганлар билан тирикларнинг ўртасида турди ва қирғин тўхтади.⁴⁹Кўраҳнинг ишига кўра ўлганлардан ташқари ўн тўрт минг етти юз киши қирғиндан ўлди. ⁵⁰Қирғин тўхтаганидан сўнг, Аҳарўн Мусонинг олдига, Йиғин Чодирининг кириш жойи олдига қайтиб келди.

Chapter 17

¹Раббий Мусога сўзлаб деди: ²“Исроил ўғилларига айтгин ва ҳар бир қабиладан биттадан таёқ олгин, ҳар бир қабилабошидан уларнинг қабиласига кўра ўн иккита таёқ олгин ҳамда ҳар бирининг исмини унинг таёғига ёзиб қўй.³Аҳарўннинг исмини Левининг таёғига ёз, зеро улар қабилабошиларидан битта таёқ беришлари керак. ⁴Уларни Йиғин Чодирига, Мен сизларга намоён бўладиган гувоҳлик Киботи олдига қўй. ⁵Мен кимни танласам, ўшанинг таёғи гуллайди. Мен шу тарзда, Исроил ўғилларининг сизлардан нолиётган нолишларини тўхтатаман”.⁶Мусо буни Исроил ўғилларига айтди ва уларнинг барча қабилабошилари, ҳар бир қабилабошидан биттадан таёқ, қабилалари бўйича ўн иккита таёқ бердилар. Аҳарўннинг таёғи ҳам уларнинг таёқлари орасида эди. ⁷Мусо таёқларни Гувоҳлик Чодирида Раббийнинг юзи олдига қўйди.⁸Кейинги куни Мусо Гувоҳлик Чодирига кирди ва, мана, Леви хонадонидан Аҳарўннинг таёғи гуллаган, куртак чиқарган, гул чиқариб, бодом ҳосилини келтирган эди. ⁹Мусо барча таёқни Раббийнинг юзи олдидан олиб, Исроилнинг барча ўғилларининг олдига чиқарди. Улар буни кўриб, ҳар бири ўз таёғини олди.¹⁰Раббий Мусога деди: “Аҳарўннинг таёғини қайтариб олиб келиб, гувоҳлик Киботи олдига, исёнкорлар учун аломат сифатида сақлаб қўй, токи уларнинг Менга қарши нолишлари тўхтасин ва улар ўлмасин”. ¹¹Мусо шундай қилди. Раббий унга қандай буюрган бўлса, худди шундай қилди.¹²Исроил ўғиллари Мусога сўзлаб дедилар: “Мана, биз ўламиз, ҳалок бўламиз, барчамиз ҳалок бўламиз! ¹³Раббийнинг Чодирига яқинлашаётган ҳар бир киши ўлмоқда. Бизнинг барчамиз ўлимдан қирилиб кетмаймизми?”

Chapter 18

¹Раббий Аҳарўнга деди: “Сен, сенинг ўғилларинг ва сен билан бирга сенинг отангнинг хонадони Муқаддасгоҳдаги бепарволик гуноҳини ўзларингизда кўтариб юрасизлар. Сен ва сенинг ўғилларинг руҳонийлик хизматингиздаги муносиб бўлмаслик гуноҳини ўзларингизда кўтариб юрасизлар. ²Шунингдек, Леви қабиласидан, отангнинг қабиласидан бўлган сенинг биродарингни ҳам ўзингга ол. Улар сенинг олдингда бўлсинлар ва сенга хизмат қилсинлар. Сен ва сен билан бирга сенинг ўғилларинг эса Гувоҳлик Чодири олдида хизмат қиласизлар.³Улар сенга ва бутун Чодирга оид нарсаларда ўз хизматларини бажарсинлар, фақатгина Муқаддасгоҳдаги нарсалар ва қурбонгоҳга яқинлашмасинлар, токи улар ҳам, сизлар ҳам ҳалок бўлманглар. ⁴Улар сенинг олдингда бўлсинлар. Улар Чодирдаги барча ишларни ҳамда Йиғин Чодирида ўз хизматларини бажарсинлар. Бегона одамлар эса сизларга яқинлашмасинлар. ⁵Шундай қилиб, қурбонгоҳ ва Муқаддасгоҳдаги ўз хизматларингизни бажаринглар, токи Исроил ўғилларига яна ғазаб бўлмасин.⁶Мана, Мен сизларнинг биродарларингиз левитларни Исроил ўғиллари орасидан ажратиб олиб, Раббий учун инъом сифатида Йиғин Чодирида хизмат қилиш учун уларни сизларга бердим. ⁷Сен ва сен билан бирга сенинг ўғилларинг қурбонгоҳга тегишли нарсаларда ҳамда парда ортида ичкаридаги барча нарсаларда руҳонийлик вазифангизга амал қилинглар ва хизмат қилинглар. Мен сизларга руҳонийлик хизматини инъом сифатида беряпман. Бунга яқинлашадиган бегона киши эса ўлимга топширилади”.⁸Раббий яна Аҳарўнга деди: “Мана, Менга келтириладиган ҳадяларни назорат қилишни сенга топшираман. Мен абадий низом сифатида руҳонийликларингиз ҳақи Исроил ўғиллари бағишлайдиган ҳамма нарсадан сен ва сенинг ўғилларингга улуш бердим. ⁹Мана, ёндириш қурбонлигидаги жуда муқаддасвор нарсалардан сенга нималар тегишли: уларнинг ҳар қандай нон бағишлови, гуноҳ учун бўлган ҳар қандай қурбонлиги ва ҳар қандай айбдорлик қурбонлигидир. Бу жуда муқаддасвор нарсалар сен ва сенинг ўғилларингга бўлсин.¹⁰Буни муқаддас жойда енглар. Барча эркаклар ейишлари мумкин. Бу сен учун муқаддасворлик бўлсин. ¹¹Уларнинг инъом бағишловларидан мана нималар сенга тегишли ― Мен абадий низом сифатида сенга ҳамда сен билан бирга сенинг ўғиллару қизларингга Исроил ўғилларининг барча бағишловларини бердим; сенинг хонадонингдаги ҳар қандай пок киши буни ейиши мумкин ―¹²уларнинг Раббийга бағишлайдиган мойининг энг яхшисини, шароб ва буғдойнинг энг яхшисини, уларнинг бошланғич ҳосилларини Мен сенга бердим. ¹³Улар Раббийга келтирадиган ерларининг илк ҳосиллари сеники бўлсин. Сенинг хонадонингдаги ҳар қандай пок киши буни ейиши мумкин.¹⁴Исроил еридаги Раббийга қасам билан бағишланган ҳар бир нарса сеники бўлсин. ¹⁵Ҳар бир вужуддан – одамлардан ҳам, ҳайвонлардан ҳам – бачадонни очиб чиқадиган ва Раббийга келтириладиганнинг барчаси сеники бўлсин. Фақатгина одамларнинг тўнғич ўғли қайта сотиб олиниши керак ҳамда нопок ҳайвонларнинг биринчи эркак боласи қайта сотиб олиниши керак. ¹⁶Уларни қайта сотиб олишнинг баҳоси шудир: бир ойликдан бошлаб, сенинг баҳолашинг бўйича йигирма гераҳга тўғри келадиган муқаддасгоҳ шеқелига кўра беш кумуш шеқел олгин.¹⁷Бироқ буқанинг, қўй ва эчкининг тўнғичини қайта сотиб олмагин: улар – муқаддасворликдир. Уларнинг қонини қурбонгоҳга сепгин, уларнинг ёғини Раббийга ёқимли бўлган хушбўй тутатқи сифатида қурбонликка куйдиргин. ¹⁸Силкитилган тўш ва ўнг елка сенга тегишли бўлгани каби буларнинг гўшти ҳам сенга тегишлидир.¹⁹Шундай қилиб, абадий низом сифатида Исроил ўғиллари Раббийга бағишлайдиган барча муқаддасворликларни сенга, сен билан бирга ўғиллару қизларингга улуш қилиб бераман. Бу Раббийнинг қаршисида сен ва сен билан бирга сенинг авлодинг билан тузилган абадий туз аҳдидир”. ²⁰Раббий яна Аҳарўнга деди: “Сен Исроил ўғилларининг ерида улушга эга бўлмайсан ва уларнинг орасида сенинг қисминг бўлмайди. Уларнинг орасида Мен сенинг қисмингман ва улушингман.²¹Леви ўғилларига эса, мана, улар вазифасини бажараётгани ва Йиғин Чодирида хизматни амалга ошираётгани учун Исроилдаги ҳамма нарсанинг ушрини улуш қилиб бердим. ²²Исроил ўғиллари эндиликда Йиғин Чодирига яқинлашмасликлари керак, токи гуноҳ қилмасинлар ва ўлмасинлар.²³Фақат левитлар Йиғин Чодирида хизматни амалга оширсинлар ва уларнинг гуноҳларини ўзларида кўтариб юрсинлар. Бу сизнинг авлодларингиз оша абадий низом бўлсин, Исроил ўғиллари орасида улар улуш олмайдилар. ²⁴Исроил ўғилларининг Раббийга бағишлайдиган ушрини Мен левитларга улуш қилиб бердим, шунинг учун Мен уларга: Исроил ўғиллари орасида улушга эга бўлмайдилар,- деб айтганман”.²⁵Раббий Мусога сўзлаб деди: ²⁶“Левитларга эълон қилиб, шундай дегин: Мен сизларга Исроил ўғилларидан улуш қилиб берган ушрни олганингизда, ундан Раббийга бағишлов сифатида ушрдан ушрни, яъни унинг ўндан бир қисмини келтиринглар. ²⁷Сизларнинг бу бағишловларингиз сизларга омборхонадан дон ва исканжанинг илк шаробидек ҳисобланади.²⁸Шундай қилиб, сизлар ҳам Исроил ўғилларидан оладиган барча ушрларингиздан Раббийга бағишлов келтирасизлар ва улардан Раббийга бағишловни руҳоний Аҳарўнга берасизлар. ²⁹Сизларга бериладиган барча инъомлардан, барча энг яхши, муқаддасланган инъомлардан Раббийга бағишлов келтиринглар.³⁰Уларга яна шундай дегин: Сизлар булардан энг яхшиларини бағишлов қилиб келтирганингизда, бу левитларга омборхона ва исканжанинг илк ҳосилидек ҳисобланади. ³¹Сизлар ва сизларнинг хонадонингиз буни ҳар қандай жойда ейишингиз мумкин, зеро бу сизларнинг Йиғин Чодиридаги хизматингиз учун тўловдир. ³²Сизлар бундан энг яхшисини бағишловга келтирганингизда, унда гуноҳ қилмайсизлар. Шунингдек, Исроил ўғилларининг бағишловларини булғамайсизлар ва ўлмайсизлар”.

Chapter 19

¹Раббий Мусо ва Аҳарўнга сўзлаб деди: ²“Мана бу ― Раббий амр қилган қонуннинг низомидир. У деди: Исроил ўғилларига айт, сенинг олдингга бенуқсон, камчиликсиз ва ҳали бўйинтуруқ солинмаган қизғиш сигирни олиб келишсин.³Уни руҳоний Элеазарга бериб, уни қароргоҳдан ташқарига олиб чиқиб, Элеазарнинг олдида сўйсинлар. ⁴Руҳоний Элеазар ўз бармоғи билан унинг қонини олсин ва қонини Йиғин Чодирининг олди томонига етти маротаба пуркасин. ⁵Сигирни унинг кўз ўнгида ёндирсинлар: унинг терисини, гўшти ва қонини ахлати билан бирга ёндирсинлар. ⁶Руҳоний эса кедр дарахтини, ҳиссоп ва қизил ип олиб, ёнаётган сигирнинг устига улоқтирсин.⁷Руҳоний ўз кийимларини ювсин, баданини эса сув билан ювсин, сўнгра қароргоҳга кирсин. Руҳоний кечгача нопок бўлади. ⁸Сигирни ёндирган киши ҳам ўз кийимларини ювсин, баданини эса сув билан ювсин. У кечгача нопок бўлади.⁹Бирор пок киши сигирнинг кулини йиғиб олиб, қароргоҳдан ташқарига, тоза ерга қўйсин ва бу Исроил ўғилларининг йиғини учун поклаш суви сифатида сақланади. Бу гуноҳ учун қурбонликдир. ¹⁰Сигирнинг кулини йиққан киши ҳам кийимларини ювсин. У кечгача нопок бўлади. Бу Исроил ўғиллари учун ҳам, уларнинг орасида яшовчи мусофирлар учун ҳам абадий низом бўлсин.¹¹Кимдир бирор одамнинг ўлик танасига тегса, етти кун нопок бўлади. ¹²У ўзини учинчи ва еттинчи куни ушбу сув билан поклаши керак ва пок бўлади. Агар у ўзини учинчи ва еттинчи куни покламаса, унда у пок бўлмайди. ¹³Бирор бир ўлган одамнинг ўлик танасига теккан ва ўзини покламаган ҳар бир киши Раббийнинг маконини булғайди. Бу одам Исроил орасидан қириб ташланади, чунки унинг устига поклаш суви пуркалмаган – у нопок, унинг нопоклиги ҳали унинг устидадир.¹⁴Мана бу қонун: одам чодирда ўлганида, чодирга келганнинг ҳар бири ва чодирнинг ичидагиларнинг барчаси етти кун нопок бўладилар. ¹⁵Чодирдаги қопқоғи ёпилмаган, усти очиқ ҳар қандай идиш ҳам ҳаром бўлади. ¹⁶Далада қилич билан ўлдирилганга ёки ўлганга, шунингдек одамнинг суягига ёки қабрга теккан ҳар бир киши етти кун нопок бўлади.¹⁷Нопок одамни поклаш учун ўша сигир ёндирилган қурбонликнинг кулидан олиб, уни идишга қўйиб, унинг устига тирик сув қуйсинлар. ¹⁸Пок одам эса ҳиссопни олиб, уни сувга ботирсин ва чодирга, барча идишларга, чодирнинг ичида бўлган одамларга ва одам суягига ёки ўлдирилганга, ёки ўлганга, ёки қабрга теккан кишига сепсин. ¹⁹Пок одам нопок одамнинг устига учинчи ва еттинчи куни ҳам пуркасин. Шундай қилиб, уни еттинчи куни поклайди. У ўз кийимларини ва ўз баданини сув билан ювсин, шунда у кечга пок бўлади.²⁰Бироқ кимдир нопок бўлса ва ўзини покламаса, унда ўша одам халқнинг орасидан қириб ташланади, чунки у Раббийнинг Муқаддасгоҳини булғади. Унинг устига поклаш суви пуркалмаган ва у нопокдир. ²¹Бу улар учун абадий низом бўлсин. Поклаш сувини пуркаган киши ўз кийимларини ювсин. Поклаш сувига теккан киши кечгача нопок бўлади. ²²Нопок киши теккан ҳамма нарса нопок бўлади, унга теккан одам кечгача нопок бўлади”.

Chapter 20

¹Ойнинг биринчи кунида, Исроил ўғиллари, бутун жамоа Зин саҳросига келдилар. Халқ Қадешда ўрнашди. Мирйам ўша ерда вафот этди ва ўша ерда дафн этилди.²Жамоа учун сув йўқ эди. Шунда улар Мусо ва Аҳарўнга қарши йиғилдилар. ³Халқ Мусодан нолиб деди: “Қанийди, бизнинг биродарларимиз Раббийнинг қаршисида ўлганида, биз ҳам ўлганимизда эди.⁴Нима учун сизлар Раббийнинг жамоасини бу саҳрога олиб келдингизлар, биз ва бизнинг чорвамиз шу ерда ўлиб кетиши учунми? ⁵Нима учун сизлар бизни Мисрдан олиб чиқдингизлар, бизни экин экиб бўлмайдиган, анжир ҳам, узум ҳам, анор ҳам, ҳаттоки, ичиш учун сув ҳам бўлмаган бу ёмон жойга олиб келиш учунми?”⁶Мусо ва Аҳарўн халқнинг олдидан кетиб, Йиғин Чодирининг кириш жойи олдига келдилар ва юз тубан йиқилдилар, шунда уларга Раббийнинг шуҳрати намоён бўлди.⁷Раббий Мусога сўзлаб деди: ⁸“Таёқни олиб, сен ва сенинг биродаринг Аҳарўн жамоани йиққин ҳамда уларнинг кўз олдиларида қояга гапиргин. Қоя эса ўзидан сув чиқариб беради. Сен уларга қоядан сув чиқариб берасан, бутун жамоага ҳамда унинг чорвасига сув ичирасан”. ⁹Раббий Мусога буюрганидек, у таёқни Раббийнинг юзи олдидан олди.¹⁰Мусо ва Аҳарўн халқни қоянинг олдига йиғди. Мусо уларга: “Эй, исёнкорлар, қулоқ солинглар, биз сизлар учун мана шу қоядан сув чиқариб беришимиз керакми?”- деди. ¹¹Мусо қўлини кўтариб, таёғи билан қояга икки марта урди ва жуда ҳам кўп сув оқиб чиқди. Жамоа ва унинг чорваси сувдан ичди.¹²Раббий Мусо ва Аҳарўнга деди: “Менинг муқаддаслигим Исроил ўғилларининг нигоҳи қаршисида намоён бўлсин, деб Менга ишонмаганингиз учун сизлар бу халқни Мен унга берадиган ерга олиб бормайсизлар”. ¹³Бу Исроил ўғиллари Раббий билан баҳслашган ва У уларга Ўз муқаддаслигини намоён қилган Мерибаҳ сувидир.¹⁴Мусо Қадешдан Эдўм подшоҳининг олдига элчилар юбориб деди: “Сенинг биродаринг Исроил шундай дейди: Сен бизнинг бошимизга тушган барча қийинчиликларни биласан. ¹⁵Бизнинг оталаримиз Мисрга кўчиб бордилар ва биз Мисрда кўп йиллар яшадик. Мисрликлар бизга ҳамда бизнинг оталаримизга ёмон муносабатда бўлдилар. ¹⁶Бироқ биз Раббийга фарёд қилганимизда, У бизнинг овозимизни эшитди ва фариштани юборди ҳамда бизни Мисрдан олиб чиқди. Энди мана, биз Қадешда ― сенинг ерингнинг чегарасидаги шаҳарда турибмиз.¹⁷Бизга сенинг ерингдан ўтишимизга рухсат бер. Биз далалару узумзорлардан ўтмаймиз ва сенинг қудуқларингдан сув ичмаймиз. Биз подшоҳнинг катта йўлидан юрамиз ва сенинг ерингдан ўтиб бўлмагунимизча ўнгга ҳам, чапга ҳам бурилмаймиз”.¹⁸Бироқ Эдўм унга: “Биз орқали ўтма, акс ҳолда, мен сенга қарши қилич билан чиқаман”,- деди. ¹⁹Исроил ўғиллари унга яна: “Биз катта йўлдан юрамиз, агар мен ва менинг чорвам сенинг сувингдан ичсак, унда мен бунинг нархини тўлайман. Менга фақатгина оёқларим билан ўтишимга рухсат бергин ва бу ҳеч нимага арзимайди”,- дедилар.²⁰Бироқ у: “Ўтма”,- деди. Эдўм кўп сонли халқ ва кучли қўл билан унга қарши чиқди. ²¹Шу тарзда, Эдўм Исроилга унинг ҳудудидан ўтишига рухсат беришни рад этди. Исроил эса ундан бошқа томонга кетди.²²Исроил ўғиллари Қадешдан жўнаб кетдилар ва бутун жамоа Ҳор тоғига келдилар. ²³Раббий Ҳор тоғида, Эдўм ерининг чегарасида Мусо ва Аҳарўнга сўзлаб деди: ²⁴“Аҳарўн ўз халқига қўшилсин, чунки сизларнинг Мерибаҳ суви олдида Менинг амримга итоат қилмаганлигингиз учун Мен Исроил ўғилларига берадиган ерга Аҳарўн кирмайди.²⁵Аҳарўн ва унинг ўғли Элеазарни олиб, уларни Ҳор тоғига олиб чиқ. ²⁶Аҳарўндан кийимини ечиб олиб, ўғли Элеазарга уларни кийдир. Аҳарўн эса ўз халқига қўшилсин ва ўша ерда ўлсин”.²⁷Мусо Раббий буюрганидек қилди. Улар бутун жамоанинг кўз ўнгида Ҳор тоғига чиқиб кетдилар. ²⁸Сўнгра Мусо Аҳарўндан унинг кийимини ечиб олиб, буларни унинг ўғли Элеазарга кийдирди. Аҳарўн ўша ерда тоғнинг тепасида вафот этди. Мусо ва Элеазар эса тоғдан тушиб келдилар. ²⁹Аҳарўннинг вафот этганини бутун жамоа кўрди ва бутун Исроил хонадони Аҳарўн учун ўттиз кун мотам тутди.

Chapter 21

¹Жанубда яшовчи канъанлик подшоҳ Арад, Исроилнинг Атарим йўлидан келаётганини эшитиб, Исроилга қарши жанг қилди ва улардан бир нечтасини асир олди. ²Шунда Исроил Раббийга ваъда бериб деди: “Агар Сен ушбу халқни менинг қўлимга топширсанг, уларнинг шаҳарларини бутунлай йўқ қилиб ташлайман”. ³Раббий Исроилнинг овозини эшитди ва канъанликларни унинг қўлига топширди. Шунда Исроил уларни ҳамда уларнинг шаҳарларини бутунлай қириб ташлади. У жойнинг номини эса “Хормаҳ” (Қириб Ташлаш), деб атади.⁴Эдўм ерини четлаб ўтиш учун улар Ҳор тоғидан Қизил денгиз бўйлаб жўнаб кетдилар. Йўлда халқ тушкунликка тушди. ⁵Халқ Худо ва Мусога қарши сўзлаб деди: “Нима учун сизлар бизни Мисрдан олиб чиқдингизлар, бу ерда саҳрода ўлишимиз учунми? Зеро бу ерда нон ҳам, сув ҳам йўқ ва бу жирканч озуқа бизнинг меъдамизга тегди”.⁶Шунда Раббий халққа заҳарли илонларни юборди ва улар одамларни чақди. Исроил халқидан кўпчилик ўлди. ⁷Шу сабабли, халқ Мусонинг олдига келиб деди: “Биз Раббий ва сенга қарши гапириб, гуноҳ қилдик. Раббийга ибодат қил, токи У биздан илонларни узоқлаштирсин”. Мусо халқ учун ибодат қилди.⁸Раббий Мусога деди: “Ўзингга илон ясагин ва уни байроқнинг устига қўйгин, илон чаққан ҳар бир киши унга қараганида, тирик қолади”. ⁹Мусо мис илон ясади ва уни байроқнинг устига қўйди. Агар кимнидир илон чақса, у мис илонга қараб тирик қолар эди.¹⁰Исроил ўғиллари йўлга тушдилар ва Оботда қароргоҳини ўрнатишдилар. ¹¹Улар Оботдан жўнаб кетиб, қуёш чиқиш томонда, Мўаб қаршисидаги саҳрода, Ийеҳабаримда қароргоҳини ўрнатишдилар.¹²У ердан жўнаб кетиб Зеред водийсида тўхтадилар. ¹³У ердан жўнаб кетиб, амўрликларнинг ҳудуди ташқарисидан Арноннинг саҳрога оқувчи қисмида ўрнашдилар, чунки Арнон Мўаб ва Амўр ўртасидаги Мўабнинг чегарасидир.¹⁴Шунинг учун Раббийнинг жанглари китобида шундай дейилган: ¹⁵“Суфедаги Вагеб, Арнон ирмоқлари ва Шебет-Арега қайрилган юқори ирмоқлар Мўабнинг чегараларида ётади”.¹⁶Улар бу ердан Бейэрга жўнаб кетдилар. Бу Раббий Мусога: “Халқни йиққин ва Мен уларга сув бераман”,- деб айтган ўша қудуқдир.¹⁷Ўшанда Исроил ушбу қўшиқни куйлади: “Эй, қудуқ, тўлгин; унга куйланг. ¹⁸Ҳокимлар қазиган, халқнинг бошлиқлари асилзодлари билан бирга таёқлари билан қазиган қудуқ”. Улар саҳродан Матаннаҳга кетдилар.¹⁹Матаннаҳдан Нахалиэлга, Нахалиэлдан Бамотга, ²⁰Бамотдан саҳрога қараган Писгаҳ тоғи тепасига, Мўаб еридаги Гайга кетдилар.²¹Исроил амўрликларнинг подшоҳи Сихоннинг олдига элчилар юбориб, деди: ²²“Сенинг ерингдан ўтишимга рухсат бер. Биз сенинг чегарангдан ўтиб бўлмагунимизча, далалару узумзорларга кирмаймиз, сенинг қудуқларингдан сув ичмаймиз, фақатгина подшоҳнинг катта йўлидан юрамиз”. ²³Лекин Сихон Исроилга ўзининг чегаралари орқали ўтишига рухсат бермади. Сихон ўзининг бутун халқини йиғиб, саҳрода Исроилга қарши чиқди. У Йаҳазгача келиб, Исроилга қарши жанг қилди.²⁴Исроил уни қиличнинг тиғи билан қириб ташлади ва Арнондан Йаббоққача, Аммўн ўғилларининг чегараларигача унинг ерини эгаликка олди, чунки аммўнликларнинг ҳудудлари мустаҳкам эди. ²⁵Исроил ушбу барча шаҳарларни эгаллади ва Исроил амўрликларнинг барча шаҳарларида, Ҳешбонда ҳамда унга тобе бўлган барча қишлоқларда яшай бошлади. ²⁶Ҳешбон эса амўрликларнинг подшоҳининг шаҳри эди. У Мўабнинг аввалги подшоҳи билан жанг қилган бўлиб, унинг барча ерларини Арнонгача унинг қўлидан тортиб олган эди.²⁷Шу сабабли, шундай масал айтишади: “Ҳешбонга келинг, Сихоннинг шаҳри қурилсин ва мустаҳкамлансин. ²⁸Зеро Ҳешбондан олов, Сихоннинг шаҳридан аланга чиқиб, Ар-Мўабни ва Арнон тепаликларининг бошлиқларини еб битирди.²⁹Эй, Мўаб, сенинг ҳолингга вой! Эй, Қемош халқи, сен ҳалок бўлдинг! Унинг ўғиллари қочиб кетишди ва унинг қизлари амўрликларнинг подшоҳи Сихоннинг асираларига айланишди. ³⁰Биз уларни камон ўқлари билан ўлдирдик. Ҳешбон Дебонгача қирилиб кетди, биз уларни Медебага яқин бўлган Нофаҳгача қириб ташладик”.³¹Исроил амўрликларнинг ерида яшади. ³²Мусо Йазерни кўриб келишга одам юборди ва унга қарам бўлган қишлоқларни тортиб олдилар ҳамда ўша ердаги амўрликларни қувиб юбордилар.³³Улар бурилиб, Башанга кетдилар. Уларга қарши Башан подшоҳи Ог, унинг ўзи ва унинг бутун халқи Эдрийга жангга чиқдилар. ³⁴Раббий Мусога деди: “Ундан қўрқма, чунки Мен уни ва унинг бутун халқини ҳамда барча ерларини сенинг қўлингга топшираман ва сен Ҳешбонда яшаган амўрликларнинг подшоҳи Сихонни нима қилган бўлсанг, буни ҳам шундай қиласан”. ³⁵Шундай қилиб, улар ҳеч бир кишини тирик қолдирмасдан, уни, унинг ўғиллари ва бутун халқини қириб ташлаб, унинг ерини қўлга киритдилар.

Chapter 22

¹Исроил ўғиллари йўлга тушдилар ва Йерихо қаршисидаги, Йорданнинг бу томонидаги Мўаб тепаликларида тўхтадилар.²Зиппор ўғли Балак Исроилнинг амўрликларга қилган ҳамма ишларни кўрди. ³Мўабликлар бу халқдан жуда ҳам қўрқар эдилар, чунки улар кўп сонли эдилар. Мўабликлар Исроил ўғилларидан даҳшатга тушдилар. ⁴Мўабликлар Мидиан оқсоқолларига: “Ҳўкиз дала ўтларини еб битиргани каби, бу халқ ҳам бизнинг атрофимиздаги барча нарсани еб битирмоқда”,- дедилар. Ўша пайтда Зиппор ўғли Балак мўабликларнинг подшоҳи эди.⁵У Беорнинг ўғли Балъамнинг олдига, унинг халқининг ўғилларининг еридаги дарё бўйида бўлган Петорга, уни чақириш ва унга шундай деб айтиш учун хабарчиларни юборди: “Мана, бир халқ Мисрдан чиқиб келди. Улар ер юзини қоплаб олишди ва у менинг рўпарамда яшамоқда. ⁶Шунинг учун, келиб, мен учун бу халқни лаънатла, чунки улар мендан кучлироқдир. Балки, ўшанда уни қириб ташлашга ва уни ердан қувиб чиқаришга қодир бўларман. Мен биламан, сен кимни дуо қилсанг, баракали бўлади, кимни лаънатласанг, лаънати бўлади”.⁷Мўаб оқсоқоллари ва Мидиан оқсоқоллари ўз қўлларида башорат учун совғалар олиб, йўлга тушдилар. Улар Балъамнинг олдига келиб, унга Балакнинг сўзларини айтиб бердилар. ⁸У уларга деди: “Бу кеча шу ерда тунанглар. Раббий менга нима деса, мен сизларга шуни айтаман”. Шунда Мўаб ҳокимлари Балъамникида қолишди.⁹Худо Балъамнинг олдига келиб: “Сенинг уйингдаги бу одамлар қанақа одамлар?”- деди. ¹⁰Балъам Худога деди: “Мўаб подшоҳи Зиппор ўғли Балак уларни менинг олдимга шундай деб айтиш учун юборибди: ¹¹Мана, бир халқ Мисрдан чиқиб келди ва ер юзини қоплаб олди. Шунинг учун, келиб, менга уни лаънатлаб бер. Балки ўшанда уни енгишга ва қувиб юборишга қодир бўларман”.¹²Худо Балъамга деди: “Улар билан бирга борма, бу халқни лаънатлама, чунки у дуо қилингандир”. ¹³Балъам тонгда туриб, Балакнинг ҳокимларига деди: “Сизлар ўз ерингизга боринглар, чунки Раббий менга сизлар билан боришга рухсат беришни рад қилди”. ¹⁴Мўаб ҳокимлари ўринларидан турдилар ва Балакнинг олдига келиб: “Балъам биз билан келишга рози бўлмади”,- дедилар.¹⁵Балак улардан ҳам кўпроқ ва мўътабарроқ бўлган ҳокимларни яна юборди. ¹⁶Улар Балъамнинг олдига келиб, унга дедилар: “Зиппор ўғли Балак шундай дейди: Менинг олдимга келишни рад этма. ¹⁷Мен сенга улкан иззат-икром кўрсатаман ва сен менга нимаики айтсанг, ҳаммасини бажараман. Келиб, мен учун бу халқни лаънатла”.¹⁸Балъам Балакнинг хизматкорларига жавоб бериб деди: “Агар Балак менга уйи тўла кумуш ва олтин берса ҳам, менинг Раббий Худойимнинг буйруғини босиб ўта олмайман ҳамда ўз истагим билан бирор кичик ёки катта ишни қила олмайман. ¹⁹Шундай бўлсада, сизлар ҳам бу тун шу ерда қолинглар. Раббий менга яна нима дейишини мен билайин”. ²⁰Худо тунда Балъамнинг олдига келиб, унга: “Агар бу одамлар сени чақиришга келган бўлсалар, туриб, улар билан бирга бор. Бироқ Мен сенга нимани айтсам, ўшани қил”,- деди.²¹Балъам тонгда туриб, ўз эшагини эгарлади ва Мўаб ҳокимлари билан бирга кетди. ²²У кетгани учун Раббийнинг ғазаби алангаланди ва Раббийнинг фариштаси унга қаршилик қилиш учун йўлда туриб олди. У ўзининг эшагида кетар ва унинг иккита хизматкори у билан бирга эди. ²³Эшак йўлда қўлида яланғочланган қилич билан турган Раббийнинг фариштасини кўрди ва йўлдан бурилиб, далага кетди. Балъам эса эшакни йўлга буриш учун уни ура бошлади.²⁴Раббийнинг фариштаси узумзорлар ўртасидаги бир томони девор, бошқа томони ҳам девор бўлган тор йўлакда туриб олди. ²⁵Эшак Раббийнинг фариштасини кўриб, ўзини деворга урди ва Балъамнинг оёғини деворга қисиб қўйди. У уни яна ура бошлади.²⁶Раббийнинг фариштаси яна олдинроқ ўтиб, ўнгга ҳам, чапга ҳам бурилиб бўлмайдиган тор жойда туриб олди. ²⁷Эшак Раббийнинг фариштасини кўриб, Балъамнинг остида ётиб олди. Балъамнинг ғазаби ёниб, эшакни калтак билан ура бошлади.²⁸Шунда Раббий эшакнинг оғзини очди ва эшак Балъамга: “Мен сенга нима қилдимки, мана, сен мени учинчи маротаба уряпсан?”- деди. ²⁹Балъам эшакка: “Мени масхара қилганинг учун сени уряпман. Агар мени қўлимда қилич бўлганида эди, мен сени ҳозироқ ўлдирган бўлар эдим”,- деди. ³⁰Эшак эса Балъамга: “Мен сенинг бошидан мана шу кунгача минган эшагинг эмасманми? Сенга шундай қилиш одатим бормиди?”- деди. У: “Йўқ”,- деди.³¹Сўнг Раббий Балъамнинг кўзини очди ва у қўлида яланғочланган қиличи билан йўлда турган Раббийнинг фариштасини кўрди. У бош эгиб, юз тубан йиқилди. ³²Раббийнинг фариштаси унга деди: “Нима сабабдан сен энди эшагингни уч марта урдинг? Мана, мен сенга қаршилик қилиш учун чиқдим, чунки сенинг йўлинг менинг қаршимда нотўғридир. ³³Эшак мени кўриб, мана уч марта мендан бурилиб кетди. Агар у бурилмаганида эди, мен сени ўлдирган, уни эса тирик қолдирган бўлар эдим”.³⁴Балъам Раббийнинг фариштасига: “Мен гуноҳ қилдим, чунки сен менга қарши йўлда турганингни билмаган эдим. Шундай қилиб, бу сенинг нигоҳларингда ёқимсиз бўлса, унда мен ортга қайтаман”,- деди. ³⁵Раббийнинг фариштаси Балъамга: “Бу одамлар билан бирга бор, фақат Мен сенга нимани айтсам, ўшани гапир”,- деди. Шундай қилиб, Балъам Балакнинг ҳокимлари билан бирга кетди.³⁶Балак Балъамнинг келаётганини эшитиб, уни кутиб олиш учун энг чеккадаги Арнон чегарасидаги Мўаб шаҳрига чиқди. ³⁷Балак Балъамга: “Мен сенинг олдингга сени чақириб келишлари учун одам юбормадимми? Нима учун менинг олдимга келмадинг? Наҳотки мен ҳақиқатан ҳам сени иззат-икром қила олмасам?”- деди.³⁸Балъам Балакка: “Мана, мен сенинг олдингга келдим, бироқ мен ўзимдан нимадир айта оламанми? Худо менинг оғзимга нимани солса, ўшани гапираман”,- деди. ³⁹Балъам Балак билан кетди ва улар Қиръат-Хузотга келдилар. ⁴⁰Балак ҳўкиз ва қўйларни сўйиб, Балъамга ҳамда у билан бирга бўлган ҳокимларга юборди.⁴¹Кейинги кун эрталаб Балак Балъамни олиб, у ўша ердан халқнинг бир қисмини кўриши учун уни Бамотнинг тепаликларига олиб чиқди.

Chapter 23

¹Балъам Балакка: “Менга шу ерда еттита қурбонгоҳ қур ва еттита ҳўкизни, еттита қўйни тайёрла”,- деди. ²Балак Балъам айтганидек қилди. Балак ҳамда Балъам ҳар бир қурбонгоҳга биттадан ҳўкиз ва қўйни қурбонликка келтирдилар. ³Балъам Балакка: “Сен ўз тамоман ёндириш қурбонлигингнинг олдида тур, мен эса борай-чи, балки Раббий мен билан учрашишга келар ва У менга очадиганини сенга айтаман”,- деди. Шундай деб, у баланд жойга кетди.⁴Худо Балъам билан учрашди ва Балъам унга деди: “Мен еттита қурбонгоҳ ўрнатдим ва ҳар бир қурбонгоҳга биттадан ҳўкиз ва қўйни қурбонликка келтирдим” ⁵Раббий Балъамнинг оғзига сўз солиб, деди: “Балакнинг олдига қайтиб бориб шундай дегин”. ⁶У эса унинг олдига қайтиб келди. Мана, Балак ва барча мўаблик ҳокимлар тамоман ёндириш қурбонлигининг олдида турар эдилар.⁷У ўз ҳикматини сўзлаб деди: “Мўаб подшоҳи Балак мени Арамдан, шарқий тоғлардан олиб келиб, деди: Келиб, мен учун Ёқубни лаънатла. Келиб, Исроилга қарши ёвузликни эълон қил!” ⁸Қандай қилиб, Худо лаънатламаётган халқни мен лаънатлайман? Ёки қандай қилиб, Худо ёвузликни эълон қилмаётган халққа мен ёвузликни эълон қиламан?⁹Зеро мен қоянинг чўққисидан уни кўрмоқдаман ва тепаликлардан унга қарамоқдаман: мана, алоҳида яшайдиган халқ, у халқлар орасида ҳисобланмайди.¹⁰Ким Ёқубнинг қумини ва Исроилнинг тўртдан бир қисмининг сонини санай олади? Менинг жоним ҳақ кишиларнинг ўлими билан ўлсин ва менинг ниҳоям уларники каби бўлсин!”¹¹Балак Балъамга: “Сен менга нима қиляпсан? Мен сени душманларимни лаънатлашинг учун олиб келдим, сен эса уларни дуо қиляпсан”,- деди. ¹²У жавоб бериб: “Раббий менинг оғзимга солаётганини мен сенга аниқ қилиб айтишим керак эмасми?”- деди.¹³Балак унга: “Мен билан бошқа жойга юр, сен уни у ердан кўрасан, унинг фақатгина бир қисмини кўрасан, аммо уларнинг ҳаммасини кўрмайсан. Мен учун ўша ердан уни лаънатла”,- деди. ¹⁴У уни Писгаҳ тоғи чўққисидаги Зофим даласига олиб борди ва еттита қурбонгоҳ қурди ҳамда ҳар бир қурбонгоҳда биттадан буқа ва биттадан қўчқорни қурбонликка келтирди. ¹⁵Балъам Балакка: “Сен шу ерда, тамоман ёндириш қурбонлигингнинг олдида тур, мен эса у ерга Раббий билан учрашишга бораман”,- деди.¹⁶Раббий Балъам билан учрашди ва унинг оғзига сўз солиб: “Балакнинг олдига қайтиб бориб, унга шундай деб айт”,- деди. ¹⁷У унинг олдига келганида, Балак ва у билан бирга Мўаблик ҳокимлар унинг тамоман ёндириш қурбонлиги олдида турар эдилар. Балак унга: “Раббий нима деди?”- деди. ¹⁸У ўз ҳикматини сўзлаб деди: “Ўрнингдан тур, эй, Балак, ва эшит! Эй, Зиппорнинг ўғли, менга қулоқ сол.¹⁹Худо одам эмаски, алдаса ва инсон ўғли эмаски, ўзгарса. У гапириб, айтганини қилмайдими? Ёки сўзлаб, уни амалга оширмайдими? ²⁰Мана, мен дуо қилиш буйруғини олдим. Зеро у дуо қилди ва мен буни ўзгартира олмайман.²¹Ёқубда кулфат назарга тушмаяпти ва Исроилда бахтсизлик кўринмаяпти. Унинг Раббий Худоси у билан бирга ва шоҳона карнай овози уларнинг орасидадир. ²²Худо уларни Мисрдан олиб чиқди. Ёввойи буқанинг кучи ундадир.²³Ёқубга қарши жодугарлик йўқдир, Исроилга қарши ҳеч қандай фолбинлик йўқдир. Ўз вақтида Ёқуб ва Исроил ҳақида шундай дейишади: Мана, Худо нимани амалга оширди!²⁴Мана, бу халқ улкан шер каби ўрнидан туради ва арслон каби кўтарилади. Ўлжасини еб тугатмагунича ётмайди ва ўлдирилганларнинг қонини ичиб тўймайди”.²⁵Балак Балъамга: “Уни лаънатламасанг лаънатлама, лекин дуо қилиб, дуо ҳам қилма”. ²⁶Балъам Балакка жавоб бериб: “Мен сенга Раббий менга нимаики деса, шуни қиламан, деб айтган эмасмидим?”- деди. ²⁷Балак Балъамга: “Юр, мен сени бошқа жойга олиб бораман. Балки, бу Худога маъқул бўлар ва сен мен учун ўша ердан халқни лаънатларсан”,- деди.²⁸Балак Балъамни саҳро томонга қараган Пеҳорнинг чўққисига олиб келди. ²⁹Балъам Балакка: “Шу ерда менга еттита қурбонгоҳ қургин ва шу ерда менга еттита буқа ва еттита қўчқорни тайёрлагин”,- деди. ³⁰Балак Балъам айтганидек қилди ва ҳар бир қурбонгоҳда биттадан буқа ва биттадан қўчқорни қурбонликка келтирди.

Chapter 24

¹Балъам эса Раббийга Исроилни дуо қилиш маъқул эканлигини кўриб, аввалгидек, жодулаш учун бормади, аммо у юзи билан саҳро томонга ўгирилди.²Балъам нигоҳларини кўтариб, Исроилнинг ўз қабилалари бўйича турганини кўрди ва Худонинг Руҳи унинг устига келди. ³У ўз ҳикматини сўзлаб деди: “Беор ўғли Балъам гапиряпти, кўзлари очиқ эркак гапиряпти.⁴Мана, Қодирнинг ваҳийларини кўрадиган, Худонинг сўзини эшитадиган гапиряпти. У йиқилади, лекин унинг кўзлари очиқдир: ⁵Эй, Ёқуб-Исроил, сенинг чодиринг ва сенинг маконинг нақадар ажойиб!⁶Улар водийлар каби, дарё бўйидаги боғлар каби, Раббий ўтқазган алой дарахтлари каби, сув бўйидаги кедр дарахтлари каби ёйилмоқда.⁷У челагидан сув қуяди ва унинг уруғи кўп сувлардек бўлади, унинг подшоҳи Агагдан юксак бўлади ва унинг шоҳлиги кўтарилади.⁸Худо уни Мисрдан олиб чиқди, ёввойи буқанинг кучи ундадир. Унга душман бўлган халқларни еб ютиб юборади, уларнинг суякларини майдалаб ташлайди ва камон ўқлари билан душманларини яралайди.⁹У энгашди, у шер ва арслон каби ётибди, ким уни кўтаради? Сени дуо қиладиган киши баракатлидир, лаънатлайдиган эса лаънатидир!”¹⁰Шунда Балакнинг ғазаби Балъамга қарши алангаланди. У қўлларини бир-бирига уриб, Балъамга деди: “Мен сени душманларимни лаънатлашинг учун чақирган эдим, сен эса, мана, учинчи марта уларни дуо қилмоқдасан. ¹¹Шундай қилиб, ўз жойингга қочиб қол. Мен сени улкан иззат-икромга сазовор қилмоқчи эдим. Бироқ, мана, Раббий сени иззат-икромдан маҳрум қилмоқда”.¹²Балъам эса Балакка деди: “Сен менинг олдимга юборган хабарчиларингга шундай деб айтмаган эдимми: ¹³Агар Балак менга уйи тўла кумуш ва олтин берса ҳам, мен Раббийнинг буйруғини босиб ўта олмайман ҳамда ўз хоҳишим билан бирор яхши ёки ёмон ишни қила олмайман. Раббий менга нима деса, ўшани гапираман. ¹⁴Энди, мана, мен ўз халқимнинг олдига бораман. Кел, кейинги кунларда ушбу халқ сенинг халқингни нима қилишини сенга эълон қиламан”.¹⁵У ўз ҳикматини сўзлаб деди: “Беор ўғли Балъам гапиряпти, кўзлари очиқ эркак гапиряпти: ¹⁶Мана, Қодирдан билимга эга бўлган, Худонинг сўзини эшитадиган гапиряпти. У йиқилади, лекин унинг кўзлари очиқдир:¹⁷Мен Уни кўряпман, лекин ҳали эмас. Уни пайқаяпман, бироқ яқин эмас. Юлдуз Ёқубдан чиқиб келади. Подшоҳнинг таёғи Исроилдан кўтарилади ва Мўабнинг бурчакларини синдириб, Шитнинг барча ўғилларини қириб ташлайди.¹⁸Эдўм мулк қилиб олинади, Сеир ҳам ўз душманларининг мулкига айланади, Исроил эса ўз кучини намоён қилади. ¹⁹Ёқубдан келиб чиқадиган шахс ҳокимиятга келади ва шаҳарнинг омон қолган қисмини барбод қилади”.²⁰Балъам Амолеқни кўриб, ўз ҳикматини сўзлаб деди: “Халқларнинг биринчиси Амолеқ эди, бироқ унинг охири ўлимдир”.²¹Балъам қайнликларни кўриб, ўз ҳикматини сўзлаб деди: “Сенинг яшаш жойинг мустаҳкамдир ва сенинг уянг қояда ўрнатилган. ²²Лекин қайнликлар вайрон қилинади ва бу Ашур сени асирликка олиб кетишидан озроқ олдин содир бўлади”.²³Балъам ўз ҳикматини сўзлаб деди: “Худо буни содир этганида, омон қолганнинг ҳолига вой! ²⁴Киттимдан кемалар келиб, Ашур ҳамда Эберни бўйсундиради, бироқ унинг охири ўлимдир!” ²⁵Балъам ўрнидан туриб, ўзининг жойига қайтиб кетди, Балак ҳам ўз йўлидан кетди.

Chapter 25

¹Исроил Шиттимда ўрнашди. Халқ эса Мўабнинг қизлари билан зино қила бошлади. ²Улар Исроил халқини ўз худоларига бағишланган қурбонлик зиёфатларига чақирар эдилар, халқ эса уларнинг қурбонликларидан тановул қилар ва уларнинг худоларига сажда қилар эди. ³Исроил Баал-Пеҳорга ёпишиб қолди ва Раббийнинг ғазаби Исроилга қарши алангаланди.⁴Раббий Мусога деди: “Халқнинг барча бошлиқларини олиб, уларни Раббийнинг олдида қуёш қаршисида осгин. Шунда Раббий ғазабининг алангаси Исроилдан қайтади”. ⁵Мусо Исроилнинг ҳакамларига деди: “Сизларнинг ҳар бирингиз Баал-Пеҳорга ёпишиб қолган одамларингизни ўлдиринглар”.⁶Мана, исроилликлар Йиғин Чодирининг кириш жойи олдида йиғлаётганларида, Исроил ўғилларидан бир киши келиб, Мусо ва Исроил ўғилларининг бутун жамоасининг кўз ўнгида мидианлик аёлни ўзиникига олиб келди. ⁷Руҳоний Аҳарўннинг ўғли бўлмиш Элеазарнинг ўғли Пинеҳас буни кўриб, жамоанинг орасидан туриб, қўлига найзани олди.⁸У ўша исроилликнинг ортидан ётоқхонага кириб, уларнинг иккаласига ҳам: исроиллик ва аёлнинг қорнига суқиб олди. Шундай қилиб, Исроил ўғилларининг қирғини тўхтади. ⁹Қирғиндан ўлганлар эса йигирма тўрт минг киши эди.¹⁰Раббий Мусога гапириб деди: ¹¹“Руҳоний Аҳарўннинг ўғли бўлмиш Элеазарнинг ўғли Пинеҳас Исроил ўғилларининг орасида Менга рашк қилиб, Менинг қаҳримни улардан қайтарди ва Мен Исроил ўғилларини Ўз рашкимда қириб ташламадим.¹²Шунинг учун айтгин: Мана, Мен унга Менинг тинчлик аҳдимни бераман. ¹³Бу унга ва ундан кейин келадиган унинг авлодига абадий руҳонийлик аҳди бўлади, чунки у ўз Худосига нисбатан рашкини кўрсатди ва Исроил ўғилларини қоплади”.¹⁴Ўлдирилган мидианлик аёл билан бирга ўлган исроилликнинг исми Салунинг ўғли Зимри бўлиб, у Шимўн қабиласининг бошлиғи эди. ¹⁵Ўлдирилган мидианлик аёлнинг исми эса Зурнинг қизи Козби эди. Зур Мидиан қабиласидан Оммофнинг бошлиғи эди.¹⁶Раббий Мусога сўзлаб деди: ¹⁷“Мидианликларга душман бўлинглар ва уларни ўлдиринглар, ¹⁸чунки улар Пеҳор учун бўлган қирғин кунида ўлдирилган Мидиан ҳокимининг қизи Козби ва Пеҳордаги Баал билан сизларни авраб, ўз айёрликларида сизларга душманлик қилдилар”.

Chapter 26

¹Ушбу қирғиндан сўнг Раббий Мусо ва руҳоний Аҳарўннинг ўғли Элеазарга сўзлаб деди: ²“Исроилда урушга яроқлиларнинг барчасини авлодига кўра, йигирма ёш ва ундан катта бўлган Исроил ўғилларининг бутун жамоасини ҳисобланг чиқинглар”.³Мусо ва руҳоний Элеазар Йерихо яқинида, Йордан бўйидаги Мўаб текислигида уларга гапириб шундай дедилар: ⁴“Раббий Мусога ва Миср еридан чиққан Исроил ўғилларига буюрганидек, йигирма ёш ва ундан катта бўлганларнинг ҳаммасини ҳисоблаб чиқинглар”.⁵Исроилнинг тўнғич ўғли Рубен эди. Рубеннинг ўғиллари эса Энўхдан Энўхнинг авлоди, Паллувдан Паллувнинг авлоди, ⁶Ҳезрондан Ҳезроннинг авлоди, Кармидан Кармининг авлоди эди. ⁷Бу Рубеннинг авлодлари бўлиб, улар қирқ уч минг етти юз ўттиз нафар ҳисобланди.⁸Паллувнинг ўғли Элиаб эди. ⁹Элиабнинг ўғиллари Немуэл, Датан ва Абирам эди. Булар ўша йиғинга чақирилган Датан ва Абирамдир. Булар Кўраҳнинг шериклари Раббийга қарши чиққанларида, улар билан биргаликда Мусо ва Аҳарўнга қарши чиққан эдилар.¹⁰Ер ўз оғзини очиб, Кўраҳ билан бирга уларни ютиб юборган эди. Олов икки юз эллик кишини еб ютганида, улар билан биргаликда уларнинг шериклари ҳам ўлишган эди. Шундай қилиб, улар аломат бўлиб қолган эдилар. ¹¹Лекин Кўраҳнинг ўғиллари ўлмаган эди.¹²Шимўннинг ўғиллари авлодларига кўра ― Йемуилдан Йемуилнинг авлоди, Йаминдан Йаминнинг авлоди, Йахиндан Йахиннинг авлоди, ¹³Зераҳдан Зераҳнинг авлоди, Шоулдан Шоулнинг авлоди эди. ¹⁴Булар Шимўннинг авлодлари бўлиб, йигирма икки минг нафар киши эди.¹⁵Гаднинг ўғиллари авлодларига кўра ― Зифиёндан Зифиённинг авлоди, Хаггидан Хаггининг авлоди, Шунидан Шунининг авлоди, ¹⁶Ознидан Ознининг авлоди, Эридан Эрининг авлоди, ¹⁷Ародидан Ародининг авлоди, Арелидан Арелининг авлоди эди. ¹⁸Булар Гад ўғилларининг авлодлари бўлиб, ҳисобга кўра қирқ минг беш юз нафар киши эди.¹⁹Яҳудонинг ўғиллари Эир ва Онан эди. Бироқ Эир ва Онан Канъан ерида вафот этдилар. ²⁰Яҳудонинг ўғиллари авлодларига кўра – Шелаҳдан Шелаҳнинг авлоди, Перездан Перезнинг авлоди, Зераҳдан Зераҳнинг авлоди эди. ²¹Перезнинг ўғиллари авлодлари кўра – Ҳезрондан Ҳезроннинг авлоди, Хамулдан Хамулнинг авлоди эди. ²²Булар Яҳудонинг авлодлари бўлиб, ҳисобга кўра етти юз олти минг беш юз нафар киши эди.²³Иссохорнинг ўғиллари авлодларига кўра – Тўлодан Тўлонинг авлоди, Пувваҳдан Пувваҳнинг авлоди, ²⁴Йашубдан Йашубнинг авлоди, Шимрондан Шимроннинг авлоди эди. ²⁵Булар Иссохорнинг авлодлари бўлиб, ҳисобга кўра олти юз тўрт минг уч юз нафар киши эди.²⁶Забулуннинг ўғиллари авлодларига кўра – Середдан Середнинг авлоди, Элондан Элоннинг авлоди, Йаҳлеилдан Йаҳлеилнинг авлоди эди. ²⁷Булар Забулун авлодлари бўлиб, ҳисобга кўра олти юз минг беш юз нафар киши эди.²⁸Юсуфнинг ўғиллари авлодларига кўра – Манашеҳ ва Эфрайим эди. ²⁹Манашеҳнинг ўғиллари эса Махирдан Махирнинг авлоди, Махирдан Гилъад туғилди, Гилъаддан Гилъаднинг авлоди эди.³⁰Булар Гилъаднинг ўғиллари ― Йезердан Йезернинг авлоди, Ҳелекдан Ҳелекнинг авлоди, ³¹Асриэлдан Асриэлнинг авлоди, Шехемдан Шехемнинг авлоди, ³²Шемидадан Шемиданинг авлоди, Ҳефердан Ҳефернинг авлодидир.³³Ҳефернинг ўғли Зелофеҳаднинг ўғиллари йўқ, фақат қизлари бор эди. Зелофеҳаднинг қизларининг исмлари: Махлаҳ, Ноаҳ, Хоглаҳ, Милкаҳ ва Тирзаҳ. ³⁴Булар Манашеҳ авлодлари бўлиб, ҳисобга кўра эллик икки минг етти юз нафар киши эди.³⁵Мана булар авлодларига кўра бўлган Эфрайимнинг ўғиллари ― Шутелаҳдан Шутелаҳнинг авлоди, Бехердан Бехернинг авлоди, Таҳандан Таҳаннинг авлодидир. ³⁶Мана булар Шутелаҳнинг ўғиллари ― Эрандан Эраннинг авлодидир. ³⁷Эфрайим ўғилларининг авлодлари бўлиб, ҳисобга кўра ўттиз икки минг беш юз нафар киши эди. Булар авлодларига кўра Юсуфнинг ўғилларидир.³⁸Бенямин ўғиллари авлодларига кўра ― Беладан Беланинг авлоди, Ашбелдан Ашбелнинг авлоди, Аҳирамдан Аҳирамнинг авлоди, ³⁹Шефуфамдан Шефуфамнинг авлоди, Хуфамдан Хуфамнинг авлоди эди. ⁴⁰Беланинг ўғиллари Ард ва Нааман эди. Мана, Арддан Арднинг авлоди, Наамандан Нааманнинг авлоди эди. ⁴¹Булар авлодларига кўра Беняминнинг ўғиллари бўлиб, ҳисобга кўра қирқ беш минг олти юз нафар киши эди.⁴²Мана булар авлодларига кўра бўлган Даннинг ўғиллари ― Шуҳамдан Шуҳамнинг авлодидир. Булар авлодига кўра Даннинг авлодидир. ⁴³Шуҳамнинг барча авлоди ҳисобга кўра олтмиш тўрт минг тўрт юз нафар киши эди.⁴⁴Ашернинг ўғиллари авлодларига кўра – Йимнадан Йимнанинг авлоди, Йишвидан Йишвининг авлоди, Берийаҳдан Берийаҳнинг авлоди эди. ⁴⁵Берийаҳнинг ўғиллари ― Ҳебердан Ҳебернинг авлоди, Малхиэлдан Малхиэлнинг авлоди эди. ⁴⁶Ашернинг қизининг исми Сараҳ эди. ⁴⁷Булар Ашер ўғилларининг авлодлари бўлиб, ҳисобга кўра эллик уч минг тўрт юз нафар киши эди.⁴⁸Нафтали ўғиллари авлодларига кўра – Йаҳзиэлдан Йаҳзиэлнинг авлоди, Гунидан Гунининг авлоди, ⁴⁹Йезердан Йезернинг авлоди, Шиллемдан Шиллемнинг авлоди эди. ⁵⁰Булар авлодларига кўра Нафталининг авлодлари бўлиб, ҳисобга кўра қирқ беш минг тўрт юз нафар киши эди.⁵¹Булар Исроил ўғилларининг ҳисобига кирганларнинг сони бўлиб, улар олти юз бир минг етти юз ўттиз нафар киши эди.⁵²Раббий Мусога сўзлаб деди: ⁵³“Буларга ерни исмларнинг сонига кўра улушни тақсимлаш керак.⁵⁴Кўп сонли бўлганларга, кўпроқ улуш бер. Кам сонли бўлганларга эса камроқ улуш бер: ҳар бир кишига ҳисобга кирувчиларнинг сонига мос равишда улуш берилиши керак. ⁵⁵Ерни қуръа бўйича тақсимлаш керак ― улар оталарининг қабилалари исмига кўра улуш олишлари керак. ⁵⁶Кўп сонлиларга ҳам, кам сонлиларга ҳам улушларини қуръага кўра тақсимлаш керак”.⁵⁷Мана булар авлодларига кўра ҳисобга кирган левитлар ― Гершондан Гершоннинг авлоди, Қэҳатдан Қэҳатнинг авлоди, Мераридан Мерарининг авлодидир. ⁵⁸Мана булар Левининг авлодлари ― Либнининг авлоди, Ҳеброннинг авлоди, Маҳлининг авлоди, Мушининг авлоди, Коратининг авлодидир. Кофатдан Амрам туғилди. ⁵⁹Амрамнинг хотинининг исми Йохабед бўлиб, у Левининг қизи эди. Уни Левининг хотини Мисрда туғиб берган эди. У эса Амрамга Аҳарўн, Мусо ва уларнинг опаси Мирйамни туғиб берди.⁶⁰Аҳарўндан Надаб, Абиҳу, Элеазар ва Итамар туғилди. ⁶¹Бироқ Надаб ва Абиҳу Раббийнинг қаршисига бегона оловни келтирганларида ўлдилар. ⁶²Ҳисобланган бир ойлик ва ундан катта бўлган барча эркакларнинг сони йигирма уч минг нафар киши эди. Зеро улар Исроил ўғиллари билан бирга ҳисобланмаган эдилар, чунки уларга Исроил ўғиллари орасида улуш берилмаган эди.⁶³Булар Йерихо яқинида, Йордан бўйидаги Мўаб текисликларида Исроил ўғилларини ҳисоблаб чиққан Мусо ва руҳоний Элеазар томонидан ҳисобланганлардир. ⁶⁴Биринчи марта Синай саҳросида Исроил ўғилларини ҳисоблаган Мусо ва руҳоний Аҳарўн томонидан ҳисобланган одамлардан уларнинг орасида бирорта ҳам одам йўқ эди.⁶⁵Чунки Раббий уларнинг саҳрода ўлишларини айтган эди. Улардан Йефуннеҳ ўғли Калеб ва Нўн ўғли Йешуадан бошқа ҳеч ким қолмади.

Chapter 27

¹Юсуфнинг ўғли, Манашеҳ авлодидан Манашеҳнинг ўғли, Махернинг ўғли, Гилъаднинг ўғли, Ҳефернинг ўғли, Зелофеҳаднинг қизлари келишди, унинг қизларининг исмлари Махлаҳ, Наоҳ, Хоглаҳ, Милкаҳ ва Тирзаҳ эди.²Улар Йиғин Чодирининг кириш жойида Мусо, руҳоний Элеазар, ҳокимлар ва бутун жамоанинг қаршисида туриб, дедилар: ³“Бизнинг отамиз саҳрода ўлди, у Раббийга қарши тўпланганлар тўдасида, Кўраҳнинг тўдасида эмас эди. Бироқ ўз гуноҳи учун ўлди ва унинг ўғиллари йўқ эди.⁴Унинг ўғли йўқлиги учун отамизнинг исми унинг қабиласи орасидан ўчиб кетиши нима керак? Отамизнинг биродарлари орасида бизга ҳам улуш беринг”. ⁵Мусо уларнинг ишини Раббийнинг қаршисига олиб келди.⁶Раббий Мусога деди: ⁷“Зелофеҳаднинг қизлари тўғри айтмоқдалар. Уларга оталарининг биродарлари орасида мерос улуши ва оталарининг улушини уларга бер. ⁸Исроил ўғилларига эълон қилиб айтгин: Агар кимдир ўлса ва унинг ўғли бўлмаса, унда унинг улушини қизига беринглар.⁹Агар унинг қизи бўлмаса, унда унинг улушини биродарига беринглар. ¹⁰Агар унинг биродарлари бўлмаса, унда унинг улушини унинг отасининг биродарларига беринглар. ¹¹Агар отасининг биродарлари бўлмаса, унда унинг улушини унинг қабиласидан яқин бўлган қариндошига беринглар ва у уни мерос қилиб олсин. Раббий Мусога буюрганидек, бу Исроил ўғиллари учун қонун қилиб қабул қилинсин”.¹²Раббий яна Мусога деди: “Ушбу Абарим тоғига бор ва Мен Исроил ўғилларига бераётган ерга қара. ¹³Унга қараганингдан сўнг биродаринг Аҳарўн каби сен ҳам ўз халқингга қўшилгин, ¹⁴чунки сизлар Зин саҳросида, Қадешдаги Мерибаҳ суви бўйида, жамоанинг тортишуви вақтида, халқнинг кўз ўнгида Менинг муқаддаслигимни намоён қилиш учун Менинг амримга итоат қилмадингиз”.¹⁵Шунда Мусо Раббийга сўзлаб деди: ¹⁶“Барча вужуддаги руҳларнинг Раббий Худоси ушбу жамоанинг устидан шундай одамни қўйсинки, ¹⁷Раббийнинг жамоаси чўпони йўқ қўйлардек бўлмаслиги учун у уларнинг олдида кириб-чиқиб юрсин, уларни олиб чиқсин ва олиб кирсин”.¹⁸Раббий эса Мусога деди: ”Ичида Руҳ бўлган одамни – Нўн ўғли Йешуани олиб, унинг устига қўлингни қўй. ¹⁹Уни руҳоний Элеазар ва бутун жамоанинг олдига қўйиб, уларнинг кўз ўнгида унга насиҳат бер.²⁰Исроил ўғилларининг бутун жамоаси унга қулоқ солиши учун унга ўз шуҳратингдан бер. ²¹У руҳоний Элеазарга мурожаат қилади ва ундан Раббийнинг қаршисида урим-туммим воситасида олинадиган қарорни сўрайди. Шунда Исроилнинг барча ўғиллари ва бутун жамоа унинг сўзи бўйича чиқишлари ва унинг сўзи бўйича киришлари керак”.²²Мусо Раббий унга буюрганидек қилди ва Йешуани олиб, уни руҳоний Элеазарнинг ҳамда бутун жамоанинг олдига қўйди. ²³У унинг устига қўлларини қўйиб, Раббий Мусо орқали айтганидек, унга насиҳат қилди.

Chapter 28

¹Раббий Мусога сўзлаб деди: ²“Исроил ўғилларига буюриб, дегин: Менга ёқимли бўлган хушбўй тутатқи сифатида қурбонликлар ва нон бағишловлари ўз вақтида Менга қурбонликка келтирилишини назорат қилинглар.³Уларга шундай дегин: Мана, сизлар Раббийга келтиришингиз керак бўлган қурбонлик: ҳар куни доимий тамоман ёндириш қурбонлиги сифатида бенуқсон, бир ёшли иккита қўзини келтиринглар. ⁴Битта қўзини эрталаб, иккинчи қўзини эса кечқурун қурбонликка келтир. ⁵Нон бағишловига чорак хин тоза зайтун мойи аралаштирилган эфанинг ўндан бир қисми миқдорида буғдой уни келтир.⁶Синай тоғида Раббийга ёқимли бўлган хушбўй тутатқи сифатида келтирилган қурбонлик тайин қилинганидек, ушбу тамоман ёндириш қурбонлиги доимийдир. ⁷У билан бирга битта қўзига чорак хин суюқлик бағишлови келтир. Раббийга суюқлик бағишлови бўлган шаробни муқаддас жойда қуй. ⁸Иккинчи қўзини ҳам эрталабгидек, худди ўшандай нон бағишлови билан қурбонлик қил. Уни ҳам худди ўшандай суюқлик бағишлови билан Раббийга ёқимли бўлган хушбўй тутатқи сифатида қурбонликка келтир.⁹Шаббат кунида бир ёшли, бенуқсон иккита қўзини қурбонликка келтир, нон бағишловига эса зайтун мойи аралаштирилган уннинг ўндан икки қисмини ҳамда у билан бирга суюқлик бағишловини келтир. ¹⁰Бу доимий тамоман ёндириш қурбонлигининг ва суюқлик бағишловининг устига ҳар шаббат кунидаги тамоман ёндириш қурбонлигидир.¹¹Янги ой бошланишида ҳам Раббийга тамоман ёндириш қурбонлиги келтиринглар ― катта қорамолдан иккита ҳўкиз, битта қўй ва бир ёшли бенуқсон еттита қўзи. ¹²Битта ҳўкиз учун нон бағишловига зайтун мойи аралаштирилган бир эфа буғдой унининг ўндан уч қисмини келтир ва битта қўй учун нон бағишловига зайтун мойи аралаштирилган бир эфа буғдой унининг ўндан икки қисмини келтир. ¹³Ҳар бир қўзи учун нон бағишловига зайтун мойи аралаштирилган бир эфа буғдой унининг ўндан бир қисмини келтир. Бу тамоман ёндириш қурбонлиги ― Раббийга ёқимли бўлган хушбўй тутатқи сифатида қурбонликдир.¹⁴Улар билан бирга суюқлик бағишлови ― ҳўкизга ярим хин шароб, қўйга бир хин шаробнинг учдан бир қисми, қўзига чорак хин шароб бўлиши керак. Бу йилнинг барча ойларидаги ҳар бир янги ойдаги тамоман ёндириш қурбонлигидир. ¹⁵Раббийга битта такани гуноҳ учун қурбонликка келтиринглар. Доимий тамоман ёндириш қурбонлигидан ташқари буни суюқлик бағишлови билан бирга келтиринглар.¹⁶Биринчи ойнинг ўн тўртинчи куни – Раббийнинг Песаҳидир. ¹⁷Ушбу ойнинг ўн бешинчи куни ҳам байрамдир, етти кун ачитқисиз нон ейилиши керак. ¹⁸Биринчи кун сизларда муқаддас йиғин бўлсин, ҳеч қандай иш қилманглар.¹⁹Раббийга катта қорамолдан иккита ҳўкиз, битта қўй ва бир ёшли еттита қўзини тамоман ёндириш қурбонлигига келтиринглар. Сизлардаги ҳайвонлар бенуқсон бўлиши керак. ²⁰Бундан ташқари зайтун мойи аралаштирилган нон бағишлови сифатида ҳар бир ҳўкиз билан бирга эфанинг ўндан уч қисми бўлган буғдой унини, ҳар бир қўй билан бирга эфанинг ўндан икки қисми бўлган буғдой унини, ²¹еттита қўзининг ҳар бири билан бирга эфанинг ўндан бир қисми бўлган буғдой унини қурбонликка келтиринглар. ²²Шунингдек, сизларни поклаши учун битта такани гуноҳ учун қурбонликка келтиринглар.²³Шундай қилиб, доимий тамоман ёндириш қурбонлиги бўлган эрталабки тамоман ёндириш қурбонлигидан ташқари буни қурбонликка келтиринглар. ²⁴Етти куннинг ҳар бир кунида Раббийга ёқимли бўлган хушбўй тутатқи сифатида нон бағишловини келтиринглар. Бу доимий тамоман ёндириш қурбонлиги ва унинг суюқлик бағишловидан ташқари келтирилиши керак. ²⁵Еттинчи кунда эса, сизларда муқаддас йиғин бўлсин. Ҳеч қандай иш қилманглар.²⁶Илк ҳосиллар кунида, Ҳафталар байрамингда Раббийга янги нон бағишловини келтирганингизда, сизларда муқаддас йиғин бўлсин. Ҳеч қандай иш қилманглар. ²⁷Раббийга ёқимли бўлган хушбўй тутатқи сифатида тамоман ёндириш қурбонлигига катта қорамолдан иккита ҳўкиз, битта қўй ва бир ёшли еттита қўзини келтиринглар. ²⁸Бундан ташқари зайтун мойи аралаштирилган нон бағишлови сифатида ҳар бир ҳўкиз билан бирга эфанинг ўндан уч қисми бўлган буғдой унини, ҳар бир қўй билан бирга эфанинг ўндан икки қисми бўлган буғдой унини,²⁹еттита қўзининг ҳар бири билан бирга эфанинг ўндан бир қисми бўлган буғдой унини қурбонликка келтиринглар. ³⁰Шунингдек, сизларни поклаши учун битта такани гуноҳ учун қурбонликка келтиринглар. ³¹Доимий тамоман ёндириш қурбонлиги ва унинг нон бағишловларидан ташқари, Менга шуларни суюқлик бағишловлари билан бирга қурбонликка келтиринглар. Сизлардаги ҳайвонлар бенуқсон бўлиши керак”.

Chapter 29

¹“Еттинчи ойда, ойнинг биринчи кунида сизларда муқаддас йиғин бўлсин. Ҳеч қандай иш қилманглар. Бу кун сизларда карнай овози куни бўлсин.²Раббийга ёқимли бўлган хушбўй тутатқи сифатида тамоман ёндириш қурбонлигига битта ҳўкиз, битта қўй ва бир ёшли еттита бенуқсон қўзини келтиринглар.³Бундан ташқари зайтун мойи аралаштирилган нон бағишлови сифатида ҳар бир ҳўкиз билан бирга эфанинг ўндан уч қисми бўлган буғдой унини, ҳар бир қўй билан бирга эфанинг ўндан икки қисми бўлган буғдой унини, ⁴еттита қўзининг ҳар бири билан бирга эфанинг ўндан бир қисми бўлган буғдой унини қурбонликка келтиринглар. ⁵Шунингдек, сизларни поклаши учун битта такани гуноҳ учун қурбонликка келтиринглар.⁶Буни эса низомга кўра янги ойнинг тамоман ёндириш қурбонлиги ва унинг нон бағишловидан ташқари, доимий тамоман ёндириш қурбонлиги ва унинг нон ҳамда суюқлик бағишловларидан ташқари Раббийга ёқимли бўлган хушбўй тутатқи сифатида келтиринглар.⁷Ушбу еттинчи ойнинг ўнинчи кунида сизларда муқаддас йиғин бўлсин. Сизлар ўз жонларингизни бўйсундириб, ҳеч қандай иш қилманглар. ⁸Раббийга ёқимли бўлган хушбўй тутатқи сифатида тамоман ёндириш қурбонлигига битта ҳўкиз, битта қўй, еттита бир ёшли қўзини келтиринглар. Улар бенуқсон бўлсин.⁹Бундан ташқари зайтун мойи аралаштирилган нон бағишлови сифатида ҳар бир ҳўкиз билан бирга эфанинг ўндан уч қисми бўлган буғдой унини, ҳар бир қўй билан бирга эфанинг ўндан икки қисми бўлган буғдой унини, ¹⁰еттита қўзининг ҳар бири билан бирга эфанинг ўндан бир қисми бўлган буғдой унини қурбонликка келтиринглар. ¹¹Шунингдек, покланиш кунида келтириладиган гуноҳ учун қурбонликдан ташқари, доимий тамоман ёндириш қурбонлиги, унинг нон ва суюқлик бағишловларидан ташқари битта такани гуноҳ учун қурбонликка келтиринглар.¹²Еттинчи ойнинг ўн бешинчи кунида сизларда муқаддас йиғин бўлсин. Ҳеч қандай иш қилманглар ва Раббийнинг байрамини етти кун нишонланглар. ¹³Раббийга ёқимли бўлган хушбўй тутатқи сифатида тамоман ёндириш қурбонлигига ўн учта ҳўкиз, иккита қўй, ўн тўртта бир ёшли қўзини келтиринглар. Ҳайвонлар бенуқсон бўлсин.¹⁴Бундан ташқари зайтун мойи аралаштирилган нон бағишлови сифатида ўн учта ҳўкизнинг ҳар бири билан бирга эфанинг ўндан уч қисми бўлган буғдой унини, иккита қўйнинг ҳар бири билан бирга эфанинг ўндан икки қисми бўлган буғдой унини, ¹⁵ўн тўртта қўзининг ҳар бири билан бирга эфанинг ўндан бир қисми бўлган буғдой унини қурбонликка келтиринглар. ¹⁶Шунингдек, доимий тамоман ёндириш қурбонлиги, унинг нон ва суюқлик бағишловларидан ташқари битта такани гуноҳ учун қурбонликка келтиринглар.¹⁷Иккинчи куни эса ўн иккита ҳўкиз, иккита қўй, ўн тўртта бир ёшли бенуқсон қўзини қурбонликка келтиринглар. ¹⁸Улар билан бирга эса низомга кўра ҳўкизлар, қўй ва қўзиларнинг сони бўйича нон ва суюқлик бағишловларини келтиринглар. ¹⁹Шунингдек, доимий тамоман ёндириш қурбонлиги, унинг нон ва суюқлик бағишловларидан ташқари битта такани гуноҳ учун қурбонликка келтиринглар.²⁰Учинчи куни ўн битта ҳўкиз, иккита қўй, ўн тўртта бир ёшли бенуқсон қўзини қурбонликка келтиринглар. ²¹Улар билан бирга эса низомга кўра ҳайвонларнинг сони бўйича нон ва суюқлик бағишловларини келтиринглар. ²²Шунингдек, доимий тамоман ёндириш қурбонлиги, унинг нон ва суюқлик бағишловларидан ташқари битта такани гуноҳ учун қурбонликка келтиринглар.²³Тўртинчи куни ўнта ҳўкиз, иккита қўй, ўн тўртта бир ёшли бенуқсон қўзини қурбонликка келтиринглар. ²⁴Улар билан бирга эса низомга кўра ҳайвонларнинг сони бўйича нон ва суюқлик бағишловларини келтиринглар. ²⁵Шунингдек, доимий тамоман ёндириш қурбонлиги, унинг нон ва суюқлик бағишловларидан ташқари битта такани гуноҳ учун қурбонликка келтиринглар.²⁶Бешинчи куни тўққизта ҳўкиз, иккита қўй, ўн тўртта бир ёшли бенуқсон қўзини қурбонликка келтиринглар. ²⁷Улар билан бирга эса низомга кўра ҳайвонларнинг сони бўйича нон ва суюқлик бағишловларини келтиринглар. ²⁸Шунингдек, доимий тамоман ёндириш қурбонлиги, унинг нон ва суюқлик бағишловларидан ташқари битта такани гуноҳ учун қурбонликка келтиринглар.²⁹Олтинчи куни саккизта ҳўкиз, иккита қўй, ўн тўртта бир ёшли бенуқсон қўзини қурбонликка келтиринглар. ³⁰Улар билан бирга эса низомга кўра ҳайвонларнинг сони бўйича нон ва суюқлик бағишловларини келтиринглар. ³¹Шунингдек, доимий тамоман ёндириш қурбонлиги, унинг нон ва суюқлик бағишловларидан ташқари битта такани гуноҳ учун қурбонликка келтиринглар.³²Еттинчи куни еттита ҳўкиз, иккита қўй, ўн тўртта бир ёшли бенуқсон қўзини қурбон қилинглар. ³³Улар билан бирга эса низомга кўра ҳайвонларнинг сони бўйича нон ва суюқлик бағишловларини келтиринглар. ³⁴Шунингдек, доимий тамоман ёндириш қурбонлиги, унинг нон ва суюқлик бағишловларидан ташқари битта такани гуноҳ учун қурбонликка келтиринглар .³⁵Саккизинчи куни сизларда байрам йиғини бўлсин. Ҳеч қандай иш қилманглар. ³⁶Раббийга ёқимли бўлган хушбўй тутатқи сифатида тамоман ёндириш қурбонлигига битта ҳўкиз, битта қўй ва еттита бир ёшли бенуқсон қўзини қурбонликка келтиринглар,³⁷Улар билан бирга ҳайвонларнинг сони бўйича, низомга кўра нон ва суюқлик бағишловларини келтиринглар. ³⁸Шунингдек, доимий тамоман ёндириш қурбонлиги, унинг нон ва суюқлик бағишловларидан ташқари битта такани гуноҳ учун қурбонликка келтиринглар.³⁹⁴⁰Шундай қилиб, назрни бажариш ва жонбозлик кўрсатишнинг қурбонликларидан ташқари, тамоман ёндириш қурбонликларидан ташқари, нон ва суюқлик бағишловларидан ташқари, тинчлик қурбонлигидан ташқари буларни Раббийга қурбонликка келтиринглар”.

Chapter 30

¹Мусо Раббий унга буюрган барча нарсаларни Исроил ўғилларига айтиб берди. ²Мусо Исроил ўғилларининг қабила бошлиқларига сўзлаб деди: “Мана, Раббий нимани буюрди:³Агар бирор киши Раббийга ваъда берса ёки ўз жони ҳақи онт ичиб, Раббийга қасам ичса, у ўз сўзини бузмаслиги керак, аммо унинг оғзидан чиққан барча нарсани бажариши керак. ⁴Агар аёл киши Раббийга ваъда берса, ёшлигида ўз отасининг уйида ўзи ҳақи онт ичса,⁵отаси унинг ваъдасини ҳамда ўз жони ҳақи ичган онтини эшитса ва унинг отаси бу ҳақида гапирмаса, унда унинг барча ваъдалари амалга ошади ва ўз жони ҳақи ичган ҳар қандай онти амалга ошади.⁶Бироқ агар унинг отаси эшитиб, унга тақиқласа, унда унинг барча ваъдалари ва ўз жони ҳақи ичган онтлари амалга ошмайди ҳамда Раббий уни кечиради, чунки отаси унга тақиқлади. ⁷Агар у ўзини боғлаган қасам ёки оғзидан чиққан сўз унинг бўйнида бўлганида, эрга тегса⁸ва унинг эри буни эшитса, эшитиб, индамаса, унда унинг ваъдалари амалга ошади ҳамда у ўз жони ҳақи ичган онтлари амалга ошади.⁹Агар унинг эри эшитиб, унга тақиқласа ва унинг бўйнида бўлган ваъдаси ҳамда у ўзини боғлаган оғзининг сўзини рад этса, унда улар амалга ошмайди ва Раббий уни кечиради. ¹⁰Бироқ бева ва ажрашганнинг ҳар қандай ваъдаси, улар ўз жонлари ҳаққи қандай онт ичмасинлар амалга ошади. ¹¹Агар аёл ўз эрининг уйида ваъда берган ёки ўз жони ҳақи онт ичиб сўз берган бўлса,¹²ва унинг эри буни эшитиб, бу ҳақида индамаса ҳамда унга тақиқламаса, унда унинг барча ваъдалари амалга ошади ва у ўз жони ҳақи ичган ҳар қандай онти амалга ошади.¹³Агар унинг эри эшитиб, уларни рад этган бўлса, унда унинг оғзидан чиққан барча унинг ваъдалари ва унинг жони ҳақи онтлари амалга ошмайди. Унинг эри уларни йўқ қилиб ташлади ва Раббий уни кечиради. ¹⁴Жонни бўйсундириш учун бериладиган ҳар қандай ваъда ва ҳар қандай қасамли онтни унинг эри тасдиқлаши ва рад этиши мумкин.¹⁵Агар унинг эри кундан кунга бу ҳақида индамаса, унда у бу билан унинг барча ваъдаларини тасдиқлаган бўлади. У хотинининг бўйнида бўлган барча онтларини тасдиқлаган бўлади, чунки у бу ҳақида эшитиб, индамади. ¹⁶Бироқ агар у эшитганидан сўнг, уларни рад этса, унда у унинг гуноҳини ўзига олган бўлади”. ¹⁷Булар ― Раббий Мусога эр ва унинг хотини ўртасидаги, ота ва ёшлигида ўз отасининг уйида бўлган унинг қизи ўртасидаги муносабатлар ҳақида буюрган низомлардир.

Chapter 31

¹Раббий Мусога сўзлаб деди: ²“Мидианликлардан Исроил ўғиллари учун қасос олгин, шундан сўнггина кўз юмган ўз халқингга қўшиласан”.³Мусо халққа сўзлаб деди: “Урушга одамларни қуроллантиринглар, токи улар мидианликлар устидан Раббийнинг қасосини амалга ошириш учун мидианликларга қарши борсинлар. ⁴Исроилнинг барча қабилаларидан, ҳар бир қабиладан минг кишидан урушга юборинглар”. ⁵Шундай қилиб, минглаб исроилликлардан, ҳар бир қабиладан минг кишидан, жами ўн икки минг нафар қуролланган киши урушга ажратилди.⁶Мусо ҳар бир қабиладан минг нафардан қилиб, уларни урушга юборди. Улар билан бирга руҳоний Элеазарнинг ўғли Пинеҳасни урушга юбориб, унинг қўлига муқаддас идишлар ва чалиш учун карнайлар берди. ⁷Раббий Мусога буюрганидек, улар мидианликларга қарши жанг қилдилар ва барча эркакни ўлдирдилар. ⁸Уларнинг ўлдирилганлари орасида мидианликларнинг подшоҳларини, яъни Эви, Рекем, Зур, Ҳур ва Ребани – мидианликларнинг бешта подшоҳини ҳам ўлдирдилар. Шунингдек, улар Беорнинг ўғли Балъамни қилич билан ўлдирдилар.⁹Мидианликларнинг барча аёллари ва уларнинг болаларини эса Исроил ўғиллари асирликка олдилар. Уларнинг бутун чорвасини, барча подаларини, бутун мол-мулкларини ўлжа қилиб олдилар. ¹⁰Улар жойлашган уларнинг барча шаҳарларини, ҳамма қалъаларини оловда ёндирдилар.¹¹Улар одамдан чорвагача, барча қўлга киритилган нарсани ва бутун ўлжани олдилар. ¹²Асирга олинганларни, ўлжани ва қўлга киритилган нарсаларни Мусо ва руҳоний Элеазарнинг олдига, Исроил ўғилларининг жамоаси олдига, Йерихо яқинидаги Йорданнинг бўйида бўлган Мўаб текисликларидаги қароргоҳга олиб келдилар.¹³Мусо, руҳоний Элеазар ва жамоанинг барча ҳокимлари қароргоҳдан юборилганларнинг олдига кутиб олишга чиқдилар. ¹⁴Мусо урушдан келган лашкарбошилардан, мингбошилару юзбошиларидан ғазабланди. ¹⁵Мусо уларга деди: “Нима учун сизлар барча аёлларни тирик қолдирдингизлар?¹⁶Мана, Балъамнинг маслаҳати бўйича улар Исроил ўғиллари Пеҳорга маъқул бўлишга ҳаракат қилиб, Раббийга хиёнат қилишларига сабабчи бўлганлар. Шу сабабли Раббийнинг жамоасига қирғин келган эди. ¹⁷Шундай қилиб, барча ўғил болани ўлдиринглар ва эрининг тўшагида эрини билган барча аёлни ўлдиринглар.¹⁸Эркак тўшагида эркакни билмаган барча қиз болани ўзингиз учун тирик қолдиринглар. ¹⁹Етти кун қароргоҳдан ташқарида бўлинглар. Ҳар қандай одам ўлдирган ва ўлдирилганга тегинган киши ҳам, ўзингиз ҳам, сизларнинг асирларингиз ҳам учинчи ва еттинчи куни покланинглар. ²⁰Барча кийимларингизни, теридан қилинган барча нарсани, таканинг жунидан қилинган ҳамма нарсани ҳамда барча ёғоч идишларни покланглар”.²¹Руҳоний Элеазар урушга борган жангчиларга деди: “Мана, Раббий Мусога буюрган қонуннинг қарори: ²²Олтин, кумуш, мис, темир, қалай, қўрғошин, ²³шунингдек, оловдан ўтказиладиган барча нарсани, улар покланиши учун оловдан ўтказинглар. Бундан ташқари, уларни покловчи сув билан ҳам поклаш керак. Оловдан ўта олмайдиган ҳамма нарсани эса сувдан ўтказинглар. ²⁴Кийимларингизни еттинчи куни ювинглар, покланглар ва шундан сўнггина қароргоҳга киринглар”.²⁵Раббий Мусога сўзлаб деди: ²⁶“Сен, руҳоний Элеазар ва жамоанинг қабилабошилари асирликка олинган ўлжанинг сонини одамдан чорвагача ҳисоблаб чиқинглар. ²⁷Шунда урушга бориб жанг қилганлар билан бутун жамоа ўртасида ўлжани тенг иккига бўлгин.²⁸Урушга борган жангчилардан солиқ ол. Солиқ эса одамларнинг, катта қорамолларнинг, эшакларнинг ҳамда кичик қорамолларнинг ҳар беш юзтасидан биттадан бўлади. ²⁹Буни уларнинг ярмидан олиб, Раббийга қурбонлик келтириши учун руҳоний Элеазарга бер.³⁰Исроил ўғилларининг қолган ярмидан эса одамларнинг, катта қорамолларнинг, эшакларнинг, кичик қорамолларнинг элликтасидан бир улуш миқдорида олиб, буни Раббийнинг Чодирида хизмат қилувчи левитларга бер”. ³¹Мусо ва руҳоний Элеазар Раббий Мусога буюрганидек қилдилар.³²Урушда бўлган одамлар қўлга киритган ўлжадан қолган қолдиқ эса ― олти юз етмиш беш мингта кичик қорамол, ³³етмиш икки мингта катта қорамол, ³⁴олтмиш бир мингта эшак, ³⁵эркак тўшагини билмаган аёлларнинг ҳаммаси бўлиб ўттиз икки минг нафар жон эди.³⁶Ўлжанинг ярми, урушга борганларнинг улуши ― тақсимотга кўра кичик қорамол уч юз ўттиз етти минг беш юзта эди. ³⁷Кичик қорамолдан олти юз етмиш бештаси Раббийга тўлов бўлди. ³⁸Катта қорамол ўттиз олти мингта бўлиб, улардан етмиш иккитаси Раббийга тўлов бўлди.³⁹Эшак ўттиз минг беш юзта бўлиб, улардан олтмиш биттаси Раббийга тўлов бўлди. ⁴⁰Одам ўн олти минг нафар бўлиб, улардан ўттиз икки нафари Раббийга тўлов бўлди. ⁴¹Раббий Мусога буюрганидек, Мусо Раббийга бағишлов тўловларини руҳоний Элеазарга топширди.⁴²Мусо урушда бўлганлардан ажратиб, Исроил ўғилларига берган ўлжанинг ярмини ҳам тақсимлади. ⁴³Жамоанинг улуши бўлган ўлжанинг ярми қуйидагича эди: кичик қорамол уч юз ўттиз етти минг беш юзта, ⁴⁴катта қорамол ўттиз олти мингта, ⁴⁵эшак ўттиз минг беш юзта, ⁴⁶одам ўн олти минг нафар.⁴⁷Мусо Исроил ўғилларининг одамлари ва чорвасидан элликдан бир қисмини олиб, Раббий Мусога буюрганидек, уни Раббийнинг Чодирида хизмат қилувчи левитларга топширди.⁴⁸Ўн минглаб қўшин устидан бошлиқ бўлганлар, мингбошилар, юзбошилар Мусонинг олдига келиб, ⁴⁹Мусога дедилар: “Сенинг қулларинг бизнинг қўл остимизда бўлган жангчиларни ҳисоблаб чиқдилар ва улардан ҳеч ким ҳам қолиб кетмади.⁵⁰Мана, биз Раббийнинг қаршисида жонимиз покланиши учун ҳар бир киши олтиндан нима топса, шу нарсани ― занжирлар, билагузуклар, узуклар, зирак ва осма безакларни Раббийга бағишлов сифатида олиб келдик”. ⁵¹Мусо ва руҳоний Элеазар бу барча олтин буюмларни улардан олдилар.⁵²Мингбошилару юзбошилар томонидан Раббийга бағишловга келтирилган жами олтин ўн олти минг етти юз эллик шеқел эди. ⁵³Жангчиларнинг ҳар бири ўзи учун ўлжа олган эди. ⁵⁴Мусо ва руҳоний Элеазар мингбошилару юзбошилардан олтинни олиб, уни Раббийнинг қаршисига, Исроил ўғилларининг хотираси учун Йиғин Чодирига олиб келдилар.

Chapter 32

¹Рубен ва Гад ўғилларининг чорвалари жуда ҳам кўп эди. Улар Йазер ва Гилъад ери чорва учун яхши жой эканини кўрдилар. ²Гад ва Рубеннинг ўғиллари Мусонинг, руҳоний Элеазарнинг ва жамоа бошлиқларининг олдиларига келиб дедилар: ³“Атарот, Дибон, Йазер, Нимраҳ, Ҳешбон, Елеалеҳ, Себам, Небо ва Беон ерлари⁴яъни, Раббий Исроил жамоаси қаршисида қириб ташлаган ер чорва учун яхши, сенинг қулларингнинг эса чорвалари бор”. ⁵Шундай қилиб, улар: “Агар биз сенинг нигоҳингда илтифот топган бўлсак, ушбу ерни ўз қулларингга мулк қилиб бер ва бизни Йордандан нарига олиб ўтма”,- дедилар.⁶Мусо Гад ва Рубеннинг ўғилларига деди: “Сизнинг биродарларингиз урушга борадилар, сизлар эса шу ерда қоласизларми? ⁷Нима учун сизлар Исроил ўғилларининг юракларини Раббий уларга бераётган ерга боришдан қайтармоқдасизлар?⁸Сизларнинг оталарингиз ҳам мен уларни ерни кўздан кечириб келиш учун Қадеш-Барнеаҳга юборганимда, шундай қилган эдилар. ⁹Улар Эшкол водийсига етиб бориб, ерни кўрганларида, Исроил ўғиллари Раббий уларга бераётган ерга бормасликлари учун уларнинг юракларига ваҳима солдилар.¹⁰Ўша куни Раббийнинг ғазаби алангаланди ва У шундай, деб қасам ичди: ¹¹Мисрдан чиққан, йигирма ёш ва ундан юқори бўлган ушбу одамлар эса Мен Иброҳимга, Исҳоқ ва Ёқубга қасам ичган ерни кўрмайдилар, чунки улар Менга бўйсунмадилар. ¹²Қенизлик Йефуннеҳнинг ўғли Калеб ва Нўн ўғли Йешуа бундан мустасно, чунки улар Раббийга бўйсундилар.¹³Раббийнинг ғазаби Исроилга қарши алангаланди ва Раббийнинг нигоҳида ёвузлик қилган бутун авлод қирилиб кетмагунича, У уларни саҳро бўйлаб қирқ йил олиб юрди. ¹⁴Мана, Раббий ғазабининг қаҳрини Исроилга қарата янада кучайтириш учун оталарингизнинг ўрнига сизлар, гуноҳкорларнинг авлоди кўтарилдингизлар. ¹⁵Агар сизлар Ундан қайтсангизлар, У уни саҳрода яна узоқ муддат қолдиради ва сизлар ушбу бутун халқни ҳалок қиласизлар”.¹⁶Улар унинг олдига келиб дедилар: “Биз бу ерда подаларимиз учун қўй қўтонлари ва болаларимиз учун шаҳарлар қурамиз. ¹⁷Ўзимиз эса, тезда қуролланиб, уларни ўзларининг ерига олиб бормагунимизча Исроил ўғиллари олдидан борамиз. Бизнинг болаларимиз эса, ернинг аҳолисидан ҳимояланиши учун мустаҳкамланган шаҳарларда қолишсин.¹⁸Исроил ўғилларининг ҳар бири ўз улушини қўлга киритмагунича, биз уйларимизга қайтмаймиз. ¹⁹Зеро биз Йорданнинг нариги томонидан ва узоқроғидан улар билан бирга улуш олмаймиз, чунки шарқда, Йорданнинг бу томонидан бизга улуш бўлади”.²⁰Мусо уларга деди: “Агар сизлар шундай қилсангизлар, агар сизлар қуролланиб, Раббийнинг олдида урушга борсангизлар, ²¹Раббий Ўзининг душманларини Ўзининг қаршисидан қириб ташламагунича, сизларнинг ҳар бирингиз қуролланиб, Йорданнинг нариги томонида Раббийнинг олдида борсангизлар ²²ва ер Раббийнинг қаршисида забт этилса, ўшандан сўнг ортга қайтсангизлар, Раббийнинг қаршисида ҳам, Исроилнинг қаршисида ҳам айбдор бўлмайсизлар. Шунда бу ер Раббийнинг қаршисида сизларнинг мулкингиз бўлади.²³Бироқ агарда шундай қилмасангизлар, унда Раббийнинг қаршисида гуноҳ қилган бўласизлар ва гуноҳингиз учун сизларнинг бошингизга тушадиган жазони бошдан кечирасизлар. ²⁴Болаларингиз учун шаҳарлар, қўйларингиз учун қўтонлар қуринглар ва оғизларингиз айтган ишларни бажаринглар”. ²⁵Гад ва Рубеннинг ўғиллари Мусога дедилар: “Сенинг қулларинг хўжайинимиз айтганидек қилади.²⁶Бизнинг болаларимиз, хотинларимиз, подаларимиз, барча чорвамиз шу ерда, Гилъаднинг шаҳарларида қоладилар. ²⁷Сенинг қулларингнинг барчаси эса жангчилар каби қуролланиб, хўжайинимиз айтганидек, Раббийнинг қаршисида урушга борадилар”.²⁸Шундай қилиб, Мусо улар ҳақида руҳоний Элеазарга, Нўн ўғли Йешуага ҳамда Исроил ўғилларининг қабилабошиларига амр бериб, ²⁹шундай деди: “Гад ва Рубеннинг ўғилларининг ҳар бири урушга қуролланиб, Раббийнинг қаршисида сизлар билан Йордандан ўтса ва ер сизларнинг қаршингизда забт этилса, унда уларга Гилъад ерини мулк қилиб беринглар. ³⁰Бироқ агарда улар қуролланиб сизлар билан Йордандан ўтмаса, унда улар сизлар билан бирга Канъан еридан улуш оладилар”.³¹Гад ва Рубеннинг ўғиллари жавоб бериб, дедилар: “Раббий ўз қулларига қандай буюрган бўлса, худди шундай қиламиз. ³²Биз қуролланиб, Раббийнинг олдида Канъан ерига борамиз, бизнинг мулк улушимиз эса Йорданнинг бу томонидан бўлсин”.³³Мусо уларга: “Гад ўғилларига, Рубен ўғилларига ва Юсуфнинг ўғли Манашеҳ қабиласининг ярмига амўрликлар подшоҳи Сихоннинг шоҳлигини, Башан подшоҳи Огнинг шоҳлигини, ернинг шаҳарларини чегаралари билан, бу ернинг шаҳарларини атрофидаги ерлари билан бирга берди”.³⁴Шунда Гаднинг ўғиллари Дибонни, Атаротни, Ароэрни, ³⁵Атрот-Шофанни, Йазерни, Йогбеҳаҳни, ³⁶Бейт-Нимраҳни, Бейт-Ҳаранни, мустаҳкам шаҳарларни ҳамда қўйлар учун қўтонларни қурдилар.³⁷Рубеннинг ўғиллари эса Ҳешбонни, Элеалеҳни, Қиръатаимни, ³⁸Небони, Баал-Меонни, Шибмаҳни қурдилар ва ўзлари қурган шаҳарларга номлар бердилар. ³⁹Манашеҳнинг ўғли бўлмиш Махир ўғиллари эса Гилъадга келиб, уни қўлга олдилар ва у ерда бўлган амўрликларни қувиб юбордилар.⁴⁰Мусо Гилъадни Манашеҳнинг ўғли Махирга берди ва у шу ерда жойлашди. ⁴¹Манашеҳнинг ўғли Йаир бориб, уларнинг қишлоқларини ҳам олди ва уларни “Йаир қишлоқлари”, деб атади. ⁴²Нобаҳ ҳам бориб, Кенатни ҳамда унга қарам бўлган қишлоқларни олиб, уни ўзининг исми билан “Нобаҳ”, деб атади.

Chapter 33

¹Мана – Мусо ва Аҳарўннинг қўл остида Миср еридан ўз қўшинлари билан чиққан Исроил ўғилларининг сафарлари йўналишлари. ²Мусо Раббийнинг амрига биноан уларнинг сафарларига кўра йўналишларини ёзди. Мана – уларнинг сафарларига кўра йўналишлари:³Улар биринчи ойда, биринчи ойнинг ўн бешинчи кунида Рамсесдан йўлга тушдилар. Песаҳнинг кейинги кунида, Исроил ўғиллари буюк қўл остида бутун мисрликларнинг кўз олдида чиқиб кетдилар. ⁴Бу орада мисрликлар Раббий қириб ташлаган барча тўнғичларини дафн этаётган эдилар. Раббий уларнинг худолари устидан ҳам ҳукмни амалга оширган эди.⁵Шундай қилиб, Исроил ўғиллари Рамсесдан йўлга тушдилар ва Суккотда қароргоҳ қурдилар. ⁶Улар Суккотдан йўлга тушдилар ва саҳронинг этагидаги Этамда қароргоҳ қурдилар. ⁷Этамдан йўлга тушиб, Баал-Зефон қаршисидаги Пи-Ҳаҳиротга бурилдилар ва Мигдол қаршисида қароргоҳ қурдилар.⁸Пи-Ҳаҳиротдан йўлга тушиб, денгиз орқали саҳрога ўтдилар ва Этам саҳросида уч кунлик йўл юрдилар ҳамда Мараҳда қароргоҳ қурдилар. ⁹Мараҳдан йўлга тушиб, Элимга келдилар. Элимда ўн иккита сув қудуғи ва етмишта хурмо дарахти бор эди, улар ўша жойда қароргоҳ қурдилар. ¹⁰Улар Элимдан йўлга тушиб, Қизил денгиз бўйида қароргоҳ қурдилар.¹¹Қизил денгиздан йўлга тушдилар ва Зин саҳросида қароргоҳ қурдилар. ¹²Зин саҳросидан йўлга тушдилар ва Дофкаҳда қароргоҳ қурдилар. ¹³Дофкаҳдан йўлга тушдилар ва Алушда қароргоҳ қурдилар. ¹⁴Алушдан йўлга тушиб, Рефидимда қароргоҳ қурдилар. У ерда халқ ичиши учун сув йўқ эди.¹⁵Улар Рефидимдан йўлга тушдилар ва Синай саҳросида қароргоҳ қурдилар. ¹⁶Синай саҳросидан йўлга тушдилар ва Киброт-Хаттаваҳда қароргоҳ қурдилар. ¹⁷Киброт-Хаттаваҳдан йўлга тушдилар ва Ҳазеротда қароргоҳ қурдилар. ¹⁸Ҳазеротдан йўлга тушдилар ва Ритмаҳда қароргоҳ қурдилар.¹⁹Ритмаҳдан йўлга тушдилар ва Риммон-Парезда қароргоҳ қурдилар. ²⁰Риммон-Парездан йўлга тушдилар ва Либнаҳда қароргоҳ қурдилар. ²¹Либнаҳдан йўлга тушдилар ва Риссаҳда қароргоҳ қурдилар. ²²Риссаҳдан йўлга тушдилар ва Кеҳелатаҳда қароргоҳ қурдилар.²³Кеҳелатаҳдан йўлга тушдилар ва Шафер тоғида қароргоҳ қурдилар. ²⁴Шафер тоғидан йўлга тушдилар ва Ҳарадаҳда қароргоҳ қурдилар. ²⁵Ҳарадаҳдан йўлга тушдилар ва Макҳелотда қароргоҳ қурдилар. ²⁶Макҳелотдан йўлга тушдилар ва Таҳатда қароргоҳ қурдилар.²⁷Таҳатдан йўлга тушдилар ва Тараҳда қароргоҳ қурдилар. ²⁸Тараҳдан йўлга тушдилар ва Миткаҳда қароргоҳ қурдилар. ²⁹Миткаҳдан йўлга тушдилар ва Ҳашмонаҳда қароргоҳ қурдилар. ³⁰Ҳашмонаҳдан йўлга тушдилар ва Мосеротда қароргоҳ қурдилар.³¹Мосеротдан йўлга тушдилар ва Бене-Йааканда қароргоҳ қурдилар. ³²Бене-Йаакандан йўлга тушдилар ва Ҳор-Ҳагидгаҳда қароргоҳ қурдилар. ³³Ҳор-Ҳагидгаҳдан йўлга тушдилар ва Йотбатаҳда қароргоҳ қурдилар. ³⁴Йотбатаҳдан йўлга тушдилар ва Эбронаҳда қароргоҳ қурдилар.³⁵Эбронаҳдан йўлга тушдилар ва Эзион-Габерда қароргоҳ қурдилар. ³⁶Эзион-Габердан йўлга тушдилар ва Қадеш бўлган Зин саҳросида қароргоҳ қурдилар. ³⁷Қадешдан йўлга тушдилар ва Эдом ерининг ҳудудидаги Ҳор тоғида қароргоҳ қурдилар.³⁸Руҳоний Аҳарўн Раббийнинг амрига биноан Ҳор тоғига чиқди ва Исроил ўғилларининг Миср еридан чиққанининг қирқинчи йилида, бешинчи ойда, ойнинг биринчи кунида ўша ерда вафот этди. ³⁹Аҳарўн Ҳор тоғида вафот этганида, у бир юз йигирма уч ёшда эди.⁴⁰Канъан ерининг жанубида яшаган канъанлик подшоҳ Арад Исроил ўғилларининг келаётганини эшитди.⁴¹Исроилликлар Ҳор тоғидан йўлга тушдилар ва Залмонаҳда қароргоҳ қурдилар. ⁴²Залмонаҳдан йўлга тушдилар ва Пунонда қароргоҳ қурдилар. ⁴³Пунондан йўлга тушдилар ва Оботда қароргоҳ қурдилар.⁴⁴Оботдан йўлга тушдилар ва Мўабнинг ҳудудидаги Ийем-абаримда қароргоҳ қурдилар. ⁴⁵Ийемдан йўлга тушдилар ва Дибон-Гадда қароргоҳ қурдилар. ⁴⁶Дибон-Гаддан йўлга тушдилар ва Алмон-Диблатайимда қароргоҳ қурдилар.⁴⁷Алмон-Диблатайимдан йўлга тушдилар ва Небонинг олдидаги Абарим тоғларида қароргоҳ қурдилар. ⁴⁸Абарим тоғларидан йўлга тушдилар ва Йерихо қаршисидаги Йордан бўйида бўлган Мўаб текисликларида қароргоҳ қурдилар. ⁴⁹Улар Йордан бўйида Бейт-Йешимотдан Абел-Шиттимгача Мўаб текисликларида қароргоҳ қурдилар.⁵⁰Йерихо қаршисидаги Йордан бўйида, Мўаб текисликларида Раббий Мусога сўзлаб деди: ⁵¹“Исроил ўғилларига эълон қилиб, уларга айтгин: Йордан орқали Канъан ерига ўтганингизда, ⁵²олдингиздан ернинг барча аҳолисини қувиб юборинглар ва уларнинг барча сиғинадиган тасвирларини йўқ қилиб ташланглар, уларнинг барча қуйма бутларини йўқ қилинглар ва уларнинг барча тепаликларини вайрон қилинглар.⁵³Ерни эгаликка олинглар ва унга жойлашинглар, чунки Мен сизларга ушбу ерни эгаликка беряпман. ⁵⁴Ерни қуръа бўйича авлодларингиз орасида улуш қилиб тақсимланг: кўп сонлига кўпроқ улуш беринглар, кам сонлига камроқ улуш беринглар. Кимга қуръага қайси жой тушса, унга ўша ер улуш бўлади. Оталарингизнинг қабилаларига биноан улушларни олинглар.⁵⁵Агар сизлар ернинг аҳолисини олдингиздан қувиб юбормасангизлар, унда улардан қолганлари сизнинг кўзларингиз учун тикан, биқинларингиз учун игна бўладилар ва сиз яшайдиган ерда сизларни сиқадилар. ⁵⁶Ўшанда Мен уларга қилишни ният қилган ишларни сизларга қиламан”.

Chapter 34

¹Раббий Мусога сўзлаб деди: ²“Исроил ўғилларига буюриб, уларга айтгин: Канъан ерига кирганларингизда, сизларга мерос қилиб бериладиган ер мана шу ― Канъан ери ва унинг чегараларидир. ³Сизларнинг жануб томонингиз Эдўм ёнидаги Син саҳросидан бўлади ва сизнинг жанубий чегараларингиз Туз денгизининг чекка қирғоғининг шарқий томонидан ўтиб,⁴чегараларингиз жануб томонга Акраббим тепаликларига йўналади ва Син орқали ўтади. Унинг бўртиқлари жануб томонда Қадеш-Барнеаҳга кетади, у ердан Ҳазар-аддар томонга кетади ва Азмон орқали ўтади. ⁵Чегара Азмондан Миср дарёси томонга кетади ва унинг бўртиқлари денгиз томонга йўналган бўлади.⁶Сизларнинг ғарбий чегарангиз буюк денгиз бўлади. Бу сизнинг ғарбий чегарангиз бўлади.⁷Шимолий чегарангиз бундай бўлади: уни буюк денгиздан Ҳор тоғигача ўтказинглар. ⁸Ҳор тоғидан Ҳаматнинг кириш қисмигача ўтказинглар, чегаранинг бўртиқлари Зедаднинг чегараси бўлади. ⁹Чегара у ердан Зифрон томонга кетади ва унинг бўртиқлари Ҳазар-енан томонда бўлади. Бу сизларнинг шимолий чегарангиз бўлади.¹⁰Ўзингизга шарқий чегарани Ҳазар-енандан Шефамга ўтказинглар, ¹¹чегара Шефамдан Аиннинг шарқий томонидан Риблаҳга кетади. Сўнгра чегара шарқий томондан Киннерет денгизи қирғоқларига тегиб туради. ¹²Сўнг чегара Йордан томонга кетади ва унинг бўртиқлари Туз денгизи томонда бўлади. Мана шу ҳар томондан чегаралари билан сизларнинг ерингиз бўлади”.¹³Мусо Исроил ўғилларига буюриб деди: “Мана шу ― Раббий тўққизта қабилага ҳамда бир қабиланинг ярмига беришни амр қилган ва сизлар қуръага кўра улушларга тақсимлайдиган ер. ¹⁴Чунки авлодига кўра Рубен ўғиллари ва авлодига кўра Гад ўғиллари ҳамда Манашеҳ қабиласининг ярми ўз улушларини олган эдилар: ¹⁵иккита қабила ва ярим қабила Йорданнинг бу томонидан, Йериходан шарққа қараб ўз улушларини олдилар”.¹⁶Раббий Мусога сўзлаб деди: ¹⁷“Сизларга ерни тақсимлаб берадиган эркакларнинг исмлари мана булар: руҳоний Элеазар ва Нўн ўғли Йешуа. ¹⁸Ҳар бир қабиладан биттадан ҳокимни ерни тақсимлаш учун олинглар.¹⁹Мана, ушбу эркакларнинг исмлари: Яҳудонинг қабиласи учун Йефуннеҳ ўғли Калеб. ²⁰Шимўн ўғилларининг қабиласи учун Аммиҳуд ўғли Шомуил.²¹Беняминнинг қабиласи учун Кислон ўғли Элидад. ²²Дан ўғилларининг қабиласи учун Йоглининг ўғли ҳоким Букки. ²³Юсуф ўғиллари ва Манашеҳ ўғилларининг қабиласи учун Эфоднинг ўғли ҳоким Ҳанниэл.²⁴Эфрайим ўғилларининг қабиласи учун Шифтаннинг ўғли ҳоким Кемуэл. ²⁵Забулун ўғилларининг қабиласи учун Парнаҳнинг ўғли ҳоким Элизафан. ²⁶Иссохор ўғилларининг қабиласи учун Аззаннинг ўғли ҳоким Палтиэл.²⁷Ашер ўғилларининг қабиласи учун Шеломенинг ўғли ҳоким Аҳиҳуд. ²⁸Нафтали ўғилларининг қабиласи учун Аммиҳуднинг ўғли ҳоким Педаҳел”. ²⁹Мана шулар – Раббий Исроил ўғилларига Канъан ерида улушларни тақсимлаб беришни буюрган одамлар.

Chapter 35

¹Раббий Ерихо яқинида бўлган Йорданнинг бўйидаги Мўаб текисликларида Мусога сўзлаб деди: ²“Исроил ўғилларига буюр, токи улар ўз мулкларининг улушидан левитларга яшаш учун шаҳарлар берсинлар. Левитларга шаҳарларнинг атрофидаги далаларни ҳам беринглар.³Шаҳарлар уларга ўзлари яшашлари учун бўлади. Далалар эса уларнинг чорваси, мулки ва уларнинг барча тирикчилик эҳтиёжлари учун бўлади. ⁴Сизлар левитларга беришингиз керак бўлган шаҳар четидаги далалар шаҳар деворидан ҳар томонга икки минг тирсак бўлиши керак.⁵Шаҳарнинг ташқарисидан шарқ томонга икки минг тирсак, жануб томонга икки минг тирсак, ғарб томонга икки минг тирсак ва шимол томонга икки минг тирсак ўлчанглар, шаҳар эса ўртасида бўлади. Шаҳарлар четидаги уларнинг далалари мана шундай бўлади.⁶Сизлар левитларга берадиган шаҳарлардан олтита шаҳар бўлсин. Бу эса сизлар одам ўлдирганнинг қочишига имкон берадиган паноҳ жойи бўлади. Булардан ташқари, яна қирқ иккита шаҳар беринглар. ⁷Сизлар левитларга беришингиз керак бўлган шаҳарларнинг ҳаммаси уларнинг далалари билан биргаликда қирқ саккизта шаҳар бўлади.⁸Исроил ўғилларининг мулкидан шаҳарларни бераётганингизда, каттароғидан каттароқ, кичикроғидан кичикроқ беринглар. Ҳар бир қабила, олган улушига қараб ўз шаҳарларидан левитларга беришлари керак”.⁹Раббий яна Мусога сўзлаб деди: ¹⁰“Исроил ўғилларига эълон қилиб, уларга айтгин: Сизлар Канъан ерига Йордандан ўтиб борганингизда, ¹¹сизларда паноҳ шаҳарлари бўладиган шаҳарларни танлаб олинглар, токи одамни қасддан ўлдирмаган қотил ўша ерга қочиб кета олсин.¹²Бу шаҳарлар сизларга қасоскордан паноҳ жойи бўлади, токи одам ўлдирган киши судда жамоанинг олдида ҳозир бўлгунича ўлдирилмасин. ¹³Сизлар беришингиз керак бўлган шаҳарлар, паноҳ шаҳарлари сизларда олтита бўлиши керак.¹⁴Учта шаҳарни Йорданнинг бу томонидан беринглар, учта шаҳарни Канъан еридан беринглар. Улар паноҳ шаҳарлари бўлиши керак. ¹⁵Ушбу олтита шаҳар Исроил ўғиллари учун, мусофир ва сизларнинг орангиздаги кўчманчи киши учун паноҳ жойи бўлади, токи одамни қасддан ўлдирмаган ҳар қандай қотил у ерга қочиб кета олсин.¹⁶Агар кимдир бошқа бировни темир асбоб билан урса-ю, у ўлиб қолса, унда у қотилдир. Қотилни ўлимга ҳукм қилиш керак. ¹⁷Агар кимдир бошқа бировни қўлидаги тош билан ўлиши мумкин даражада урса ва у ўлса, унда у қотилдир. Қотилни ўлимга ҳукм қилиш керак. ¹⁸Агар ёғоч қурол билан ўлиши мумкин даражада урса ва у ўлса, унда у қотилдир. Қотилни ўлимга ҳукм қилиш керак.¹⁹Қон учун қасос олувчининг ўзи қотилни ўлдириши мумкин: у уни учратган заҳоти уни ўлдириши мумкин. ²⁰Агар кимдир бошқасини нафратланганидан итариб юборса ёки ёвуз ният билан унга ниманидир отса ва у ўлса, ²¹ёки душманликдан уни қўли билан ўладиган даражада урса ва у ўлса, унда урганни ўлимга ҳукм қилиш керак: у қотилдир. Қон учун қасос олувчи қотилни учратган заҳоти ўлдириши мумкин.²²Агар у уни ҳеч қандай душманликсиз бехосдан итариб юборса, ёки ёвуз ниятсиз унга ниманидир отиб юборса, ²³ёки ўлдириши мумкин бўлган қандайдир тошни унинг устига уни кўрмасдан тушириб юбориб уни ўлдириб қўйса, лекин у унинг душмани бўлган бўлмаса ва унга ёмонлик истаган бўлмаса,²⁴унда жамоа қотил ва қон учун қасос олувчининг ўртасида қуйидаги қарорга кўра ҳукм чиқариши керак: ²⁵Жамоа қотилни қон учун қасос олувчининг қўлидан қутқариши керак. Жамоа уни у қочиб кетган паноҳ шаҳрига қайтариб юбориши керак, токи муқаддас мой билан мойланган буюк руҳоний ўлгунига қадар у ўша ерда яшаб турсин.²⁶Агар қотил ўзи қочиб кетиб, паноҳ шаҳрининг чегарасидан чиқса, ²⁷ва қон учун қасос олувчи у паноҳ шаҳрининг чегараларидан ташқарида уни топса ҳамда қон учун қасос олувчи бу қотилни ўлдирса, унда қон тўкилишининг айби унда бўлмайди. ²⁸Чунки қотил буюк руҳонийнинг ўлимигача паноҳ шаҳрида яшаши керак эди, буюк руҳонийнинг ўлимидан сўнг қотил ўз мулки бўлган ерга қайтиши керак эди.²⁹Бу сизларнинг барча турар жойларингизда, сизнинг авлодларингиз оша қонуний низом бўлсин. ³⁰Агар кимдир бошқа бировни ўлдириб қўйса, унда қотилни гувоҳларнинг сўзларига кўра ўлдириш керак. Лекин уни ўлимга ҳукм қилиш учун битта гувоҳ етарли эмас.³¹Одамнинг ўлимида айбдор бўлган қотилнинг жони учун тўлов олманглар, аммо уни албатта ўлимга маҳкум этинглар. ³²Паноҳ шаҳрига қочиб кетган одам буюк руҳонийнинг ўлимигача ўз ерида яшаши учун қайтиб келишига рухсат беришга у учун тўлов олманглар.³³Шундай қилиб, ўзингиз яшайдиган ерни булғаманглар. Чунки қон ерни булғайди ва ер унга тўкилган қондан уни тўкканнинг қони билан тозаланади. ³⁴Сизлар яшаётган ерингизни булғамаслигингиз керак, чунки унинг орасида Мен яшамоқдаман. Мен Раббий Исроил ўғилларининг орасида яшайман”.

Chapter 36

¹Юсуф ўғилларининг авлодларидан Манашеҳ ўғли, Махер ўғли бўлмиш Гилъад ўғилларининг авлодларидан оилабошилар келиб, Мусонинг олдида ва Исроил ўғилларининг қабилабошилару ҳокимларининг олдида сўзлаб, ²дедилар: “Раббий бизнинг хўжайинимизга Исроил ўғилларига ерни қуръага кўра мерос қилиб беришни буюрган эди ва бизнинг хўжайинимизга Раббий томонидан бизнинг биродаримиз Зелофеҳаднинг улушини унинг қизларига бериш буюрилган эди.³Агар улар Исроил ўғилларининг бошқа бир қабиласидан бўлган ўғилларга турмушга чиқсалар, унда уларнинг улуши бизнинг оталаримизнинг улушидан олиб қўйилади ва улар ўтадиган қабиланинг улушига қўшилади ҳамда қуръа бўйича бизга тушган улушдан ажратиб олинади. ⁴Ҳаттоки, Исроил ўғилларининг юбилейи бўлганида, уларнинг улуши улар ўтадиган қабиланинг улушига қўшилади ва бизнинг оталаримиз қабиласининг улушидан уларнинг улуши ажратиб олинади”.⁵Мусо Раббийнинг сўзига кўра Исроил ўғилларига буюриб, деди: “Юсуф ўғилларининг қабиласи тўғри айтяпти. ⁶Мана, Раббий Зелофедаҳнинг қизлари ҳақида нимани буюради: Улар ўзлари хоҳлаганга турмушга чиқишлари мумкин, фақатгина ўз оталари қабиласининг авлодига турмушга чиқишлари керак.⁷Шунда Исроил ўғилларининг улуши қабиладан қабилага ўтмайди. Чунки Исроил ўғилларининг ҳар бири ўз оталари қабиласининг улушига боғлиқ бўлиши керак.⁸Исроил ўғилларининг қабилаларида улушга эга бўлган ҳар қандай қиз ўз отасининг қабиласининг авлодидан бўлган кишига турмушга чиқиши керак, токи Исроил ўғилларининг ҳар бири ўз оталарининг улушини мерос қилиб олсинлар ⁹ва улуш бир қабиладан бошқа қабилага ўтмасин, чунки Исроил ўғилларининг қабилаларидан ҳар бир киши ўз улушига боғлиқ бўлиши керак”.¹⁰Раббий Мусога қандай буюрган бўлса, Зелофеҳаднинг қизлари худди шундай қилдилар. ¹¹Зелофеҳаднинг қизлари Махлаҳ, Тирзаҳ, Хоглаҳ, Милкаҳ ва Ноаҳ ўз амакиларининг ўғилларига турмушга чиқдилар. ¹²Улар Юсуфнинг ўғли Манашеҳ ўғилларининг авлодларига турмушга чиқдилар ва уларнинг улуши оталари авлодининг қабиласида қолди.¹³Мана шулар – Раббий Мусо орқали Йерихо яқинидаги Йордан бўйида бўлган Мўаб текисликларида Исроил ўғилларига берган амрлар ва қарорлардир.

Deuteronomy

Chapter 1

¹Мана булар ― Мусо Йордан ортида барча Исроилликларга айтган сўзлардир. У бу сўзларни саҳрода, Порон ва Тофел, Лабан ва Ҳазерот ҳамда Дизаҳаб оралиғидаги, Суфнинг рўпарасидаги текисликда айтди. ²Бу текислик ― Сеир тоғидан Қадеш-Барнеаҳга бориш йўлида Хоребдан ўн бир кунлик йўл масофасида жойлашган.³Қирқинчи йилнинг ўн биринчи ойида, ойнинг биринчи кунида, Мусо Исроил ўғилларига Раббийнинг уларга амр берган барча нарсасини гапирди. ⁴У Ҳешбонда яшайдиган амўрликларнинг подшоҳи Сихон ва Эдрийдаги Аштаротда яшайдиган Ог подшоҳини қатл этганидан кейин⁵Йордан ортида, Мўаб ерида, Мусо бу қонунни эълон қилиб деди: ⁶“Раббий Худойимиз Хоребда бизга сўзлаб деди: Бу тоғда узоқ яшадингизлар.⁷Энди ўгирилинглар, йўлга чиқинглар ва амўрликларнинг тоғига ҳамда уларнинг барча қўшниларига: текисликка, тепаликка, пастликка, жанубга, денгиз бўйидаги Канъан ери ҳамда Лебанонга, буюк дарё ― Фурот дарёсигача боринглар. ⁸Мана, бу ерни Мен сизларга беряпман. Боринглар, Раббий оталарингиз Иброҳим, Исҳоқ ва Ёқубга ҳамда улардан кейин уларнинг наслига беришга қасам ичган ерни эгалланглар.⁹Мен ўшанда сизларга: Мен сизларни ёлғиз ўзим олиб бора олмайман, деб айтган эдим. ¹⁰Раббий Худойингиз сизларни кўпайтирди. Мана, энди сизлар самодаги юлдузлар каби кўпайдингизлар. ¹¹Раббий, оталарингизнинг Худоси эса сизларни ҳозиргидан кўра минг баробар кўпайтирсин ва ваъда берганидек, сизларга барака берсин.¹²Қандай қилиб мен бир ўзим сизларнинг юкларингизни, ташвишлару низоларингизни кўтара оламан? ¹³Ўз қабилаларингиздан доно, ақлли ва синалган кишиларни танланглар, мен эса уларни бошлиқларингиз этиб тайинлайман. ¹⁴Сизлар менга жавоб бериб: Яхши ишни қилишни буюряпсан, дедингизлар.¹⁵Мен қабилаларингиздан бошлиқларни, доно ва синалган кишиларни олиб, уларни устиларингиздан бошлиқлар, мингбошилар, юзбошилар, элликбошилар, ўнбошилар ҳамда нозирлар қилиб тайинладим. ¹⁶Мен ўша пайтда ҳакамларингизга буйруқ бериб шундай деган эдим: Биродарларингизга қулоқ солинглар ва биродар билан биродарни ҳам, у билан бўлган мусофирни ҳам одилона ҳукм қилинглар.¹⁷Судда юзхотирчилик қилманглар, кичикни ҳам, каттани ҳам тингланглар. Одамнинг юзидан қўрқманглар, чунки суд – Худонинг ишидир. Сизлар учун қийин бўлган ишни эса менга етказинглар ва мен уни эшитаман. ¹⁸Шундай қилиб, сизлар қилишингиз керак бўлган ҳамма иш ҳақида мен ўша пайтда сизларга амр берган эдим.¹⁹Биз Хоребдан йўлга чиқиб, Раббий Худойимиз буюрганидек, амўрликларнинг тоғи йўлидаги сизлар кўрган бу буюк ва қўрқинчли саҳродан ўтдик ва Қадеш-Барнеаҳга келдик.²⁰Мен сизларга дедим: Раббий Худойимиз бизга бераётган амўрликларнинг тоғига энди келдингизлар. ²¹Сенинг Раббий Худойинг, мана бу ерни сенга бермоқда. Бор, оталарингнинг Раббий Худоси сенга айтганидек, уни қўлга киритгин. Қўрқма ва ваҳимага тушма.²²Лекин сизларнинг ҳаммаларингиз менинг олдимга келиб: Ерни текширишлари ва биз борадиган йўл ҳақида ҳамда биз борадиган шаҳарлар ҳақида бизга хабар олиб келишлари учун ўзимиздан олдин одамларни юборамиз, деб айтдингизлар. ²³Бу гап менга ёқди ва мен сизларнинг ораларингиздан, ҳар бир қабиладан биттадан, ўн икки нафар одамни олдим. ²⁴Улар бориб, тоққа чиқдилар ва Эшкол водийсига бориб, уни кўздан кечирдилар.²⁵У ернинг ҳосилларидан қўлларига олиб, бизга буларни олиб келдилар. Шунингдек, бизга хабар олиб келиб: Раббий Худойимиз бизга бераётган ер яхши ердир, дедилар.²⁶Лекин сизлар боришни истамадингизлар ва Раббий Худойингизнинг амрига қаршилик қилдингизлар. ²⁷Сизлар чодирларингизда нолидингизлар ва дедингизлар: Раббий биздан нафратлангани учун бизни амўрликларнинг қўлларига топшириш ва қириб ташлаш мақсадида бизни Миср еридан олиб чиқди. ²⁸Биз қаерга борамиз? Бизнинг биродарларимиз: Бу халқ биздан кўра кўпроқ ва баландроқ, шаҳарлари катта ва осмон қадар истеҳкомларга эга. Биз у ерда Анакнинг ўғилларини ҳам кўрдик,- деб юракларимизга умидсизлик солди.²⁹Шунда мен сизларга дедим: Улардан қўрқманглар ва чўчиманглар. ³⁰Сизларнинг Раббий Худойингиз олдингиздан боряпти. У сизлар учун жанг қилади. Мисрда сизларнинг кўз олдингизда қилган ишлари каби, ³¹мана, шу саҳрода сизлар кўрганингиздай, худди одам ўз ўғлини кўтариб юрганидек, Раббий Худойингиз сизлар юрган барча йўлларингизда, сизлар шу жойга келганингизча сизларни кўтариб юргани каби сизлар учун жанг қилади.³²Шунда ҳам, сизлар Раббий Худойингизга ишонмадингизлар. ³³У сизларнинг қароргоҳ қуришингиз учун жой излашга сизлардан олдинда борди. Сизлар юришингиз керак бўлган йўлни кўрсатиш мақсадида У тунда оловда, кундузи эса булутда юрган эди.³⁴Раббий сизларнинг гапларингизни эшитиб ғазабланди ва қасам ичиб, деди: ³⁵Мен оталарингизга бераман, деб қасам ичган яхши ерни бу ёвуз авлод одамларидан ҳеч бири кўрмайди. ³⁶Фақат Йефуннеҳнинг ўғли Калеб уни кўради. У оёқ босиб юрган ерни унга ва унинг фарзандларига бераман, чунки у Раббийга тўлиқ эргашди.³⁷Раббий сизлар сабабли мендан ҳам ғазабланиб, деди: Сен ҳам у ерга кирмайсан, ³⁸сенинг олдингда бўлган Нўннинг ўғли Йешуа у ерга киради. Уни тасдиқлаб қўй, чунки у ерни эгаллашга Исроилни бошлаб боради.³⁹Сизлар: Душманларга ўлжа бўлади, деб айтган фарзандларингиз ва ҳозирда эзгулик ҳамда ёвузликни билмайдиган ўғилларингиз у ерга киради. Мен уларга у ерни бераман ва улар уни эгаллайдилар. ⁴⁰Сизлар эса бурилиб, Қизил денгиз йўли бўйлаб саҳро томонга йўл олинглар.⁴¹Ўшанда сизлар менга жавоб бериб: Биз Раббийга қарши гуноҳ қилдик. Раббий Худойимиз бизга буюрганидек, борамиз ва курашамиз, дедингизлар. Ўшанда ҳар бирингиз жанг қуролини белингизга боғлаб тоққа чиқишга шайландингизлар. ⁴²Лекин Раббий менга деди: Уларга айтгин: Душманларингиз сизларни қириб ташламаслиги учун тоққа чиқманглар ва жанг қилманглар, чунки Мен сизларнинг ораларингизда йўқман.⁴³Мен сизларга айтдим, лекин сизлар қулоқ солмадингизлар ва Раббийнинг амрига қарши бориб ўжарлик қилиб, тоққа чиқдингизлар. ⁴⁴Ўша тоғда яшовчи амўрликлар сизларга қарши чиқиб, арилар таъқиб қилгани каби сизларни таъқиб қилдилар ва Сеирда то Хормаҳгача сизларни қириб ташладилар.⁴⁵Сизлар эса қайтиб келиб, Раббий олдида кўз ёш тўкдингизлар, лекин Раббий овозингизни эшитмади ва қулоқ солмади. ⁴⁶Шунда сизлар Қадешда турган вақтингизга кўра, анча вақт қолиб кетдингизлар.

Chapter 2

¹Сўнгра биз бурилиб, Раббий менга айтганига кўра Қизил денгиз йўли бўйлаб, саҳро томон йўл олдик ва кўп вақт Сеир тоғи атрофида айландик. ²Раббий менга сўзлаб деди: ³Бу тоғ атрофида айланиб юрганингиз етар, энди шимол томонга бурилинглар.⁴Халққа буюриб, айтгин: Сизлар Сеирда яшовчи биродарларингиз – Эсовнинг ўғиллари ҳудудидан ўтасизлар. Улар сизлардан қўрқиб қоладилар, аммо диққат қилинглар: ⁵улар билан жанг қилманглар. Чунки Мен сизларга уларнинг еридан оёқ кафтидек ҳам ерни бермайман, чунки Мен Сеир тоғини Эсовга мулк қилиб берганман.⁶Улардан озиқ-овқатларни кумушга сотиб олиб енглар, сувни ҳам сотиб олиб ичинглар. ⁷Чунки Раббий Худойингиз қўлингизнинг ҳар бир ишида сизларга барака берди. У сизларнинг бу улкан саҳродаги юрган йўлингизни билади. Мана, қирқ йил давомида Раббий Худойингиз сизлар билан биргадир, сизлар ҳеч нарсага муҳтож бўлмадингизлар.⁸Биз Элат ва Эзион-Габердан текислик йўли билан юриб, Сеирда яшовчи биродарларимиз Эсовнинг болалари ёнидан ўтдик ва бурилиб, Мўаб саҳроси томон йўл олдик.⁹Раббий менга деди: Мўабликларни қуршаб олманглар ва уларни жангга қўзғатманглар,чунки уларнинг еридан бир парчасини ҳам сизларга эгаликка бермайман. Чунки Мен Ар ерини Лўтнинг болаларига мулк қилиб берганман.¹⁰Илгари бу ерда Анакнинг авлоди каби баланд бўйли, буюк ва кўп сонли халқ бўлган эйимликлар яшар эди. ¹¹Улар Анакнинг авлоди каби рафаликлар ҳисобланар эдилар. Мўабликлар эса уларни эйимликлар, деб аташар эди.¹²Сеирда эса илгари хорийликлар яшар эдилар. Исроил халқи Раббий уларга берган, улар мерос қилиб олган ерида қилгани каби Эсов ўғиллари ҳам хорийликларни қувиб юборган, уларни қириб ташлаган ва уларнинг ерларида ўрнашган эдилар.¹³Шундай қилиб, туринглар ва Зеред водийсидан ўтинглар. Биз эса Зеред водийсидан ўтдик. ¹⁴Биз Қадеш-Барнеаҳдан Зеред водийсига ўтганимизча, ўттиз саккиз йил вақт ўтди. Раббий қасам ичганидек, қўшин ичидан жангга қатнашишга қодир авлоднинг барчаси ўлиб кетди. ¹⁵Чунки уларнинг ҳаммалари ўлиб кетгунича, уларни халқ орасидан қириб ташлаш учун Раббийнинг қўли уларга қарши эди.¹⁶Жангга қатнашишга қодир авлоднинг барчаси қирилиб, халқ орасидан ўлиб кетганидан кейин, ¹⁷Раббий менга сўзлаб деди: ¹⁸Эндиликда Мўаб юрти ҳудуди бўлмиш Арни кесиб ўтяпсан ¹⁹ва Аммўн халқига яқинлашяпсан. Уларни қуршаб олма ва улар билан жанг қилма, чунки Мен Аммўн ўғилларининг еридан сенга мулк бермайман, чунки уни Лўтнинг болаларига мулк қилиб берганман.²⁰Бу ер ҳам рафаликлар ери саналар эди. Илгари унда рафаликлар яшар эдилар, аммўнликлар эса уларни замзўмликлар, деб атар эдилар. ²¹Бу халқ ҳам Анакнинг авлоди каби буюк, кўп сонли ва баланд бўйли халқ эди. Лекин Раббий уларни Лўтнинг болалари юзи қаршисида қириб ташлади ва Лўтнинг ўғиллари уларни қувиб чиқариб, уларнинг ўрнида жойлашдилар. ²²Раббий Сеирда яшовчи Эсов болаларига ҳам худди шундай қилди: уларнинг юзи қаршисидан хорийликларни қириб ташлади. Улар хорийликларни қувиб чиқардилар ва уларнинг жойларида ўрнашиб, ҳозиргача яшамоқдалар.²³Кафтўрдан чиққан кафтўрликлар қишлоқларда Ғазогача яшаган авимликларни қириб ташладилар ва уларнинг ўрнига ўрнашдилар.²⁴Энди туринглар, йўлга чиқинглар ва Арнон дарёсидан ўтинглар. Мана, Мен Ҳешбон подшоҳи, амўрлик Сихонни ва унинг ерини сенинг қўлингга топширяпман. Уни эгаллашни бошла ва у билан жанг қил. ²⁵Шу бугундан бошлаб, Мен бутун осмон остидаги халқларда сенга нисбатан қўрқув ва ваҳима қўзғатишни бошлайман, сен ҳақингда эшитганлар сендан титраб, ваҳимага тушадилар.²⁶Мен Кедемўт саҳросидан Ҳешбон подшоҳи Сихонга тинчлик сўзлари билан элчилар юбориб, шундай дедим: ²⁷Сенинг ерингдан ўтишимга ижозат бер. Мен на ўнгга, на чапга бурилмасдан катта йўлдан ўтаман.²⁸Менга тановул қилишим учун озиқни кумушга сот, ичишим учун сувни ҳам кумушга сот, мен фақат оёғим билан ерингдан ўтаман. ²⁹Сеирда яшовчи Эсовнинг авлодлари ҳамда Арда яшовчи мўабликлар ҳам бизга шундай қилишди, токи Йордандан ўтиб Раббий Худойимиз бизга бераётган ерга етиб борайлик.³⁰Лекин Ҳешбон подшоҳи Сихон унинг еридан ўтишимизга рухсат бермади, чунки сенинг Раббий Худойинг ҳозир кўриниб турганидек, уни қўлингга топшириш учун унинг руҳини қаттиқлаштирди ва юрагини тош қилди. ³¹Раббий менга: Мана, Мен Сихон ва унинг ерини сенга беришни бошладим. Унинг ерини эгаллашни бошла, деди.³²Сихон Йаҳазда ўзининг бор халқи билан бизга қарши чиқди. ³³Раббий Худойимиз уни қўлимизга топширди ва бизлар уни, унинг ўғилларини ҳамда бор халқини қириб ташладик.³⁴Шу вақтда биз унинг барча шаҳарларини қўлга киритдик. Биз барча шаҳарларни, эркакларни, аёллару болаларни қириб ташладик, ҳеч кимни тирик қолдирмадик. ³⁵Фақат ўлжага чорваларини ва биз қўлга киритган шаҳарлардаги ўлжаларни олдик.³⁶Арнон дарёси қирғоғидаги Ароэрдан ва водийдаги шаҳардан Гилъадгача биз забт этмаган битта ҳам шаҳар қолмади, Раббий Худойимиз ҳаммасини қўлимизга топширди. ³⁷Фақат сизлар Аммўн ўғилларининг ерига, Йаббоқ дарёси яқинидаги жойларга, тоғдаги шаҳарларга ва Раббий Худойимиз буюрмаган бирор ерга кирмадингиз.

Chapter 3

¹Сўнгра биз у ердан бурилиб, Башан томон йўл олдик. Башан подшоҳи Ог Эдрий ёнида ўзининг барча одамлари билан бизга қарши жангга чиқди. ²Шунда Раббий менга: Ундан қўрқма, чунки уни, унинг барча одамларини ҳамда бор ерини сенинг қўлингга топшираман. Сен эса Ҳешбонда яшаган аморий подшоҳи Сихонни нима қилган бўлсанг, буни ҳам шундай қиласан, деди.³Бизнинг Раббий Худойимиз Башан подшоҳи Огни ва унинг бор халқини бизнинг қўлимизга топширди. Бизлар уни қириб ташладик, бирорта ҳам тирик жон қолмади. ⁴Ўшанда биз унинг барча шаҳарларини қўлга киритдик. Биз улардан тортиб олмаган бирорта ҳам шаҳар қолмади. Башанлик Огнинг шоҳлиги бўлмиш Аргобнинг бутун вилоятини – олтмишта шаҳарни қўлга киритдик.⁵Бу шаҳарларнинг ҳаммаси баланд деворлар, дарвозалару тамбалар билан мустаҳкамланган эди. Бундан ташқари, мустаҳкамланмаган жуда кўп шаҳарлар бор эди. ⁶Биз Ҳешбон подшоҳи Сихон билан қилганимиздек, уларни ҳам тўлиқ қириб ташладик, ҳар бир шаҳардаги эркакларни, аёллару болаларни тўлиқ қириб ташладик. ⁷Лекин барча чорвани ва шаҳарларда қўлга киритган нарсаларни ўзимизга ўлжага олдик.⁸Ўша вақтда биз амўрликларнинг иккита подшоҳининг қўлидан Йорданнинг бу томонидаги, Арнон дарёсидан то Ҳермон тоғигача бўлган ерни олдик. ⁹Сидўнликлар Ҳермонни Шириўн, амўрликлар эса уни Шенир, деб атайдилар. ¹⁰Шунингдек, биз текисликда жойлашган барча шаҳарларни, бутун Гилъадни, бутун Башанни, Салкаҳ ва Эдрийгача башанлик Огнинг шоҳлигининг шаҳарларини олдик.¹¹Чунки рафаликлардан фақат Башан подшоҳи Ог қолган эди. Мана, унинг тўшаги – темир тўшак ҳозир ҳам Аммўн ўғилларидаги Раббаҳдадир. Унинг узунлиги эркакларнинг тирсаги бўйича тўққиз тирсак, эни эса тўрт тирсак эди.¹²Ўша вақтда биз Арнон дарёси бўйидаги Ароэрдан бошлаб шу ерни қўлга киритдик. Гилъад тоғининг ярмини унинг шаҳарлари билан мен Рубен ва Гаднинг қабиласига бердим. ¹³Огнинг шоҳлиги бўлмиш Гилъаднинг қолган қисмини ва бор Башанни, Аргобнинг бутун вилоятини бор Башан билан бирга Манашеҳ қабиласининг ярмига бердим.¹⁴Манашеҳнинг ўғли Йаир эса Гешур ва Маақаҳ чегараларигача бутун Аргоб вилоятини олди. У Башанни ўз исми билан Йаир қишлоқлари, деб атади. Улар ҳозиргача шундай аталади.¹⁵Махирга эса мен Гилъадни бердим. ¹⁶Мен Гилъаддан бошлаб, то Арнон дарёсигача водийнинг ярмини ва Аммўн ўғилларининг чегараси бўлмиш Йаббоқ дарёсигача бўлган ерларни Рубен ва Гад қабиласига бердим.¹⁷Шунингдек, текисликни ва чегара бўлмиш Йорданни, то Киннеретдан текисликнинг денгизигача, шарқ томонда Писгаҳ тоғининг этагидаги Туз денгизигача бўлган ҳудудни ҳам уларга бердим.¹⁸Ўша вақтда мен Рубен ва Гад қабиласига буюриб дедим: Раббий Худойингиз сизларга бу ерни мулк қилиб берди. Жангга қодир бўлганларнинг ҳаммаси қуролланиб Исроилнинг ўғиллари – биродарларингиздан олдинда боринглар,¹⁹фақат хотинларингиз, болаларингиз ва чорвангиз мен сизларга берган шаҳарларингизда қолсин. ²⁰Раббий сизларга берганидек, биродарларингизга ҳам ором берганидан кейин, улар Раббий Худойингиз уларга Йорданнинг у томонидан бераётган ерни мулк қилиб олганларидан кейин, сизларнинг ҳар бирингиз мен сизларга берган ўз ерингизга қайтасизлар.²¹Ўшанда мен Нўн ўғли Йешуага буюриб дедим: Раббий Худойингиз бу иккала подшоҳга қилган барча ишларни кўзларинг кўрди. Сен орасидан ўтадиган барча шоҳликларни Раббий худди шундай қилади. ²²Улардан қўрқманглар, чунки Раббий Худойингизнинг Ўзи сизлар учун жанг қилади.²³Ўша пайтда мен Раббийга ибодат қилиб, дер эдим: ²⁴Раббий Худо, Сен Ўз қулингга Ўзингнинг буюклигингни ва кучли қўлингни кўрсатишни бошладинг. Чунки самода ёки ерда қандай худо борки, Сенинг қудратингдек қудрат билан Сенинг ишларингдек ишларни қила олса? ²⁵Мен ўтиб Йордан ортидаги ажойиб ерни, ўша гўзал тоғ ва Лебанонни кўришимга рухсат бер.²⁶Лекин Раббий сизлар сабабли мендан ғазабланди, сўзларимга қулоқ солмади. Раббий менга деди: Етар, энди Менга бу ҳақида бошқа гапирма, ²⁷Писгаҳнинг чўққисига чиққин ва ўз кўзларинг билан ғарб, шимол, жануб ва шарқ томонга қарагин. Ўз кўзларинг билан кўргин, чунки сен Йорданнинг у томонига ўтмайсан.²⁸Лекин Йешуага насиҳат қил, унга далда бериб, уни мустаҳкамла. Чунки у бу халқни бошқариб боради ва сен кўрадиган ерни уларга улушларга бўлиб беради. ²⁹Шундай қилиб, биз Бейт-Пеор қаршисидаги водийда тўхтадик.

Chapter 4

¹Шундай қилиб, эй, Исроил, мен сенга бажаришни ўргатаётган низомлару қонунларни эшит, токи сизлар ҳаёт бўлинглар ва оталарингизнинг Раббий Худоси сизларга бераётган ерга бориб, уни мерос қилиб олинглар. ²Сизларга амр бераётган сўзларимга ҳеч нарса қўшманглар ва ундан олиб ташламанглар. Мен сизларга амр бераётган Раббий Худойингизнинг амрларини бажаринглар.³Раббий Беал-Пеҳорни нима қилганини кўзларингиз кўрди. Раббий Худойингиз Бейт-Пеорга эргашган ҳар бир одамни ораларингиздан қириб ташлади. ⁴Лекин сизлар, Раббий Худойингизга ёпишганларнинг ҳаммаси ҳозиргача тириксизлар.⁵Мана, мен Раббий Худойим менга амр берганидек, сизларга низомлару қонунларни ўргатдим, токи сизлар эгалик қилишингиз учун бораётган ерда шу амрларни бажаринглар. ⁶Шундай қилиб, уларни асранглар ва бажаринглар, чунки халқларнинг кўз ўнгида сизларнинг донолигингиз ва идрокингиз шундадир. Улар бу барча низомларни эшитиб, дейдилар: Ҳақиқатан ҳам, фақат мана шу буюк халқ доно ва идроклидир.⁷Чунки бирор бошқа буюк халқ бормики, Раббий Худойимиз уни қачон чақирсак, бизга яқин бўлганидек унинг худолари яқин бўлса? ⁸Ёки бирор буюк халқ бормики, унинг мен сизларга бугун тақдим қилаётган бу қонун каби одил низомлару қонунлари бўлса?⁹Фақат эҳтиёт бўлинглар ва жонларингизни жуда асранглар, токи кўзларингиз кўрган ишларни унутманглар ва булар ҳаётингизнинг ҳамма кунларида юрагингиздан чиқмасин, балки уларни ўғилларингизга ва ўғилларингизнинг ўғилларига айтиб беринглар. ¹⁰Айниқса, сизлар Хоребда Раббий Худойингизнинг қаршисида турганингизда, Раббий менга: Менга халқни йиққин ва Мен уларга сўзларимни эшиттираман, токи улар ердаги ҳаётларининг ҳамма кунларида Мендан қўрқишни ўрганишсин ва ўғилларига ўргатишсин, деган кун ҳақида ўз ўғилларингизга айтиб беринглар.¹¹Сизлар яқинлашиб, тоғнинг тагида турдингизлар. Тоғ эса само қадар кўтарилган оловда ёнар эди. Қоронғилик, булут ва зулмат ҳукм сурар эди. ¹²Шунда Раббий сизларга олов ичидан гапирди. Сизлар Унинг сўзларининг овозини эшитдингизлар, лекин қиёфасини кўрмадингизлар, фақат овозни эшитдингизлар.¹³У сизларга бажаришни амр берган Ўзининг аҳдини – Ўнта амрни эълон қилди. У уларни иккита тош лавҳага ёзди. ¹⁴Ўшанда Раббий менга низомлару қонунларни сизларга ўргатишимни буюрди, токи сизлар эгалик қилишингиз учун бораётган ерда уларни бажаринглар.¹⁵Шунинг учун қалбларингизда қаттиқ сақланглар: Раббий сизларга Хоребда олов ичидан гапирган кунда сизлар ҳеч қандай қиёфани кўрмадингизлар, ¹⁶токи сизлар бузилиб, ўзингизга эркак ёки аёл кўринишидаги, бирор шаклдаги ўйма бут ясаманглар – ¹⁷ердаги бирор бир ҳайвон кўринишидаги, самода учадиган бирор бир қанотли қуш кўринишидаги, ¹⁸ерда судралиб юрувчи бирор бир жонзот кўринишидаги, ердан пастда бўлган сувдаги бирор бир балиқ кўринишидаги бутни ясаманглар.¹⁹Шунингдек, осмонга қараб, қуёшни, ойни, юлдузларни ҳамда самонинг барча қўшинларини кўрганингизда, йўлдан озманглар, уларга сажда қилманглар ҳамда уларга хизмат қилманглар, чунки Раббий Худойингиз уларни бутун осмон остидаги барча халқларга берган. ²⁰Сизларни эса Раббий олиб, темир ўчоқдан – Мисрдан чиқарди, токи сизлар ҳозирда кўриниб турганидек, Унинг мулкининг халқи бўлинглар.²¹Раббий сизлар сабабли мендан ғазабланди ва Йорданнинг у томонига ўтмаслигим ҳамда Раббий Худойингиз сизга эгаликка бераётган яхши ерга кирмаслигим ҳақида қасам ичди. ²²Мен Йорданнинг у томонига ўтмасдан, шу ерда ўламан. Сизлар эса ўтасизлар ва ўша яхши ерни мерос қилиб оласизлар.²³Диққат қилинглар, токи Раббий Худойингиз сизлар билан тузган аҳдни унутманглар ва Раббий Худойингиз сизларга амр берганидек, ўзингизга бирор нарсанинг шаклидаги бутни ясаманглар. ²⁴Чунки Раббий Худойингиз – еб ютадиган олов, У – Эл-Канноу (“Худо Рашкчидир”).²⁵Ўғилларингиз ва ўғилларингизнинг ўғиллари туғилганида, у ерда узоқ яшаб, бузилиб кетсангизлар, ҳамда бирор нарсанинг шаклидаги бутни ясаб, Раббий Худойингизнинг кўз ўнгида шундай ёвузлик қилсангизлар, ва Унинг ғазабини қўзғатсангизлар, ²⁶унда бугун сизларга ер ва осмон қаршисида гувоҳлик беряпманки, сизлар мерос қилиб олиш учун Йорданнинг у томонига ўтаётган ердан тезда қирилиб кетасизлар. Сизлар у ерда узоқ яшамайсизлар, балки тўлиқ қириб ташланасизлар.²⁷Раббий сизларни халқлар орасига тарқатиб юборади. Сизлар эса Раббий сизларни бошлаб борадиган халқлар орасида кам сонли бўлиб қоласизлар. ²⁸У ерда сизлар инсон қўллари билан тош ва ёғочдан ясалган, кўра олмайдиган, эшита олмайдиган, ея олмайдиган ҳамда ҳидлай олмайдиган худоларга хизмат қиласизлар.²⁹Лекин ўша ерда Раббий Худойингизни изласангизлар, агарда Уни бутун юрагингиз ва бутун жонингиз билан изласангизлар, Уни топасизлар.³⁰Қайғу-аламда бўлганингизда ва вақт ўтиши билан буларнинг барчаси бошингизга тушганида, Раббий Худойингизга мурожаат қиласизлар ва Унинг овозига қулоқ соласизлар. ³¹Раббий Худойингиз – Эл-Рахум (“Шафқатли Худодир”). У сизни ташлаб кетмайди ва ҳалок қилмайди. Шунингдек, оталарингизга қасам ичиб тасдиқлаган, улар билан тузган аҳдини унутмайди.³²Чунки сизлардан олдин бўлган илгариги замонлардан, Худо ер юзида одамни яратган кундан бошлаб, осмоннинг у чеккасидан бу чеккасигача бориб сўранглар: шунга ўхшаган бирон буюк иш бўлганми ёки қулоққа чалинганми? ³³Бирор халқ олов ичидан гапирган Худонинг овозини сизлар эшитганингиз каби эшитиб омон қолганми?³⁴Ёки Раббий Худойингиз Мисрда, кўз ўнгингизда сизлар учун қилган аломатлар, мўъжизалар, уруш, қудратли қўл ва баланд билак, буюк даҳшатлар билан Ўзига халқ олгани каби, бирор худо бориб, бошқа халқ ичидан ўзига халқ олишга ҳаракат қилганми?³⁵Фақатгина Йаҳвеҳ – Худо эканлигини ва Ундан ўзга ҳеч ким йўқлигини билишингиз учун сизларга булар кўрсатилди. ³⁶У сизларга таълим бериш учун осмондан Ўз овозини эшиттирди. Ерда эса У сизларга Ўзининг буюк оловини кўрсатди, сизлар эса олов ичидан Унинг сўзларини эшитдингизлар.³⁷У сизларнинг оталарингизни севиб, улардан кейинги авлодни – сизларни танлагани учун сизларни Мисрдан буюк қудрат билан олиб чиқди, ³⁸токи сизлардан кўпроқ ва кучлироқ бўлган халқларни сизларнинг юзингиз қаршисидан қувиб чиқарсин ва ҳозир кўриниб турганидек, сизларни олиб бориб, уларнинг ерларини мерос қилиб берсин.³⁹Шундай қилиб, энди билиб олинглар ва юракларингга тугинглар: Йаҳвеҳ – юқорида осмонда ва пастда ерда Худодир ва Ундан бошқаси йўқдир! ⁴⁰Сизга ва сиздан кейинги ўғилларингизга яхши бўлиши учун, Раббий Худойингиз сизларга абадий бераётган ерда сизлар узоқ яшашингиз учун бугун мен сизларга амр бераётган Унинг низомлару амрларига риоя қилинглар”.⁴¹Сўнгра Мусо Йорданнинг бу томонида, қуёш чиқар томонда учта шаҳарни ажратди, ⁴²токи ўз яқинини кеча ва ундан олдинги куни унга душман бўлмасдан, билмасдан ўлдириб қўйган қотил шу ерга қочсин ва шаҳарлардан бирига қочиб, тирик қолсин. ⁴³Бу шаҳарлар: Рубен қабиласи текислигидаги саҳродаги Безер, Гад қабиласига тегишли Гилъаддаги Рамўт ва Манашеҳ қабиласига тегишли Башандаги Голандир.⁴⁴Бу ― Мусо Исроил ўғилларига тақдим қилган қонундир. ⁴⁵Булар ― Исроил ўғилларига Мусо сўзлаган гувоҳликлар, низомлару фармонлардир. У буларни улар Мисрдан чиққанларидан кейин, ⁴⁶Йорданнинг бошқа томонида, Бейт-Пеор қаршисидаги водийда, Ҳешбонда яшаган амўрликлар подшоҳи Сихоннинг ерида сўзлади. Амўрлик подшоҳи Сихонни Мусо Исроил ўғиллари билан Мисрдан чиққанларидан кейин қирғин қилган эди.⁴⁷Улар унинг ерини ҳамда Башан подшоҳи Огнинг ерини, Йорданнинг қуёш чиқар томонидаги амўрликларнинг иккита подшоҳининг ерларини, ⁴⁸Арнон дарёси бўйидаги Ароэрдан Сион тоғи, яъни Ҳермонгача ⁴⁹ва Йорданнинг бу томонидаги бутун текисликни шарққа қараб, Писгаҳ этагидаги текисликнинг денгизигача эгаллаб олган эдилар.

Chapter 5

¹Мусо бутун Исроилни чақириб, уларга деди: “Эй, Исроил, мен бугун сизларнинг қулоғингизга гапирадиган амрлару низомларни эшитинглар, уларни ёд олинглар ва бажаришга ҳаракат қилинглар. ²Раббий Худойимиз Хоребда биз билан аҳд тузди. ³Раббимиз бу аҳдни оталаримиз билан эмас, балки шу ерда турган, тирик бўлган биз билан тузди.⁴Раббий сизлар билан тоғда олов ичидан юзма-юз гаплашди. ⁵Ўшанда мен Раббийнинг сўзларини сизларга етказиш учун Раббий билан сизларнинг ўртангизда турдим. Чунки сизлар оловдан қўрқдингизлар ва тоққа чиқмадингизлар. Шунда У деди: ⁶Мен сени Миср еридан, қуллик хонадонидан олиб чиққан Раббий Худойингман.⁷Менинг қаршимда бошқа худоларинг бўлмасин. ⁸Ўзингга юқорида осмондаги, ерда пастдаги ва сувда ер остидаги нарсаларнинг тасвирини ҳамда бутларни ясама.⁹Уларга сажда ҳам қилма, хизмат ҳам қилма, чунки Мен Раббий Худойинг – Эл-Канноуман (“Худо Рашкчидир”). Мендан нафратланадиган оталарнинг гуноҳлари учун фарзандларини учинчи ва тўртинчи авлодигача жазоловчи, ¹⁰Мени севувчиларнинг ва амрларимга амал қилувчиларнинг эса минггинчи авлодигача шафқат қиладиган Худоман.¹¹Раббий Худойингнинг номини беҳудага тилга олма. Чунки Раббий Унинг номини беҳудага тилга олганни жазосиз қолдирмайди.¹²Раббий Худойинг сенга амр берганидек, шаббат кунини муқаддас тутиш учун унга риоя қил. ¹³Олти кун меҳнат қил ва ҳамма ишларингни бажар. ¹⁴Еттинчи кун эса Раббий Худойингга бағишланган шаббат кунидир. Бу кунда на сен, на ўғлинг, на қизинг, на қулинг, на чўринг, на ҳўкизинг, на эшагинг, на бирор чорванг, на уйингдаги мусофир ҳеч қандай иш қилмаслиги керак, токи қулинг ва чўринг ҳам сен каби ором олсин.¹⁵Миср ерида сен қул бўлганингни ва Раббий Худойинг сени у ердан бақувват қўли ҳамда баланд билаги билан олиб чиққанини ёдда тутгин. Шунинг учун Раббий Худойинг сенга шаббат кунига риоя қилишингни буюрди.¹⁶Раббий Худойинг сенга амр берганидек, ота-онангни эҳтиром қил, токи умринг узоқ бўлсин ва Раббий Худойинг сенга бераётган ерда сенга яхши бўлсин.¹⁷Қотиллик қилма. ¹⁸Зино қилма. ¹⁹Ўғирлик қилма. ²⁰Яқинингга қарши ёлғон гувоҳлик берма.²¹Яқинингнинг хотинини истама, яқинингнинг уйини ҳам, унинг даласини ҳам, унинг қулини ҳам, унинг чўрисини ҳам, унинг ҳўкизини ҳам, унинг эшагини ёки яқинингга тегишли бўлган бирор нарсани истама”.²²Раббий бу сўзларни сизларнинг бутун йиғинингизга тоғда, олов, булут ва зулмат ичидан баланд овоз билан сўзлади ва бошқа гапирмади. Сўнгра буларни иккита тош лавҳага ёзиб, уларни менга берди.²³Ўша тоғ оловда ёнаётган пайтида сизлар зулмат ичидан овозни эшитганингизда, қабилаларингизнинг бошлиқлари ва сизларнинг оқсоқолларингиз менинг олдимга келиб, ²⁴дедингизлар: Мана, Раббий Худойимиз бизга Ўз шуҳратини ҳамда буюклигини кўрсатди, биз Унинг овозини олов ичидан эшитдик. Бугун биз Худонинг инсон билан гаплашишини ва у тирик қолишини кўрдик.²⁵Аммо биз нима учун ўлишимиз керак? Зеро бу буюк олов бизни еб ютади. Агар биз Раббий Худойимизнинг овозини яна эшитсак, биз ўламиз. ²⁶Чунки бирор вужуд бормики, бизга ўхшаб олов ичидан гапирган тирик Худонинг овозини эшитган бўлса ва тирик қолган бўлса? ²⁷Сен бориб, Раббий Худойимиз айтадиган гапларнинг барчасига қулоқ сол ва Раббий Худойимиз сенга айтадиган ҳамма гапларни бизга айтиб бер. Биз эса қулоқ соламиз ва бажарамиз.²⁸Сизлар менга гапираётган сўзларингизнинг овозини Раббий эшитди ва Раббий менга деди: Мен бу халқнинг сенга айтган сўзларининг овозини эшитдим. Уларнинг барча айтган гаплари яхши. ²⁹Қанийди, уларнинг юраклари шундай бўлсаки, улар Мендан қўрқсалар ва ҳаётларининг барча кунларида Менинг барча амрларимга риоя қилсалар, токи уларга ва уларнинг ўғилларига абадий яхши бўлсин. ³⁰Бориб уларга: Чодирларингизга қайтиб боринглар, деб айтгин.³¹Сен эса Мен билан шу ерда тура қолгин. Мен сенга уларга ўргатишинг керак бўлган барча амрлар, низомлару қонунларни айтаман, токи улар Мен уларга эгаликка бераётган ерда шуларга амал қилсинлар.³²Қаранглар, Раббий Худойингиз сизларга амр берганидек ҳаракат қилинглар. Ўнгга ҳам, чапга ҳам бурилманглар! ³³Раббий Худойингиз сизларга амр берган йўлдан юринглар, токи узоқ яшанглар, сизларга яхши бўлсин ва сизлар эгаликка оладиган ерда узоқ вақт яшай олинглар.

Chapter 6

¹Мана булар ― сизлар эгалик қилиш учун бораётган ерда амал қилишингиз учун Раббий Худойингиз сизларга ўргатишни амр берган амрлар, низомлару қонунлардир, ²токи сизлар Раббий Худойингиздан қўрқинглар ва мен сизларга амр бераётган Унинг барча низомлару амрларига сизлар, сизларнинг ўғилларингиз ва ўғилларингизнинг ўғиллари умрингиз узоқ бўлиши учун ҳаётингизнинг барча кунларида амал қилинглар.³Шундай қилиб, эй, Исроил, буни эшит ва бажаришга ҳаракат қил, токи сенга яхши бўлсин. Шунда оталарингизнинг Раббий Худоси ваъда берганидек, сут ва асал оқадиган ерда сизлар ниҳоятда кўпайинглар.⁴Эшит, эй, Исроил! Бизнинг Раббий Худойимиз ― ягона Раббийдир! ⁵Раббий Худойингни бутун қалбинг билан, бутун жонинг ва бутун кучинг билан сев.⁶Мен сенга бугун амр бераётган ушбу сўзлар юрагингда бўлсин. ⁷Буларни фарзандларингга уқдиргин, булар ҳақида уйингда ўтирганингда ҳам, йўлда юрганингда ҳам, ётганингда ҳам, турганингда ҳам гапириб тур.⁸Бу сўзларни қўлингга белги сифатида боғлаб қўй, булар пешаналарингга пешанабоғдек бўлсин. ⁹Бу сўзларни уйингнинг эшик ромларига ҳамда дарвозаларингга ёзиб қўй.¹⁰Раббий Худойинг оталаринг Иброҳим, Исҳоқ ва Ёқубга сенга бериши ҳақида қасам ичган, сен қурмаган катта ва яхши шаҳарлари, ¹¹сен тўлдирмаган ҳар хил яхши нарсаларга тўла уйлари, сен қазимаган янги қудуқлари, сен экмаган узумзорлари ва зайтун дарахтлари бўлган ўша ерга сени олиб борганида, сен эса еб тўйганингда, ¹²шунда эҳтиёт бўл, сени Миср еридан, қуллик уйидан олиб чиққан Раббийни унутма.¹³Раббий Худойингдан қўрққин, биргина Унга хизмат қил ва Унинг номи билан қасам ич. ¹⁴Ўзга худоларга, сизларнинг атрофингизда бўладиган халқларнинг худоларига эргашманглар. ¹⁵Чунки сизларнинг орангизда бўлган Раббий Худойингиз – Эл-Канноу (“Худо Рашкчидир”), токи Раббий Худойингизнинг сизларга ғазаби алангаланмасин ва У сизларни ер юзидан қириб ташламасин.¹⁶Раббий Худойингизни Массаҳда васвасага солганингиздек васвасага солманглар. ¹⁷Раббий Худойингизнинг сизларга амр берган низомларини, бўйруқлару амрларини маҳкам сақланглар.¹⁸Раббийнинг кўз ўнгида тўғри ва яхши бўлган ишни қилинглар, токи сизларга яхши бўлсин ва Раббий сизнинг оталарингизга: Бераман, деб қасам ичган ерни эгалланглар. ¹⁹Раббий эса Ўзи айтганидек, сизнинг душманларингизни юзингиз қаршисидан ҳайдаб юборади.²⁰Агар ўғлинг сендан кейинги даврларда: Раббий Худойингиз сизларга амр берган бу бўйруқлар, низомлар ва қонунлар нимани билдиради?- деб сўраса, ²¹сен ўғлингга айтгин: Биз Мисрда фиръавннинг қуллари эдик, аммо Раббий бизни кучли қўли билан олиб чиқди. ²²Раббий бизнинг кўз ўнгимизда Миср устидан, фиръавн ва унинг бутун хонадони устидан аломатлар, буюк мўъжизалар ҳамда жазолар кўрсатди, ²³бизни эса, оталаримизга бериши ҳақида қасам ичган ерга олиб бориш учун у ердан олиб чиқди.²⁴Раббий бизга ушбу низомларнинг барчасини бажаришни амр берди, токи барча кунларимизда бизга яхши бўлиши ва ҳозиргидек ҳаётимизни сақлаб қолиши учун биз Раббий Худойимиздан қўрқайлик. ²⁵У бизга амр берганидек, бу барча амрларни Раббий Худойимизнинг юзи қаршисида бажаришга ҳаракат қилсак, бизнинг ҳақлигимиз шунда бўлади.

Chapter 7

¹Раббий Худо сен эгалик қилиш учун бораётган ерга сени олиб кирганида ва кўп сонли халқларларни ― хетликлар, гиргошликлар, амўрликлар, канъанликлар, паризликлар, ҳивликлар, ябусликларни ― яъни сендан кўра кўп сонли ва кучлироқ бўлган еттита халқни юзинг қаршисидан қувиб юборганида,²Раббий Худойинг уларни сенинг қўлингга топширганида ва уларни ҳалок қилганингда, сен уларни тўлиқ қириб ташла, улар билан битим тузма ва уларни аяма. ³Улар билан қариндош бўлма, уларнинг ўғилларига қизингни берма, ўғлингга уларнинг қизидан олиб берма,⁴чунки улар сенинг ўғилларингни ўзга худоларга хизмат қилишлари учун Мендан йироқлаштирадилар. Ана шунда сенга нисбатан Раббийнинг ғазаби алангаланади ва У сени тезда қириб ташлайди. ⁵Аммо улар билан шундай йўл тутинглар: уларнинг қурбонгоҳларини вайрон қилинглар, устунларини яксон қилинглар, бутларга аталган эманзорларини кесиб ташланглар ва бутларини оловда ёндиринглар.⁶Чунки сен Раббий Худойинг учун муқаддас халқсан. Ер юзидаги барча халқлар орасида Унинг шахсий халқи бўлишинг учун Раббий Худойинг сени танлаб олди.⁷Раббий сизларни барча халқлардан кўп сонли халқ бўлганингиз учун танлаган эмас, чунки сизлар барча халқлардан кам сонлисизлар, ⁸балки Раббий сизларни севиши учун ҳамда У сизларнинг оталарингизга ичган қасамини бажариши учун Раббий сизларни Ўзининг кучли қўли билан Мисрдан олиб чиқди ва сизларни Миср подшоҳи фиръавннинг қўлидан, қуллик уйидан озод қилди.⁹Шундай қилиб, билгинки, сенинг Раббий Худойинг ― Уни севувчиларга ва Унинг амрини сақловчиларга минггинчи авлодигача аҳд ва шафқатини сақловчи содиқ Худодир. ¹⁰Ундан нафратланувчиларни эса ҳалок қилиб, юзларига қаримталарини беради. Ундан нафратланувчига кечиктирмай, унинг юзига қаримтасини беради. ¹¹Шундай қилиб, мен бугун амр бераётган низомларга, амрлару қонунларга амал қил.¹²Агар сен ушбу қонунларни тингласанг, уларни сақлаб бажарсанг, шунда Раббий Худойинг оталарингга қасам ичганидек, сенга аҳд ва шафқатини сақлайди. ¹³Шунда У сенга бериши ҳақида оталарингга қасам ичган ерда У сени севади, сенга барака беради ва сени кўпайтиради. У сенинг қорнингнинг ҳосилига, ерингнинг ҳосилига, сенинг нонингга, шаробу мойингга, катта ва кичик қорамолингнинг боласига барака беради.¹⁴Сен барча халқлардан кўра кўпроқ баракали бўласан, сенинг орангда ҳам, қорамолингнинг орасида ҳам бепушти бўлмайди. ¹⁵Раббий сендан барча заифликларни узоқлаштиради ва сен билган Мисрдаги оғир касалликларга сени йўлиқтирмайди, уларга барча сендан нафратланувчиларни йўлиқтиради.¹⁶Раббий Худойинг сенга берадиган барча халқларни сен қириб ташлайсан. Уларни кўзинг аямасин ва уларнинг худоларига хизмат қилма, чунки бу сен учун тўрдир.¹⁷Агар сен юрагингда: Бу халқлар мендан кўра кўп сонли, мен уларни қандай ҳайдаб чиқараман?- десанг, ¹⁸сен улардан қўрқма, сенинг Раббий Худойинг фиръавнни ва бутун Мисрни нима қилганини эсла. ¹⁹Сенинг кўзларинг кўрган улкан синовларни, аломатларни, мўъжизаларни ва Раббий Худойинг мустаҳкам қўли ҳамда баланд мушаги билан сени олиб чиққанини эсла. Сен қўрқаётган барча халқларни ҳам Раббий Худойинг худди шундай қилади.²⁰Юзингдан яширинганлари ва тирик қолганлари ҳалок бўлгунларича, Раббий Худойинг уларга қовоғариларни юборади. ²¹Улардан қўрқма, чунки Раббий Худойинг, буюк ва даҳшатли Худо сизларнинг орангиздадир. ²²Сенинг Раббий Худойинг бу халқларни сенинг қаршингдан оз-оздан қувади, сен уларни тезда қириб ташлай олмайсан, токи сенга қарши дала ҳайвонлари кўпаймасин.²³Аммо Раббий Худойинг уларни сенга топширади ва уларни шундай катта саросимага соладики, улар ҳалок бўладилар. ²⁴У уларнинг подшоҳларини сенинг қўлингга топширади ва сен уларнинг исмларини осмон остидан йўқ қиласан. Уларни тўлиқ қириб ташламагунингча, ҳеч ким сенга қарши тура олмайди.²⁵Сизлар эса уларнинг худоларининг бутларини оловда ёндиринглар, бу бутларда бўлган олтин ва кумушни олишни истаманглар, токи бу сизлар учун тўр бўлмасин, чунки бу сизларнинг Раббий Худойингиз учун жирканчдир. ²⁶Бу жирканч нарсани уйингга олиб кирма, токи бу нарса каби лаънатга қолма. Ундан ҳазар қилиб, жиркангин, чунки бу лаънатлангандир.

Chapter 8

¹Мен бугун сизларга буюраётган барча амрларни бажаришга ҳаракат қилинглар, токи сизлар ҳаёт бўлинглар, кўпайинглар ва Раббий сизларнинг оталарингизга қасам ичиб ваъда берган ерни эгалланглар. ²Раббий Худойинг сени бўйсундириш учун, сени синаш учун, юрагингда нима борлигини: Унинг амрларига риоя қиласанми ёки йўқми билиш учун сени саҳродан олиб ўтган бутун йўлни ёдда сақла.³У сени бўйсундирар, очликдан тинкангни қуритар ва ўзинг ҳам, сенинг оталаринг ҳам билмаган манна билан сени боқар эди, токи инсон фақат нон билан эмас, балки Худонинг оғзидан чиқадиган ҳар бир сўз билан тирик эканлигини сенга кўрсатсин.⁴Мана, қирқ йил давомида сенинг устингдаги кийимларинг эскирмади, оёқларинг ҳам шишмади. ⁵Шундай қилиб, ўз юрагингда билгинки, ота ўғлини тарбиялагани каби Раббий Худойинг сени тарбиялайди. ⁶Шунинг учун Раббий Худойингнинг йўлларидан юриб ва Ундан қўрқиб, Унинг амрларини сақла.⁷Чунки Раббий Худойинг сени яхши ерга ― ирмоқлар, булоқлар, водийлар ҳамда тоғдан чиқаётган сувлари бор бўлган ерга, ⁸буғдой, арпа, узумлар, анжирлар, анор дарахтлари бўлган ерга, зайтун дарахтлари ва асал бўлган ерга,⁹сен нонингни етишмовчиликсиз ейдиган ва ҳеч нарсага муҳтож бўлмайдиган ерга, тошлари темир бўлган ва сен тоғларидан асал оладиган ерга олиб бормоқда. ¹⁰Сен еганингда ва тўйганингда, шунда Раббий Худойинг сенга берган яхши ер учун Уни дуо қил.¹¹Эҳтиёт бўл, мен бугун сенга амр бераётган Раббий Худойингнинг бўйруқларини, амрлару низомларини бажармасдан, Раббий Худойингни унутма. ¹²Сен еб тўйганингда, яхши уйлар қуриб, уларда яшаганингда,¹³сенинг катта ва кичик қорамолинг кўпайганида, кумуш ва олтининг кўпайганида, сенинг ҳамма нарсанг кўпайганида ― ¹⁴ўшанда диққат билан қара, токи сенинг юрагинг мағрурланмасин ва сени Миср еридан, қуллик хонадонидан олиб чиққан Раббий Худойингни унутма.¹⁵У сени заҳарли илонлар, чаёнлар, сувсиз қуруқ жойлари бўлган улкан ва даҳшатли саҳродан олиб ўтди. У сен учун чақмоқтошли қоядан сув чиқариб берди. ¹⁶У сени саҳрода оталаринг билмаган манна билан боқди, токи кейинчалик сенга яхшилик қилиш учун сени бўйсундирсин ва сени синасин, ¹⁷токи сен юрагингда: Менинг кучим ва менинг қўлимнинг қуввати менга бу бойликларни келтирди, дема.¹⁸Аммо Раббий Худойингни ёдда сақла, чунки У сенга бойликни қўлга киритиш учун куч беряпти, токи У сенинг оталарингга қасам билан тасдиқлаган амрини ҳозир қилаётгани каби бажарсин. ¹⁹Агар сен Раббий Худойингни унутсанг, бошқа худоларнинг ортидан борсанг, уларга хизмат қилиб, сажда қилсанг, мен бугун сенга гувоҳлик бераманки, сен ҳалок бўласан. ²⁰Раббий Худойингизнинг овозига қулоқ солмаганингиз учун Раббий юзларингиз қаршисида қириб ташлаган халқлар каби сизлар ҳам ҳалок бўласизлар.

Chapter 9

¹Эй, Исроил эшит! Энди сен Йордан ортига бориб, сендан кўпроқ ва кучлироқ халқларга, само қадар мустаҳкамланган катта шаҳарларга эгалик қилиш учун бормоқдасан. ²Кўп сонли ва баланд бўйли халқ, Анак ўғилларига эгалик қилиш учун бормоқдасан. Сен улар ҳақида билиб, улар ҳақида: Ким Анак ўғилларига қарши тура олади?- деганларини эшитгансан.³Эндиликда билгин: Сенинг Раббий Худойинг сенинг олдингдан еб ютувчи олов каби бормоқда. У уларни сенинг олдингда қулатади ва қириб ташлайди. Сен уларни қувиб юборасан ва Раббий айтганидек, уларни тезда ҳалок қиласан.⁴Раббий Худойинг уларни сенинг юзинг қаршисидан ҳайдаб чиқарганида, ўз юрагингда: Раббий менинг ҳақлигим учун мени бу ерга эгалик қилишга олиб келди, дема. Бу халқларнинг бетавфиқлиги учун Раббий уларни сенинг юзинг олдидан қувиб юбормоқда.⁵Сенинг ҳақлигинг ва юрагингнинг тўғрилиги учун сен бу ерга эгалик қилгани бораётган эмассан, балки бу халқларнинг бетавфиқлиги учун ҳамда Раббий сенинг оталаринг Иброҳим, Исҳоқ ҳамда Ёқубга қасам ичган сўзини амалга ошириши учун Раббий Худойинг уларни юзинг олдидан ҳайдаб юбормоқда.⁶Шунинг учун билгинки, Раббий Худойинг сенга бу яхши ерни ҳақлигинг учун эгалик қилишга бераётган эмас, чунки сен ― бўйни қаттиқ халқсан.⁷Ёдда тутгин, Раббий Худойингни саҳрода қанчалар аччиқлантирганингни унутма! Ўша Миср еридан чиққан кунингдан бошлаб, мана шу жойга келгунингга қадар сен Раббийга қаршилик қилдинг. ⁸Хореб ёнида ҳам сизлар Раббийни аччиқлантирдингизлар ва Раббий сизлардан шу қадар ғазабландики, ҳатто сизларни қириб ташламоқчи бўлди.⁹Раббийнинг сизлар билан тузган аҳд лавҳалари, тош лавҳаларни олиш учун тоққа кўтарилганимда, тоғда қирқ кун ва қирқ тун турдим, нон ҳам емадим, сув ҳам ичмадим. ¹⁰Раббий менга Худонинг бармоғи билан ёзилган иккита тош лавҳани берди. Уларда эса Раббий йиғин кунида, тоғда олов ичидан сўзлаган барча сўзлар ёзилган эди.¹¹Қирқ кун ва қирқ тун ўтганидан сўнг, Раббий менга иккита тош лавҳа, аҳд лавҳаларини берди. ¹²Раббий менга: Тур, бу ердан тезроқ бор, чунки сен Мисрдан олиб чиққан сенинг халқинг бузилди. Мен уларга амр берган йўлдан улар тезда қайтдилар, улар ўзларига қуйма бутни ясадилар, деди.¹³Раббий менга яна деди: Мен бу халқни кўрдим, мана, у бўйни қаттиқ халқ. ¹⁴Мени тутиб турма, Мен уларни қириб, исмларини само остидан ўчириб ташлайман, сендан эса улардан кўра кўп сонли ва кучлироқ халқ яратаман.¹⁵Мен ўгирилиб, тоғдан тушдим, тоғ эса оловда ёнар эди. Иккита аҳд лавҳаси менинг иккала қўлимда эди. ¹⁶Мен Раббий Худойингизга қарши сизларнинг гуноҳ қилганингизни, ўзларингизга қуйма бут ясаганингизни, Раббий сизларга амал қилишни амр берган йўлдан тезда чекинганингизни кўрдим.¹⁷Мен иккала лавҳани олиб, уларни иккала қўлимдан ташлаб юбордим ва уларни сизларнинг кўз ўнгингизда синдирдим. ¹⁸Сўнг Раббий олдида юз тубан тушиб, мен олдингидек қирқ кун ва қирқ тун нон ҳам емасдан, сув ҳам ичмасдан, сизлар Раббий нигоҳида ёвузлик қилиб ва Уни аччиқлантириб қилган гуноҳингиз, барча гуноҳларингиз учун ибодат қилдим.¹⁹Чунки мен Раббийнинг сизларни ҳалок қилиш учун ғазабланган ғазабидан ва қаҳридан қўрқдим. Раббий менга бу сафар ҳам қулоқ солди. ²⁰Раббий Аҳарўндан ҳам ўта ғазабланган эди, шунинг учун уни ҳалок қилмоқчи эди. Аммо мен ўшанда Аҳарўн учун ҳам ибодат қилдим.²¹Сизлар қилган гуноҳни ― ҳўкизни эса мен олиб, оловда ёндирдим, уни парчалаб ташладим ва шу қадар туйдимки, у чанг каби майдаланди. Мен бу чангни тоғдан оқаётган ирмоққа ташладим.²²Сизлар Табераҳда ҳам, Массаҳ ва Киброт-Ҳаттаваҳда ҳам Раббийни аччиқлантирдингизлар. ²³Раббий сизларни Қадеш-Барнеаҳдан юбориб: Боринглар, Мен сизларга бераётган ерни эгалланглар, деганида ҳам, сизлар Раббий Худойингизнинг бўйруғига қаршилик қилиб, Унга ишонмадингизлар ва Унинг овозига қулоқ солмадингизлар. ²⁴Мен сизларни билган кундан бошлаб, сизлар Раббийга бўйсунмас эдингизлар.²⁵Раббий қаршисида юз тубан тушиб, мен ибодат қилган қирқ кун ва қирқ тунда илтижо қилдим, чунки Раббий сизларни ҳалок қилмоқчи эди. ²⁶Мен Раббийга ибодат қилиб, дедим: Раббий Худо! Сен Ўз қувватингнинг улуғворлиги билан халос қилган, кучли қўл билан Мисрдан олиб чиққан Ўз халқингни ва Ўз улушингни ҳалок қилма.²⁷Қулларинг Иброҳим, Исҳоқ ва Ёқубни ёдга ол. Бу халқнинг дағаллашганига, унинг бетавфиқлигига ва унинг гуноҳларига қарама, ²⁸токи Сен бизни олиб чиққан ерда яшайдиган халқлар: Раббий уларга ваъда қилган ерга уларни олиб кира олмади, улардан нафратланиб, уларни ҳалок қилиш учун саҳрога олиб чиқди, дейишмасин. ²⁹Улар эса Сен Миср еридан буюк кучинг ва баланд мушагинг билан олиб чиққан Сенинг халқинг ҳамда Сенинг улушингдир.

Chapter 10

¹Ўшанда Раббий менга деди: Олдингиларига ўхшаш иккита тош лавҳани ўзингга йўнгин ва тоққа Менинг олдимга чиққин. Шунингдек, ёғочдан Кибот яса. ²Сен синдирган олдинги лавҳалардаги бўлган сўзларни Мен ўша лавҳаларга ёзиб бераман, сен эса уларни Киботга солиб қўй.³Мен акас дарахтидан Кибот ясадим, олдингиларига ўхшаш иккита тош лавҳани йўндим ва тоққа чиқдим, бу иккита лавҳа эса менинг қўлларимда эди. ⁴Раббий тоғда йиғин кунида олов ичидан айтган ўнта сўзни илгари ёзилганидек, лавҳаларга ёзди ва Раббий уларни менга берди.⁵Мен ўгирилиб, тоғдан тушдим ва лавҳаларни ўзим ясаган Киботга қўйдим, токи улар Раббий менга буюрганидек ўша жойда бўлсин.⁶Исроил ўғиллари Бейерот-Бене-Йаакандан Мосеротга йўл олдилар. Аҳарўн ўша ерда вафот этди ва ўша ерда дафн этилди. Унинг ўрнига эса ўғли Элеазар руҳоний бўлди. ⁷У ердан Гудгодаҳга, Гудгодаҳдан эса Йотбатаҳга, сув ирмоқлари бўлган ерга йўл олдилар.⁸Ўша вақтда Раббий Леви қабиласини Раббийнинг Аҳд Киботини олиб юриш, Раббийнинг қаршисида туриш, Унга хизмат қилиш ва Унинг номи билан дуо қилиш учун ажратиб олди. Бу ҳозирги кунларда ҳам шундай давом этмоқда. ⁹Шунинг учун левитлар биродарлари билан қисм ва улушга эга эмаслар. Раббий Худойингиз сизларга айтганидек, Раббийнинг Ўзи унинг улушидир!¹⁰Сўнгра мен олдинги сафардек, тоғда қирқ кун ва қирқ тун бўлдим. Раббий менга бу сафар ҳам қулоқ солди ва Раббий сизларни қириб ташлашни истамади. ¹¹Раббий менга: Тур, бу халқ олдидан йўлга туш, Мен уларнинг оталарига беришим ҳақида уларга қасам ичган ерга бориб, уни эгалласинлар, деди.¹²Шундай қилиб, эй, Исроил, Раббий Худойинг сендан нимани талаб қилмоқда? Фақатгина Раббий Худойингдан қўрқишингни, Унинг барча йўлларидан юришингни, Уни севишингни ва Раббий Худойингга бутун юрагинг ва бутун жонинг билан хизмат қилишингни, ¹³мен бугун сенга буюраётган Раббийнинг амрларига ва Унинг низомларига риоя қилишингни талаб қилмоқда, токи сенга яхши бўлсин.¹⁴Мана, само ва самоларнинг самоси, ер ва ундаги ҳамма нарса Раббий Худойингга тегишлидир. ¹⁵Аммо Раббий фақат сенинг оталарингни қабул қилди, уларни севди ва бугун кўриб турганингдек, сени, уларнинг уруғини барча халқлар ичидан танлаб олди.¹⁶Шундай қилиб, юрагингнинг четини хатна қил ва бошқа бўйни қаттиқ бўлма. ¹⁷Чунки Раббий сенинг Худойинг ― худоларнинг Худоси ва эгаларнинг Эгаси, буюк, кучли ва даҳшатли Худодир. У юзхотирчилик қилмайди ва пора олмайди,¹⁸У етим ва бевага адолат қилади, мусофирни севади ва унга нон билан кийим-бош беради. ¹⁹Сен ҳам мусофирни севгин, чунки сен ҳам Миср ерида мусофир эдинг.²⁰Раббий Худойингдан қўрқиб, фақат Унга хизмат қил, Унга ёпишиб, Унинг номи билан қасам ичгин. ²¹У сенинг шарафинг ва Худойингдир. У сен учун кўзларинг кўрган буюк ва даҳшатли ишларни қилди.²²Сенинг оталаринг Мисрга етмиш жон бўлиб келдилар, энди эса Раббий Худойинг сени худди осмондаги юлдузлардек кўп сонли қилди.

Chapter 11

¹Шундай қилиб, Раббий Худойингни сев ва барча кунларингда У риоя қилишни буюрган нарсаларга, Унинг амрларига, Унинг қонунларига ҳамда Унинг низомларига риоя қил.²Бугун буларни ёдга олинглар, чунки Мен сизларнинг ўғилларингиз билан суҳбатлашаётган эмасман. Улар Раббий Худойингизнинг жазосини, Унинг улуғворлигини, Унинг бақувват қўлини ва Унинг баланд билагини кўрмаганлар ва билмайдилар: ³Миср ерида Раббий Миср подшоҳи фиръавн ва унинг бутун ери билан қилган Унинг аломатларини ҳамда Унинг ишларини билмайдилар.⁴Раббий Миср қўшинини унинг от-аравалари билан нима қилганини, улар сизларнинг ортларингиздан қувганларида, У Қизил денгиз сувларида уларни чўктириб юборганини ва уларни ҳозирги кунларгача ҳалок қилганини, ⁵сизлар шу жойга етиб келгунингизча, Раббийнинг сизлар учун саҳрода нималар қилганини,⁶У Рубеннинг ўғли, Элиабнинг ўғиллари Датан ва Абирамни нима қилганини, ер оғзини очиб, бутун Исроил ўртасида уларни, уларнинг оилаларини, чодирларини ва бор мол-мулкларини ютиб юборганини фарзандларингиз кўрмаган ва билмаганлар. ⁷Зеро Раббий қилган Унинг барча буюк ишларини айни сизларнинг кўзларингиз кўрган.⁸Шундай қилиб, мен бугун сизларга буюраётган Унинг барча амрларига риоя қилинглар, токи сизлар мустаҳкамланинглар ва бориб, сизлар эгаллаш учун ўтаётган ерни эгалланглар ⁹ва Раббий оталарингизга беришга қасам ичган ерда, сут ва асал оқадиган ерда узоқ яшанглар.¹⁰Чунки сизлар эгалик қилиш учун бораётган ер Миср еридек эмас. Миср ерида сизлар уруғни экиб, сабзавот боғи каби оёқларингиз ёрдамида суғорар эдингизлар. ¹¹Аммо сизлар эгалик қилиш учун ўтаётган ер ― тоғлару водийлари бўлган ҳамда само ёмғиридан сувга қонадиган ердир. ¹²У ― Раббий Худойингиз ғамхўрлик қиладиган ердир. Раббий Худойингизнинг кўзлари йилнинг бошидан йилнинг охиригача тўхтовсиз унинг устидадир.¹³Агар бугун сизларга буюраётган Менинг амрларимга қулоқ солсангизлар, Раббий Худойингизни севсангизлар, Унга бутун юрагингиз ва бутун жонингиз билан хизмат қилсангизлар, ¹⁴шунда сизларнинг ерингизга ўз вақтида эрта ва кечки ёмғирни бераман. Сизлар ўз нонингизни, шароб ва мойингизни ўз вақтида йиғиб оласизлар. ¹⁵Далангизда қорамолларингизга ўт бераман ва ўзларингиз ҳам еб тўясизлар.¹⁶Эҳтиёт бўлинглар, токи юракларингиз авралмасин ва сизлар йўлдан оғиб, бошқа худоларга хизмат қилманглар ва уларга сажда қилманглар. ¹⁷Акс ҳолда, сизларга нисбатан Раббийнинг ғазаби ёнади, У осмонни ёпиб қўяди ва ёмғир ёғмайди, ер эса ҳосил бермайди. Шунда сизлар Раббий сизларга бераётган яхши ердан тезда қирилиб кетасизлар.¹⁸Шундай қилиб, Менинг бу сўзларимни ўз юрагингиз ва жонингизга жойлаштиринг, уларни белги каби қўлингизга боғланг ва улар кўзларингиз устида пешанабоғ бўлсин. ¹⁹Уйингизда ўтирганингизда, йўлда кетаётганингизда, ётиб тураётганингизда, булар ҳақида гапириб, буларни ўғилларингизга ўргатинглар.²⁰Буларни уйингизнинг эшик ромларига ҳамда дарвозаларингизга ёзинглар, ²¹токи Раббий сизларнинг оталарингизга беришга қасам ичган ерда, осмон ер устидан қанча кўп вақт турадиган бўлса, сизларнинг ва болаларингизнинг кунлари ҳам шу қадар кўп бўлсин.²²Чунки агар сизлар мен буюраётган бу барча амрларни бажарсангизлар, Раббий Худойингизни севсангизлар, Унинг барча йўлларидан юрсангизлар ва Унга ёпишсангизлар, ²³шунда Раббий бу барча халқларни сизларнинг юзингиз қаршисидан қувиб юборади. Сизлар эса ўзингиздан кўпроқ ҳамда кучлироқ бўлган халқларга эгалик қиласизлар.²⁴Сизларнинг оёқларингиз теккан ҳар бир жой: саҳродан Лебанонгача, дарёдан, яъни Фурот дарёсидан ғарбий денгизгача сизларнинг ҳудудларингиз бўлади. ²⁵Ҳеч ким сизларга қарши тура олмайди. Раббий Худойингиз сизларга айтганидек, сизлар қадам қўядиган ҳамма ерга Ўзи қўрқув ва титроқ юборади.²⁶Мана, мен бугун сизларга баракани ёки лаънатни таклиф қиляпман: ²⁷Агар мен бугун сизларга буюраётган Раббий Худойингизнинг амрларига бўйсунсангизлар ― барака оласизлар. ²⁸Агар сизлар Раббий Худойингизнинг амрларига бўйсунмасангизлар, мен бугун сизларга буюраётган йўлдан қайтсангизлар ва ўзларингиз билмаган ўзга худоларнинг ортларидан борсангизлар ― лаънат оласизлар.²⁹Раббий Худойингиз сизларни эгалик қилиш учун бораётган ерга олиб кирганида, Геризим тоғида баракани, Эйбал тоғида эса лаънатни эълон қилинглар. ³⁰Мана, улар Йорданнинг ортида, қуёш ботар томондаги йўлда, Гилгалнинг рўпарасида, Мўреҳ эманзори яқинидаги текисликда яшайдиган канъанликлар еридадир.³¹Зеро сизлар Раббий Худойингиз сизларга бераётган ерга бориб, уни эгаллаш учун Йордандан ўтяпсизлар. Уни эгаллайсизлар ва унда яшайсизлар. ³²Шундай қилиб, мен бугун сизларга таклиф қилаётган барча низомлару қонунларни бажаришга ҳаракат қилинглар.

Chapter 12

¹Мана, сизлар Раббий Худойингиз сизларга эгаликка бераётган ерда яшайдиган бўласизлар. У ерда барча кунларингизда бажаришга ҳаракат қилишингиз керак бўлган низомлару қонунлар шулардир: ²Сизлар эгалик қилган халқлар ўз худоларига хизмат қиладиган баланд тоғлардаги, тепаликлардаги ва ҳар бир яшил дарахтнинг тагидаги ҳамма жойни вайрон қилинглар.³Уларнинг қурбонгоҳларини бузиб ташланглар, устунларини парчалаб ташланглар, Аштарот бутига аталган эманзорларини оловда ёндиринглар, уларнинг худоларининг бутларини синдириб ташланглар ва ўша жойдан уларнинг номларини ўчириб ташланглар. ⁴Сизлар Раббий Худойингизга улар қилган ишларни қилманглар.⁵Аммо Раббий Худойингиз Ўзининг номи бўлиши учун барча қабилаларингиз орасидан танлаган жойга мурожаат қилинглар ва ўша жойга келинглар. ⁶Тамоман ёндириш қурбонликларини, қурбонликларингизни, ушрларингизни, қўлларингизнинг бағишловларини, назрларингизни, ихтиёрий қурбонликларингизни ҳамда катта ва кичик қорамолларингизнинг тўнғичларини ўша жойга олиб келинглар.⁷Ўша жойда Раббий Худойингиз олдида енглар ва қўлларингиз билан амалга оширилган ҳамма нарса учун, Раббий Худойингиз сизларга берган барча барака учун сизлар ҳамда оилангизлар хурсандчилик қилинглар.⁸Энди шу ерда ҳар бир киши ўзига тўғри туюлган ишларни қилаётгани каби сизлар у ерда бундай қилмаслигингиз керак, ⁹зеро сизлар тинчлик жойига – Раббий Худойингиз сизларга бераётган улушга ҳали кирганингиз йўқ.¹⁰Лекин Йордандан ўтганингизда ва Раббий Худойингиз сизларга улушга бераётган ерга жойлашганингизда, У сизларни ўраб турган барча душманларингиздан тинчлантирганида ва хавфсизликда яшай бошлаганингизда, ¹¹шунда Раббий Худойингизнинг номи бўлиши учун У танлаган жойда тамоман ёндириш қурбонликларингизни, оддий қурбонликларингизни, ушрларингизни, қўлларингизнинг бағишловларини ва Раббийга нимани ваъда берган назрингизга кўра энг яхши нарсани олиб келинглар.¹²Шунда Раббий Худойингизнинг олдида сизлар ва сизларнинг ўғиллару қизларингиз, қуллару чўриларингиз ҳамда қароргоҳингиздаги левитлар хурсандчилик қилинглар. Левитлар эса ерингизда сизлар билан бирга қисм ва улушга эга эмасдир.¹³Сизлар кўрган ҳар қандай жойда тамоман ёндириш қурбонликларингизни олиб келишдан эҳтиёт бўлинглар, ¹⁴лекин фақатгина қабилаларингизнинг биридан Раббий танлаган жойда тамоман ёндириш қурбонликларингизни олиб келинглар ва мен сизга амр бераётган барча ишларни бажаринглар.¹⁵Бироқ сизларнинг жонингиз истаганида, Раббий Худойингизнинг дуоси билан У берган гўштни барча қароргоҳларингда сўйиб ейишингиз мумкин. Нопок киши ҳамда пок киши кийик ва буғуни егани каби уни ейиши мумкин. ¹⁶Фақат қонини еманглар, сув каби уни ерга тўкиб ташланглар.¹⁷Буғдойингизнинг, шаробингизнинг ҳамда мойингизнинг ушрини, катта ва кичик қорамолларингизнинг тўнғичини, сизларнинг ваъда берган барча назрларингизни, ихтиёрий эҳсонларингизни ва қўлларингизнинг бағишловларини хонадонларингизда ейишларингиз мумкин эмас,¹⁸лекин буларни Раббий Худойингизнинг олдида, Раббий Худойингиз танлаган жойда сизлар ва ўғиллару қизларингиз, қуллару чўриларингиз ва қароргоҳингиздаги левитлар енглар. Раббий Худойингиз олдида қўлларингизнинг барча ишлари тўғрисида хурсандчилик қилинглар. ¹⁹Қара, сен яшайдиган ерингда барча кунларда левитларни қолдирма.²⁰Раббий Худойинг сенга айтганидек, У сенинг чегараларингни кенгайтирганида ва жонинг гўшт ейишни хоҳлагани учун сен: Мен гўшт ейман,- деганингда, шунда жонингнинг истаги бўйича гўшт егин.²¹Агар Раббий Худойингнинг номи бўлиши учун У танлаган жой сендан узоқда бўлса, ўшанда Раббий сенга берган катта ва кичик қорамолингдан мен сенга буюрганимдек сўйгин ва жонингнинг истаги бўйича хонадонингда егин. ²²Лекин уларни кийик ва буғуни егандек егин. Нопок киши ҳам, пок киши ҳам уни ейиши мумкин.²³Фақат қонни емасликка қатъий риоя қил, чунки қон жондир ва жонни гўшт билан ема. ²⁴Уни ема, уни сув каби ерга тўкиб ташла. ²⁵Уни ема, токи Раббий нигоҳида тўғри бўлган ишларни қилганингда, сенга ва сендан кейинги фарзандларингга яхши бўлади.²⁶Фақат муқаддасворликлару назрларингни олиб, Раббий танлаган жойга кел. ²⁷Тамоман ёндириш қурбонликларингнинг гўшти ва қонини Раббий Худойингнинг қурбонгоҳида ёндир, лекин бошқа қурбонликларнинг қони Раббий Худойингнинг қурбонгоҳи ёнига тўкилиши керак, гўштини эса егин.²⁸Сенга амр бераётган ушбу барча сўзларга қулоқ солгин ва бажаргин, токи Раббий Худойингнинг нигоҳида эзгу ва тўғри бўлган ишларни қилганингда, сенга ва сендан кейинги фарзандларингга асрларнинг охиригача яхши бўлсин.²⁹Сен эгаликка олиш учун бораётган халқларни Раббий Худойинг сенинг юзинг қаршисидан қириб ташлаганида ва сен уларни қўлга олиб, уларнинг ерида ўрнашганингда, ³⁰ўшанда эҳтиёт бўл, токи сен уларни юзинг қаршисидан қириб ташлаганингдан сўнг, уларга эргашиб, уларнинг худоларини излаб: Бу халқлар ўз худоларига хизмат қилганларидай, мен ҳам худди шундай қиламан, деб тўрга тушиб қолма.³¹Раббий Худойингга бундай қилма. Чунки Раббий ҳазар қиладиган нарсани, У ёмон кўрадиган ҳамма нарсани улар ўз худоларига қиладилар. Улар ўз худолари учун ўзларининг ўғилларини ҳам, қизларини ҳам оловда ёндирадилар. ³²Мен сизларга амр бераётган ҳамма нарсани бажаришга ҳаракат қилинглар, унга қўшманглар ҳам, ундан олиб ташламанглар ҳам.

Chapter 13

¹Агар сенинг орангдан пайғамбар ёки туш кўрувчи чиқса ва сенга аломат ёки мўъжиза кўрсатса, ²ва у сенга айтган аломат ва мўъжиза амалга ошса, бунинг устига у: Сен билмайдиган ўзга худоларнинг ортидан борамиз ва уларга хизмат қиламиз, деса, ³унда сен ушбу пайғамбарнинг ва туш кўрувчининг сўзларига қулоқ солма. Чунки сизлар Раббий Худойингизни бутун юрагингиз ва бутун жонингиз билан севасизми, буни билиш учун Раббий Худойингиз булар орқали сизларни синайди.⁴Раббий Худойингизнинг ортидан боринглар, Ундан қўрқинглар, Унинг амрларига амал қилинглар, Унинг овозига қулоқ солинглар, Унга хизмат қилинглар ва Унга ёпишиб олинглар. ⁵У пайғамбарни ёки туш кўрувчини эса Раббий Худойингиз сизга боришингизни амр берган йўлдан оғдиришни хоҳлаб, сизни Миср еридан олиб чиққан ва қуллик уйидан халос қилган Раббий Худойингиздан чекинишга ундагани учун ўлимга топшириш керак.⁶Агар сенинг биродаринг, онангнинг ўғли ёки ўз ўғлинг, ёки ўз қизинг, ёки сенинг қўйнингдаги хотининг, ёки сенга жонинг қадар азиз бўлган дўстинг сени яширинча авраб: Қани, сен ҳам, сенинг оталаринг ҳам билмаган ўзга худоларга, ⁷бошқа халқларнинг, яъни сенга яқин ёки узоқ бўлган, сенинг атрофингда бўлган халқларнинг худоларига хизмат қилайлик, деса,⁸унда унга рози бўлма ва унга қулоқ солма, сенинг кўзинг унга шафқат қилмасин, унга раҳм қилма ва уни ҳимоя қилма. ⁹Аксинча, уни ўлдир. Уни ўлдириш учун аввало сенинг қўлинг, кейин эса барча халқнинг қўли унга қарши кўтарилсин.¹⁰Уни ўлгунича тошбўрон қил, чунки у Миср еридан, қуллик хонадонидан сени олиб чиққан Раббий Худойингдан қайтаришга ҳаракат қилди. ¹¹Буни бутун Исроил эшитади ва қўрқиб қолади, бошқа сизларнинг орангизда бундай ёвузликни қилмайди.¹²Агарда Раббий Худойинг яшашинг учун сенга бераётган шаҳарлардан бирида ¹³сенинг орангда бетавфиқ одамлар пайдо бўлганини ва шаҳарнинг аҳолисини васвасага солиб: Борамиз, сизлар билмайдиган ўзга худоларга хизмат қиламиз, деганларини эшитсанг, ¹⁴унда сен билиб ол, текшир ва яхшилаб суриштир. Агар сенинг орангда ушбу жирканчлик бўлгани аниқ ҳақиқат бўлса,¹⁵унда ўша шаҳарнинг аҳолисини қиличнинг тиғи билан қириб ташла, унинг ўзини ва ундаги ҳамма нарсани тўлиқ қирғин қил, унинг чорвасини ҳам қиличнинг тиғи билан қириб ташла. ¹⁶Унинг барча ўлжасини майдоннинг ўртасига йиққин ва шаҳарни ҳамда ундаги барча ўлжаларни Раббий Худойингга тамоман ёндириш қурбонлиги сифатида ёндир. У абадий харобалик бўлсин ва уни ҳеч қачон қайта тикламасинлар.¹⁷Лаънатланган нарсалардан ҳеч нима сенинг қўлингга ёпишмасин, токи Раббий Ўз қаҳрининг ғазабини тўхтатсин ва сенга шафқат қилиб, сени кечирсин ҳамда сенинг оталарингга ваъда берганидек сени кўпайтирсин. ¹⁸Агар эндиликда мен сенга буюраётган Раббий Худойингнинг барча амрларига амал қилсанг, Унинг овозига қулоқ солсанг, Раббий Худойингнинг нигоҳида маъқул бўлган ишларни қилсанг, У шундай қилади.

Chapter 14

¹Сизлар ― Раббий Худойингизнинг ўғилларисизлар. Ўлган одам учун таналарингизда кесик қилманглар ва кўзларингиз устидаги сочларингизни қирқманглар. ²Чунки сен Раббий Худойинг учун муқаддас халқсан. Раббий Худойинг ер юзидаги барча халқлар ичида Унинг шахсий халқи бўлишинг учун сени танлаб олди.³Ҳеч қандай жирканч нарсани ема. ⁴Мана, сизлар ейишингиз мумкин бўлган ҳайвонлар: ҳўкизлар, қўйлар, эчкилар, ⁵буғу, кийик, буқа, оҳу, тоғ эчкиси, антилопа ва ғизол.⁶Туёқлари иккига бўлинган ва иккала туёқларида чуқур кесим бўлган ҳар қандай ҳайвонни ҳамда кавш қайтарадиган ҳайвонни енглар. ⁷Фақат кавш қайтарадиган ёки туёқлари чуқур кесим билан иккига бўлинганлардан қуйидагиларни еманглар: туяни, қуённи, қўшоёқни, чунки улар кавш қайтарсалар ҳам, уларнинг туёқлари иккига бўлинмаган, улар сизлар учун ҳаромдир.⁸Шунингдек, чўчқани ҳам еманглар, чунки унинг туёқлари иккига бўлинган, лекин кавш қайтармайди, у сиз учун ҳаромдир. Уларнинг гўштини ҳам еманглар, ўлигига ҳам тегинманглар.⁹Сувдаги барча ҳайвонлардан сузгичи ва тангачалари бўлганларнинг барчасини енглар, ¹⁰сузгичи ва тангачалари бўлмаганларни эса еманглар, булар сизлар учун ҳаромдир.¹¹Ҳар қандай тоза қушни енглар, ¹²лекин сизлар қуйидагиларни емаслигингиз керак: бургутни, калхатни ва денгиз бургутини, ¹³сорни, лочинни, шумкарни ва унинг туридагиларни,¹⁴ҳар қандай қарғани ва унинг туридагиларни, ¹⁵туяқушни, бойқушни, балиқчи қушни, қирғийни ва унинг туридагиларни, ¹⁶уккини, турнани, оққушни, ¹⁷сақоқушни, қумойни, қорабузовни,¹⁸лайлакни, қарқарани ва унинг туридагиларни, қизқуш ва кўршапалакни. ¹⁹Сизлар учун барча қанотли судралиб юрувчилар ҳаромдир, уларни еманглар. ²⁰Ҳар бир тоза қушни енглар.²¹Ҳеч қандай ўлганни еманглар, уни сенинг хонадонингда бўлган ўзга юртликка бер ва у есин; ёки унга сот, зеро сен Раббий Худойинг учун муқаддас халқсан. Улоқчани онасининг сутида пиширма.²²Сенинг далангдан ҳар йили келиб чиқадиган уруғингнинг барча ҳосилларидан ушр ажрат. ²³Раббий Худойингнинг номи бўлиши учун У танлаган жойда сен нонингнинг, шароб ва мойингнинг ушрини, шунингдек, катта ва кичик қорамолларингнинг тўнғичини Раббийнинг олдида егин, токи сен ҳаётингнинг барча кунларида Раббий Худойингдан қўрқишни ўрган.²⁴Агар йўл сен учун узоқ бўлса ва Раббий Худойинг Ўз номини қўйиш учун танланган жой йироқ бўлгани учун сен буларни олиб бора олмасанг, ²⁵унда уни кумушга алмаштир ва кумушни қўлингга олиб, Раббий Худойинг танлаган жойга кел.²⁶Шунингдек, сенинг кўнглинг истаган барча нарсани: ҳўкизларни, қўйларни, шаробни, майни ва кўнглинг сендан талаб қилаётган бу барча нарсани кумушга сотиб ол ва уларни ўша жойда, Раббий Худойинг олдида егин. Шундай қилиб, сен ҳамда сенинг оиланг хурсандчилик қилинглар. ²⁷Қароргоҳингиздаги левитларни қолдирманглар, чунки улар сизлар билан қисм ва улушга эга эмасдирлар.²⁸Учинчи йилнинг охирги йилида ҳосилларингизнинг барча ушрларидан ажратинглар ва буларни хонадонингизда сақланглар. ²⁹Хонадонингизда бўлган левит (чунки у сизлар билан қисм ва улушга эга эмасдир), мусофир, етим, бева эса келиб буларни есинлар ва тўйсинлар, токи Раббий Худойингиз сизлар нимаики қилсангизлар, қўлларингизнинг ҳар бир ишига барака берсин.

Chapter 15

¹Еттинчи йилни Кечириш йили қил. ²Кечириш шундан иборатки, ўз яқинига қарз берган ҳар бир қарз берувчи қарздан воз кечсин ва ўз яқинидан ёки ўз биродаридан уни талаб қилмасин, чунки Раббий ҳақи кечириш эълон қилинмоқда. ³Четэлликдан талаб қил, биродарингда бўлган нарсангни эса кечир,⁴токи сенда камбағал қолмасин, чунки мерос қилиб олишинг учун сенга улушга бераётган ўша ерда Раббий Худойинг сенга барака беради. ⁵Агар фақатгина Раббий Худойингизнинг овозига қулоқ солсанг ва мен бугун сенга буюраётган ушбу барча амрларни бажаришга ҳаракат қилсанг, У сенга барака беради. ⁶Чунки Раббий Худойинг сенга ваъда берганидек, сенга барака беради ва сен кўплаб халқларга қарз берасан, ўзинг эса қарз олмайсан. Сен кўп халқлар устидан ҳукмронлик қиласан, улар эса сенинг устингдан ҳукмронлик қилмайдилар.⁷Агарда сенинг орангда, Раббий Худойинг сенга бераётган ерингда, хонадонларингдан бирида, биродарларингдан бирортаси камбағал бўлса, унда юрагингни қаттиқ қилма ва камбағал биродаринг қаршисида қўлингни ёпма, ⁸бироқ унга қўлингни очиб, у нимага муҳтож бўлса, унинг муҳтожлигига қараб унга қарз бер.⁹Эҳтиёт бўл, токи юрагингга: Еттинчи йил, Кечириш йили яқинлашмоқда, деган бетавфиқ фикр келмасин, бундан кўзларинг камбағал биродарингга нисбатан бешафқат бўлмасин ва сен унга беришни рад этмагин. Зеро у сен ҳақингда Раббийга фарёд қилади ва бу сенга гуноҳ бўлади. ¹⁰Унга қарз бер ва унга бераётганингда, юрагинг қайғурмасин, чунки бу учун Раббий Худойинг барча ишларингга ва сенинг қўлларингнинг барча ишларига барака беради.¹¹Зеро камбағаллар сенинг ерингда доимо бўлади, шунинг учун Мен сенга буюраман: ерингдаги биродарингга, камбағал ва қашшоққа қўлингни оч.¹²Агар сенга яҳудий биродаринг ёки яҳудий аёл қулликка сотилса, унда у сенга олти йил қул бўлиши керак, еттинчи йили эса уни ўзингдан озодликка қўйиб юбор. ¹³Уни ўзингдан озодликка қўйиб юбораётганингда, уни бўм-бўш қўл билан қўйиб юборма, ¹⁴лекин уни чорвангдан, хирмонинг ва исканжангдан таъминла. Раббий Худойинг сенга берган баракадан унга бер.¹⁵Сен ҳам Миср ерида қул бўлганингни ва Раббий Худойинг сени озод қилганини ёдда тут, шунинг учун мен бугун сенга буни буюряпман. ¹⁶Агарда у сенга: Мен сендан кетмайман, чунки мен сени ва сенинг хонадонингни севаман, деса, чунки унга сеникида яхши бўлса, ¹⁷унда бигизни олиб, дарвозанинг олдида унинг қулоғини тешгин ва у сенга абадий қул бўлади. Чўринг билан ҳам худди шундай қил.¹⁸Уни ўзингдан озодликка қўйиб юборишинг кераклигини ўзинг учун қийин ҳисоблама, чунки олти йил ичида у сенга ёлланма ишчининг меҳнати қийматидан икки карра кўп фойда келтирди. Шунда Раббий Худойинг ҳар бир қиладиган ишингга барака беради.¹⁹Катта ва кичик қорамолларингдан туғиладиган эркак жинсидан бўлган барча тўнғичларни Раббий Худойингга бағишла. Тўнғич ҳўкизингни ишлатма ва кичик қорамолларингдан тўнғичининг жунини қирқма. ²⁰Ҳар йили буни сен ва сенинг оиланг Раббий танлаган жойда Раббий Худойинг олдида енглар. ²¹Агар тўнғичда бирор нуқсон: чўлоқлик ёки кўрлик ёки бошқа қандайдир нуқсон бўлса, унда Раббий Худойингга уни қурбонликка олиб келма,²²бироқ уни хонадонингда егин. Уни нопок ҳам, пок ҳам, кийик ва буғуни егандек ейиши мумкин. ²³Фақат унинг қонини ема, сувни ерга тўккандек уни тўкиб ташла.

Chapter 16

¹Абиб ойига эътибор бер ва Раббий Худойингга Песаҳни нишонла, чунки Раббий Худойинг Абиб ойида тунда сени Миср еридан олиб чиқди. ²Раббий Ўзининг номи бўлиши учун танлаган жойда Раббий Худойингга катта ва кичик қорамолдан Песаҳни қурбон қил.³У билан бирга хамиртурушли нарсани ема, етти кун у билан бирга ачитқисиз нон, яъни кулфатинг пайти нонини егин, токи сен ҳаётингнинг барча кунларида Миср еридан чиққан кунингни ёдда сақлагин, чунки сен Миср еридан шошилиб чиқиб кетдинг. ⁴Етти кун давомида сенинг бутун ҳудудингда хамиртурушли бирор нарса бўлмаслиги керак, шунингдек, биринчи куни кечқурун келтирган қурбонлигингдан эрталабгача ҳеч нарса қолмаслиги керак.⁵Сен Песаҳ қурбонлигини Раббий Худойинг сенга берадиган ерда бирор бир турар жойингда келтиришинг мумкин эмас, ⁶лекин фақатгина Раббий Худойинг Ўзининг номи абадий бўлиши учун танлаган жойдагина Песаҳ қурбонлигини келтиришинг мумкин. Кечқурун кун ботар вақтида, яъни сен Мисрдан чиққан вақтда уни сўй.⁷Уни Раббий Худойинг танлаган жойда пишириб егин. Кейинги куни эса қайтиб келиб, чодирларингга киришларинг мумкин. ⁸Олти кун ачитқисиз нонларни егин, еттинчи куни эса Раббий Худойингга байрам бўлсин. Бу куни ишлама.⁹Ўзинг учун етти ҳафтани ҳисоблаб ол, етти ҳафтани ҳосилингда ўроқ пайдо бўлган вақтдан бошлаб ҳисобла. ¹⁰Ўшанда Раббий Худойинг берган баракага яраша қўлингдан келганича ихтиёрий қурбонлик келтириб, Раббий Худойинг олдида Ҳафталар байрамини нишонла.¹¹Раббий Худойинг Ўзининг номи бўлиши учун танлаган жойда сен, сенинг ўғиллару қизларинг, сенинг қуллару чўриларинг, сенинг қароргоҳингдаги левит ва мусофир, сенинг орангда бўлган етим ва бева Раббий Худойинг олдида биргаликда шодланинглар. ¹²Мисрда қул бўлганингни ёдда тут ва мазкур низомларга риоя қилиб, уларни бажар.¹³Хирмонинг ва исканжангдаги ҳосилингни йиғиб олганингдан сўнг етти кун Чайлалар байрамини нишонла. ¹⁴Бу байрамда сен, сенинг ўғиллару қизларинг, сенинг қуллару чўриларинг, сенинг қароргоҳингдаги левит ва мусофир, бева ва етим биргаликда шодланинглар.¹⁵Шундай қилиб, Раббий Худойинг танлаган жойда Раббий Худойинг олдида етти кун байрам қил. Чунки Раббий Худойинг барча ҳосилларингда ва қўлингнинг ҳар бир ишига барака беради. Сен эса фақатгина шодланасан.¹⁶Йилида уч марта, барча эркаклар Раббий Худойингнинг юзи қаршисига, У танлаган жойга келишлари керак: Ачитқисиз нонлар байрамида, Ҳафталар байрамида, Чайлалар байрамида. Ҳеч ким Раббийнинг юзи қаршисига қуруқ қўл билан келмасин. ¹⁷Ҳар бир киши Раббий Худойинг берган Унинг баракасига қараб қўлида инъом билан келсин.¹⁸Раббий Худойинг сенга берадиган барча шаҳарларингда, қабилаларга кўра ўзингга ҳакамлар ва назоратчиларни қўй, токи улар халқни одил ҳукм билан ҳукм қилишсин. ¹⁹Одил ҳукмни бузма, юз-хотирчилик қилма ва пора олма, чунки пора доноларнинг кўзларини кўр қилади ва ҳақ одамларнинг ишларини бузади. ²⁰Ҳақликни, фақатгина ҳақликни изла, токи сен ҳаёт бўлгин ва Раббий Худойинг сенга бераётган ерга эгалик қилгин.²¹Сен ясайдиган Раббий Худойингнинг қурбонгоҳи ёнида бирорта дарахтдан дарахтзор экма ²²ва устун ўрнатма, чунки Раббий Худойинг булардан нафратланади.

Chapter 17

¹Раббий Худойингга қурбонликка нуқсони ёки камчилиги бор бўлган қўй ёки ҳўкизни олиб келма, чунки бу Раббий Худойинг учун жирканчдир.²Агар Раббий Худойинг сенга бераётган шаҳарларнинг бирортасида, сенинг орангда Раббий Худойингнинг аҳдини бузиб, Унинг юзи қаршисида ёвузлик қиладиган эркак ёки аёл топилса, ³у бориб, Мен буюрмаган ишни қилса: ўзга худоларга ёки қуёшга, ёки ойга, ёки самонинг бутун қўшинига хизмат қилса ва уларга сажда қилса, ⁴буни сенга хабар қилишса ва сен буни эшитсанг, унда сен синчиклаб текшир. Агар бу аниқ ҳақиқат бўлса, агар Исроилда бундай жирканч иш қилинган бўлса,⁵сен бу ёвузликни қилган ўша эркак ёки аёлни дарвозаларингга олиб чиқиб, уларни ўлгунларича тошбўрон қил. ⁶Ўлимга маҳкум қилинаётган киши икки ёки уч гувоҳнинг сўзига кўра ўлиши керак, бир гувоҳнинг сўзига кўра ўлимга маҳкум қилиш мумкин эмас. ⁷Уни ўлдириш учун аввало гувоҳларнинг қўллари, кейин эса бутун халқнинг қўли унда бўлиши керак. Шундай қилиб, ўз орангдан ёвузликни йўқ қил.⁸Агар бирон иш хусусида: қон ва қон орасида, ҳукм ва ҳукм орасида, зарбалар ва зарбалар орасида муҳокама қилиш сен учун қийин бўлса, дарвозаларингда қарама-қарши фикрлар бўлса, унда туриб, Раббий Худойинг танлаган жойга бор ⁹ва ўша кунларда бўладиган руҳоний, левит ва ҳакамнинг олдига келиб, улардан сўра. Шунда улар қандай ҳукм қилиш кераклигини айтадилар.¹⁰Раббий танлаган жойда улар сенга айтадиган сўзга биноан ҳаракат қил. Улар сенга ўргатадиган ҳамма нарсани бажаришга ҳаракат қил. ¹¹Улар сенга ўргатадиган қонун ва улар сенга айтадиган низомга кўра ҳаракат қил, улар сенга айтадиган сўздан ўнгга ҳам, чапга ҳам бурилма.¹²Кимки у ерда Раббий Худойинг қаршисида хизматда турган руҳоний ёки ҳакамнинг сўзига қулоқ солмасдан қўрслик қилса, у ўлиши керак. Шундай қилиб, Исроилдан ёвузликни йўқ қил. ¹³Шунда бутун халқ эшитиб, қўрқади ва бошқа бундай қўрслик қилмайди.¹⁴Раббий Худойингиз сизларга бераётган ерга келганингизда, уни эгаллаганингизда ва унда жойлашганингизда: Менинг атрофимда бўлган бошқа халқларга ўхшаб устимга подшоҳ қўяман, десангизлар, ¹⁵унда Раббий Худойингиз танлайдиган кишини ўз устингиздан подшоҳ қилиб қўйинглар. Устингизга подшоҳни биродарларингиз орасидан қўйинглар, биродарингиз бўлмаган бегона қабилаликни ўз устингиздан подшоҳ қилиб қўя олмайсизлар.¹⁶Фақатгина подшоҳ ўзига отларни кўпайтирмасин ва ўзига отларни кўпайтириш учун халқни Мисрга қайтармасин, чунки Раббий сизларга: Бошқа бу йўл билан орқага қайтманглар,- деган. ¹⁷Шунингдек, унинг юраги бузилмаслиги учун ўзига хотинларни кўпайтирмасин, шунингдек, ўзида кумуш ва олтинларни ҳаддан зиёд кўпайтирмасин.¹⁸Аммо у ўзининг шоҳлигининг тахтига ўтирганида, левитлару руҳонийларда бўлган китобдан ўзига ушбу Қонун ёзувини кўчирсин. ¹⁹Бу Ёзув унда бўлсин ва у ҳаётининг барча кунларида уни ўқисин, токи ўз Раббий Худосидан қўрқишни ўргансин ва ушбу қонуннинг ҳамда низомларнинг барча сўзларини бажаришга ҳаракат қилсин,²⁰ва унинг юраги биродарлари қаршисида мағрурланмасин ва у қонундан ўнгга ҳам, чапга ҳам оғмасин. Шундай қилиб, у ва унинг ўғиллари Исроил орасида ўз шоҳлигида узоқ вақт турадилар.

Chapter 18

¹Барча Леви қабиласига, левитлару руҳонийларга Исроил билан бирга қисм ва улуш бўлмайди. Улар Раббийнинг қурбонликларидан, Унинг улушидан озиқланишлари керак. ²Биродарларининг орасида эса уларга улуш бўлмайди. Раббий уларга айтганидек, Унинг Ўзи уларнинг улушидир.³Қурбонликка ҳўкиз ёки қўйни олиб келадиган халқдан руҳонийларнинг ҳақи мана булар бўлиши керак: руҳонийга елка, жағ ва ошқозонни беришлари керак. ⁴Шунингдек, уларга нон, шароб ва мойингнинг бошланғичини ҳамда қўйларингнинг жунининг бошланғичини бер. ⁵Чунки уларнинг ўзлари ва уларнинг ўғиллари ҳаётининг барча кунларида Раббий Худойингнинг олдида туриб, Раббий номидан хизмат қилишлари учун, Раббий Худойинг уларни барча қабилаларинг ичидан танлаб олди.⁶Агарда левит кўнглининг истаги бўйича у яшаган Исроил ўғилларининг бирор еридан, қароргоҳингнинг биридан Раббий танлаган жойга келса, ⁷ўша ерда, Раббийнинг олдида турадиган унинг барча левит биродарлари каби ўз Раббий Худосининг номидан хизмат қилса, ⁸унда ота меросини сотишдан келган даромаддан ташқари у бир хил улуш олсин.⁹Раббий Худойинг сенга бераётган ерга кирганингда, ўшанда ушбу халқлар қилган жирканч ишларни қилишни ўрганма: ¹⁰сенинг орангда ўз ўғли ёки қизини оловдан ўтказувчи, башорат қилувчи, фолбин, иссиқ-совуқ қилувчи, жодугар, ¹¹сеҳргар, руҳларни чақирувчи, афсунгар ва ўлганлардан сўровчи бўлмаслиги керак.¹²Чунки буларни қилувчиларнинг ҳаммаси Раббий қаршисида жирканчдир ва шундай жирканчликлари учун Раббий Худойинг уларни сенинг юзинг қаршисидан қувиб юбормоқда. ¹³Раббий Худойинг қаршисида бенуқсон бўл, ¹⁴зеро сен қувиб юбораётган ушбу халқлар фолбинларга ва башорат қилувчиларга қулоқ соладилар. Сенга эса Раббий Худойинг буларни тайинлаган эмас.¹⁵Раббий Худойинг сенинг орангдан, биродарларингдан менга ўхшаган пайғамбарни кўтаради, унга қулоқ сол. ¹⁶Сен Раббий Худойингга Хореб ёнида, йиғин кунида: Раббий Худойимнинг овозини бошқа эшитмай ва ушбу буюк оловни бошқа кўрмай, токи ўлиб қолмай,- деганингиз учун,¹⁷Раббий менга деди: Уларнинг айтган гаплари яхши, ¹⁸Мен уларга биродарларининг орасидан худди сенга ўхшаган пайғамбарни кўтараман, Ўз сўзларимни унинг оғзига соламан ва Мен унга буюрган ҳамма нарсани у уларга айтади. ¹⁹Кимки ўша пайғамбар Менинг номим билан айтадиган Менинг сўзларимга қулоқ солмаса, ўша одамдан Мен бунинг жавобини талаб қиламан.²⁰Бироқ агар бирор пайғамбар пайдо бўлиб, Мен унга гапиришни буюрмаган нарсани Менинг номимдан гапиришга жазм қилса ёки ўзга худолар номидан гапирса, ўша пайғамбарни ўлимга топширинглар. ²¹Агар сен юрагингда: Биз Раббий гапирмаган сўзни қандай биламиз?- десанг,²²билгинки, агарда пайғамбар Раббийнинг номидан гапирса, бироқ бу сўз бажо бўлмаса ва амалга ошмаса, унда ушбу сўзни Раббий гапирган эмас, лекин пайғамбар буни ўз сурбетлигидан гапирган, ундан қўрқма.

Chapter 19

¹Раббий Худойинг сенга бераётган ердаги халқларни қириб ташлаганида ва сен улардан кейин ерни эгаликка олганингда, уларнинг шаҳарларига ҳамда уйларига ўрнашганингда, ²шунда Раббий Худойинг сен эгалик қилишинг учун бераётган ернинг орасидан ўзингга учта шаҳарни ажратиб ол ³ва улар томонга йўллар қур. Шундай қилиб, Раббий Худойинг сенга улуш қилиб бераётган бутун ерингни уч қисмга тақсимла. Булар ҳар қандай қотилга яширинадиган жой бўлиб хизмат қилади.⁴Мана, қандай қотил у ерга қочиши ва тирик қолиши мумкин: бирор киши ўз яқинига кеча ва ўтган куни душман бўлмасдан, уни билмасдан ўлдириб қўйса; ⁵бирор киши ўз яқини билан ўрмонга ўтин кесишга борса, дарахтни кесиш учун қўлидаги болта билан зарба берганида, дастасидан темири чиқиб кетиб, яқинига тегса ва у ўлиб қолса, ўша киши тирик қолиши учун ўша шаҳарлардан бирига қочсин,⁶токи қон учун қасос олувчи юрагининг қайноқлигида қотилнинг ортидан қувиб етмасин ва уни ўлдириб қўймасин. Чунки ўша одам ўлимга маҳкум қилинишга лойиқ эмас, зеро унга кеча ва ўтган куни душман эмас эди. ⁷Шунинг учун мен сенга буюриб: Ўзингга учта шаҳарни ажратиб ол,- дедим.⁸Раббий Худойинг оталарингга қасам ичганидек, чегараларингни кенгайтирганида ва У оталарингга беришга ваъда берган барча ерни сенга берганида, ⁹ҳамда агар мен бугун сенга буюраётган ушбу барча амрларни бажаришга ҳаракат қилсанг, Раббий Худойингни севиб, барча кунларда Унинг йўлларидан юрсанг, шунда ушбу учта шаҳарга яна учта шаҳарни қўш, ¹⁰токи Раббий Худойинг сенга улуш қилиб бераётган ерингда бегуноҳнинг қони тўкилмасин ва қоннинг айби сенда бўлмасин.¹¹Агарда бирор киши ўз яқинига душман бўлиб, уни пойласа ва унга қарши кўтарилиб, уни ўлгунига қадар уриб, бу шаҳарлардан бирига қочиб кетса, ¹²унда ўша шаҳарнинг оқсоқоллари уни у ердан тутиб келиш учун одам юборишлари ва у ўлиши учун қон учун қасос олувчининг қўлига топширишлари керак. ¹³Унга кўзинг раҳм қилмасин, Исроилдан бегуноҳнинг қонини ювгин ва сенга яхши бўлади.¹⁴Раббий Худойинг сен эгалик қилишинг учун бераётган ерда, сенга теккан улушда ота-боболаринг ўрнатган яқинингнинг чегараларини бузма.¹⁵Бирор айб, жиноят ёки гуноҳ қилиб қўйган одамнинг гуноҳига бир кишининг гувоҳлиги етарли эмас: икки ёки уч гувоҳнинг сўзлари бўйича иш тасдиқланади. ¹⁶Агар бирон кишига адолатсиз гувоҳ уни жиноятда айблаб, унга қарши чиқса,¹⁷унда баҳслашаётган ушбу иккала одам ҳам Раббий қаршисида, ўша кунларда бўладиган руҳонийлар ва ҳакамлар қаршисида турсинлар. ¹⁸Ҳакамлар яхшилаб текширишлари керак. Агар бу гувоҳ сохта гувоҳ бўлиб, ўз биродарига қарши сохта гувоҳлик берган бўлса, ¹⁹унда у ўз биродарига қилишни ўйлаганини унинг ўзига қилинглар, шундай қилиб, орангиздан ёвузликни қириб ташланглар.²⁰Қолганлар эшитиб қўрқадилар ва сизларнинг орангизда бошқа бундай ёвузликни қилмайдилар. ²¹Унга кўзинг раҳм қилмасин: жонга жон, кўзга кўз, тишга тиш, қўлга қўл, оёққа оёқдир.

Chapter 20

¹Сен душманингга қарши урушга чиққанингда, унда отларни, араваларни ва сенда бўлганидан кўра кўпроқ халқни кўрганингда ― улардан қўрқма, чунки сени Миср еридан олиб чиққан Раббий Худойинг сен билан бирга.²Жангга киришаётганингизда, руҳоний келиб, халққа сўзласин ³ва унга десин: Қулоқ сол, эй, Исроил! Сизлар бугун душманларингиз билан жангга киришяпсизлар, сизларнинг юракларингиз заифлашмасин. Қўрқманглар, хавотирланманглар ва улардан даҳшатга тушманглар, ⁴чунки Раббий Худойингиз сизлар учун душманларингиз билан жанг қилиш ва сизларни қутқариш учун сизлар билан бирга бормоқда.⁵Назоратчилар эса халққа эълон қилиб айтсинлар: Агар кимдир янги уй қурган ва ундан фойдаланмаган бўлса, у киши борсин ва ўз уйига қайтсин, токи жангда ўлмасин ва ўзга ундан фойдаланмасин.⁶Агар кимдир узумзор ўтқазган ва унинг ҳосилидан емаган бўлса, у киши ўз уйига қайтиб борсин, токи жангда ўлмасин ва ўзга унинг ҳосилидан емасин. ⁷Агар кимдир аёл билан унаштирилган бўлиб, уни олмаган бўлса, у киши ўз уйига қайтиб борсин, токи жангда ўлмасин ва ўзга уни олмасин.⁸Назоратчилар халққа яна эълон қилиб айтсинлар: Агар кимдир қўрқоқ ва журъатсиз бўлса, у киши ўз уйига қайтиб борсин, токи у биродарларининг юрагини ўз юраги каби журъатсиз қилиб қўймасин. ⁹Назоратчилар халққа буларнинг барчасини айтганларидан сўнг, ҳарбий бошлиқларни халққа сардор қилиб қўйиш керак.¹⁰Шаҳарни эгаллаш учун унга яқинлашганингда, унга тинчлик таклиф қил. ¹¹Агарда у сен билан тинчликда бўлишга рози бўлса ва сенга очиқ бўлса, унда бўлган бутун халқ сенга товон тўласин ва хизмат қилсин.¹²Агарда у сен билан тинчликда бўлишга рози бўлмаса ва сенга қарши жанг қилса, унда уни қамал қил. ¹³Раббий Худойинг уни сенинг қўлингга топширганида, ундаги барча эркакларни қилич тиғи билан қириб ташла.¹⁴Фақат аёлларни, болаларни, чорваларни ва шаҳардаги ҳамма нарсани, ундаги бор ўлжани ўзингга ол. Шундай қилиб, Раббий Худойинг сенга берган душманларингнинг ўлжасидан фойдалан. ¹⁵Сендан жуда узоқда бўлган, яқиндаги бу халқларнинг шаҳарлари ҳисобига кирмайдиган барча шаҳарларни шундай қил.¹⁶Раббий Худойинг сенга эгалик қилиш учун бераётган яқиндаги бу халқларнинг шаҳарларида эса бирорта ҳам жонни тирик қолдирма, ¹⁷лекин Раббий Худойинг сенга буюрганидек, хетликларни, амўрликларни, канъанликларни, перизийларни, ҳивликлар ва ябусликларни тўлиқ қириб ташла, ¹⁸токи улар ўз худолари учун қилган жирканч ишларини қилишни сенга ўргатмасинлар ва сен Раббий Худойинг қаршисида гуноҳ қилмагин.¹⁹Агарда бирор бир шаҳарни эгаллаш ва уни қўлга киритиш учун узоқ вақт қамал қилиб турсанг, озиқланиш мумкин бўлган дарахтларни кесиб ташлама ва теварак-атрофларини вайрон қилма, чунки даладаги дарахт одам эмаски, сендан қалъага қочиб кетса. ²⁰Фақат сен ҳеч қандай ҳосил келтирмаслигини биладиган дарахтларни нобуд қилишинг, кесиб ташлашинг ва уни босиб олгунингча, сен билан жанг олиб бораётган шаҳарнинг қаршисида улардан кўтарма қуришинг мумкин.

Chapter 21

¹Агар Раббий Худойинг сизлар эгалик қилишингиз учун бераётган ердаги далада ўлдирилган киши топилса ва уни ким ўлдиргани номаълум бўлса, ²унда сенинг оқсоқолларинг ва ҳакамларинг чиқиб, ўлдирилган одамнинг атрофидаги шаҳарларгача бўлган масофани ўлчаб чиқсинлар.³Шунда ўлдирилган одамга энг яқин бўлган шаҳарнинг оқсоқоллари эса ҳали ишламаган ва бўйинтуруққа кирмаган урғочи бузоқчани олсинлар. ⁴Ўша шаҳарнинг оқсоқоллари ушбу урғочи бузоқчани ишлов берилмаган ва ҳеч нарса экилмаган ёввойи водийга олиб бориб, ўша водийда урғочи бузоқчани сўйсинлар.⁵Леви ўғиллари – руҳонийлар,⁶шунингдек, ўлдирилган одамга энг яқин бўлган шаҳарнинг барча оқсоқоллари келсинлар ва водийда сўйилган урғочи бузоқчанинг боши устида қўлларини ювсинлар. ⁷Сўнг эълон қилиб десинлар: Бизнинг қўлларимиз унинг қонини тўккан эмас ва буни кўзларимиз ҳам кўрган эмас.⁸Ё, Раббий, Сен озод қилган Сенинг халқинг Исроилни покла ва Сенинг халқинг Исроилга бегуноҳ қон айбини юклама. Шунда улар қондан покланадилар. ⁹Агар Раббийнинг нигоҳида тўғри бўлган ишни қилишни истасанг, шу йўл билан сен ўзингдан бегуноҳнинг қонини ювишинг керак.¹⁰Душманларингга қарши урушга чиққанингда, Раббий Худойинг уларни сенинг қўлларингга топширса ва уларни асир олсанг, ¹¹асирларнинг орасида чиройли аёлни кўрсанг ва уни севиб қолиб, уни ўзингга хотин қилиб олишни хоҳласанг, ¹²уни уйингга олиб кел. У эса сочини кесиб, тирноқларини олиб,¹³ўзидан асирлик кийимларини ечиб, сенинг уйингда яшасин ва бир ой давомида отаси ва онаси учун аза тутсин. Шундан сўнг сен унинг олдига киришинг ва унинг эри бўлишинг мумкин, у эса сенга хотин бўлади. ¹⁴Агарда у сенга ёқмай қолса, уни ўзи хоҳлаган томонга қўйиб юбор. Лекин уни кумушга сотма ва қул қилма, чунки сен уни бўйсундирдинг.¹⁵Агар кимнингдир иккита хотини бўлиб, бири севимли бўлса, бошқаси эса севимли бўлмаса, севимли бўлгани ҳам, севимли бўлмагани ҳам унга ўғиллар туғиб берса ва тўнғичи севимли бўлмаганнинг ўғли бўлса, ¹⁶унда у ўзининг ўғилларига меросини бўлиб бериш вақтида, севимли бўлмаган хотинининг тўнғичи олдида севимли хотинининг ўғлига тўнғичликни бериши мумкин эмас. ¹⁷Лекин севимли бўлмаганнинг ўғлини тўнғич, деб тан олиши керак ва ўзида бор бўлган ҳамма нарсадан унга икки карра қисмини бериши керак, чунки у унинг кучининг бошланғичи ва тўнғичлик ҳуқуқи унга тегишлидир.¹⁸Агар кимнингдир ўғли отаси ва онасининг сўзларига қулоқ солмайдиган бебош ва итоатсиз бўлса, улар эса уни жазолаган бўлсалар-у, лекин у уларга қулоқ солмаса, ¹⁹унда унинг отаси ва онаси уни тутиб, шаҳарларининг оқсоқоллари ёнига ва яшаш жойларининг дарвозалари ёнига олиб келсинлар,²⁰шаҳарларининг оқсоқолларига: Бизнинг бу ўғлимиз бебош ва итоатсиз, бизнинг сўзларимизга қулоқ солмайди, пулни совурувчи ва ичкиликбоз,- десинлар. ²¹Шунда шаҳарнинг бор аҳолиси уни ўлгунига қадар тошбўрон қилсинлар. Шундай қилиб, ўзингнинг орангдан ёвузликни йўқ қил, шунда бутун исроилликлар эшитиб, қўрқадилар.²²Агар кимдандир ўлимга лойиқ жиноят топилиб, у ўлдирилса ва сен уни дарахтга оссанг, ²³унда унинг танаси тунгача дарахтда қолмаслиги керак, лекин уни ўша куни дафн қил. Чунки Раббий қаршисида дарахтга осилганларнинг барчаси лаънатидир, шунинг учун Раббий Худойинг сенга улуш қилиб бераётган ерингни ҳаром қилма.

Chapter 22

¹Биродарингнинг адашиб қолган ҳўкизи ёки қўйини кўриб қолсанг, уларни кўздан яширин жойда қолдирма, лекин уларни биродарингга қайтар. ²Агарда сенинг биродаринг сенга яқин бўлмаса ёки сен уни билмасанг, унда уларни ўз уйингга олиб кел ва биродаринг уларни излаб келгунича, улар сеникида бўлсин, шунда унга уларни қайтариб бер.³Унинг эшагини ҳам шундай қил, унинг кийим-бошини ҳам шундай қил, биродарингнинг барча йўқолган нарсалари, у йўқотган ва сен топган буюмларини ҳам шундай қил. Бундан бош тортишинг мумкин эмас. ⁴Биродарингнинг йўлда йиқилган эшаги ёки ҳўкизини кўрсанг, уларни у ерда қолдирма, лекин сен уларни турғизишга ёрдам бер.⁵Аёлда эркакча кийим бўлмаслиги, эркак киши ҳам аёлларнинг кийимини киймаслиги керак, чунки буларнинг барчасини қилувчилар Раббий Худойинг олдида жирканчдир.⁶Агар сенга йўлда бирор бир дарахтда ёки ерда қуш болалари ёки тухумлари билан қуш ини учраса ва онаси палапонларнинг ёки тухумларнинг устида ўтирган бўлса, унда онасини болалари билан биргаликда олма, ⁷онасини қўйиб юбор, болаларини эса олишинг мумкин, токи сенга яхши бўлсин ва ҳаёт кунларинг узайсин.⁸Агар янги уй қурмоқчи бўлсанг, томингнинг четида панжара қил, токи бирор киши ундан йиқилса, унинг тўкилган қонининг айби сенинг уйингда бўлмасин.⁹Узумзорингга икки турдаги уруғ экма, токи сен эккан уруғингнинг ва узумзорингнинг ҳосили ҳаром бўлмасин. ¹⁰Ҳўкиз ва эшакни бирлаштириб ер ҳайдама. ¹¹Ҳар хил матолардан: жун ва зиғир толаси бирлаштириб қилинган кийимларни кийма.¹²Сен ёпинадиган ёпинчиғингнинг тўртала бурчагига попукчалар қил.¹³Агар бирор киши хотин олиб, унинг олдига кирса ва уни ёмон кўриб қолиб, ¹⁴уни уятли ишларда айбласа ҳамда у ҳақида ёмон овозалар тарқатиб: Мен бу хотинни олиб, унинг олдига кирдим, лекин унда бокираликни топмадим,- деса,¹⁵у ҳолда қизнинг ота-онаси унинг бокиралик белгисини шаҳар оқсоқолларининг олдига, дарвозага олиб чиқсин.¹⁶Қизнинг отаси оқсоқолларга: Мен қизимни мана бу одамга хотинликка берган эдим ва энди у уни ёмон кўриб қолди. ¹⁷Мана у: Мен сизнинг қизингиздан бокираликни топмадим, деб, уни уятли ишларда айбламоқда. Лекин, мана, қизимнинг бокиралиги белгиси,- десин ва шаҳарнинг оқсоқоллари олдига кийимларни ёйсин.¹⁸Шунда ўша шаҳарнинг оқсоқоллари ўша эркакни олиб, уни жазоласинлар, ¹⁹Исроил қизи ҳақида ёмон овозаларни тарқатганлиги сабабли унга юз кумуш шеқел жарима солсинлар ва қизнинг отасига берсинлар. У эса унинг хотини бўлиб қолсин ва у умрининг охиригача ундан ажраша олмайди.²⁰Агарда айтилганлар ҳақиқат бўлса ва қизда бокиралик топилмаса, ²¹унда қизни отасининг уйининг эшиклари ёнига олиб келишсин ва шаҳар аҳолиси уни ўлгунига қадар тошбўрон қилсин. Чунки у отасининг уйида зино қилиб, Исроил орасида беҳаё иш қилди. Шундай қилиб, орангиздан ёвузликни йўқ қил.²²Агар бирор кимса эрли хотин билан ётган ҳолда топилса, унда иккаласини ҳам: аёлни ва аёл билан ётган эркакни ўлимга топшириш керак. Шундай қилиб, Исроилдан ёвузликни йўқ қил.²³Агар бўйи етган қиз йигитга унаштирилган бўлса ва бирор киши уни шаҳарда учратиб қолиб, у билан ётса, ²⁴унда уларнинг иккаласини ҳам ўша шаҳарнинг дарвозаси ёнига олиб келинглар ва қизни, у шаҳарда қичқирмаганлиги учун, эркакни эса у ўз яқинининг хотинини уятли қилганлиги учун уларни ўлгунига қадар тошбўрон қилинглар. Шундай қилиб, орангдан ёвузликни йўқ қил.²⁵Агарда кимдир унаштирилган қизни далада учратиб қолса ва уни тутиб, у билан ётса, унда фақатгина у билан ётган эркакни ўлимга топшириш керак. ²⁶Қизга эса ҳеч нима қилма, қизда ўлимга лойиқ жиноят йўқ. Чунки бу худди кимдир ўз биродарига қарши чиқиб, уни ўлдиргани кабидир. ²⁷Чунки у қизни далада учратганида, унаштирилган қиз қичқирган бўлса ҳам, лекин уни қутқарувчи киши бўлмаган.²⁸Агарда кимдир унаштирилмаган қизни учратиб қолса, уни тутиб, у билан ётса ва уларни тутиб олсалар, ²⁹унда у билан ётган эркак қизнинг отасига эллик кумуш шеқел бериши керак, қиз эса у уни уятли қилганлиги учун унинг хотини бўлсин. У бутун умри давомида ундан ажраша олмайди.³⁰Ҳеч ким ўз отасининг хотинини олмаслиги ва отасининг кийимини четини очмаслиги керак.

Chapter 23

¹Кимнинг уруғдони шикастланган бўлса, ёки жинсий аъзоси кесиб ташланган бўлса, у Раббийнинг жамоасига кира олмайди. ²Фоҳишанинг ўғли Раббийнинг жамоасига кира олмайди, унинг насли ҳам ўнинчи авлодигача Раббийнинг жамоасига кира олмайди.³Аммўнликлар ва мўабликлар Раббийнинг жамоасига кира олмайди, уларнинг насли ҳам ўнинчи авлодигача Раббийнинг жамоасига абадий кира олмайди. ⁴Чунки Мисрдан чиқиб келаётганингизда, улар сизларни йўлда нон ва сув билан кутиб олмадилар ва сизларни лаънатлаш учун Орам-Наҳарайимдаги Петордан бўлган Беор ўғли Балъамни сизларга қарши ёлладилар.⁵Лекин Раббий Худойинг Балъамни эшитишни хоҳламади ва Раббий Худойинг унинг лаънатини сенга баракага айлантирди, чунки Раббий Худойинг сени севади. ⁶Уларга абадий, барча кунларингда тинчлик ва фаровонлик тилама.⁷Эдўмликдан жирканма, чунки у сенинг биродарингдир. Мисрликдан жирканма, чунки сен унинг ерида мусофир бўлган эдинг. ⁸Улардан туғиладиган болалар учинчи авлодларида Раббийнинг жамоасига кириши мумкин.⁹Душманларингга қарши сафарга чиққанингда, барча ёмон нарсадан ўзингни сақла. ¹⁰Агар сенинг орангда кимдир тунда содир бўлган ҳодисадан нопок бўлса, унда у қароргоҳдан ташқарига чиқиши ва қароргоҳга кирмаслиги керак. ¹¹Кечқурун бўлганида эса танасини сув билан ювиши керак ва қуёш ботар чоғида қароргоҳга кириши мумкин.¹²Сенда қароргоҳдан ташқарида, ҳожатга чиқишинг мумкин бўлган жой бўлиши керак. ¹³Сенда қуролингдан ташқари курак ҳам бўлиши керак. Қароргоҳдан ташқарида ўтираётганингда, у билан ўра қазигин ва у билан яна ахлатингни кўмиб қўйгин. ¹⁴Чунки Раббий Худойинг сени қутқариш учун, душманларингни сенинг қўлингга топшириш учун сенинг қароргоҳинг орасида юради. Шунинг учун қароргоҳинг муқаддас бўлиши керак, токи У сенда нопок нарсани кўрмасин ва сендан йироқлашмасин.¹⁵Бирор қул сенинг ёнингга хўжайинидан қочиб келса, уни хўжайинига топширма. ¹⁶У сеникида, сенинг бирор маконингдан ўзига маъқул бўлган жойни танлаб, сенинг орангда яшасин. Уни эзма.¹⁷Исроил қизлари орасида фоҳиша бўлмаслиги керак. Исроил ўғиллари орасида бачабоз бўлмаслиги керак. ¹⁸Раббий Худойингнинг уйига фоҳишанинг эҳсонини ва итнинг баҳосини олиб кирма, чунки Раббий Худойингнинг қаршисида униси ҳам, буниси ҳам жирканчдир.¹⁹Биродарингга кумушни ҳам, нонни ҳам, фоизга берилиши мумкин бўлган бошқа бирор нарсани ҳам фоизга берма. ²⁰Ўзга юртликка фоизга беравер, биродарингга эса фоизга берма, токи эгалик қилиш учун бораётган ерингда, қўлларинг қиладиган ҳамма ишда Раббий Худойинг сенга барака берсин.²¹Агар Раббий Худойингга ваъда берсанг, уни кечиктирмай бажар. Чунки Раббий Худойинг уни сендан талаб қилади ва сенинг устингда гуноҳ бўлади. ²²Агар ваъда бермаган бўлсанг, унда сенда гуноҳ бўлмайди. ²³Оғзингдан чиққанини, ўз оғзинг билан айтган ихтиёрий қурбонлигингни Раббий Худойингга қандай ваъда берган бўлсанг, шундай амалга ошир ва бажар.²⁴Биродарингнинг узумзорига кирганингда, узум меваларидан тўйгунингча, жонинг истаганича ейишинг мумкин, лекин идишингга солиб олма. ²⁵Биродарингнинг буғдойзорига келганингда, бошоқларни қўлларинг билан узиб ол, лекин биродарингнинг буғдойзорига ўроқ олиб кирма.

Chapter 24

¹Агар кимдир хотин олиб, унга эр бўлса ва хотини унинг нигоҳида илтифот топмаса, чунки у хотинида бирор жирканчлик топса, унга ажралиш қоғозини ёзиб, унинг қўлига берса ва уни ўз уйидан қўйиб юборса, ²аёл эса эрининг уйидан чиқиб кетиб, бошқа кишига турмушга чиқса,³лекин бу кейинги эри ҳам ундан нафратланса ва унга ажралиш қоғозини ёзиб, унинг қўлига берса-ю, уни ўз уйидан қўйиб юборса ёки уни ўзига хотинликка олган кейинги эри вафот этса, ⁴унда уни қўйиб юборган биринчи эри аёлни булғанганидан кейин яна ўзига хотинликка олиши мумкин эмас. Бу Раббий олдида жирканчдир, шунинг учун Раббий Худойинг сенга улуш қилиб бераётган ерни гуноҳга ботирма.⁵Агар кимдир яқинда хотин олган бўлса, унда у урушга бормасин ва ўша одамга ҳеч нарса юкланмасин. У бир йил давомида ўз уйида озод бўлсин ва олган хотинини хурсанд қилсин.⁶Ҳеч ким қўл тегирмони ёки тегирмоннинг тепа тошини гаровга олмасин, чунки бундай қилган одам жонни гаровга олади.⁷Агар бирор кишининг ўз биродарларидан, Исроил ўғилларидан кимнидир ўғирлаб, уни қул қилгани ва уни сотгани маълум бўлса, унда бундай ўғрини ўлимга топшириш керак. Шундай қилиб, орангиздан ёвузликни йўқ қил.⁸Эҳтиёт бўлинглар, мохов яраси ҳақидаги сизларга левитлару руҳонийлар ўргатадиган бор қонунга қатъий амал қилинглар ва бажаринглар. Мен уларга буюрган нарсаларни қатъий бажаринглар. ⁹Сизлар Мисрдан чиқиб кетаётганингизда, йўлда Раббий Худойингиз Мирйамни нима қилганини ёдда тутинглар.¹⁰Агар сен биродарингга бирор нарсани қарзга берсанг, ундан гаров олиш учун унинг уйига кириб борма, ¹¹лекин кўчада тур. Сен қарз берган киши эса сенга гаровни кўчага чиқариб берсин.¹²Агарда у камбағал одам бўлса, унинг гаровига эга бўлиб, уйқуга ётма. ¹³Қуёш ботар чоғида унга гаровини қайтариб бер, токи у ўз кийимида ухлашга ётсин ва сени дуо қилсин, шунда бу сенга Раббий Худойинг қаршисида ҳақликка йўйилади.¹⁴Сенинг ерингдаги, қароргоҳларингдаги биродарларингдан ёки мусофирлардан бўлган ёлланган хизматкорни, камбағал ва қашшоқни эзма. ¹⁵Ўша куниёқ унинг хизмат ҳақини бер, токи беришингдан олдин қуёш ботмасин. Чунки у камбағал ва унинг жони шуни кутмоқда, токи у Раббийга сен ҳақингда фарёд қилмасин ва бу сенга гуноҳ бўлмасин.¹⁶Оталар болалари учун ўлим жазосига тортилмаслиги керак, болалар ҳам оталари учун ўлим жазосига тортилмаслиги керак. Ҳар бир киши ўзининг гуноҳи учун ўлим жазосига тортилиши керак.¹⁷Мусофир ва етимни ноҳақ ҳукм қилма. Бевадан кийимларини гаровга олма. ¹⁸Сен ҳам Мисрда қул бўлганингни ва Раббий сени у ердан озод қилганини ёдда тут. Шунинг учун Мен буларни қилишингни буюряпман.¹⁹Далангдан ҳосилни йиғаётганингда, далада ҳосилингнинг боғламини унутсанг, унда уни олиш учун қайтиб борма. У мусофирга, етим ва бевага қолсин, токи Раббий Худойинг қўлларингнинг барча ишларида сени дуо қилсин. ²⁰Зайтун дарахтингни қоқаётганингда, шохларини қайта-қайта кўриб чиқма. У мусофирга, етим ва бевага қолсин.²¹Узумзорингдан ҳосилни териб олаётганингда, ортингдаги қолдиқларни териб олма. У мусофирга, етим ва бевага қолсин. ²²Сен ҳам Миср ерида қул бўлганингни ёдда тут, шунинг учун Мен буларни қилишни буюряпман.

Chapter 25

¹Агар одамлар орасида баҳс бўлса, унда уларни судга олиб келсинлар ва уларнинг ишини муҳокама қилсинлар: ҳақ кишини оқласинлар, айбдорни эса ҳукм қилсинлар. ²Агарда айбдор калтаклашга лойиқ бўлса, унда ҳакам уни ётқизишни ва айбига қараб, ҳисоб бўйича ўзининг қаршисида калтаклашни буюрсин.³Унга қирқ калтак зарба бериш мумкин, бундан кўп эмас, токи сенинг биродаринг кўз ўнгингда кўп зарбадан мажруҳ бўлиб қолмасин.⁴Ҳўкиз янчаётганида, унинг оғзини тўсма.⁵Агар ака-укалар бирга яшасалар ва улардан бири ўғилли бўлмасдан вафот этса, унда вафот этганнинг хотини оиладан ташқарига, бегона кишига турмушга чиқмаслиги керак. Лекин эрининг ака ёки укаси унинг олдига кириши, уни ўзига хотинликка олиши ва у билан яшаши керак. ⁶У туғадиган тўнғич эса, ўлган биродарининг исмини олади, токи Исроилда унинг исми ўчиб кетмасин.⁷Агарда у биродарининг хотинини олишни истамаса, унда вафот этганнинг хотини дарвозага, оқсоқолларнинг олдиларига бориб: Эримнинг биродари Исроилда биродарининг исмини тиклашни рад қиляпти, менга уйланишни хоҳламаяпти,- десин. ⁸Шунда шаҳарнинг оқсоқоллари уни чақириши ва кўндириши керак. Агар у келиб: Мен уни олишни хоҳламайман,- деса,⁹унда хотин оқсоқоллар кўз ўнгида унинг олдига келиб, унинг оёғидан пойафзалини ечсин ва унинг юзига тупуриб: Биродарининг уйини барпо қилмайдиган одам билан шундай йўл тутилади,- десин. ¹⁰Унинг исми Исроилда “Пойафзали ечилганнинг уйи”, деб аталади.¹¹Эркаклар ўзаро муштлашаётганларида, бирининг хотини ураётганнинг қўлидан эрини ажратиб олиш учун яқинлашса ва қўлини чўзиб, унинг эркаклик аъзосидан ушласа, ¹²унда унинг қўлини кесиб ташла, сенинг кўзинг унга шафқат қилмасин.¹³Халтангда икки хил: катта ва кичик тошлар бўлмасин. ¹⁴Уйингда икки хил: катта ва кичик эфалар бўлмасин.¹⁵Раббий Худойинг сенга бераётган ерда ҳаётинг узоқ бўлиши учун тарози тошинг аниқ ва тўғри бўлсин, эфанг ҳам аниқ ва тўғри бўлсин. ¹⁶Чунки Раббий Худойинг қаршисида ноҳақлик қилувчиларнинг барчаси жирканчдир.¹⁷Мисрдан чиқиб кетаётганингда, йўлда Амолеқ сенга нима қилганини ёдда тут. ¹⁸У сени йўлда учратганини, сен чарчаб, толиққанингда сенинг ортингдаги барча ҳолсизланганларни қириб ташлаганини ва Худодан қўрқмаганини ёдда тут. ¹⁹Раббий Худойинг сенга эгалик қилишинг учун улуш қилиб бераётган ерда эса Раббий Худойинг сени ҳамма томондан барча душманларингдан тинчлантирганида, Амолеқнинг хотирасини осмон остидан ўчириб ташла. Буни унутма!

Chapter 26

¹Раббий Худойинг сенга улуш қилиб бераётган ерга келганингда, уни эгаллаганингда ва унга жойлашганингда, ²Раббий Худойинг сенга бераётган ерингдан оладиган ернинг барча ҳосилларининг бошланғичидан олиб, саватга сол ва Раббий Худойинг у ерда Унинг номи бўлиши учун танлаган жойга бор.³Ўша кунларда бўладиган руҳонийнинг ёнига бориб, унга: Бугун Раббий Худойингнинг қаршисида, Раббий оталаримизга бизга бериши ҳақида қасам ичган ушбу ерга кирганимни эътироф этаман,- дегин. ⁴Руҳоний сенинг қўлингдан саватни олсин ва уни Раббий Худойингнинг қурбонгоҳи қаршисига қўйсин.⁵Сен эса Раббий Худойингнинг қаршисида жавоб бериб, дегин: Менинг отам дарбадар кезувчи орамлик эди. У Мисрга бориб, у ерда кам сонли одамлари билан жойлашди ва у ерда улардан буюк, кучли ва кўп сонли халқ келиб чиқди.⁶Лекин мисрликлар бизга ёмон муносабатда бўлиб, бизни эзар ва бизга оғир ишларни юклар эдилар. ⁷Шунда биз оталаримизнинг Раббий Худосига фарёд қилдик ва Раббий бизнинг фарёдимизни эшитди, бизнинг кулфатимизни, оғир меҳнатимиз ва эзилишимизни кўрди.⁸Раббий бизни Мисрдан кучли қўл ва чўзилган билак, буюк даҳшат, аломатлару мўъжизалар билан олиб чиқди ⁹ҳамда бизни ушбу ерга олиб келиб, бизга ушбу ерни: сут ва асал оқадиган ерни берди.¹⁰Шундай қилиб, мана, Раббий, Сен менга берган ер ҳосилининг бошланғичини олиб келдим. Сўнг буни Раббий Худойингнинг олдига қўй ва Раббий Худойингнинг олдида сажда қил. ¹¹Сўнгра Раббий Худойинг сенга ва сенинг уйингга берган барча эзгуликлари учун сен ва сеникида бўладиган левит ҳамда мусофир хурсандчилик қилинглар.¹²Учинчи йили, ушрлар йилида, ерингнинг ҳосилларидан барча ушрларни ажратганингда ва улар хонадонингда еб тўйишлари учун левитга, мусофирга, етим ҳамда бевага берганингда, ¹³шунда Раббий Худойингнинг олдида дегин: “Мен уйимдаги ҳосилдан муқаддасворликни ажратиб, уни Сен менга буюрганингдек, Сенинг барча низомларингга кўра левитга, мусофирга, етимга ва бевага бердим. Мен Сенинг амрларингни бузмадим ва унутмадим.¹⁴Мен ундан қайғумда емадим ва уни нопокликда ажратмадим, шунингдек, ундан мурда учун бермадим. Мен Раббий Худойимнинг овозига бўйсундим, Сен менга буюрган ҳамма нарсани бажардим. ¹⁵Сенинг самодаги Муқаддасгоҳингдан назар ташла, Ўз халқинг Исроилни ва Сен бизга берган ерни дуо қилгин, зеро Сен оталаримизга бизга сут ва асал оқадиган ерни беришга қасам ичгансан”.¹⁶Ушбу кунда Раббий Худойинг сенга ушбу низомлару қонунларни бажаришни амр беради. Уларга бутун юрагинг ва бутун жонинг билан амал қилиб, уларни бажар. ¹⁷Ушбу кунда сен Раббийга У сенинг Худойинг бўлишини, сен Унинг йўлларидан юришингни ва Унинг низомларини, амрлару қонунларини сақлашингни ва Унинг овозига қулоқ солишингни айтдинг.¹⁸Раббий эса ушбу кун сенга, агар сен Унинг барча амрларини сақласанг, худди У сенга айтганидек сен Унинг шахсий халқи бўлишингни ваъда қилди, ¹⁹шунингдек, сени ҳурматда, шуҳрат ва буюкликда Ўзи яратган барча халқлардан устун қилиб қўйишни ваъда берди. Худди У айтганидек, сен Раббий Худойингнинг муқаддас халқи бўласан”.

Chapter 27

¹Мусо Исроил оқсоқоллари билан халққа буюриб деди: “Эндиликда мен сизларга буюраётган барча амрларни бажаринглар. ²Йордан ортига, Раббий Худойингиз сизларга бераётган ерга борганингизда, ўзларингиз учун катта тошлар қўйинглар ва уларни оҳак билан суванглар. ³Оталарингизнинг Раббий Худоси сизларга айтганидек, Раббий Худойингиз сизларга бераётган ерга, сут ва асал оқадиган ерга кириш учун Йордандан ўтганингизда, ушбу қонуннинг барча сўзларини шу тошларга ёзинглар.⁴Йордандан ўтганингиздан сўнг, мен сизларга бугун буюрганимдек, бу тошларни Эйбал тоғига қўйинглар ва уларни оҳак билан суванглар. ⁵У ерда Раббий Худойингизга қурбонгоҳ қуринглар. Унга темир асбоб ишлатманглар, тошлардан қурбонгоҳ қуринглар.⁶Раббий Худойингизга яхлит тошлардан қурбонгоҳ қуринглар ва унда Раббий Худойингизга тамоман ёндириш қурбонлиги келтиринглар. ⁷Шунингдек, тинчлик қурбонликлари келтириб, ўша ерда енглар ва Раббий Худойингизнинг олдида хурсандчилик қилинглар. ⁸Тошларга ушбу қонуннинг барча сўзларини жуда ҳам аниқ қилиб ёзинглар”.⁹Мусо ва левитлару руҳонийлар бутун Исроилга гапириб дедилар: “Эй, Исроил, диққат қил ва қулоқ сол, ушбу кунда сен Раббий Худойингнинг халқи бўлдинг. ¹⁰Шундай қилиб, Раббий Худойингнинг овозига қулоқ сол ва мен бугун сенга буюраётган Унинг амрлару низомларини бажар”.¹¹Ўша куни Мусо халққа буюриб деди: ¹²“Йордандан ўтганингиздан сўнг, халқни дуо қилиш учун мана булар Геризим тоғида туришлари керак: Шимўн, Леви, Яҳудо, Иссохор, Юсуф ва Бенямин.¹³Мана булар эса лаънатлаш учун Эйбал тоғида туришлари керак: Рубен, Гад, Ашер, Забулун, Дан ва Нафтали. ¹⁴Левитлар барча исроилликларга баланд овозда эълон қилиб айтсинлар:¹⁵Раббий қаршисида жирканч бўлмиш рассомнинг қўлларининг асари ўйма ёки қуйма бутни ясайдиган ва уни яширин жойга қўядиган одам жирканчдир. Бутун халқ жавоб бериб: Омин,- десин.¹⁶Ўз отасини ёки онасини ёмонловчи лаънатидир! Бутун халқ: Омин,- десин. ¹⁷Ўз яқинининг чегарасини бузувчи лаънатидир! Бутун халқ: Омин,- десин.¹⁸Кўр одамни йўлдан адаштирадиган лаънатидир! Бутун халқ: Омин,- десин. ¹⁹Мусофирни, етим ва бевани ноҳақ ҳукм қилувчи лаънатидир. Бутун халқ: Омин,- десин.²⁰Ўз отасининг хотини билан ётадиган лаънатидир, чунки у отасининг кийимининг четини очди. Бутун халқ: Омин,- десин. ²¹Бирорта ҳайвон билан ётадиган лаънатидир! Бутун халқ: Омин,- десин.²²Ўз синглиси билан: отасининг ёки онасининг қизи билан ётадиган лаънатидир! Бутун халқ: Омин,- десин. ²³Ўз қайнанаси билан ётадиган лаънатидир! Бутун халқ: Омин,- десин.²⁴Ўз яқинини яширинча ўлдирадиган лаънатидир. Бутун халқ: Омин,- десин. ²⁵Бегуноҳ жонни ўлдириб, унинг қонини тўкиш учун пул оладиган лаънатидир! Бутун халқ: Омин,- десин.²⁶Ушбу қонуннинг сўзларини бажармайдиган ва булар бўйича ҳаракат қилмайдиган одам лаънатидир! Бутун халқ: Омин,- десин.

Chapter 28

¹Сен Йордандан ўтганингда, Раббий Худойингнинг овозига қулоқ солсанг, мен бугун сенга буюраётган Унинг барча амрларини қатъий бажарсанг, шунда Раббий Худойинг сени ердаги барча халқлардан баланд қилиб қўяди. ²Агар Раббий Худойингнинг овозига қулоқ солсанг, унда ушбу баракаларнинг барчаси бошингга тушади ва сенда амалга ошади.³Сен шаҳарда баракали ва далада баракали бўласан. ⁴Қорнингнинг ҳомиласи, ерингнинг ҳосили, қорамолларингнинг ҳомиласи, буқаларингнинг ҳомиласи ва қўйларингнинг ҳомиласи баракали бўлади.⁵Сенинг саватлару тоғораларинг баракали бўлади. ⁶Сен киришингда баракали ва чиқишингда баракали бўласан.⁷Раббий сенга қарши кўтарилган душманларингни сенинг олдингда қириб ташлайди. Улар бир йўл билан сенга қарши чиқадилар, лекин еттита йўл билан сендан қочиб кетадилар. ⁸Раббий сенинг омборларингга ва қўлингнинг барча ишларига барака юборади. Раббий Худойинг сенга бераётган ерда сенга барака беради.⁹Агар сен Раббий Худойингнинг амрларига амал қилсанг ва Унинг йўлларидан юрсанг, унда Раббий сенга қасам ичганидек, У сени Ўзининг муқаддас халқи қилиб қўяди. ¹⁰Шунда ернинг барча халқлари сени Раббийнинг номи билан аталганингни кўрадилар ва сендан қўрқадилар.¹¹Раббий сенга бериши ҳақида оталарингга қасам ичган ерда эса Раббий сенга барча эзгуликларда, қорнингнинг ҳомиласида, қорамолларингнинг ҳомиласида, далаларингнинг ҳосилида мўл-кўлчилик беради. ¹²Раббий сенга Ўзининг эзгу хазинаси ― осмонни очади, токи у сенинг ерингга ўз вақтида ёмғир берсин, шунингдек, қўлингнинг барча ишларига барака берсин. Сен кўп халқларга қарз берасан, ўзинг эса қарз олмайсан.¹³Раббий сени дум эмас, бош қилади. Сен фақат баландда бўласан, пастда бўлмайсан. Агар бугун мен сенга асрашинг ва бажаришингни буюраётган Раббий Худойингнинг амрларига бўйсунсанг, ¹⁴ўзга худолар ортидан бормасанг, уларга хизмат қилмасанг, бугун мен сизларга буюраётган барча сўзлардан ўнгга ҳам, чапга ҳам чекинмасанг, ушбу баракалар бошингга тушади.¹⁵Агар Раббий Худойингнинг овозига қулоқ солмасанг ва бугун мен сенга буюраётган Унинг барча амрлару низомларини бажаришга ҳаракат қилмасанг, унда ушбу лаънатларнинг барчаси бошингга тушади ва сени қувиб етади.¹⁶Сен шаҳарда лаънатланган ҳамда далада лаънатланган бўласан. ¹⁷Сенинг саватлару тоғораларинг лаънатланган бўлади.¹⁸Қорнингнинг ҳомиласи, ерингнинг ҳосили, буқаларингнинг ҳомиласи ва қўйларингнинг ҳомиласи лаънатланган бўлади. ¹⁹Сен киришингда ҳам, чиқишингда ҳам лаънатланган бўласан.²⁰Сен нимаики иш қилсанг, қўлингнинг ҳар бир ишида Раббий сенга қирилиб кетгунингча, лаънат, саросима ва бахтсизлик юборади. Сенинг ёвуз ишларинг учун, Мени тарк этганинг учун сен тезда ҳалок бўласан. ²¹Сен уни эгаллаш учун бораётган ердан сени қириб ташламагунича, Раббий сенга ўлатни юборади.²²Раббий сени нимжонлик, иситма, безгак, яллиғланиш, қурғоқчилик, куйдирадиган шамол ва занг билан шикастлайди. Сен ҳалок бўлмагунингча, булар сени таъқиб қилади.²³Бошинг устидаги осмон мисга ва остингдаги ер темирга айланади. ²⁴Раббий сенинг ерингга ёмғирнинг ўрнига чанг беради ва самодан тупроқ ёғади. Сен қирилиб кетмагунингча, у сенинг устингга ёғади.²⁵Раббий сени қириб ташлашлари учун душманларингга топширади. Уларга бир йўл билан қарши чиқасан, лекин улардан еттита йўл билан қочиб кетасан ва ернинг барча шоҳликлари бўйлаб тарқатиб юбориласан. ²⁶Сенинг жасадларинг самодаги ҳамма қушларга ва ҳайвонларга озиқ бўлади, уларни ҳайдовчи эса бўлмайди.²⁷Раббий сени Мисрнинг мохов касаллиги, хавфли ўсма, қорақўтир ва қичимаси билан шикастлайди, сен улардан шифолана олмайсан. ²⁸Раббий сени ақлдан озиш, кўрлик ва юрак сустлаши билан шикастлайди. ²⁹Сен қоронғиликда пайпаслаб юрадиган кўрдек, кун ярмида пайпаслаб-пайпаслаб юрасан ва йўлларингда муваффақият қозонмайсан. Одамлар сени эзишади, ҳар доим хафа қилишади, лекин ҳеч ким сени ҳимоя қилмайди.³⁰Аёл билан никоҳланасан-у, у билан бошқа одам ётади. Уй қурасан-у, унда яшамайсан. Узумзор ўтқазасан-у, узумларини йиғиб олмайсан. ³¹Ҳўкизингни кўз олдингда сўядилар ва уни ея олмайсан. Эшагингни сендан олиб кетадилар ва сенга қайтариб бермайдилар. Қўйларинг душманларингга топширилади ва ҳеч ким сени ҳимоя қилмайди.³²Ўғиллару қизларинг бошқа халқларга топширилади, кўзларинг буни кўради ва кун бўйи улар учун киртаяди, қўлларингда ҳам куч бўлмайди.³³Ерингнинг ҳосилларини, барча меҳнатларингнинг ҳосилини сен билмаган халқ ейди. Сен эса барча кунларда фақат эзилиш ва азоб-уқубатда бўласан. ³⁴Сенинг кўзларинг кўраётган нарсалардан ақлдан озасан. ³⁵Раббий сени тиззаларинг ва болдирларингда, сен шифолана олмайдиган ёмон мохов билан оёғингнинг кафтидан бошингнинг тепасигача шикастлайди.³⁶Раббий сени ва сен ўзингнинг устингдан қўядиган подшоҳингни, сен ҳам, оталаринг ҳам билмайдиган халққа олиб боради. У ерда ёғоч ва тошдан бўлган ўзга худоларга хизмат қиласан. ³⁷Шунда Раббий сени олиб борадиган барча халқларда даҳшат, масал ва масхара бўласан.³⁸Далага кўп уруғ олиб чиқасан, аммо оз йиғиб оласан, чунки уларни чигиртка еб қўяди. ³⁹Узумзорлар ўтқазасан ва уларни парвариш қиласан, шаробини эса ича олмайсан ҳамда уларнинг ҳосилларини йиғиб ола олмайсан, чунки уларни қурт еб қўяди.⁴⁰Сенинг барча ҳудудларингда зайтун дарахтлари бўлади, лекин ёғидан сурта олмайсан, чунки зайтунларинг тўкилиб кетади. ⁴¹Ўғил ва қизлар туғасан, лекин улар сен билан бирга бўлмайди, чунки асирликка олиб кетиладилар.⁴²Сенинг барча дарахтларингни ва ерингнинг ҳосилларини занг нобуд қилади. ⁴³Сенинг орангда бўлган мусофир сендан тобора кўтарилиб бораверади, сен эса тобора пасайиб борасан. ⁴⁴У сенга қарз беради, сен эса унга қарз бера олмайсан. У бош бўлади, сен эса дум бўласан.⁴⁵Раббий Худойингнинг овозига қулоқ солмаганинг ва У сенга буюрган Унинг амрлару низомларига амал қилмаганинг учун сенинг бошингга ушбу барча лаънатлар тушади ва сен қирилиб кетмагунингча, сени таъқиб қилади. ⁴⁶Улар сенга ва сенинг уруғингга абадий аломат ва белги бўлади.⁴⁷Ҳамма нарсада мўл-кўлчиликка эга бўлиб, сен Раббий Худойингга хурсандчилик ва юрак қувончи билан хизмат қилмаганинг учун, ⁴⁸Раббий сенга юборадиган душманингга очликда, ташналикда, яланғочликда ва барча муҳтожликларда хизмат қиласан. У сенинг бўйнингга темир бўйинтуруқ солади ва у сени ҳалок қилади.⁴⁹Раббий сенга ернинг четидан, узоқдаги халқни юборади: сен тилини тушунмайдиган халқ бургут каби ёпирилиб келади. ⁵⁰Бу халқ ― кексани ҳурмат қилмайдиган ва ёшларга раҳм-шафқат қилмайдиган сурбет халқдир. ⁵¹У сени хонавайрон қилмагунича, чорвангнинг ва ерингнинг ҳосилини ейди. Сени ҳалок қилмагунича, сенга нонни ҳам, шаробни ҳам, ёғни ҳам, буқаларингнинг ҳосилини ҳам, қўйларингнинг ҳосилини ҳам қолдирмайди.⁵²Барча ерларингдаги сен умид қилаётган баланд ва мустаҳкам деворларингни бузиб ташламагунича, барча қароргоҳларингда сени сиқади. Ҳа, Раббий Худойинг томонидан сенга берилган бутун ерингда, барча қароргоҳларингда сени сиқади. ⁵³Душманинг сени сиқадиган қамал ва сиқувда эса сен Раббий Худойинг сенга берган қорнингнинг ҳомиласи бўлган ўғиллару қизларингнинг танасини ейсан.⁵⁴Сизларнинг орангизда эркаликда ва ўта бойликда яшаган киши унда қолган ўз биродарига, ўзининг қўйнидаги хотинига ва ўз болаларининг қолганларига раҳмсиз кўз билан қарайди, ⁵⁵улардан ҳеч бирига ўзи еяётган болаларининг танасидан бермайди, чунки душманинг сени барча яшаш жойларингда сиққанида, қамал ва сиқувда унда ҳеч нарса қолмайди.⁵⁶Сизларнинг орангизда эркалик ва бойликда яшаган, нозиклиги ҳамда бойлиги сабабли ҳеч қачон оёқларини ерга босмаган аёл, ўз қучоғидаги эрига, ўз ўғли ва қизига раҳмсиз кўз билан қарайди, ⁵⁷уларга оёқлари орасидан чиқаётган чақалоқни ва у туғадиган болаларни бермайди, чунки унинг ўзи барча нарсанинг етишмовчилигида уларни яширинча ейди. Шундай қамал ва сиқув бўлади, чунки душманинг сени барча яшаш жойларингда сиқади.⁵⁸Агар бу китобда ёзилган қонуннинг барча сўзларини бажаришга ҳаракат қилмасанг ва Раббий Худойингнинг ушбу шуҳратли ва қўрқинчли номидан қўрқмасанг, ⁵⁹унда Раббий сени ва сенинг авлодингни одатдан бўлмаган яралар, буюк ва доимий бўлган яралар ҳамда қақшатқич ва доимий касалликлар билан шикастлайди,⁶⁰Мисрнинг сен қўрққан барча яраларини сенга юборади ва улар сенга ёпишади. ⁶¹Раббий сен қирилиб кетмагунинггача, ушбу қонун китобида ёзилмаган барча касалликларни ва барча яраларни юборади, ⁶²шунда кўпчилик бўлганингиз учун сизлар осмон юлдузлари каби бўлган бўлсангиз ҳам, сизлардан камчилик қолади, чунки сен Раббий Худойингнинг овозига қулоқ солмадинг.⁶³Раббий сизларга яхшилик қилиб, сизларни кўпайтириб хурсанд бўлганидек, худди шундай, Раббий сизларни ҳалок қилиб ва қириб ташлаб хурсанд бўлади, шунда сизлар эгаллаш учун бораётган ерингиздан чиқариб ташланасизлар. ⁶⁴Раббий сени барча халқлар бўйлаб, ернинг у четидан бу четигача тарқатиб юборади ва ўша ерда сен ҳам, оталаринг ҳам билмаган ўзга худоларга, дарахт ва тошга хизмат қиласан.⁶⁵Лекин бу халқларнинг орасида ҳам тинчланмайсан ва оёқларинг учун ором жойи бўлмайди. Раббий сенга ўша ерда титрайдиган юрак, кўзларнинг киртайиши ва кўнгил изтиробини беради. ⁶⁶Сенинг ҳаётинг сенинг олдингда илиниб туради, туну кун титроқда бўласан ва ҳаётингга ишончинг комил бўлмайди.⁶⁷Сени қамраб оладиган юрагингнинг титроғидан ва кўзларинг билан кўрадиган нарсадан эрталаб: Қанийди, кеч тушса эди, дейсан. Кечқурун эса: Қанийди, тонг отса эди, дейсан. ⁶⁸Мен сенга: Сен уни бошқа кўрмайсан, деб айтган йўл орқали Раббий сени Мисрга кемаларда қайтаради ва ўша ерда душманларингга қуллик ва чўриликка сотиласизлар ҳамда сизларни сотиб олувчи бўлмайди”.

Chapter 29

¹Мана булар – Раббий Хоребда Исроил ўғиллари билан тузган аҳддан ташқари, Раббий Мусога Мўаб ерида улар билан тузишни буюрган аҳднинг сўзларидир.²Мусо Исроилнинг барча ўғилларини чақириб, уларга деди: “Раббий кўзларингиз олдида Миср ерида фиръавнни, унинг барча хизматкорларини ва унинг бутун ерини нима қилганини, ³ҳамда кўзларингиз кўрган буюк жазоларни, буюк аломатлару мўъжизаларни кўрдингизлар. ⁴Лекин Раббий сизларга шу кунгача тушуниш учун юрак, кўриш учун кўз ва эшитиш учун қулоқ бермади.⁵Сизларни саҳро бўйлаб қирқ йил олиб юрди, устингиздаги кийимларингиз ва оёғингиздаги пойафзалингиз эскирмади. ⁶Сизлар нон емадингизлар, шароб ҳам, май ҳам ичмадингизлар, токи сизлар Менинг Раббий Худойингиз эканлигимни билиб олинглар.⁷Сизлар ушбу жойга келганингизда, биз билан урушиш учун Ҳешбон подшоҳи Сихон ва Башан подшоҳи Ог бизга қарши чиқди. Биз эса уларни қириб ташладик ⁸ва уларнинг ерларини олиб, уни Рубен, Гад қабиласига ҳамда Манашеҳнинг ярим қабиласига улуш қилиб бердик. ⁹Энди эса қиладиган ҳамма ишларингизда муваффақиятли бўлиш учун ушбу аҳднинг сўзларига амал қилинглар ва уларни бажаринглар.¹⁰Бугун сизларнинг барчаларингиз Раббий Худойингизнинг юзи олдида турибсизлар: қабилаларингизнинг бошлиқлари, оқсоқолларингиз, назоратчиларингиз, барча исроилликлар, ¹¹болаларингиз, хотинларингиз ва қароргоҳингиздаги мусофирларингиз ― ўтин ёрувчингиздан бошлаб сув тортувчингизга қадар Раббий Худойингизнинг юзи олдида турибсизлар,¹²токи сизлар Раббий Худойингиз билан аҳдга киришинглар ва бугун Раббий Худойингиз сизлар билан тузаётган қасамли битимга киришинглар, ¹³токи бугун У сизларни Унинг халқи қилсин, У сизларга айтганидек ва сизларнинг отангиз Иброҳим, Исҳоқ ҳамда Ёқубга қасам ичганидек, сизларнинг Худойингиз бўлсин.¹⁴Мен ушбу аҳдни ва қасамли битимни фақатгина сизлар билан тузганим йўқ, ¹⁵балки бугун бу ерда, Раббий Худойимизнинг юзи олдида биз билан турганлар каби, худди шундай, бугун биз билан бу ерда бўлмаганлар билан ҳам тузмоқдаман. ¹⁶Чунки сизлар Миср ерида қандай яшаганимизни ва сизлар ўтган халқлар орасидан биз қандай ўтганимизни биласизлар:¹⁷уларнинг жирканчликларини ва улардаги ёғочдан, тошдан, кумуш ва олтиндан ясалган уларнинг бутларини кўрдингизлар. ¹⁸Сизларнинг орангизда ўша халқларнинг худоларига хизмат қилиш учун боришга Раббий Худойимиздан юрагини бурган эркак ёки аёл, авлод ёки қабила бўлмасин. Сизларнинг орангизда заҳарли ўсимлик ва шувоқ ўстирадиган томир бўлмасин. ¹⁹Шунингдек, ушбу лаънат сўзларини эшитиб, ўз юрагида: Мен кўнглимнинг истаги билан юришимга қарамасдан бахтли бўламан. Суғорилган эса чанқаган билан бирга ҳалок бўлади.²⁰Раббий бундай одамни кечирмайди, лекин шу вақтнинг ўзида бундай одамга нисбатан Раббийнинг қаҳри ва Унинг ғазаби алангаланади. Ушбу аҳд китобида ёзилган барча лаънатлар унинг бошига тушади ва Раббий унинг исмини осмон остидан ўчириб ташлайди, ²¹ҳамда ушбу қонун китобида ёзилган аҳднинг барча лаънатларига мувофиқ, Раббий уни Исроилнинг барча қабилаларидан ҳалокат учун ажратади.²²Кейинги авлод, сизлардан кейин бўладиган болаларингиз ва узоқ ердан келадиган ўзга ерлик ушбу ернинг яраларини ҳамда Раббий уни тинка-мадорини қуритиш учун юборган касалликларини кўриб, дейди: ²³“Бутун ер ― олтингугурт, туз ва ёнғиндир. Раббий Ўзининг ғазаби ва қаҳрида ағдариб ташлаган Садўм ва Ғамўра, Адмаҳ ва Тсебўйимни қириб ташлаганидан сўнг бўлгани каби бу ерга ҳам бирор нарса экиб бўлмайди, у ер ҳеч нима ўстирмайди ва ундан ҳеч қандай ўт ўсиб чиқмайди”. ²⁴Барча халқлар: “Раббий ушбу ерни нима учун бундай қилди? Унинг ғазабининг қаҳри нақадар буюкдир!”- дейдилар.²⁵Шунда одамлар бундай жавоб берадилар: “Улар ўз оталарининг Раббий Худосининг аҳдини, яъни уларни Миср еридан олиб чиққанида, улар билан тузган аҳдини тарк этганлари учун, ²⁶ва уларнинг ўзлари билмаган худоларга сажда қила бошлаганлари ва ўзга худоларга хизмат қила бошлаганлари учун,²⁷Раббийнинг ғазаби бу ерга алангаланди ва У ушбу китобда ёзилган аҳднинг барча лаънатларини унга юборди. ²⁸Раббий уларни ўз ерларидан ғазабда, қаҳрда ва буюк норозиликда қўпориб ташлади ҳамда эндиликда кўриб турганимиздек, уларни ўзга ерга улоқтириб юборди”.²⁹Яширин нарсалар Раббий Худойимизга, очиқлари эса абадий бизга ва бизнинг ўғилларимизга тегишлидир, токи биз ушбу қонуннинг барча сўзларини бажарайлик!

Chapter 30

¹Мен сенга тақдим қилган ушбу барча сўзлар ― баракалар ва лаънатлар сенинг бошингга тушганида, унда Раббий Худойинг сени тарқатиб юборадиган барча халқлар орасида ушбу сўзларни ўз юрагингга қабул қилиб ол. ²Шунда Раббий Худойингга қайтсанг ва мен сенга бугун буюраётганимдек, сен ҳамда сенинг ўғилларинг бутун юрагингиз, бутун жонингиз билан Унинг овозига қулоқ солсангизлар, ³Раббий Худойинг сенинг асирларингни қайтариб олиб келади, сенга раҳм-шафқат қилади ва Раббий Худойинг сени тарқатиб юборган халқлар орасидан сени яна қайта йиғиб олади.⁴Сен ҳаттоки осмон четигача тарқатиб юборилган бўлсанг ҳам, Раббий Худойинг сени ўша жойдан ҳам йиғиб олади, ўша ердан ҳам олиб келади. ⁵Раббий Худойинг сени оталаринг эгалик қилган ерга олиб келади ва уни эгаликка оласан, У сенга эзгулик кўрсатади ҳамда сени оталарингдан кўра кўпроқ кўпайтиради.⁶Сен Раббий Худойингни бутун юрагинг, бутун қалбинг билан севишинг учун Раббий Худойинг сенинг юрагингни ва авлодингнинг юрагини хатна қилади, токи сен ҳаёт бўлгин. ⁷Шунда Раббий Худойинг ушбу барча лаънатларни сенинг душманларингга ва сени қувган сендан нафратланадиганларга қаратади. ⁸Сен эса қайтиб, Раббийнинг овозига қулоқ соласан ва мен бугун сенга буюраётган Унинг барча амрларини бажарасан.⁹Раббий Худойинг сенинг қўлларингнинг барча ишларига, қорнингнинг ҳомиласига, чорвангнинг ҳомиласига ва ерингнинг ҳосилига мўл-кўлчилик билан муваффақият беради, чунки Раббий оталаринг ҳақида хурсанд бўлгани каби, сенга эзгулик кўрсатиб сен ҳақингда яна хурсанд бўлади. ¹⁰Шундай қилиб, агар ушбу қонун китобида ёзилган Раббий Худойингнинг амрлару низомларига амал қилиб, Унинг овозига қулоқ солсанг, агар Раббий Худойингга бутун юрагинг ва бутун қалбинг билан мурожаат қилсанг, бу ваъда амалга ошади.¹¹Чунки мен бугун сенга буюраётган ушбу амр сен учун қўл етмайдиган ва йироқ эмасдир. ¹²У осмонда эмаски, сен: Ким биз учун осмонга чиқиб, уни бажаришимиз учун уни бизга олиб келар ва бизга эшиттирар экан?- десанг.¹³У дарёнинг нариги томонида эмаски, сен: Ким биз учун дарёнинг нариги томонига ўтиб, уни бажаришииз учун бизга олиб келар ва бизга эшиттирар экан?- десанг. ¹⁴Лекин ушбу сўз сенга жуда яқиндир: уни бажаришинг учун у сенинг оғзинг ва юрагингдадир.¹⁵Мана, мен бугун сенга ҳаёт ва эзгуликни, ўлим ва ёвузликни таклиф қилдим. ¹⁶Мен бугун сенга Раббий Худойингни севишни, Унинг йўлларидан юришни, Унинг амрларини, низомларини, қонунларини бажаришни буюряпман, токи сен ҳаёт бўлиб, кўпайгин ва Раббий Худойинг сен эгалик қилиш учун бораётган ерда сени дуо қилсин.¹⁷Агарда юрагинг бундан қайтса-ю, қулоқ солмасанг ва адашиб, ўзга худоларга сажда қилсанг, уларга хизмат қилсанг, ¹⁸унда бугун мен сизларга эълон қиламанки, сизлар ҳалок бўласизлар ва сизлар эгалик қилиш учун Йордандан ўтиб бораётган ерда узоқ яшай олмайсизлар.¹⁹Мана, Мен сенинг олдингда бугун гувоҳ бўлиши учун само ва ерни чақираман: Мен сенга ҳаёт ва ўлимни, барака ва лаънатни таклиф қиляпман ― ҳаётни танла, токи сен авлодинг билан ҳаёт бўлгин. ²⁰Раббий Худойингни сев, Унинг овозига қулоқ сол ва Унга ёпиш, чунки сенинг ҳаётинг ва умрингнинг узоқлиги шундадир, токи Раббий сенинг оталаринг Иброҳим, Исҳоқ ва Ёқубга бериши ҳақида қасам ичган ерда сен яшай ол.

Chapter 31

¹Мусо бориб, ушбу сўзларни Исроилнинг барча ўғилларига айтиб, ²уларга деди: “Мен энди бир юз йигирма ёшдаман, мен бошқа кириб-чиқиб юра олмайман ва Раббий менга: Сен ушбу Йордандан ўтмайсан,- деди. ³Раббий Худойингнинг Ўзи сизларнинг олдингиздан боради. У ушбу халқларни сизларнинг юзингиздан қириб ташлайди ва сизлар уларни эгаллайсизлар. Раббий айтгани каби, Нўн ўғли Йешуа сизларнинг олдингиздан боради.⁴Раббий амўрликларнинг подшоҳлари Сихон ва Огни, ҳамда уларнинг ерларини нима қилган бўлса, буларни ҳам шундай қилади, У уларни қириб ташлаган эди. ⁵Раббий уларни сизларга топширади. Уларни эса мен буюрганимдек барча амрлар бўйича қилишингиз шарт. ⁶Мустаҳкам ва жасур бўлинглар, улардан қўрқманглар ва ваҳимага тушманглар, чунки Раббий Худойингизнинг Ўзи сизлар билан бирга боради, сизлардан йироқлашмайди ва сизларни ташлаб кетмайди”.⁷Мусо Йешуани чақирди ва барча исроилликлар нигоҳида унга деди: “Мустаҳкам ва жасур бўл, чунки сен ушбу халқ билан бирга Раббий оталаримизга беришга қасам ичган ерга кирасан ва ерни халққа улушларга бўлиб берасан. ⁸Раббийнинг Ўзи сенинг олдингдан боради, Ўзи сен билан бирга бўлади, сендан йироқлашмайди ва сени ташлаб кетмайди. Қўрқма ва ваҳимага тушма”.⁹Мусо ушбу қонунни ёзди ва уни Раббийнинг Аҳд Киботини олиб юрувчи Левининг ўғиллари бўлмиш руҳонийларга ва Исроилнинг барча оқсоқолларига берди. ¹⁰Мусо уларга буюриб, деди: “Етти йил ўтганидан сўнг, Кечириш йилида Чайлалар байрамида, ¹¹бутун Исроил Раббий Худойингизнинг нигоҳи олдида намоён бўлиш учун Раббий танлайдиган жойга келганида, ушбу қонунни барча исроилликлар олдида овоз чиқариб ўқинглар.¹²Улар қулоқ солиб ўрганишлари учун ҳамда Раббий Худойингиздан қўрқиб, ушбу қонуннинг барча сўзларини бажаришга ҳаракат қилишлари учун бутун халқни – эркакларни, аёлларни, болаларни, қароргоҳингизда бўлган мусофирларни йиғинглар. ¹³Шунда буни билмайдиган уларнинг ўғиллари эшитадилар ва сизлар қўлга киритиш учун Йордандан ўтиб бораётган ерда яшайдиган барча кунларингизда Раббий Худойингиздан қўрқишни ўрганадилар”.¹⁴Раббий Мусога: “Мана, сенинг умринг битиб қолди, Йешуани чақир ва Йиғин Чодирида туринглар, Мен унга амр бераман”,- деди. Мусо ва Йешуа келиб, Йиғин Чодирида турдилар. ¹⁵Раббий Чодирда булутли устунда намоён бўлди ва булутли устун Чодирнинг кириш қисмида тўхтади.¹⁶Раббий Мусога деди: “Мана, сен оталаринг билан бирга уйқуга кетасан ва ушбу халқ, улар кираётган ернинг ўзга худолари ортидан зинокорона юра бошлаб, Мени тарк этади ва Менинг улар билан тузган аҳдимни бузади.¹⁷Ўша куни Менинг уларга ғазабим алангаланади, Мен уларни тарк этаман ва улардан юзимни яшираман. Улар қириб ташланадилар, уларга кўп кулфат ва азоблар келади. Ўша куни улар: Бизнинг Худойимиз орамизда бўлмагани учун бизнинг бошимизга бу кулфатлар тушмадими?- дейдилар. ¹⁸Улар ўзга худоларга ўгирилиб, содир қиладиган барча қонунбузарликлари учун Мен улардан ўша куни юзимни яшираман.¹⁹Шундай қилиб, ўзингга ушбу қўшиқнинг сўзларини ёзиб олиб, уни Исроил ўғилларига ўргат ва уни уларнинг оғзига ўрнат, токи ушбу қўшиқ Менинг Исроил ўғилларига қарши гувоҳлигим бўлсин. ²⁰Чунки Мен уларнинг оталарига қасам ичганимдек, сут ва асал оқадиган ерга уларни олиб бораман. Улар еб тўядилар, семирадилар ва ўзга худоларга ўгирилиб, уларга хизмат қиладилар; Мени эса рад этадилар ва Менинг аҳдимни бузадилар.²¹Кўплаб кулфатлару азоблар уларнинг бошларига тушганида, шунда ушбу қўшиқ уларга қарши гувоҳлик бўлади, чунки у уларнинг авлодларининг оғзида унутилмайди. Мен уларга беришга қасам ичган ерга уларни олиб киришимдан олдиноқ Мен аллақачон уларнинг ҳозир ўйлаётган фикрларини биламан”.²²Мусо ўша куни ушбу қўшиқни ёзди ва уни Исроил ўғилларига ўргатди. ²³Раббий Нўн ўғли Йешуага буюриб: “Мустаҳкам ва жасур бўл, чунки сен Исроил ўғилларини Мен уларга беришга қасам ичган ерга олиб кирасан ва Мен сен билан бирга бўламан”,- деди.²⁴Мусо ушбу қонуннинг барча сўзларини охиригача китобга ёзгач, ²⁵Раббийнинг Аҳд Киботини кўтариб юрувчи левитларга буюриб деди: ²⁶“Ушбу қонун китобини олиб, уни Раббий Худойингизнинг Аҳд Киботининг ўнг томонига қўйинглар ва у ўша жойда сизларга қарши гувоҳлик бўлади,²⁷чунки мен сизларнинг қайсарлигингизни ва бўйни қаттиқлигингизни биламан. Мана, мен ҳозир сизлар билан бирга яшаётганимда ҳам, сизлар Раббий олдида қайсарсизлар, менинг вафотимдан сўнг бундан баттар бўлмайдими? ²⁸Менинг ёнимга қабилаларингизнинг барча оқсоқоллару назоратчиларини йиғинглар. Мен уларга ушбу сўзларни баланд овозда айтаман ва уларга гувоҳликка осмон ва ерни чақираман. ²⁹Чунки мен биламанки, сизлар менинг вафотимдан сўнг бузилиб, мен сизларга буюрган йўлдан оғиб кетасизлар. Вақт ўтиши билан Раббийни қўлларингизнинг ишлари билан ғазаблантириб, Унинг нигоҳида ёвузлик қилаётганингиз учун сизларга кулфатлар келади”.³⁰Мусо ушбу қўшиқнинг сўзларини бутун исроилликларнинг йиғинида баланд овозда охиригача айтди:

Chapter 32

¹“Эй, самолар, қулоқ сол, мен сўзлайман! Эй, ер, оғзимнинг сўзларини эшит! ²Менинг таълимотим ёмғир каби, сўзларим шудринг каби, майсага майда ёмғир каби, ўтга жала каби ёғади.³Раббийнинг номини эълон қиламан! Худойимизни шарафланглар! ⁴Раббий ― қоядир, Унинг ишлари мукаммал ва Унинг барча йўллари адолатлидир. Худо содиқ ва Унда ноҳақлик йўқдир. У ҳақ ва тўғридир.⁵Лекин улар Унинг қаршисида бузилиб кетдилар, улар ўз нуқсонларига кўра Унинг болалари эмаслар, аммо ўжар ва бузилган авлоддирлар. ⁶Эй, аҳмоқ ва идроксиз халқ, сизлар Раббийга шундай қаримта беряпсизларми? У сизларни сотиб олган, яратган ва барпо қилган Отангиз эмасми?⁷Ўтган кунларни эсланг, ўтган авлодларнинг йиллари ҳақида ўйланг. Отангиздан сўранг ва у сизга хабар беради, оқсоқолларингиздан сўранг ва улар сизга сўзлаб беради. ⁸Сарвари Коинот халқларга улушлар берганида ва инсон ўғилларини жойлаштирганида, шунда халқларнинг чегараларини Исроил ўғилларининг сони бўйича ўрнатди.⁹Чунки Раббийнинг халқи ― Унинг қисмидир, Ёқуб Унинг меросининг улушидир. ¹⁰У уни саҳрода, қайғули ва ёввойи чўлда топди, уни ўраб олди, унга ғамхўрлик қилди ва уни Ўз кўзининг қорачиғидек асради.¹¹Бургут ўз уясини силкитиб, ўз полапонлари устидан парвоз этгани каби, қанотларини ёзиб, уларни олгани ва уларни ўз патларида олиб юргани каби, ¹²худди шундай, Раббийнинг Ўзи уларни етаклаган эди. У билан бирга бўлган бегона худо йўқ эди.¹³У уни ернинг баландликларига олиб чиқди ва даланинг ҳосиллари билан боқди, уни тошдан чиққан асал ва қаттиқ қоядан чиққан мой билан озиқлантирди.¹⁴Шунингдек, сигирнинг ёғи, эчкининг сути, Башандаги қўзию қўйларнинг думбаси, қўчқорларнинг гўшти ва энг яхши буғдой билан боқди. Сен шароб ― узум меваларининг қонини ичдинг.¹⁵Исроил семириб, қайсар бўлиб қолди. У семирди, тўлишди ва ёғ бойлади, шунда уни яратган Худони тарк этди ҳамда ўз нажотининг Қоясини менсимади. ¹⁶Улар бегона худолари билан Унинг рашкини қўзғадилар ва жирканчликлари билан жаҳлини чиқардилар,¹⁷қурбонликларини Худога эмас ёвуз руҳларга, уларнинг ўзлари билмаган, қўшниларидан келган ва оталарининг хаёлига келмаган янги худоларга келтирдилар. ¹⁸Сизларни дунёга келтирган Қояни эса сизлар унутдингизлар ва сизларни яратган Худони ёдга олмадингизлар.¹⁹Раббий буни кўрди. Улар Уни ғазаблантирганлари учун Ўз ўғиллару қизларини рад қилди. ²⁰У деди: Мен улардан юзимни яшираман ва уларнинг охири қандай бўлишини кўраман, чунки улар бузилган авлод, садоқати йўқ болалардир.²¹Улар худо бўлмаган нарсалари билан Менинг рашкимни қўзғадилар, беҳудаликлари билан Мени ранжитдилар. Мен ҳам уларни халқ бўлмаганлар билан рашкларини қўзғатаман ва бефаҳм халқ билан уларни ранжитаман.²²Чунки Менинг ғазабимда олов алангаланди ва ер қаъридаги дўзах қадар ёндиряпти, ерни ҳамда унинг ҳосилларини еб битиряпти, тоғларнинг асосларини куйдиряпти.²³Мен уларнинг бошига кулфат йиғаман ва Ўз камон ўқларимни уларга сарфлайман. ²⁴Улар очликдан озиб-тўзиб кетадилар, улар иситма ва ўта юқумли касалликдан қирилиб кетадилар. Мен уларга ҳайвонларнинг тишларини ва ерда судралиб юрувчиларнинг заҳарларини юбораман.²⁵Уларни ташқарида қилич ҳалок қилади, уйларда эса қўрқув ўсмирни ҳам, қизни ҳам, эмизикли гўдакни ҳам ва сочи оқарган қарияни ҳам нобуд қилади. ²⁶Мен: Мен уларни тарқатиб юбораман ва уларнинг хотираларини одамлар орасидан ўчириб юбораман,- деб айтардим,²⁷лекин унинг душманлари гердайиб кетмаслиги учун, улар: Бизнинг қўлларимиз баланд. Раббий буларнинг барчасини қилган эмас, деб айтмасликлари учун Мен душманларнинг ғазабланиши сабабли буни кейинга қолдирдим.²⁸Чунки улар ақл-ҳушини йўқотган халқ ва уларда мантиқ йўқдир. ²⁹Қанийди, улар мулоҳаза қилсалар, бу ҳақида ўйласалар ва улар билан нима бўлишини фаҳмласалар эди!³⁰Агар халқларнинг қояси уларни хиёнат қилмаганида ва Раббий уларни тутиб бермаганида эди, сизлардан бир киши қандай мингни таъқиб қилар ва икки киши қандай туманни қувиб юборар эди? ³¹Чунки уларнинг қояси бизнинг Қоямиз каби эмасдир, душманларимизнинг ўзлари бунга ҳакамдирлар.³²Зеро уларнинг узуми Садўм узум токидан ва Ғамўра далаларидандир, уларнинг мевалари заҳарли мевалардир, узум шингиллари тахирдир,³³уларнинг шароби аждарларнинг ва заҳарли илонларнинг ҳалокатли заҳаридир. ³⁴Бу Менда яширин эмасми? Менинг омборхоналаримда бу муҳрлаб қўйилган эмасми?³⁵Уларнинг оёқлари қалтираганида, қасос ва қаримта Мендадир, зеро уларнинг ҳалокат куни яқиндир, улар учун тайёрлаб қўйилгани тезда келади.³⁶Лекин Раббий уларнинг қўллари заифлашганини ва маҳбус ҳам, эркин ҳам қолмаганини кўрганида, У Ўз халқини ҳукм қилиб, Ўз қулларига раҳм-шафқат қилади.³⁷Шунда Раббий дейди: Улар паноҳ излаган қоя, ³⁸уларнинг қурбонликлари ёғини еган ва суюқлик қурбонлиги шаробини ичган худолари қаерда? Улар туриб, сизларга ёрдам берсинлар ва сизлар учун бошпана бўлсинлар!³⁹Энди кўринглар, бу Менман! Мен ва Мендан бошқа Худо йўқдир! Мен ўлдираман ва тирилтираман, Мен шикастлайман ва Мен шифолайман ҳамда ҳеч ким Менинг қўлимдан халос қила олмайди. ⁴⁰Мен қўлимни самога кўтариб дейман: Мен абадий яшайман!⁴¹Мен ярқироқ қиличимни чархлаганимда ва Менинг қўлим ҳукмни қабул қилганида душманларимдан қасос оламан ва Мендан нафратланувчиларнинг қаримтасини бераман.⁴²Камон ўқларимни қонга бўктираман. Менинг қиличим эса ўлдирилганлару асирларнинг танаси ва қони билан ҳамда душман бошлиқларининг бошлари билан тўяди.⁴³Эй, мажусийлар, Унинг халқи билан хурсандчилик қилинглар. Чунки У Ўз қулларининг қони учун ўч олади ва душманларига қасос билан қаримта беради. Раббий Ўз ерига ва халқига шафқат қилади”.⁴⁴Мусо халқнинг олдига келиб, у ва Нўн ўғли Йешуа ушбу қўшиқнинг барча сўзларини халққа баланд овозда айтдилар. ⁴⁵Мусо бутун Исроилга ушбу барча сўзларни гапирганида,⁴⁶уларга шундай деди: “Мен бугун сизларга эълон қилаётган барча сўзларни юракларингизга жойлаштиринглар ва ушбу қонуннинг барча сўзларини бажаришга ҳаракат қилишлари учун уларни ўз болаларингизга васият қилинглар. ⁴⁷Чунки бу сизлар учун беҳуда сўзлар эмас, бироқ бу сизларнинг ҳаётингиздир ва сизлар эгаллаш учун Йордандан ўтиб бораётган ерда бу орқали узоқ вақт яшайсизлар”.⁴⁸Раббий Мусога ўша куннинг ўзида гапириб деди: ⁴⁹“Ушбу Йерихо қаршисидаги, Мўаб еридаги Абарим тоғига, Небо тоғига чиққин ва Мен Исроил ўғилларига эгалик қилишлари учун бераётган Канъан ерига қарагин.⁵⁰Биродаринг Аҳарўн Ҳор тоғида ўлиб, ўз халқига қўшилгани каби, сен ҳам ўзинг чиқадиган тоғда ўлгин ва ўз халқингга қўшилгин, ⁵¹чунки сизлар Зин саҳросида, Қадешдаги Мерибаҳ суви олдида Исроил ўғиллари орасида Менга қарши гуноҳ қилдингизлар ва Исроил ўғиллари орасида Менинг муқаддаслигимни намоён қилмадингизлар. ⁵²Сен қаршингдаги ерни кўрасан, аммо у ерга, Мен Исроил ўғилларига бераётган ерга кирмайсан”.

Chapter 33

¹Мана бу ― Худонинг одами бўлган Мусонинг ўз ўлими олдидан Исроил ўғилларини дуо қилган дуоси. ²У деди: “Раббий Синайдан келди, уларга Сеирдан очилди, Порон тоғидан порлади ва муқаддасларнинг тумонати билан борди. Унинг ўнг томонида қонуннинг оловидир!³У Ўз халқини ҳақиқатан севади. Унинг барча муқаддаслари Сенинг қўлингда ва Сенинг сўзларингга диққат қилиш учун улар Сенинг оёқларингга йиқилдилар. ⁴Мусо бизга қонунни, Ёқубнинг жамоатига меросни берди.⁵Халқнинг бошлиқлари Исроил қабилалари билан биргаликда йиғилганларида, у Исроилнинг подшоҳи эди. ⁶Рубен яшасин, ўлим кўрмасин ва кам сонли бўлмасин!”⁷Яҳудо ҳақида эса у шундай деди: “Ё, Раббий, Яҳудонинг овозини эшит ва уни ўз халқига олиб келгин. У ўз қўллари билан ўзини ҳимоя қилсин ва Сен унинг душманларига қарши ёрдамчи бўлгин”.⁸Леви ҳақида у деди: “У – Сенинг Туммиминг ва Уримингга эга бўлган, Сен Массаҳда синаган, Мерибаҳ суви яқинида курашган Сенинг муқаддас одамингдадир.⁹У ўз ота-онаси ҳақида: Мен уларга қарамайман,- дейди. У ўз биродарларини ҳам тан олмайди ва ўз ўғилларини ҳам билмайди. Чунки улар Сенинг сўзларингни сақлашмоқда ва Сенинг аҳдингга риоя қилмоқдалар.¹⁰Улар Ёқубга Сенинг қонунларингни ва Исроилга Сенинг амрларингни ўргатадилар. Улар Сенинг юзинг қаршисига тутатқини ва Сенинг қурбонгоҳингга тамоман ёндириш қурбонликларини тақдим этадилар.¹¹Ё, Раббий, унинг кучини дуо қилиб, қўлининг ишларига илтифот қил; унга қарши чиқувчиларнинг ва ундан нафратланувчиларнинг белларини синдир, токи улар тура олмасинлар”.¹²Бенямин ҳақида у деди: “Раббийнинг суюклиси У туфайли бехатар яшайди, Худо унга барча кунларида бошпана бўлади ва у Худонинг елкалари орасида яшайди”.¹³Юсуф ҳақида у деди: “Раббий осмоннинг орзу қилинган туҳфалари, шудринг ва пастда ётган тубсизликнинг туҳфалари билан унинг ерини дуо қилсин;¹⁴қуёшдан келадиган орзиқиб кутилган ҳосиллар билан, ойнинг орзиқиб кутилган туҳфалари билан, ¹⁵қадимги тоғларнинг ажойиб ҳосиллари билан, абадий тепаликларнинг орзиқиб кутилган туҳфалари билан,¹⁶ер ва ерни тўлдириб турган нарсаларнинг орзиқиб кутилган туҳфалари билан дуо қилсин. Тиканли бутада зоҳир Бўлганнинг дуоси Юсуфнинг бошига, ўз биродарларидан энг яхшисининг бош тепасига келсин.¹⁷Унинг қуввати тўнғич бузоқники кабидир, унинг шохлари қўтоснинг шохлари кабидир. Улар билан у ернинг чеккаларигача барча халқларни сузади. Бу Эфрайимнинг ўн минглари ва Манашеҳнинг мингларидир”.¹⁸Забулун ҳақида у деди: “Забулун ўз йўлларингда ва Иссохор ўз чодирларингда шодлангин. ¹⁹Улар халқни тоққа чақирадилар ва ўша жойда ҳақлик қурбонликларини сўядилар, чунки улар денгизнинг бойликлари ва қумда яширин бойликлар билан озиқланадилар”.²⁰Гад ҳақида у деди: “Гадни ёйган Худо муборакдир. Гад шер каби дам оляпти, билакни ҳамда бошни тилка-пора қилади.²¹У ўзига бошланғични танлади, ўша ерда қонун ўрнатувчидан улуш олиб ўтқазилди. У халқнинг бошлиқлари билан келиб, Раббийнинг ҳақиқатини ва Исроил билан ҳукмни амалга оширди”.²²Дан ҳақида деди: “Дан ― Башандан югуриб чиқадиган ёш арслондир”.²³Нафтали ҳақида деди: “Нафтали илтифотга тўйган ва Раббийнинг баракасига тўладир. Денгизни ва жанубни мулк қилиб ол”.²⁴Ашер ҳақида деди: “Ашер ўғиллар орасида баракалидир, у ўз биродарларининг илтифотида бўлади ва оёғини мойга ботиради. ²⁵Темир ва кумуш – сенинг тамбаларингдир. Кунларинг каби бойликларинг ҳам кўпаяди.²⁶Сенга ёрдамга самолардан келадиган ва Ўз шарафида булутларга миниб келадиган Исроилнинг Худосига ўхшаши йўқдир.²⁷Сенинг бошпананг ― азалий Худодир. Сен абадий билаклар остидасан. У юзинг олдидан душманларни қувиб юборади ва: Қириб ташлагин,- дейди”.²⁸“Мана, Исроил бехатар, ёлғиз яшайди. Ёқубнинг кўзлари ўзининг қаршисида нон ва шаробга тўла ерни кўради ва унинг осмони шудринг томчилатади.²⁹Эй, Исроил, сен бахтлисан! Ким сенга ўхшаш, эй, Раббий ҳимоя қиладиган халқ? У сени асровчи қалқон ва сенинг шарафингнинг қиличидир. Душманларинг сенга хушомад қиладилар ва сен уларнинг бўйинларини топтайсан”.

Chapter 34

¹Мусо Мўаб текисликларидан Небо тоғига, Йерихо қаршисидаги Писгаҳ чўққисига чиқди. Раббий унга Гилъаддан Дангача бўлган бутун ерни, ²Нафталининг бутун ерини, Эфрайим ва Манашеҳнинг бутун ерини, Яҳудонинг бутун ерини ғарбий денгизгача, ³жанубий мамлакатни ва Йерихо водийсининг текислигини, Палмалар шаҳрини Тсўаргача кўрсатди.⁴Раббий унга деди: “Мана, Мен Иброҳим, Исҳоқ ва Ёқубга: Сенинг уруғингга бераман,- деб қасам ичган ер. Мен сенга уни кўзларинг билан кўриш имконини бердим, лекин сен унга кирмайсан”. ⁵Раббийнинг қули Мусо Раббийнинг сўзи бўйича ўша жойда, Мўаб ерида вафот этди. ⁶У Бейт-Пеор қаршисидаги Мўаб еридаги водийда дафн этилди. Ҳеч ким ҳатто ҳозирги кунларгача унинг дафн қилинган жойини билмайди.⁷Мусо вафот этганида, бир юз йигирма ёшда эди, лекин унинг кўзи ўтмас бўлиб қолмади ва унинг қуввати заифлашмади. ⁸Исроил ўғиллари Мўаб текисликларида Мусо учун ўттиз кун аза тутиб йиғладилар. Мусо учун йиғлаш ва мотам тутиш кунлари тугади.⁹Нўн ўғли Йешуа донолик руҳига тўлди, чунки Мусо унга ўз қўлларини қўйган эди. Исроил ўғиллари унга итоат қилдилар ҳамда Раббий Мусога қандай амр берган бўлса, шундай қилдилар.¹⁰Исроилда Мусо каби, Раббийни юзма-юз билган бундай пайғамбар бошқа бўлмади. ¹¹Раббий Миср ерида фиръавн, унинг барча қуллари ва унинг бутун ери устидан амалга ошириш учун юборган барча аломатлар ҳамда мўъжизалар кўрсатган, ¹²Мусо каби бутун Исроилнинг нигоҳи қаршисида содир этган буюк мўъжизалар ва кучли қўлли бундай пайғамбар бошқа бўлмади.

Joshua

Chapter 1

¹Раббийнинг қули Мусонинг ўлимидан сўнг, Раббий Мусонинг хизматкори Нўн ўғли Йешуага деди: ²“Менинг қулим Мусо вафот этди. Шундай қилиб, ўрнингдан тур, сен ва ушбу бутун халқ Йордан дарёсидан ўтиб, Мен Исроил ўғилларига бераётган ерга боринглар. ³Мен Мусога айтганимдек, оёқларингизнинг кафти теккан ҳар қандай жойни сизларга бераман.⁴Саҳродан ва ушбу Лебанондан то буюк дарё ― Фурот дарёсигача, хетликларнинг бутун ери ҳамда қуёш ботиш томонидаги буюк денгизгача сизларнинг ҳудудингиз бўлади. ⁵Сенинг ҳаётингнинг барча кунларида ҳеч ким сенга қарши тура олмайди. Мен Мусо билан бўлганим каби сен билан бирга бўламан, сендан чекинмайман ва сени тарк этмайман.⁶Мустаҳкам ва жасур бўл, чунки сен ушбу халққа Мен уларнинг оталарига беришга қасам ичган ерни эгаликка топширасан. ⁷Фақатгина мустаҳкам ва жуда ҳам жасур бўлгин. Менинг қулим Мусо сенга васият қилган бутун Қонунга амал қилиб, уни бажаргин. Ундан ўнгга ҳам, чапга ҳам бурилма, токи барча ишларингда доно ҳаракат қилгин.⁸Ушбу Қонун китоби оғзингдан тушмасин, аммо уни туну кун ўргангин, токи унда ёзилганларни аниқ бажаргин. Шунда ўз йўлларингда муваффақиятли бўласан ва доно ҳаракат қиласан. ⁹Мана, Мен сенга буюраман: мустаҳкам ва жасур бўл, қўрқма ва даҳшатга тушма, чунки сенинг Раббий Худойинг сен қаерга борсанг сен билан биргадир”.¹⁰Йешуа халқнинг назоратчиларига буюриб деди: ¹¹“Қароргоҳ бўйлаб юринглар ва халққа буюриб: Йўл учун ўзларингга озиқ тайёрланглар, чунки уч кундан сўнг оталарингизнинг Раббий Худоси сизларга мерос қилиб бераётган ерни эгаликка олишга бориш учун ушбу Йордандан ўтасизлар, деб айтинглар”.¹²Рубен ва Гад қабилалари ҳамда Манашеҳ ярим қабиласига эса Йешуа деди: ¹³“Раббийнинг қули Мусо сизларга буюриб айтган сўзини ёдга олинглар: Сизларнинг Раббий Худойингиз сизларга ором берди ва сизларга ушбу ерни топширди.¹⁴Сизларнинг хотинларингиз, болаларингиз, чорваларингиз Мусо сизларга Йорданнинг бу томонида берган ерда қолсинлар. Сизлар, жанг қилишга қодир бўлганларнинг барчаси эса қуролланиб, биродарларингизнинг олдида боринглар ва уларга ёрдам беринглар, ¹⁵Раббий сизларга ором бергани каби, биродарларингизга ҳам ором бермагунича ва сизларнинг Раббий Худойингиз уларга бераётган ерни эгаликка олмагунларича уларга ёрдам беринглар. Сўнгра, ўз меросларингга қайтинглар ва Раббийнинг қули Мусо сизларга Йорданнинг бу томонида, қуёш чиқар томонда берган ерни эгаликка олинглар”.¹⁶Улар Йешуага жавоб бериб дедилар: “Бизга нимани буюрсанг, ҳаммасини бажарамиз ва бизни қаерга юборсанг борамиз. ¹⁷Мусога қандай қулоқ солган бўлсак, сенга ҳам шундай қулоқ соламиз. Фақатгина сенинг Раббий Худойинг Мусо билан бирга бўлгани каби, сен билан бирга бўлсин. ¹⁸Сенинг амрингга қарши исён қиладиган ва сен унга буюрадиган барча сўзларингга қулоқ солмайдиган ҳар қандай киши ўлимга топширилади. Фақатгина мустаҳкам ва жасур бўлгин!”

Chapter 2

¹Нўн ўғли Йешуа Шиттимдан икки нафар кишини айғоқчиликка яширинча юбориб: “Бориб, ерни ва Йерихони кўздан кечиринглар,”- деди. Улар кетишди ва Раҳаб исмли фоҳишанинг уйига келиб, ўша ерда қолишди. ²Йерихо подшоҳига: “Мана, Исроил ўғилларидан қандайдир одамлар ерни кўздан кечириш учун бу оқшом шу ерга келдилар,”- деб етказдилар. ³Йерихо подшоҳи Раҳабнинг олдига одам юбориб: “Сенинг олдингга келиб, сенинг уйингга кирган одамларни чиқар, чунки улар бутун ерни кўздан кечиришга келганлар,”- деди.⁴Бироқ аёл ўша икки кишини олиб, уларни яширди ва деди: “Ҳақиқатан ҳам, менинг олдимга одамлар келган эдилар, лекин мен уларнинг қаердан эканликларини билмаган эдим. ⁵Қош қорайган пайтда, дарвозани ёпиш вақти келганида, улар кетдилар. Улар қаерга кетганларини билмайман. Тезроқ уларнинг ортидан қувинглар, уларга етиб оласизлар”.⁶Ўзи эса уларни уйнинг томига олиб чиқиб, томида тахлаб қўйилган зиғир пояларининг ичига уларни яшириб қўйди. ⁷Юборилган одамлар Йорданга борадиган йўлдан кечув жойигача уларнинг ортидан таъқиб қилдилар. Уларнинг ортидан таъқиб қилаётганлар чиқиб кетган заҳоти дарвозани ёпдилар.⁸Улар ухлашга ётишларидан аввал, у уларнинг олдига томга чиқиб, ⁹уларга деди: “Ушбу ерни Раббий сизларга берганини мен биламан, чунки сизлар бизни ваҳимага солдинглар ва бу ернинг бутун аҳолиси сизлардан даҳшатга тушдилар.¹⁰Чунки Мисрдан чиққанларингизда, Раббий сизларнинг қаршингизда Қизил денгизнинг сувини қандай қуритганини ва сизлар Йорданнинг нариги томонидаги амўрликларнинг икки подшоҳи: Сихон ва Огни нима қилганингизни, уларни тўлиқ қириб ташлаганингизни биз эшитдик. ¹¹Биз бу ҳақида эшитганимизда, юракларимиз бўшашиб қолди ва бизнинг ҳеч биримизда сизларга қарши дадиллик руҳи қолмади, чунки сизларнинг Раббий Худойингиз ― юқорида самода ва пастда ердаги Худодир.¹²Шундай қилиб, менга Раббий номи билан қасам ичинглар, мен сизларга шафқат қилганим каби, сизлар ҳам менинг отамнинг хонадонига шафқат қилинглар ҳамда ¹³менинг ота-онамни, биродарлару опа-сингилларимни, уларнинг барча яқинларини тирик қолдиришингиз ҳамда бизнинг ҳаётимизни ўлимдан қутқаришингиз ҳақида менга ишончли аломат беринглар”.¹⁴Бу одамлар унга: “Агар сен бизнинг ушбу ишимизни маълум қилмасанг, бизнинг ҳаётимиз сизларнинг ўрнингизга ўлимга топширилсин. Раббий бизга ерни берганида, биз сенга шафқат ва ҳақиқат бўйича муносабатда бўламиз,”- дедилар.¹⁵Сўнг Раҳаб уларни деразадан арқон билан пастга туширди, чунки унинг уйи шаҳар деворида эди, у деворда яшар эди. ¹⁶У уларга деди: “Таъқиб қилувчилар сизларни учратиб қолмасликлари учун тоққа кетинглар ва таъқиб қилувчилар қайтиб келмагунларича, ўша ерда уч кун яширининглар, кейин эса ўз йўлингиздан кетаверинглар”. ¹⁷Ўша одамлар унга дедилар: “Агар қуйидагича қилмасанг, сен бизга ичирган сенинг қасамингдан озод бўламиз:¹⁸Мана, биз ушбу ерга келганимизда, бизни тушириб юборган деразага қизил арқон боғла, сенинг ота-онангни, биродарларингни, отангнинг бутун оиласини ўз уйингга йиққин. ¹⁹Агар сенинг уйингнинг эшикларидан кимдир ташқарига чиқса, унинг қони ўзининг бошида бўлади, биз эса айбдор бўлмаймиз. Лекин уйда сен билан бирга бўлганга кимнингдир қўли тегса, унинг қони бизнинг бошимизда бўлади.²⁰Агар сен бизнинг ушбу ишимизни маълум қилсанг, унда биз ҳам сен бизга ичирган қасамингдан озод бўламиз”. ²¹У: “Сизларнинг сўзларингизга кўра бўлсин!”- деди. У уларни қўйиб юборди ва улар жўнаб кетдилар, ўзи эса деразага қизил арқон боғлаб қўйди.²²Улар кетиб, тоққа келдилар ва уларни таъқиб қилаётганлар қайтмагунларича, ўша ерда уч кун қолдилар. Таъқиб қилаётганлар уларни бутун йўл бўйлаб изладилар, бироқ топа олмадилар.²³Шундай қилиб, ушбу икки одам қайтиб кетдилар, тоғдан тушиб, Йордандан ўтдилар. Нўн ўғли Йешуанинг олдига келиб, улар билан содир бўлган ҳамма нарсани унга сўзлаб бердилар. ²⁴Улар Йешуага: “Раббий бутун ушбу ерни қўлларимизга топширган ва мамлакатнинг бутун аҳолиси биздан даҳшатга тушган,”- дедилар.

Chapter 3

¹Йешуа эрта тонгда турди, кейин улар Шиттимдан қўзғалиб, Йорданга келдилар. Йешуа ва Исроилнинг барча ўғиллари уни кечиб ўтмасдан, ўша ерда тунадилар.²Уч кундан сўнг назоратчилар қароргоҳ бўйлаб юрдилар ³ва халққа буюриб дедилар: “Раббий Худойингизнинг Аҳд Киботини, руҳонийларни ҳамда Киботни кўтариб келаётган левитларни кўрганингизда, сизлар ҳам ўз ўрнингиздан қўзғалиб, унинг ортидан боринглар. ⁴Бироқ сизлар билан уларнинг орасидаги масофа икки минг тирсак ўлчамда бўлиши керак. Кетаётган йўлни билиш учун унга яқин келманглар: чунки сизлар бу йўлдан илгари ҳеч қачон юрмагансизлар”.⁵Йешуа халққа: “Ўзларингни покланглар, чунки эртага Раббий сизларнинг орангизда мўъжизалар яратади,”- деди. ⁶Руҳонийларга эса Йешуа: “Аҳд Киботини олинглар ва халқнинг олдида боринглар,”- деди. Руҳонийлар Аҳд Киботини олиб, халқнинг олдида кетдилар.⁷Шунда Раббий Йешуага деди: “Мана шу кундан Мен сени бутун Исроил нигоҳида улуғлашни бошлайман, токи Мен Мусо билан қандай бирга бўлган бўлсам, сен билан ҳам худди шундай бирга бўлишимни улар билсинлар. ⁸Сен эса, Аҳд Киботини кўтариб бораётган руҳонийларга буюриб: Йордан сувининг қирғоғига келганингиз заҳоти Йорданда тўхтанглар, деб айтгин”.⁹Йешуа Исроил ўғилларига: “Бу ерга келинглар ва сизларнинг Раббий Худойингизнинг сўзларини тингланглар,”- деди. ¹⁰Сўнг Йешуа деди: “Сизларнинг олдингиздан канъанликларни, хетликларни, ҳивликларни, перизликларни, гиргошликларни, амўрликлар ва ябусликларни қувиб юборадиган тирик Худо сизларнинг орангизда эканлигини мана шундан билиб оласизлар: ¹¹Мана, бутун ер Раббийсининг Аҳд Киботи сизлардан олдин Йордандан ўтади.¹²Исроил қабилаларидан ўн икки нафар одам, яъни ҳар бир қабиладан бир нафардан одам олинглар. ¹³Бутун ернинг Эгаси бўлмиш Раббийнинг Аҳд Киботини кўтариб бораётган руҳонийлар оёқларининг кафти Йордан сувига теккан заҳоти Йорданнинг суви қурийди, юқоридан оқаётган сув эса девор бўлиб туриб қолади”.¹⁴Шундай қилиб, халқ Йордандан ўтиш учун ўз чодирларидан қўзғалганида ва руҳонийлар халқнинг олдида Аҳд Киботини кўтариб борганларида, ¹⁵Аҳд Киботини кўтариб бораётганлар Йорданга киргани заҳоти ва Киботни кўтариб бораётган руҳонийларнинг оёқлари Йорданнинг сувига ботгани заҳоти, (Йордан эса буғдой йиғим-терими вақтида барча қирғоқларидан тошади) ¹⁶юқоридан оқаётган сув тўхтади ва жуда катта масофада, Заретан ёнидаги Адам шаҳригача девор бўлиб кўтарилди. Саҳро текислиги денгизга, яъни Туз денгизига қуйилаётган сув эса тугади ва қуриб қолди.¹⁷Шунда халқ Йерихонинг қаршисидан ўтди. Раббийнинг Аҳд Киботини кўтариб бораётган руҳонийлар эса, Йорданнинг ўртасидаги қуруқликда мустаҳкам турдилар. Бутун халқ Йордандан ўтиб бўлмагунича, барча исролликлар қуруқ ердан ўтдилар.

Chapter 4

¹Бутун халқ Йордандан ўтиб бўлганидан сўнг, Раббий Йешуага деди: ²“Халқдан ўн икки нафар одам, яъни ҳар бир қабиладан бир нафардан одам ол. ³Уларга буюриб, шундай дегин: Шу жойдан, руҳонийларнинг оёқлари мустаҳкам турган Йорданнинг ўртасидан ўн иккита тош олинглар, уларни ўзларинг билан бирга олиб ўтинглар ва бу кеча тунайдиган қўноқларингга қўйинглар”.⁴Йешуа Исроил ўғилларидан ўн икки нафар одамни, ҳар бир қабиладан биттадан одамни чақирди ва уларни шу ишга тайинлаб, ⁵уларга деди: “Раббий Худойингизнинг Киботи олдидан Йорданнинг ўртасига боринглар ва у ердан тошлар олиб, ҳар бирингиз Исроил ўғиллари қабилаларининг сони бўйича ўз елкангизга биттадан тошни қўйинглар,⁶токи улар сизларнинг орангизда аломат бўлсин. Кейинги кунларда сизларнинг ўғилларингиз сизлардан сўраб: Сизлардаги бу тошлар нима учун?- десалар, ⁷сизлар уларга: Бу ― Раббийнинг Аҳд Киботи қаршисида Йорданнинг суви иккига бўлинганининг хотираси учундир. У Йордандан ўтаётганида, Йорданнинг суви иккига бўлинди, деб айтасизлар. Шу тарзда, ушбу тошлар Исроил ўғиллари учун абадий хотира бўлади”.⁸Исроил ўғиллари Йешуа буюрганидек қилдилар. Раббий Йешуага буюрганидек, Исроил ўғиллари қабилаларининг сони бўйича, Йорданнинг ўртасидан ўн иккита тошни олиб, уларни ўзлари билан қўноққа кўтариб келдилар ва ўша ерга қўйдилар. ⁹Йешуа бошқа ўн иккита тошни Аҳд Киботини кўтариб юрган руҳонийларнинг оёқлари турган жойга, Йорданнинг ўртасига қўйди. Улар ҳозирги кунгача ўша ердадир.¹⁰Мусо Йешуага буюрганидек, Раббий Йешуага халққа айтишни буюрган барча нарса тугамагунича Киботни кўтариб юрган руҳонийлар Йорданнинг ўртасида турдилар, халқ эса шошиб ўтиб олди. ¹¹Бутун халқ Йордандан ўтиб бўлганидан сўнг, Раббийнинг Аҳд Киботи ҳам, халқнинг олдидаги руҳонийлар ҳам ўтдилар.¹²Рубен ўғиллари, Гад ўғиллари ва Манашеҳ қабиласининг ярми Мусо уларга айтганидек, Исроил ўғилларидан олдинда қуролланган ҳолда ўтдилар. ¹³Қирқ мингга яқин жангга қуролланганлар жанг қилиш учун Раббийнинг олдида Йерихо текисликларига ўтдилар. ¹⁴Ўша куни Раббий Йешуани бутун Исроилнинг нигоҳи қаршисида улуғлади ва улар Мусодан қўрққанларидек, унинг ҳаётининг барча кунларида ундан қўрқдилар.¹⁵Раббий Йешуага сўзлаб деди: ¹⁶“Ваҳий Киботини кўтариб юрган руҳонийларга Йордандан чиқишни буюргин”.¹⁷Йешуа руҳонийларга буюриб: “Йордандан чиқинглар,”- деди. ¹⁸Раббийнинг Аҳд Киботини кўтариб юрган руҳонийлар Йордандан чиққанларида, уларнинг оёқ кафтлари қуруқликка теккан заҳоти Йорданнинг суви ўз жойига ёпирилди ва олдинги кунлардагидек, ўзининг барча қирғоқларидан тошиб оқди.¹⁹Биринчи ойнинг ўнинчи кунида халқ Йордандан чиқди ва Йерихонинг шарқий чегарасидаги Гилгалда қароргоҳ қурди. ²⁰Улар Йордандан олган ўн иккита тошни Йешуа Гилгалга қўйиб, ²¹Исроил ўғилларига деди: “Кейинги кунларда сизларнинг ўғилларингиз оталаридан: Бу тошлар нимани англатади? деб сўрасалар,²²ўғилларингизга шундай деб айтинглар: Исроил ушбу Йордан остидаги қуруқ ердан ўтди. ²³Чунки сизларнинг Раббий Худойингиз биз Қизил денгиздан ўтиб бўлмагунимизча, Қизил денгизни нима қилган бўлса, яъни уни бизнинг қаршимизда қандай қуритган бўлса, худди шундай, сизларнинг Раббий Худойингиз сизлар Йордандан ўтиб бўлмагунингизгача, сизлар учун Йорданнинг сувини қуритди, ²⁴токи ернинг барча халқлари Раббийнинг қўли кучли эканлигини билиб олсинлар ва сизлар барча кунларда Раббий Худойингиздан қўрқинглар”.

Chapter 5

¹Шарқда, Йорданнинг бу томонида яшаган барча амўрлик подшоҳлар ва денгиз бўйидаги барча канъанлик подшоҳлар эса Исроил ўғиллари ўтиб бўлмагунларича, Раббий уларнинг қаршисида Йорданнинг сувини қуритганини эшитганларида, уларнинг юраклари сустлашди ва уларда Исроил ўғилларига қарши дадиллик руҳи қолмади.²Раббий ўша пайтда Йешуага деди: “Ўзингга ўткир пичоқлар яса ва Исроил ўғилларини иккинчи маротаба хатна қил”. ³Йешуа ўзига ўткир пичоқлар ясади ва “Хатна тепалиги”, деб номланган жойда Исроил ўғилларини хатна қилди.⁴Йешуа Исроил ўғилларини хатна қилганининг сабаби шунда эдики, Мисрдан чиққан бутун халқ, барча жангга лаёқатли эркак зоти Мисрдан чиққанларидан сўнг саҳрода, йўлда ўлган эдилар. ⁵Мисрдан чиққан бутун халқ хатна қилинган эди. Бироқ Мисрдан чиққанларидан сўнг йўлда, саҳрода туғилган бутун халқ хатна қилинмаган эди.⁶Чунки Мисрдан чиққан, жангга лаёқатли бутун халқ қирилиб кетмагунича, Исроил ўғиллари қирқ йил саҳрода юрдилар, чунки улар Раббийнинг овозига қулоқ солмадилар. Раббий бизга бериши ҳақида уларнинг оталарига қасам ичган ерни, сут ва асал оқадиган ерни улар кўрмасликларига Раббий қасам ичди. ⁷Уларнинг ўрнига эса уларнинг ўғилларини кўтарди. Йешуа шуларни хатна қилди, зеро улар хатна қилинмаган эдилар, чунки уларни йўлда хатна қилмаган эдилар.⁸Бутун халқ хатна қилинди ва улар шифоланмагунларича ўзларининг жойларида қароргоҳда қолдилар. ⁹Раббий Йешуага деди: “Бугун Мен сизлардан Мисрнинг шармандалигини олиб ташладим”. Шу сабабли, бу жой ҳатто ҳозирги кунгача “Гилгал”, деб аталади.¹⁰Исроил ўғиллари Гилгалда қароргоҳ қурдилар ва ойнинг ўн тўртинчи кунида Йерихо текисликларида Песаҳни амалга оширдилар. ¹¹Песаҳдан кейинги кунда ўша ернинг ҳосилларидан, ўша куннинг ўзида ачитқисиз нон ва қуритилган донлар едилар.¹²Улар ернинг ҳосилларидан ейишни бошлаганларидан сўнг, иккинчи кунидаёқ манна тушишдан тўхтади ва Исроил ўғилларида бошқа манна бўлмади, бироқ улар ўша йили Канъан ерининг ҳосилларидан едилар.¹³Йешуа Йерихонинг яқинида турганида, нигоҳларини кўтариб қаради. Мана, унинг қаршисида қўлида яланғочланган қилич билан бир киши турар эди. Йешуа унга яқинлашиб: “Сен бизларданмисан ёки бизнинг душманларимизданмисан?”- деди.¹⁴У: “Йўқ, мен Раббий қўшинининг бош қўмондониман. Энди бу ерга келдим,”- деди. Йешуа ерга юз тубан йиқилди ва таъзим қилиб унга: “Менинг ҳазратим ўз қулига нима дейди?”- деди. ¹⁵Раббий қўшинининг бош қўмондони Йешуага: “Оёғингдан пойафзалингни еч, чунки сен турган ер муқаддасдир,”- деди. Йешуа шундай қилди. ¹⁶Йерихо дарвозаларини қулфлаб қўйди ва Исроил ўғилларидан қўрққанидан қулфланиб олди. Ундан ҳеч ким чиқмас ва унга ҳеч ким кирмас эди.

Chapter 6

¹Раббий Йешуага деди: “Мана, Мен сенинг қўлларингга Йерихони, унинг подшоҳи ва ундаги кучли одамларни топшираман. ²Барча жангга лаёқатли бўлган одамлар шаҳарнинг атрофидан юрсинлар ва бир кунда бир маротаба шаҳарни айланиб чиқинглар. Олти кун шундай қил.³Етти нафар руҳоний қўчқорнинг шохидан қилинган еттита бурғуни Аҳд Киботининг олди томонида кўтариб юрсинлар. Еттинчи куни эса, шаҳарнинг атрофини етти маротаба айланиб чиқинглар ва руҳонийлар бурғу чалсинлар. ⁴Қўчқор шохи узоқ чалинганида, сизлар бурғунинг овозини эшитганингизда, бутун халқ баланд овозда ҳайқирсин ва шаҳарнинг девори пойдеворигача қулайди ҳамда бутун халқдан ҳар бир киши ўзининг томонидан шаҳарга киради”.⁵Нўн ўғли Йешуа руҳонийларни чақириб, уларга деди: “Аҳд Киботини кўтаринглар, етти нафар руҳоний эса, қўчқорнинг шохидан қилинган еттита бурғуни Раббий Киботининг олди томонида кўтариб юрсинлар”.⁶У халққа деди: “Бориб, шаҳарнинг атрофини айланинглар, қуролланганлар эса Раббий Киботининг олди томонида юрсинлар”. ⁷Йешуа халққа буни айтгани заҳоти, Раббийнинг қаршисида еттита бурғуни кўтариб юрган руҳонийлар ўтиб бурғу чалдилар, Раббийнинг Аҳд Киботи эса уларнинг ортидан борар эди.⁸Қуролланганлар бурғу чалаётган руҳонийлардан олдинда юрдилар, орқада келаётганлар эса, юрган йўлларида бурғу чалиб бораётган ҳолда Аҳд Киботининг ортидан эргашдилар. ⁹Йешуа халққа буюриб деди: “Мен сизларга: Ҳайқиринглар!- демагунимча, ҳайқирманглар, сизларнинг овозингиз эшитилмасин ва оғзингиздан ҳеч қандай сўз чиқмасин. Ҳайқиринглар,- деганимда, сизлар ҳайқирасизлар”.¹⁰Шундай қилиб, Раббийнинг Аҳд Киботи шаҳарнинг атрофида юриб, бир марта айланиб чиқди. Сўнг қароргоҳга келиб, қароргоҳда тунадилар. ¹¹Кейинги кун Йешуа эрта тонгда турди ва руҳонийлар Раббийнинг Аҳд Киботини кўтардилар.¹²Раббийнинг Аҳд Киботи олдидан қўчқорнинг шохидан қилинган еттита бурғуни кўтариб юрувчи етти нафар руҳоний юриб бурғу чалдилар, қуролланганлар эса улардан олдинда юрдилар. Орқадан келаётганлар Раббийнинг Аҳд Киботи ортидан эргашдилар ва юриб бурғу чалдилар. ¹³Шу тарзда, улар иккинчи куни ҳам шаҳар атрофини бир маротаба айланиб чиқдилар ва қароргоҳга қайтиб келдилар. Улар олти кун шундай қилдилар. ¹⁴Еттинчи куни эрталаб, тонг отиши билан турдилар ва худди шу тарзда шаҳар атрофини етти маротаба айланиб чиқдилар. Улар фақатгина шу куни шаҳар атрофини етти маротаба айланиб чиқдилар.¹⁵Еттинчи маротабада руҳонийлар бурғу чалаётганларида, Йешуа халққа деди: ”Ҳайқиринглар, чунки Раббий шаҳарни сизларга берди! ¹⁶Шаҳар лаънат остида бўлади ва ундаги ҳамма нарса Раббийгадир. Фақатгина фоҳиша Раҳаб, у ва унинг уйида бўлганларнинг барчаси тирик қолсин, чунки у биз юборган хабарчиларни яширди.¹⁷Бироқ лаънатланган нарсалардан бирор нима олиб ўзингиз лаънат остида қолмаслигингиз учун ҳамда Исроил ўғилларининг қароргоҳига лаънат олиб келмаслик ва унинг бошига кулфат солмаслик учун ўзингизни лаънатланган нарсалардан асранг. ¹⁸Барча кумуш ва олтин, мис ва темир идишлар Раббийга бағишланган муқаддасворлик бўлсин ва Раббийнинг хазинасига кирсин”. ¹⁹Халқ ҳайқирди ва бурғу чалдилар. Халқ бурғуларнинг овозини эшитгани заҳоти, халқ баланд овозда ҳайқирди ва шаҳар девори пойдеворигача қулади. Халқ, уларнинг ҳар бири ўз томонидан шаҳарга кириб, шаҳарни қўлга олдилар.²⁰Улар шаҳарда бўлган барча нарсаларни: эркак ва аёлларни, ёш ва қариларни, ҳўкиз ва қўйларни ҳамда эшакларни қиличнинг тиғи билан бутунлай қириб ташладилар. ²¹Ерни кўздан кечириб келган икки нафар ўсмирга Йешуа деди: “Ўша фоҳишанинг уйига бориб, унга қасам ичганингиздек, уни ва унинг уйида бўлганларнинг барчасини у ердан олиб чиқинглар”.²²Ерни кўздан кечириб келган ўсмирлар шаҳарга, аёлнинг уйига келдилар ва Раҳабни, унинг ота-онасини, биродарларини, унинг уйида бўлганларнинг барчасини ва унинг барча қариндошларини ташқарига олиб чиқиб, уларни Исроил қароргоҳининг ташқарисига қўйдилар.²³Шаҳарга ҳамда унда бўлган ҳамма нарсага эса ўт қўйдилар. Фақат кумуш, олтин, мис ва темир идишларни Раббий уйининг хазинасига топширдилар. ²⁴Фоҳиша Раҳабни, унинг отасининг хонадонини, унинг уйида бўлганларнинг барчасини Йешуа тирик қолдирди ва у ҳозирги кунгача Исроилнинг орасида яшамоқда, чунки у Йешуа Йерихони кўздан кечириб келиш учун юборган хабарчиларни яширди.²⁵Ўша вақтда Йешуа қасам ичиб деди: “Ушбу Йерихо шаҳрини қайта тиклайдиган ва қурадиган одам Раббийнинг қаршисида лаънатидир. У ўзининг тўнғич фарзандида унинг пойдеворини қўяди ва ўзининг кенжа ўғлида унинг дарвозаларини ўрнатади”.²⁶²⁷Раббий Йешуа билан бирга эди. Унинг шуҳрати бутун ер юзи бўйлаб тарқалар эди.

Chapter 7

¹Бироқ Исроил ўғиллари хиёнат қилдилар ва лаънатланган нарсадан олдилар. Яҳудо қабиласидан Зераҳ ўғли, Забди ўғли, Кармининг ўғли Ахан лаънатланган нарсадан олди ва Раббийнинг ғазаби Исроил ўғилларига қарши алангаланди.²Йешуа Йериходан Бейт-Элнинг шарқий томонидаги Бейт-Авен ёнидаги Ғайга одамларни юбориб, уларга: “Бориб, ерни кўздан кечириб келинглар,”- деди. Улар бориб, Ғайни кўздан кечириб келишди. ³Улар Йешуанинг олдига келиб, унга: “Бутун халқ бормасин, балки икки ёки уч мингга яқин одам бориб, Ғайни яксон қилсин. Бутун халқни уринтириб ўтирма, чунки уларнинг сони оз,”- дедилар.⁴Шундай қилиб, халқдан уч мингга яқин одам у ерга кетди, бироқ улар Ғайнинг аҳолисидан қочиб келдилар. ⁵Ғайнинг одамлари улардан ўттиз олти нафаргача одамни ўлдирдилар ва уларни дарвозанинг олдидан Шебаримгача таъқиб қилдилар ҳамда уларни тоғдан тушиш жойида қирғин қилдилар. Шу сабабдан, халқнинг юраги бўшашиб, сув каби бўлиб қолди.⁶Йешуа кийимларини йиртиб, Раббийнинг Аҳд Киботи олдида юз тубан йиқилди ва кечгача ётди. У ва Исроилнинг оқсоқоллари шундай қилдилар ҳамда ўз бошларига тупроқ сепдилар. ⁷Йешуа деди: “Ё, Раббий Худо! Нима учун сен ушбу халқни Йордандан олиб ўтдинг? Бизни амўрликларнинг қўлига топшириш ва бизни қириб ташлаш учунми? Қани эди, биз Йорданнинг у томонида қолиб яшасак эди!⁸Ё, Раббий, Исроил ўз душманларига орқасини ўгирганидан сўнг мен нима дейман? ⁹Чунки канъанликлар ва ернинг бутун аҳолиси буни эшитиб, бизни қуршаб оладилар ва бизнинг номимизни ер юзидан ўчириб ташлайдилар. Ўшанда Сен Ўзингнинг буюк номинг учун нима қиласан?”¹⁰Раббий Йешуага деди: “Ўрнингдан тур, нима учун сен юз тубан йиқилдинг? ¹¹Исроил гуноҳ қилди ва улар Мен уларга буюрган Аҳдимни бузди, чунки улар лаънатланган нарсалардан олдилар, ўғирлаб, яширдилар ва ўзларининг нарсаларининг орасига қўйдилар. ¹²Шунинг учун Исроил ўғиллари ўз душманларининг қаршисида тура олмадилар ва ўз душманларига орқаларини ўгирдилар, чунки улар лаънат остида қолдилар. Агар сизлар ўз орангиздан лаънатланганни йўқ қилмасангизлар, Мен бошқа сизлар билан бирга бўлмайман.¹³Тур ва халқни муқаддаслаб, уларга айтгин: Тонгда покланинглар, чунки Исроилнинг Худоси Раббий шундай демоқда: Эй, Исроил, лаънатланган нарса сенинг орангдадир, шунинг учун сен ўз орангдан лаънатланганни чиқариб ташламагунингча, ўз душманларингнинг қаршисида тура олмайсан.¹⁴Эртага эса сизлар ўз қабилаларингиз бўйича келинглар. Раббий кўрсатадиган қабила авлодлари бўйича келсин. Раббий кўрсатадиган авлод оилалари бўйича келсин. Раббий кўрсатадиган оила бир кишидан келсин. ¹⁵Лаънатланган нарсани ўғирлашда фош қилинган кишини, уни ва унда бор бўлган ҳамма нарсани у Раббийнинг Аҳдини бузгани ва Исроилда қонунбузарлик қилгани учун оловда ёндирсинлар”.¹⁶Шундай қилиб, Йешуа эрта тонгда туриб, Исроилга қабилалари бўйича бирин-кетин келишни буюрди ва Яҳудо қабиласи кўрсатилди. ¹⁷У Яҳудо қабиласига яқинлашишни буюрди ва Зераҳнинг авлоди кўрсатилди. У Зераҳнинг авлодига бирин-кетин яқинлашишни буюрди ва Забди оиласи кўрсатилди. ¹⁸Унинг оиласидан ҳар бир кишига бирма-бир яқинлашишини буюрди ва Яҳудо қабиласидан Зераҳ ўғли, Забди ўғли, Кармининг ўғли Ахан кўрсатилди.¹⁹Шунда Йешуа Аханга: “Ўғлим, Исроилнинг Худоси Раббийни шарафла ва Унинг олдида гуноҳингни эътироф этиб, менга нима қилганингни айтиб бер. Мендан яширма,”- деди. ²⁰Ахан Йешуага жавоб бериб деди: “Аниқ, мен Исроилнинг Раббий Худосига қарши гуноҳ қилдим ва мана шундай қилдим: ²¹Мен ўлжаларнинг орасида бир ажойиб Шинар кийимини, икки юз шеқел кумуш ва эллик шеқел оғирликдаги қуйма олтинни кўрганимда, мен уларни жуда ҳам хоҳладим ва олдим. Мана, у менинг чодиримнинг ичидаги ерда яширилган ва кумуш унинг тагида турибди”.²²Йешуа одамларни юборди ва улар чодирга югуриб келдилар. Мана, бунинг ҳаммаси унинг чодирида яшириб қўйилган бўлиб, кумуш унинг тагида эди. ²³Улар буни чодирдан олиб, Йешуа ва Исроилнинг барча ўғилларининг олдига келтирдилар ҳамда Раббийнинг қаршисига қўйдилар.²⁴Йешуа ва барча исроилликлар Зераҳнинг ўғли Аханни, кумуш ва кийимни, қуйма олтинни, унинг ўғил ва қизларини, ҳўкизларини, эшакларини, қўйларини, чодири ва унда бор бўлган барча нарсаларни олиб, уларни Ахор водийсига олиб бордилар.²⁵Йешуа: “Сен бизнинг бошимизга кулфат солганинг учун Раббий шу кунда сенинг бошингга кулфат солади,”- деди. Бутун Исроил уни тошбўрон қилиб, уларни оловда ёндирдилар ва уларга тошлар отдилар. ²⁶Унинг устига тошлар уюмини уйдилар, у ҳозирги кунгача сақланиб қолган. Шундан сўнг, Раббий ғазабининг қаҳри сўнди. Шу сабабли, ўша жой ҳаттоки ҳозирги кунгача Ахор (“Фалокат”) водийси, деб аталади.

Chapter 8

¹Раббий Йешуага деди: “Қўрқма ва даҳшатга тушма. Жангга лаёқатли барча одамларни ўзинг билан ол ва туриб, Ғайга бор. Мана, Мен сенинг қўлингга Ғайнинг подшоҳини, унинг халқини, шаҳри ва ерини бераман. ²Йерихо ва унинг подшоҳини нима қилган бўлсанг, Ғай ва унинг подшоҳини ҳам худди шундай қил, фақатгина унинг ўлжаси ва чорвасини ўзларингга бўлиб олинглар. Шаҳарнинг орқасига пистирма қўй”.³Йешуа ва жангга лаёқатли барча одамлар Ғайга бориш учун турдилар. Йешуа ўттиз минг нафар мард одамни танлаб, уларни тунда юборди. ⁴У уларга буюриб деди: “Қаранглар, сизлар шаҳарда, яъни шаҳарнинг орқасида пистирмада ётасизлар. Шаҳардан узоққа кетманглар ва ҳаммангиз тайёр туринглар.⁵Мен ва мен билан бирга бўлган бутун халқ эса шаҳарга яқинлашамиз. Ғайнинг аҳолиси аввалгидек бизга қарши кўтарилганида, биз улардан қочиб кетамиз. ⁶Улар бизнинг ортимиздан кетади ва биз уларни шаҳардан олиб кетамиз. Чунки улар: “Улар биздан худди аввалгидек, қочмоқда,”- дейдилар. Биз улардан қочиб кетганимизда, ⁷сизлар пистирмадан туриб бориб, шаҳарни қўлга олинглар, чунки сизларнинг Раббий Худойингиз уни қўлларингизга топширади.⁸Шаҳарни қўлга киритганларингизда, шаҳарга ўт қўйинглар, Раббийнинг сўзига кўра буни бажаринглар. Қаранглар, мен сизларга буюрмоқдаман”. ⁹Шундай қилиб, Йешуа уларни юборди. Улар пистирмада ётиш учун кетиб, Ғайнинг ғарб томонида, Бейт-Эл ва Ғай орасида ўрнашдилар. Йешуа эса ўша тунда халқнинг орасида тунади.¹⁰Йешуа эрта тонгда туриб, халқни кўздан кечирди, сўнг у ва Исроилнинг оқсоқоллари халқнинг олдидан Ғайга кетдилар. ¹¹У билан бирга бўлган, жангга лаёқатли барча одамлар кетдилар ва яқинлашиб, шаҳарнинг олдига келдилар. ¹²Улар Ғайнинг шимолий томонида қароргоҳ ўрнатдилар, улар билан Ғайнинг орасида водий бор эди. Сўнгра, у беш мингга яқин одамни олиб, шаҳарнинг ғарбий томонида, Бейт-Эл билан Ғайнинг ўртасида пистирмага жойлаштирди.¹³Улар шаҳарнинг шимолий томонида бўлган бутун қўшинни шундай жойлаштирдиларки, уларнинг орқадаги қисми шаҳарнинг ғарб томонида қолди. Йешуа ўша тунда водийнинг ўртасига келди. ¹⁴Ғай подшоҳи буни кўрганида, улар шошилиб шаҳарнинг аҳолиси билан биргаликда эрта туриб Исроилга қарши жангга чиқди. У ва унинг бутун халқи текислик олдидаги белгиланган жойга келишди. Бироқ у шаҳарнинг орқасида унинг учун пистирма борлигини билмас эди.¹⁵Йешуа ва бутун Исроил худди уларга енгилгандек, саҳро йўли билан қочдилар. ¹⁶Улар эса, шаҳарда бўлган бутун халқни Исроилни таъқиб қилишга чорлаб ҳайқирдилар ва Йешуанинг ортидан таъқиб қилиб шаҳардан узоқлашдилар. ¹⁷Ғай ва Бейт-Элда Исроилнинг ортидан қувмаган ҳеч бир одам қолмади. Улар Исроилни таъқиб қилиб, шаҳарни очиқ қолдирдилар.¹⁸Шунда Раббий Йешуага: “Қўлингдаги найзани Ғайга қарата кўтар, чунки Мен уни сенинг қўлингга топшираман,”- деди. Йешуа қўлидаги найзани шаҳарга қарата кўтарди. ¹⁹Пистирмада ўтирганлар ўша заҳоти ўринларидан турдилар ва у қўлини кўтарган заҳоти югуриб, шаҳарга кирдилар. Улар уни эгалладилар ва ўша заҳоти шаҳарга ўт қўйдилар.²⁰Ғайнинг аҳолиси орқага қараб, шаҳардан осмонга тутун кўтарилаётганини кўрдилар. Улар учун у ерга ҳам, бу ерга ҳам қочишга жой йўқ эди, чунки саҳрога қочган одамлар таъқиб қилувчиларга айландилар. ²¹Йешуа ва бутун Исроил эса пистирмада ўтирганлар шаҳарни эгаллаганларини ҳамда шаҳардан тутун осмонга кўтарилаётганини кўриб, орқага қайтдилар ва Ғайнинг одамларини ўлдира бошладилар.²²Шаҳардагилар эса уларнинг рўпарасидан чиқдилар. Шундай қилиб, уларнинг бири бир томондан, бошқаси иккинчи томондан бўлган исроилликларнинг ўртасида қолдилар. Исроилликлар уларни шундай қириб ташладиларки, улардан бирор кишини тирик қолдирмадилар ва қочириб юбормадилар. ²³Ғайнинг подшоҳини эса тириклайин тутиб, Йешуанинг олдига олиб келдилар.²⁴Исроилликлар Ғайнинг барча одамларини, улар исроилликларни қувиб борган саҳрода, далада ўлдириб бўлганларидан сўнг ва уларнинг барчаси охиргисигача қиличнинг тиғидан қулаганидан сўнг, барча исроилликлар Ғайга қайтиб бордилар ва уни қиличнинг тиғи билан қириб ташладилар. ²⁵Ўша куни қулаган эркак ва аёллар, Ғайнинг барча аҳолиси ўн икки минг киши эди. ²⁶Ғайнинг бутун аҳолисини бутунлай қириб ташламагунича, Йешуа найзани баланд кўтарган қўлини туширмади.²⁷Фақатгина ушбу шаҳарнинг чорваси ва ўлжасини Раббий Йешуага айтган Раббийнинг сўзига биноан Исроил ўғиллари ўзаро бўлишиб олдилар. ²⁸Йешуа Ғайга ўт қўйди ва уни шу кунгача абадий харобазорга, саҳрога айлантирди.²⁹Ғайнинг подшоҳини эса кечгача дарахтга осиб қўйди. Қуёш ботганидан сўнг, Йешуа унинг жасадини дарахтдан ечиб олишларини буюрди. Уни шаҳар дарвозасининг олдига ташладилар ва унинг устига улкан тош уюмини уйдилар, бу шу кунларгача турибди.³⁰Шунда Йешуа Исроилнинг Раббий Худосига Эйбал тоғида қурбонгоҳ қурди. ³¹Раббийнинг қули Мусо Исроил ўғилларига буюрганидек, Мусонинг қонун китобида ёзилганидек, ҳеч қандай темир асбоб ишлатилмаган бутун тошлардан қурбонгоҳ қурди. Унда Раббийга тамоман ёндириш қурбонликлари ва тинчлик қурбонликлари келтирдилар. ³²Йешуа Мусонинг қонунининг нусхасини ўша ерда тошларнинг устига ёзди, у уларни Исроил ўғилларининг олдида ёзди.³³Бутун Исроил, унинг оқсоқоллари, назоратчилари, қозилари, мусофирлар ҳам, маҳаллий аҳоли ҳам Раббийнинг Аҳд Киботини кўтариб юрадиган руҳонийлар ва левитларнинг қаршисида Киботнинг у ва бу томонида турдилар. Илгари Раббийнинг қули Мусо Исроил халқини қандай дуо қилишни буюрганига кўра – уларнинг ярми Геризим тоғининг қаршисида, қолган ярми Эйбал тоғининг қаршисида турдилар.³⁴Сўнгра Йешуа қонуннинг барча сўзларини, қонун китобида ёзилганига кўра дуо ва лаънатни ўқиди. ³⁵Йешуа Исроилнинг бутун йиғини, аёллару болалари ҳамда уларнинг орасида бўлган мусофирларнинг қаршисида Мусо Йешуага амр берган сўзлардан ўқиб бермаган бирорта ҳам сўз қолмади.

Chapter 9

¹Йорданнинг бу томонидаги: тоғлардаги, водийлардаги ва Лебанон олдидаги буюк денгизнинг барча қирғоқларидаги барча подшоҳлар, хетликлар, амўрликлар, канъанликлар, перизликлар, ҳивликлар ва ябусликлар буни эшитиб, ²биргаликда Йешуа ва Исроил билан жанг қилиш учун бирга тўпландилар.³Лекин Гибъўн аҳолиси Йешуанинг Йерихо ва Ғайни нима қилганини эшитиб, ⁴ҳийла ишлатдилар. Улар бориб, йўлга нон ғамладилар ва эшакларига эскирган қопларни ҳамда эскирган, йиртилган, ямоқ солинган шароб мешларини ортдилар. ⁵Уларнинг оёқларидаги оёқ кийимлари эскирган, ямоқ солинган ва устиларидаги кийимлари эскирган эди. Уларнинг йўлда ейиладиган нонлари ҳам қотиб қолган ва моғорлаган эди.⁶Улар Йешуанинг олдига, Гилгалдаги қароргоҳга келиб, унга ва бутун Исроилга: “Биз жуда ҳам узоқ мамлакатдан келдик. Шунинг учун энди биз билан иттифоқ тузинглар,”- дедилар. ⁷Исроилликлар эса ҳивликларга: “Балки сизлар бизга яқин жойда яшарсизлар? Қандай қилиб биз сизлар билан иттифоқ тузамиз?”- дедилар. ⁸Улар Йешуага дедилар: “Биз сенинг қулларингмиз”. Йешуа уларга: “Сизлар кимсизлар ва қаердан келдингизлар?”- деди.⁹Улар унга шундай дейишди: “Сенинг қулларинг жуда ҳам узоқ мамлакатдан сенинг Раббий Худойингнинг номи ҳақи келдилар. Чунки биз Унинг шуҳратини, Мисрда қилган ҳамма ишларини эшитдик. ¹⁰Шунингдек, Йорданнинг нариги томонидаги амўрликларнинг иккита подшоҳи: Ҳешбон подшоҳи Сихонни ҳамда Аштаротда яшаган Башандаги подшоҳ Огни нима қилганининг ҳаммасини эшитдик.¹¹Буларни эшитиб, бизнинг оқсоқолларимиз ва еримизнинг барча аҳолиси бизга шундай дедилар: Сафар учун ўзларингиз билан озуқа олиб, уларга пешвоз чиқинглар ва уларга: Биз сизларнинг қулларингизмиз. Шунинг учун энди биз билан иттифоқ тузинглар,- деб айтинглар. ¹²Биз сизларнинг олдингизга келаётган кунимизда бу нонимизни уйимиздан иссиқ ҳолда олган эдик, энди эса, мана, у қотиб ва моғорлаб қолди. ¹³Биз янги қуйган ушбу шароб солинган мешлар ҳам, мана, йиртилиб кетди. Бизнинг бу кийиму пойафзалимиз йўлнинг жуда узоқлигидан эскириб кетди”.¹⁴Исроилликлар уларнинг нонларини олдилар, бироқ Раббийдан сўрамадилар. ¹⁵Йешуа улар билан тинчлик битимини тузди ва у уларнинг ҳаётини сақлаб қолиши ҳақида улар билан иттифоқ тузди. Жамоанинг бошлиқлари уларга қасам ичдилар.¹⁶Улар билан иттифоқ тузганларидан кейин уч кундан сўнг, улар исроилликларнинг қўшниси эканлигини ҳамда уларга яқин жойда яшашларини улар эшитдилар. ¹⁷Чунки Исроил ўғиллари йўлга тушиб, учинчи куни уларнинг шаҳарларига келдилар. Уларнинг шаҳарлари Гибъўн, Қефираҳ, Бейерот ва Қиръат-Йеарим эди.¹⁸Исроил ўғиллари уларни ўлдирмадилар, чунки жамоа бошлиқлари Исроилнинг Раббий Худоси номи билан уларга қасам ичган эдилар. Шу сабабли, бутун жамоа бошлиқлардан нолиди. ¹⁹Барча бошлиқлар эса бутун жамоага дедилар: “Биз уларга Исроилнинг Раббий Худоси номи билан қасам ичганмиз, шу сабабли, биз уларга тега олмаймиз.²⁰Биз улар билан шундай йўл тутамиз: биз уларга ичган қасам туфайли бизнинг бошимизга ғазаб тушмаслиги учун биз уларни тирик қолдирамиз”. ²¹Бошлиқлар халққа яна дедилар: “Улар тирик қолсинлар, лекин бутун жамоа учун ўтин ёрадилар ва сув тортадилар”. Бутун жамоа бошлиқлар уларга айтганидек қилди.²²Йешуа уларни чақириб деди: “Сизлар бизга яқин жойда яшаётган экансиз-ку, унда нима учун сизлар: Биз сизлардан жуда ҳам узоқдамиз,- деб бизни алдадингизлар? ²³Шу сабабли, энди сизлар лаънати бўлдингизлар! Сизларнинг ҳаммангиз қул бўласизлар, Менинг Худойимнинг уйига ўтин ёрасизлар ва сув тортасизлар!”²⁴Улар Йешуага жавоб бериб дейишди: “Сенинг Раббий Худойинг бутун ерни сизларга беришни ва ушбу ернинг барча одамларини сизларнинг қаршингизда қириб ташлашни Ўз қули Мусога буюргани сенинг қулларингга етиб келди. Шунинг учун сизлар бизни ҳаётдан маҳрум қилишингиздан ниҳоятда қўрқдик, шунинг учун шундай қилдик. ²⁵Энди, мана, биз сенинг қўлларингдамиз. Сенга биз билан қандай йўл тутиш яхшироқ ва адолатлироқ бўлиб кўринса, шундай йўл тутгин”.²⁶Шундай қилиб, Йешуа улар билан шундай йўл тутди: уларни Исроил ўғилларининг қўлидан қутқарди ва уларни ўлдирмади. ²⁷Ўша куни Йешуа уларни жамоа ва Раббийнинг қурбонгоҳига ўтин ёриш ва сув тортишга тайинлади. Шу сабабдан, Раббий қандай жойни танламасин, ўша ерда ҳозирги кунгача Гибъўннинг аҳолиси Худонинг қурбонгоҳининг ўтин ёрувчилари ва сув ташувчиларига айландилар.

Chapter 10

¹Йерусалим подшоҳи Адонизедек Йешуанинг Ғайни эгаллаб олганини, уни бутунлай йўқ қилиб ташлаганини, Йерихони унинг подшоҳи билан нима қилган бўлса, Ғайни унинг подшоҳи билан ҳам шундай қилганини, Гибъўннинг аҳолиси Исроил билан иттифоқ тузганини ҳамда уларнинг орасида қолганини эшитганида, ²у жуда ҳам қўрқиб кетди, чунки Гибъўн шоҳлик шаҳарларининг биридек катта шаҳар бўлиб, Ғайдан каттароқ эди. Унинг барча одамлари жасур одамлар эдилар.³Шунинг учун Йерусалимнинг подшоҳи Адонизедик Хеброннинг подшоҳи Хоҳамга, Йармутнинг подшоҳи Пирамга, Лақишнинг подшоҳи Йафиаҳга, Эглоннинг подшоҳи Дебирга одам юбориб, шундай деди: ⁴“Менинг олдимга келинглар, Гибъўннинг Йешуа ҳамда Исроил ўғиллари билан иттифоқ тузгани учун уни қириб ташлашда менга ёрдам беринглар”.⁵Шу сабабдан, амўрликларнинг бешта подшоҳи: Йерусалимнинг подшоҳи, Хеброннинг подшоҳи, Йармутнинг подшоҳи, Лақишнинг подшоҳи, Эглоннинг подшоҳи, уларнинг ўзлари ва уларнинг барча қўшинлари биргаликда йиғилиб келиб, Гибъўнга қарши жанг қилиш учун унинг қаршисида қароргоҳ қурдилар.⁶Гибъўн аҳолиси Йешуанинг олдига, Гилгалдаги қароргоҳга одам юбориб дедилар: “Қўлларингни қулларингдан тортма, бизнинг олдимизга тезроқ кел. Бизни қутқар ва бизга ёрдам бер. Чунки тоғларда яшовчи амўрликларнинг барча подшоҳлари бизга қарши биргаликда йиғилдилар”. ⁷Шундай қилиб, Йешуанинг ўзи ва у билан бирга жангга лаёқатли бутун халқ ва барча жасур эркаклар Гилгалдан чиқдилар.⁸Раббий Йешуага: “Улардан қўрқма, чунки Мен уларни сенинг қўлингга топширдим. Улардан ҳеч ким сенга қарши тура олмайди,”- деди.⁹Йешуа уларнинг устига қўққисдан бостириб келди, чунки у тун бўйи Гилгалдан юриб келган эди. ¹⁰Раббий ушбу халқларни исроилликларнинг қаршисида саросимага солди ва уларни кучли зарба билан қириб ташладилар. Уларни Бейт-Хўронга кўтарилишдаги йўлдан таъқиб қилиб, Азекаҳ ва Маккедаҳгача қириб бордилар.¹¹Улар Бейт-Хўрон қиялиги бўйлаб исроилликлардан қочиб кетаётганларида, Раббий Азекаҳгача уларнинг устига осмондан улкан тошларни ёғдирди ва улар ўлдилар. Исроил ўғиллари қилич билан ўлдирганлардан кўра, тошларнинг дўлидан ўлганлар кўпроқ эди.¹²Раббий амўрликларни Исроил ўғилларининг қўлига топширган, уларни Гибъўнда қирғин қилган, улар Исроил ўғиллари юзи қаршисида қирғин бўлган ўша кунда, Йешуа Раббийга сўзлаб, Исроил ўғилларининг қаршисида деди: “Қуёш, Гибъўннинг устида ва ой, Ойжавлон водийси устида тўхта!”¹³Халқ ўз душманларидан қасос олмагунича, қуёш тўхтади ва ой тўхтаб турди. Ҳақнинг китобида шу ёзилган эмасми: “Қуёш осмоннинг ўртасида туриб қолди ва кун бўйи ботишга шошилмади?” ¹⁴Раббий одамнинг овозига шу қадар қулоқ солган бундай кун аввал ҳам, бундан кейин ҳам бўлган эмас. Чунки Раббий Исроил учун жанг қилди.¹⁵Сўнгра Йешуа ва у билан бирга бутун Исроил қароргоҳга, Гилгалга қайтди. ¹⁶Ўша бешта подшоҳ эса қочиб кетдилар ва Маккедаҳдаги ғорга яшириндилар. ¹⁷Йешуага буни етказиб: “Бешта подшоҳ топилди, улар Маккедаҳдаги ғорда яшириниб ўтирибдилар,”- дедилар.¹⁸Йешуа деди: “Ғорнинг оғзига катта тошларни думалатинглар ва уларни қўриқлаш учун олдига одамларни қўйинглар. ¹⁹Сизлар эса тўхтаб қолманглар, бироқ душманларингизнинг ортидан таъқиб қилинглар ва уларнинг орқадаги қўшинини қириб ташланглар. Уларга ўз шаҳарларига кириб кетишларига йўл қўйманглар, чунки сизларнинг Раббий Худойингиз уларни сизларнинг қўлингизга топширди”.²⁰Йешуа ва Исроил ўғиллари уларни ниҳоятда кучли зарба билан қириб ташлаганларидан ва улардан омон қолганлари қалъали шаҳарларга қочиб кетганларидан сўнг, ²¹Бутун халқ қароргоҳга, Йешуанинг олдига, Маккедаҳга тинчлик билан қайтиб келди. Исроил ўғилларига қарши ҳеч ким оғзини очмади.²²Шунда Йешуа: “Ғорнинг оғзини очинглар ва ғордан ўша бешта подшоҳни менинг олдимга олиб чиқинглар,”- деди. ²³Улар худди шундай қилдилар, ғордан ўша бешта подшоҳни: Йерусалимнинг подшоҳини, Хеброннинг подшоҳини, Йармутнинг подшоҳини, Лақишнинг подшоҳини, Эглоннинг подшоҳини унинг олдига олиб чиқишди.²⁴Ушбу подшоҳларни Йешуанинг олдига олиб чиққанларида, Йешуа барча исроилликларни чақириб, ўзи билан бирга юрадиган жангчиларнинг қўмондонларига деди: “Яқин келинглар, ушбу подшоҳларнинг бўйнига оёқларингизни қўйинглар”. Улар келиб, оёқларини уларнинг бўйниларига қўйдилар. ²⁵Йешуа уларга: “Қўрқманглар ва даҳшатга тушманглар, кучли ва жасур бўлинглар. Чунки Раббий сиз жанг қиладиган сизларнинг барча душманларингизни шундай қилади,”- деди.²⁶Сўнгра Йешуа уларни ўлдирди ва бешта дарахтга осиб қўйди. Улар дарахтда кечгача осилиб турдилар. ²⁷Қуёш ботиш пайтида Йешуа буюрди ва уларни дарахтдан тушириб олиб, ўзлари яширинган ғорга ташлашди ҳамда ғорнинг оғзига катта тошларни қўйишди, улар ҳозирги кунгача сақланиб қолган.²⁸Ўша куннинг ўзида Йешуа Маккедаҳни қўлга олиб, уни ва унинг подшоҳини қиличнинг тиғи билан ўлдирди ҳамда уларни ва унинг ичида бўлган барча тирик жонни бутунлай қириб ташлади. У ҳеч кимни омон қолдирмади, Йерихо подшоҳини нима қилган бўлса, Маккедаҳ подшоҳини ҳам худди шундай қилди.²⁹Сўнгра Йешуа ва у билан бирга барча исроилликлар Маккедаҳдан Либнаҳга ўтдилар ва Либнаҳга қарши жанг қилдилар. ³⁰Раббий уни ҳам, унинг подшоҳини ҳам Исроилнинг қўлига топширди. Йешуа уни ва ўша ерда бўлган барча тирик жонни қириб ташлади. У ундаги ҳеч бир кишини тирик қолдирмади. Йерихо подшоҳини нима қилган бўлса, унинг подшоҳини ҳам худди шундай қилди.³¹Йешуа ва у билан бирга бутун Исроил Либнаҳдан Лақишга ўтдилар, унинг ёнида қароргоҳ қурдилар ва унга қарши жанг қилдилар. ³²Раббий Лақишни Исроилнинг қўлига топширди, у уни иккинчи кун қўлга киритди. Либнаҳни нима қилган бўлса, худди шундай, уни ва у ерда бўлган барча тирик жонни қиличнинг тиғи билан қириб ташлади.³³Шунда Гезер подшоҳи Горам Лақишга ёрдам бериш учун келди. Лекин Йешуа унда ҳеч ким қолмагунича, уни ва унинг халқини қириб ташлади.³⁴Йешуа ва у билан бирга барча исроилликлар Лақишдан Эглонга ўтдилар ва унинг қаршисида қароргоҳ қурдилар ҳамда унга қарши жанг қилдилар. ³⁵Ўша куннинг ўзида эса Эглонни қўлга киритдилар ҳамда ўша куни уни ва унда бўлган барча тирик жонни қиличнинг тиғи билан қириб ташладилар. У Лақишни нима қилган бўлса, Эглонни ҳам шундай бутунлай йўқ қилиб ташлади.³⁶Йешуа ва у билан бирга барча исроилликлар Эглондан Хебронга кўтарилдилар ва унга қарши жанг қилдилар. ³⁷Уни қўлга киритиб, уни ва унинг подшоҳини, барча шаҳарларини ҳамда унда бўлган барча тирик жонни қиличнинг тиғи билан ўлдирдилар. У Эглонни нима қилган бўлса, Хебронни ҳам шундай қилиб, ҳеч кимни тирик қолдирмади. Уни ва унда бўлган барча тирик жонни бутунлай йўқ қилиб ташлади.³⁸Сўнгра Йешуа ва у билан бирга барча исроилликлар Дебирга қайтиб, унга қарши жанг қилдилар. ³⁹Уни, унинг подшоҳи ва барча шаҳарларини қўлга киритдилар. Уларни қиличнинг тиғи билан ўлдирдилар ва унда бўлган барча тирик жонни бутунлай йўқ қилиб ташладилар. У ҳеч кимни тирик қолдирмади. Хеброн ва унинг подшоҳини нима қилган бўлса, Либнаҳ ва унинг подшоҳини, Дебир ва унинг подшоҳини ҳам худди шундай қилди.⁴⁰Шундай қилиб, Йешуа тоғдаги, жануб томондаги, водийдаги барча ерларни, қияликдаги ерни ҳамда уларнинг барча подшоҳларини шикастлади. У ҳеч кимни тирик қолдирмади ва Исроилнинг Раббий Худоси буюрганидек, барча нафас олувчиларни бутунлай йўқ қилиб ташлади. ⁴¹Йешуа уларни Қадеш-Барнеаҳдан Ғазогача ва бутун Гошен ерини Гибъўнгача шикастлади.⁴²Йешуа ушбу барча подшоҳлар ва уларнинг ерларини бир зарбада қўлга киритди, чунки Исроилнинг Раббий Худоси Исроил учун жанг қилди. ⁴³Сўнгра Йешуа ва у билан бирга барча исроилликлар қароргоҳга, Гилгалга қайтиб келдилар.

Chapter 11

¹Ҳазорнинг подшоҳи Йабин буларни эшитиб, Мадоннинг подшоҳи Йўбобга, Шимроннинг подшоҳига, Оқшофнинг подшоҳига, ²тоғларнинг шимолий томонида, Киннеретнинг жанубий томонидаги текисликларда, водийларда ҳамда ғарб томондан Новоҳ-Дорда яшовчи подшоҳларга, ³шарқ томонда ва ғарб томонда яшовчи канъанликларга, амўрликларга, хетликларга, перизликларга, тоғда яшовчи ябусликларга ҳамда Миспаҳ еридаги Ҳермон яқинида яшовчи ҳивликларга одам юборди.⁴Улар ва улар билан уларнинг барча қўшини, сонининг кўплиги денгиз қирғоғидаги қумга тенг бўлган кўп сонли халқ от ва жуда ҳам кўп жанг аравалари билан чиқди. ⁵Барча ушбу подшоҳлар биргаликда йиғилиб, Исроилга қарши жанг қилиш учун Мером сувлари бўйида биргаликда қароргоҳ қурдилар.⁶Бироқ Раббий Йешуага деди: “Улардан қўрқма, чунки эртага, чамаси мана шу вақтда Мен уларнинг барчасини қирғин қилиниши учун Исроил ўғилларига топшираман. Уларнинг отларининг томирини кес ва уларнинг жанговар араваларига ўт қўй”. ⁷Йешуа ва у билан бирга жангга лаёқатли барча одамлар Мером сувларининг бўйида қўққисдан уларга қарши чиқдилар ва уларга ташландилар.⁸Раббий уларни Исроилнинг қўлига топширди ва уларни қириб ташладилар, уларнинг ортидан буюк Cидўнгача, Мисрофот-Маимгача, шарқ томонда Миспаҳ водийсигача таъқиб қилдилар. Уларни шундай қириб ташладиларки, улардан ҳеч ким тирик қолмади. ⁹Йешуа улар билан Раббий унга нима деган бўлса, шундай йўл тутди: уларнинг отларининг томирларини кесди ва жанговар араваларига ўт қўйди.¹⁰Йешуа ўша пайта ортга қайтиб, Ҳазор шаҳрини қўлга киритди ва унинг подшоҳини қилич билан ўлдирди. Ҳазор эса авваллари ўша барча подшоҳликларнинг боши эди. ¹¹Улар унда бўлган барча тирик жонни бутунлай йўқ қилиб, қиличнинг тиғи билан қириб ташладилар. Бирорта ҳам нафас олувчи жон қолмади. Ҳазорга эса у ўт қўйди.¹²Йешуа ушбу подшоҳларнинг барча шаҳарларини, уларнинг барча подшоҳларини қўлга олди ва Раббийнинг қули Мусо буюрганидек, уларни бутунлаб йўқ қилиб, қиличнинг тиғи билан қириб ташлади. ¹³Бироқ фақатгина Йешуа ўт қўйган Ҳазордан ташқари баландликларда турган барча шаҳарларни Исроил ёндирмади.¹⁴Ушбу шаҳарларнинг барча ўлжалари ва чорвасини Исроил ўғиллари талон-тарож қилдилар. Бироқ ҳар бир кишини улар қиличнинг тиғи билан ўлдирдилар ва уларнинг барчасини қириб ташладилар, бирорта ҳам нафас олувчи жонни қолдирмадилар. ¹⁵Раббий Ўз қули Мусога қандай буюрган бўлса, Мусо Йешуага шундай буюрди. Йешуа эса худди шундай қилди ва Раббийнинг Мусога буюрган барча сўзларининг ҳеч биридан чекинмади.¹⁶Шу тарзда, Йешуа ушбу барча тоғли ерларни, барча жанубий ерларни, Гошеннинг барча ерларини, водийларни, текисликларни, Исроил тоғини, унинг этагидаги текисликларни, ¹⁷яъни Сеир томонига ёйилган Халак тоғидан то Ҳермон тоғи ёнидаги, Лебанон водийсидаги Баал-гадгача уларни қўлга киритди. Уларнинг барча подшоҳларини қўлга олиб, уларни шикастлади ва ўлдирди.¹⁸Йешуа ушбу барча подшоҳлар билан узоқ вақт жанг олиб борди. ¹⁹Гибъўн аҳолиси бўлмиш ҳивликлардан ташқари бирорта шаҳар Исроил ўғиллари билан иттифоқ тузмади. Уларнинг ҳаммасини жанг билан қўлга киритдилар. ²⁰Чунки уларнинг қирғин қилишга топширилиши ва уларга шафқат қилинмаслиги, аммо Раббий Мусога буюрганидек қириб ташланишлари учун улар ўз юракларини қаттиқ қилишлари ва Исроилни уруш билан кутиб олишлари Раббийдан эди.²¹Ўша пайтда Йешуа келиб, тоғлардан, Хеброндан, Дебирдан, Анабдан, Яҳудонинг барча тоғларидан анакликларни қириб ташлади. Йешуа уларни шаҳарлари билан биргаликда бутунлай йўқ қилиб ташлади. ²²Исроил ўғилларининг ерида бирорта ҳам анакликлар қолмади, улар фақатгина Ғазода, Гатда ва Ашдодда қолдилар.²³Шундай қилиб, Раббий Мусога айтганидек, Йешуа бутун ерни қўлга киритди ва уни Исроилга, уларнинг қабилалари орасида тақсимлаб, улуш қилиб берди. Шундай қилиб, ер урушдан тинчиди.

Chapter 12

¹Исроил ўғиллари тор-мор келтирган ва Йорданнинг у томонида, қуёш чиқиш томонида Арнон дарёсидан Ҳермон тоғигача ва шарқ томондаги барча текисликлардан иборат бўлган ерларни мерос қилиб олган ўша ернинг подшоҳлари қуйидагилардир: ²Ҳешбонда яшаган Амўрлик подшоҳи Сихон. У Арнон дарёси қирғоқлари бўйидаги Ароэрдан ҳамда дарёнинг ўртасидан, Гилъаднинг ярмидан Аммўн ўғилларининг чегарасидаги Йаббоқ дарёсигача,³шарқ томондан Киннерет денгизигача бўлган текисликда, текислик денгизи, Туз денгизигача, шарқ томондан Бейт-Йешимотга кетадиган йўл бўйлаб, жануб томонда эса Писгаҳ тоғининг этагидаги жойларда ҳукмронлик қилган эди. ⁴Аштарот ва Эдрийда яшаган рафаликларнинг охиргиси бўлмиш Башан подшоҳи Ог унга чегарадош эди. ⁵У Ҳермон тоғида, Салкаҳда, то Гешур ва Маақаҳ чегарасигача бутун Башанда ҳамда Гилъаднинг ярмида Ҳешбон подшоҳи Сихоннинг чегарасигача ҳукмронлик қилган эди.⁶Раббийнинг қули Мусо ва Исроил ўғиллари уларни ўлдирдилар. Раббийнинг қули Мусо уни Рубен ва Гад қабилаларига ҳамда Манашеҳ ярим қабиласига улуш қилиб берди.⁷Қуйида эса Йешуа ва Исроил ўғиллари Йорданнинг бу томонида ғарбга қараб, Лебанон водийсидаги Баал-гаддан Сеирга қараб ёйилган Халак тоғигача қириб ташлаган амўрликлар ерининг подшоҳларидир: ⁸Йешуа тоғлардаги, водийлардаги, текисликлардаги, тоғ этагидаги, текисликлардаги, саҳродаги ҳамда жануб томондаги уларнинг ерларини тақсимлаб, Исроил қабилаларига улуш қилиб берди. Булар – хетликлар, амўрликлар, канъанликлар, перизликлар, ҳивликлар ва ябусликлар бўлиб, уларнинг подшоҳлари қуйидагилар эди:⁹Йерихонинг бир подшоҳи, Бейт-Эл яқинидаги Ғайнинг бир подшоҳи; ¹⁰Йерусалимнинг бир подшоҳи, Хеброннинг бир подшоҳи; ¹¹Йармутнинг бир подшоҳи, Лақишнинг бир подшоҳи; ¹²Эглоннинг бир подшоҳи, Гезернинг бир подшоҳи;¹³Дебирнинг бир подшоҳи, Гедернинг бир подшоҳи; ¹⁴Хормаҳнинг бир подшоҳи, Араднинг бир подшоҳи; ¹⁵Либнаҳнинг бир подшоҳи, Адулламнинг бир подшоҳи; ¹⁶Маккедаҳнинг бир подшоҳи, Бейт-Элнинг бир подшоҳи;¹⁷Таппуаҳнинг бир подшоҳи, Ҳефернинг бир подшоҳи; ¹⁸Офоқнинг бир подшоҳи, Шароннинг бир подшоҳи; ¹⁹Мадоннинг бир подшоҳи, Ҳазорнинг бир подшоҳи; ²⁰Шимрон-Мероннинг бир подшоҳи, Оқшофнинг бир подшоҳи;²¹Таанаҳнинг бир подшоҳи, Мегиддоннинг бир подшоҳи; ²²Қедешнинг бир подшоҳи, Кармелдаги Йокнеамнинг бир подшоҳи; ²³Новоҳ-Дордаги Дорнинг бир подшоҳи, Гилгалдаги халқларнинг бир подшоҳи; ²⁴Тирзаҳнинг бир подшоҳи. Ҳаммаси бўлиб ўттиз бир нафар подшоҳдир.

Chapter 13

¹Йешуа қариб кекса ёшга кирганида, Раббий унга деди: “Сен қариб кекса ёшга кирдинг, эгаликка олиниши керак бўлган ерлар эса жуда ҳам кўп қолмоқда.²Ушбу ерлар қолмоқда: Пелиштнинг бутун ҳудуди ва Гешурнинг барча ерлари. ³Миср қаршисидаги Шихордан шимол томонда Эқроннинг чегараларигача Канъанники ҳисобланадиган беш нафар Пелишт ҳукмдорлари: ғазоликлар, ашдодликлар, ашқалонликлар, гетликлар, эқронликлар ва авимликларнинг ерлари.⁴Жануб томондан бутун Канъан ери, Сидўннинг Меараҳдан Офоққача, амўрликларнинг чегараларигача, ⁵шунингдек, Гебалий ери ва қуёш чиқиш томонда бутун Лебаноннинг ери, Ҳермон тоғи этагидаги Баал-Гаддан Ҳаматга кириш жойигача.⁶Лебанондан Мисрефот-Маимгача барча тоғ аҳолиларини, барча сидўнликларни Мен Исроил ўғилларининг қаршисидан қувиб юбораман. Мен сенга буюрганимдек, уни Исроилга улуш қилиб тақсимлаб бер. ⁷Ушбу ерни тўққизта қабилага ҳамда Манашеҳ ярим қабиласига улуш қилиб тақсимла.⁸Рубен ва Гад қабилалари ҳамда Манашеҳ бошқа ярим қабиласи Йорданнинг нариги томонида, шарқ томонда Раббийнинг қули Мусодан ўз улушларини олдилар. ⁹Арнон дарёсининг қирғоқларидаги Ароэрдан бошлаб, дарёнинг ўртасидаги шаҳарни ҳамда Дебонгача Медебанинг барча текисликларини,¹⁰аммўнликларнинг чегарасигача Ҳешбонда ҳукмронлик қилган амўрлик подшоҳ Сихоннинг барча шаҳарларини, ¹¹шунингдек, Гилъад ҳамда Гешур ва Маақаҳ ҳудудларини, Ҳермоннинг барча тоғларини, Салкаҳгача бутун Башанни, ¹²Аштарот ва Эдрийда ҳукмронлик қилган Башандаги Огнинг бутун шоҳлигини улар улуш қилиб олдилар. У рафаликлардан бир ўзи қолган эди, Мусо уни тор-мор келтирди ва қувиб юборди.¹³Бироқ Исроил ўғиллари гешурликлар ва маақаҳликларни ҳайдаб юбормадилар, гешурликлар ва маақаҳликлар ҳозирги кунгача Исроилнинг орасида яшамоқдалар.¹⁴Фақатгина Леви қабиласига у улуш бермади. Раббий унга айтганидек, Исроилнинг Худоси Раббийга келтириладиган қурбонликлар уларнинг улушидир.¹⁵Мусо Рубен ўғилларининг қабиласига, уларнинг авлодларига кўра улуш берди: ¹⁶Уларнинг чегаралари Арнон дарёсининг қирғоғидаги Ароэр, дарёнинг ўртасидаги шаҳар ва Медеба яқинидаги барча текисликлар;¹⁷Ҳешбон ва текисликдаги унинг барча шаҳарлари, Дебон, Бамот-Баал, Бейт-Баал-Меон, ¹⁸Йаҳаза, Кедемот, Мефаат, ¹⁹Қиръатаим, Сибмаҳ, водийнинг тоғидаги Зарет-Шаҳар,²⁰Бейт-Пеор, Писгаҳ этагидаги жойлар, Бейт-Йешимот, ²¹текисликдаги барча шаҳарлар ва Ҳешбонда ҳукмронлик қилган амўрликларнинг подшоҳи Сихоннинг бутун подшоҳлиги эди. Мусо Мидиан ҳокимлари Эвини, Рекемни, Зурни, Ҳурни, Ребани ҳамда ўша ерда яшаган Сихоннинг бошлиқларини ўлдиргани каби подшоҳ Сихонни ҳам ўлдирди.²²Шунингдек, Исроил ўғиллари ўзлари ўлдирганларнинг орасида Беорнинг ўғли, башоратчи Балъамни ҳам қилич билан ўлдирдилар. ²³Рубен ўғилларининг чегараси Йордан эди. Мана шулар – Рубен ўғилларининг, уларнинг авлодларига кўра улуши, шаҳарлару қишлоқларидир.²⁴Шунингдек, Мусо Гад қабиласига, Гад ўғилларига уларнинг авлодларига кўра улуш берди. ²⁵Уларнинг чегараси Йазер, Гилъаднинг барча шаҳарлари, Аммўн ўғиллари ерининг ярми Раббаҳ қаршисидаги Ароэргача, ²⁶Ҳешбондан то Рамат-Мизпеҳ ва Бетонимгача, Маханайимдан то Дебирнинг чегараларигача,²⁷шунингдек, водийда Бейт-Арам, Бейт-Нимраҳ, Суккот, Зафон, Ҳешбон подшоҳи Сихон подшоҳлигининг қолдиғи эди. Унинг чегараси шарқда Йорданнинг нариги томонидаги Киннерет денгизигача бўлган Йордан эди. ²⁸Мана шулар – Гад ўғилларининг авлодларига кўра уларнинг улуши, шаҳарлару қишлоқларидир.²⁹Мусо Манашеҳ ўғилларининг ярим қабиласига ҳам улуш берди. Манашеҳ қабиласининг ярмига, уларнинг авлодларига кўра берилган улуш қуйидаги эди: ³⁰Уларнинг чегараси Маханайимдан бутун Башан, Башан подшоҳи Огнинг бутун подшоҳлиги, Йаирнинг Башандаги барча шаҳарчалари, олтмишта шаҳар эди. ³¹Гилъаднинг ярми ҳамда Башандаги Ог шоҳлигининг шаҳарлари бўлмиш Аштарот ва Эдрий эса, Манашеҳнинг ўғли бўлмиш Махир ўғилларига, Махир ўғилларининг ярмига уларнинг авлодларига кўра берилди.³²Мана шулар – Мусо Йорданнинг нариги томонида, Йерихо қаршисида, шарқ томонга қараб Мўаб текисликларида улуш қилиб берган ерлар. ³³Бироқ Мусо Леви қабиласига ҳеч қандай улуш бермади: Исроилнинг Раббий Худоси уларга айтганидек, Унинг Ўзи уларнинг улушидир.

Chapter 14

¹Мана шулар – Канъан ерида Исроил ўғиллари улушга олган, руҳоний Элеазар, Нўн ўғли Йешуа ва Исроил ўғиллари авлодларининг қабилабошилари Исроил ўғилларига улуш қилиб бўлиб берган ерлардир.²Раббий Мусога буюрганидек, улар тўққизта қабилага ҳамда Манашеҳ ярим қабиласига қуръага кўра тақсимлаб бердилар. ³Чунки Мусо иккита қабилага ҳамда Манашеҳ қабиласининг ярмига Йорданнинг нариги томонида улуш берди, бироқ у левитларга уларнинг орасида улуш бермади. ⁴Зеро Юсуф ўғилларидан иккита қабила – Манашеҳ ва Эфрайим қабилалари келиб чиқди. Шунинг учун улар левитларга ердан қисм бермадилар, фақат яшаш учун уларнинг чорвалари ва бошқа эҳтиёжлари учун шаҳарларни ҳамда уларнинг атрофидаги жойларни бердилар. ⁵Раббий Мусога қандай буюрган бўлса, Исроил ўғиллари шундай қилдилар ва ерни улушларга тақсимлаб бердилар.⁶Шунда Яҳудонинг ўғиллари Гилгалга, Йешуанинг олдига келдилар. Қенизлик Йефуннеҳнинг ўғли Калеб унга деди: “Худонинг одами Мусога Раббий Қадеш-Барнеаҳда мен ва сен ҳақингда нима деганини сен биласан. ⁷Раббийнинг қули Мусо мени Қадеш-Барнеаҳдан ерни кўздан кечириб келиш учун юборганида, мен қирқ ёшда эдим ва мен унга юрагимда бўлган сўзни келтирдим.⁸Мен билан бирга борган биродарларим эса, халқнинг юрагига журъатсизлик солдилар, аммо мен ўз Раббий Худойимга тўлиқ эргашдим. ⁹Ўша куни Мусо қасам ичиб: Сенинг оёғинг юрган ер сенинг ва болаларингнинг абадий улуши бўлади, чунки сен менинг Раббий Худойимга тўлиқ эргашдинг,- деган эди.¹⁰Шундай қилиб, мана, Раббий айтганидек, У мени тирик қолдирди. Раббий Мусога ушбу сўзни айтган ва Исроил саҳрода дарбадар бўлиб юрган ўша пайтдан буён қирқ беш йил ўтди. Энди мана, мен саксон беш ёшдаман. ¹¹Бироқ Мусо мени юборган ўша пайтда қандай бўлган бўлсам, ҳозир ҳам худди шундай тетикман. Ўшанда менинг кучим қанча бўлган бўлса, ҳозир ҳам жанг қилиш, чиқишу кириш учун ўшанча кучим бор.¹²Шундай қилиб, Раббий менга ўша куни айтган ушбу тоғни бер. Чунки сен ўша куни у ерда Анак ўғиллари яшашини, уларнинг шаҳарлари катта ва мустаҳкам эканлигини эшитган эдинг. Агар Раббий мен билан бирга бўлса, Раббий айтганидек, мен уларни қувиб юбора оламан”.¹³Йешуа уни дуо қилди ва Йефуннеҳнинг ўғли Калебга Хебронни улуш қилиб берди. ¹⁴Шу тарзда, Йефуннеҳнинг ўғли Калеб Исроилнинг Раббий Худосининг амрига тўлиқ эргашгани учун Хеброн ҳозирги кунгача унинг улуши бўлиб қолди. ¹⁵Хеброннинг аввалги номи Қиръат-Арба бўлиб, Анак ўғилларининг орасида бир буюк одам шундай аталган эди. Сўнг ер урушдан тинчиди.

Chapter 15

¹Яҳудо ўғилларининг қабиласига, уларнинг авлодларига кўра қуръа шундай тушди: Жануб томонда, энг чекка жанубий чегараси Эдўм билан чегарадош бўлган Зин саҳроси эди. ²Уларнинг жанубий чегараси ― Туз денгизининг қирғоғи, унинг жанубга қараб чўзилган қўлтиғидан бошланар эди.³У жануб томонда Акраббим тепалиги томонга кетади; Зиннинг ёнидан ўтиб, жануб томондан Қадеш-Барнеаҳга кўтарилади; Ҳезроннинг ёнидан ўтиб, Аддарга кўтарилади ва Каркаага қайрилади. ⁴Сўнгра, у ердан Азмон томонга ўтиб, Миср дарёсига кетади; унинг ҳудудининг охири денгиздир. Бу сизларнинг жанубий чегарангиз бўлади.⁵Шарқ томондаги чегара ― Туз денгизи, Йорданнинг этагигачадир. Шимол томондаги чегара эса Йорданнинг этагидаги денгиз кўрфазидан бошланади. ⁶Бу ердан чегара Бейт-Қоглаҳга қараб кўтарилади ва шимол томондан Бейт-Арабаҳга ўтади. Чегара юқорига Рубен ўғли Боханнинг тошигача кўтарилади.⁷Сўнгра чегара Ахор водийсидан Дебир томонга кўтарилади ва шимолда, дарёнинг жанубий томонидаги Адуммим баландлиги қаршисидаги Гилгалга қараб қайрилади. Бу ердан чегара Эн-Шемеш сувлари томонга ўтиб, Эн-Рогелда тугайди. ⁸Бу ердан чегара юқорига, Ябуснинг, яъни Йерусалимнинг жанубий томонидан Ҳинном ўғлининг водийсига кетади ва ғарб томондаги Ҳинном водийси қаршисидаги тоғнинг чўққисига кўтарилади, (бу тоғнинг шимол томонида Рафаликлар водийсининг ниҳояси эди).⁹Тоғнинг чўққисидан чегара Нефтоаҳ сув булоғига қайрилади ва Эфрон тоғининг шаҳарларига чиқиб кетиб, Қиръат-Йеарим бўлган Баалаҳга қайрилади. ¹⁰Сўнгра чегара Баалаҳдан денгизга, Сеир тоғига бурилиб, Кесалон бўлмиш Йеарим тоғининг шимолий томонидан кетади ва Бейт-Шемешга тушиб бориб, Тимнаҳдан ўтади.¹¹Бу ердан чегара Эқроннинг шимол томонидан бориб, чегара Шикронга қайрилади ва Баалаҳ тоғидан ўтиб, Йабнеэлгача етиб боради ҳамда чегара денгизда тугайди. Ғарбий чегара буюк денгизни ташкил этади. ¹²Мана шу – Яҳудо ўғилларининг, уларнинг авлодларига кўра ҳамма томондан чегараларидир.¹³Раббий Йешуага буюрганидек, Йешуа Яҳудо ўғилларининг орасида Йефуннеҳнинг ўғли Калебга қисм берди. Анакнинг отасининг шаҳрини, яъни Хеброн шаҳрини берди. ¹⁴Калеб у ердан учта Анакнинг ўғилларини: Анакнинг болалари Шешайни, Аҳиман ва Талмайни қувиб юборди. ¹⁵Бу ердан Дебир аҳолиси томонга кетди (Дебирнинг номи аввал Қиръат-Сефер эди).¹⁶Калеб: “Ким Қиръат-Сеферни тор-мор қилса ва уни қўлга киритса, ўшанга қизим Ахсаҳни хотинликка бераман,”- деди. ¹⁷Уни Калебнинг биродари Кеназнинг ўғли Отниэл қўлга киритди ва у қизи Ахсаҳни унга хотинликка берди.¹⁸Қиз кетиши керак бўлганида, уни отасидан ер сўрашга ундадилар. Шундай қилиб, у эшакдан тушди. Калеб унга: “Сенга нима керак?”- деди.¹⁹У: “Менга баракат беринг. Сиз менга жанубий ерни бердингиз, менга сув булоқларини ҳам беринг,”- деди. Калеб унга юқори булоқларни ва пастки булоқларни берди.²⁰Мана бу – Яҳудо ўғилларининг авлодларига кўра уларнинг улуши:²¹Яҳудо ўғилларининг қабиласи ҳудудидаги шаҳарлар жануб томонда Эдўм юрти билан чегарада қуйидаги шаҳарлар эди: Кабзеил, Эдер, Йагур, ²²Кинаҳ, Димонаҳ, Ададаҳ, ²³Қедеш, Ҳазор, Итнан, ²⁴Зиф, Телем, Беалот,²⁵Ҳазор-Ҳадаттаҳ, Қиръат, Ҳезрон, бошқачасига Ҳазор, ²⁶Амам, Шема, Моладаҳ, ²⁷Ҳазар-Гаддаҳ, Ҳешмон, Бейт-Пелет, ²⁸Ҳазар-Шуал, Беир-Шеба, Бизъотйаҳ,²⁹Баалаҳ, Ийем, Азем, ³⁰Элтолад, Кесил, Хормаҳ, ³¹Зиклаг, Мадманнаҳ, Сансаннаҳ, ³²Лебаот, Шилҳим, Аин ва Риммон ― жами йигирма тўққизта шаҳар уларнинг қишлоқлари билан биргаликда.³³Водийда: Эштаол, Зораҳ, Ашнаҳ, ³⁴Заноаҳ, Эн-Ганним, Таппуаҳ, Энайим, ³⁵Йармут, Адуллам, Сўкоҳ, Азекаҳ, ³⁶Шарайим, Адитайим, Гедераҳ ёки Гедеротайим ― ўн тўртта шаҳар уларнинг қишлоқлари билан биргаликда.³⁷Зенан, Хадашаҳ, Мигдол-Гад, ³⁸Дилеан, Миспаҳ, Йоктеил, ³⁹Лақиш, Бозкат, Эглон,⁴⁰Қаббон, Лаҳмам, Китлиш, ⁴¹Гедерот, Бейт-Дагон, Наамаҳ ва Маккедаҳ ― ўн олтита шаҳар уларнинг қишлоқлари билан биргаликда.⁴²Либнаҳ, Этер, Ашан, ⁴³Йифтаҳ, Ашнаҳ, Незиб, ⁴⁴Кейлаҳ, Ахзиб ва Морешаҳ ― тўққизта шаҳар уларнинг қишлоқлари билан биргаликда.⁴⁵Эқрон ва унинг шаҳарлару қишлоқлари, ⁴⁶Эқрондан денгизгача Ашдоднинг ёнидаги уларнинг барча қишлоқлари, ⁴⁷Ашдод ва унинг шаҳарлару қишлоқлари, Ғазо ва унинг шаҳарлару қишлоқлари Миср дарёсигача ҳамда чегара бўлмиш буюк денгизгача.⁴⁸Тоғларда: Шамир, Йатир, Сўкоҳ, ⁴⁹Даннаҳ, Қиръат-Сефер, бошқачасига Дебир, ⁵⁰Анаб, Эштемоаҳ, Аним, ⁵¹Гошен, Холон ва Гилоҳ ― ўн битта шаҳар уларнинг қишлоқлари билан биргаликда.⁵²Араб, Думаҳ, Эшеан, ⁵³Йанум, Бейт-Таппуаҳ, Афекаҳ, ⁵⁴Хумтаҳ, Қиръат-Арба, бошқачасига Хеброн ва Зиор ― тўққизта шаҳар уларнинг қишлоқлари билан биргаликда.⁵⁵Моўн, Кармел, Зиф, Юттаҳ, ⁵⁶Йезреэл, Йокдеам, Заноаҳ, ⁵⁷Қайн, Гибеаҳ ва Тимнаҳ ― ўнта шаҳар уларнинг қишлоқлари билан биргаликда.⁵⁸Халҳул, Бейт-Зур, Гедор, ⁵⁹Маарат, Бейт-Анот ва Элтекон ― олтита шаҳар уларнинг қишлоқлари билан биргаликда.⁶⁰Қиръат-Баал, бошқачасига Қиръат-Йеарим ва Раббаҳ ― иккита шаҳар уларнинг қишлоқлари билан биргаликда. ⁶¹Саҳрода: Бейт-Арабаҳ, Миддин, Секакаҳ, ⁶²Нибшан, Ир-Ҳаммелах ва Эн-Гийде ― олтита шаҳар уларнинг қишлоқлари билан биргаликда.⁶³Бироқ Йерусалим аҳолиси бўлмиш ябусликларни Яҳудо ўғиллари қувиб юбора олмадилар, шунинг учун ябусликлар ҳозирги кунгача Йерусалимда Яҳудо ўғиллари билан яшамоқдалар.

Chapter 16

¹Сўнгра қуръа Юсуфнинг ўғилларига тушди: Йерихонинг ёнидаги Йордандан, Йерихо сувларидан шарққа қараб Йериходан Бейт-Эл тоғигача чўзиладиган саҳро уларнинг ҳудуди бўлди. ²Бейт-Элдан чегара Лузга кетади ва Атаротгача Арқи ҳудудига ўтади.³Кейин денгизга, Йафлети ҳудудига, қуйи Бейт-Хўрон ҳудудига ҳамда Гезерга тушади ва денгиз олдида тугайди. ⁴Буни Юсуфнинг ўғиллари: Манашеҳ ва Эфрайим мерос қилиб олдилар.⁵Эфрайим ўғилларининг авлодларига кўра чегараси мана бу бўлди: шарқдан уларнинг улушининг чегараси Атарот-Аддар юқори Бейт-Хўронгача бўлди. ⁶Сўнгра чегара Миқметаҳнинг шимолий томонидан денгизга кетади ва Таанат-Шилўҳнинг шарқий томонига бурилиб, Йанохаҳнинг шарқий томонидан уни кесиб ўтади. ⁷Йанохаҳдан Атарот ва Нааратга тушиб, Йерихога бирлашиб кетади ва Йордангача етади.⁸Чегара Таппуаҳдан денгизга, Канаҳ дарёсига боради ва дарё билан тугайди. Мана шу – Эфрайим ўғилларининг авлодларига кўра уларнинг қабиласининг улушидир. ⁹Манашеҳ ўғилларининг улуши орасида, Эфрайим ўғилларига шаҳарлар ажратилди, барча шаҳарлар қишлоқлари билан бирга эди.¹⁰Бироқ эфрайимликлар Гезерда яшаган канъанликларни қувиб юбормадилар, шу сабабли, ҳозирги кунгача канъанликлар эфрайимликларнинг орасида, уларга товон тўлаб яшамоқдалар.

Chapter 17

¹Сўнгра қуръа Манашеҳ қабиласига тушди, чунки у Юсуфнинг тўнғичи эди. Жангда жасур бўлган Манашеҳнинг тўнғичи бўлмиш Гилъаднинг отаси Махирга Гилъад ва Башан тегди. ²Манашеҳнинг бошқа ўғилларининг авлодларига кўра: Абиэзернинг ўғилларига, Ҳелекнинг ўғилларига, Асриэлнинг ўғилларига, Шехемнинг ўғилларига, Ҳефернинг ўғилларига, Шемиданинг ўғилларига улушлар тегди. Булар ― Юсуф ўғли Манашеҳнинг авлодларига кўра эркак жинсидаги болаларидир.³Бироқ Манашеҳ ўғли, Махир ўғли, Гилъад ўғли, Ҳефер ўғли Зелофеҳаднинг ўғиллари бўлмасдан, фақат қизлари бор эди. Унинг қизларининг исмлари мана булардир: Махлаҳ, Ноаҳ, Хоглаҳ, Милкаҳ ва Тирзаҳ. ⁴Улар руҳоний Элеазарнинг, Нўн ўғли Йешуа ва ҳокимларнинг олдига келиб: “Бизга биродарларимизнинг орасидан улуш беришни Раббий Мусога буюрган эди,”- дедилар. Шунинг учун Раббийнинг амрига кўра оталарининг биродарлари орасида уларга улуш берилди.⁵Манашеҳга Йорданнинг нариги томонидаги Гилъад ва Башан еридан ташқари ўнта қисм тушди. ⁶Чунки Манашеҳнинг қизлари унинг ўғиллари орасида улуш олдилар. Гилъад ери эса Манашеҳнинг бошқа ўғилларига тегди.⁷Манашеҳнинг чегараси Ашердан Шеқем қаршисидаги Миқметаҳга кетади. Бу ердан чегара ўнгга Эн-Таппуаҳ аҳолисининг олдига боради. ⁸Таппуаҳ ери Манашеҳга тегди. Манашеҳ чегарасидаги Таппуаҳ шаҳри эса Эфрайим ўғилларига тегди.⁹Чегара бу ердан Канаҳ дарёсига, дарёнинг жанубий томонидан тушади. Бу шаҳарлар Манашеҳ шаҳарларининг орасида жойлашган бўлса ҳам, Эфрайимга тегишлидир. Манашеҳнинг чегараси дарёнинг шимолий томонида бўлиб, денгиз билан тугайди. ¹⁰Жанубдагилар Эфрайимники, шимолдагилар эса Манашеҳникидир. Денгиз уларнинг чегараси эди. Уларнинг чегаралари шимол томондан Ашер ва шарқ томондан Иссохор билан туташар эди.¹¹Иссохор ҳамда Ашер ерида Бейт-Шеан ва унинг шаҳарлари, Иблеам ва унинг шаҳарлари, Дор аҳолиси ва унинг шаҳарлари, Эн-дор аҳолиси ва унинг шаҳарлари, Таанаҳ аҳолиси ва унинг шаҳарлари, Мегиддон аҳолиси ва унинг шаҳарлари, ҳамда Неффанинг учдан бир қисми Манашеҳга тегишлидир. ¹²Манашеҳ ўғиллари ушбу шаҳарларнинг аҳолисини қувиб юбора олмадилар ва канъанликлар ушбу ерда яшаб қолдилар.¹³Исроил ўғиллари кучга тўлганларида, улар канъанликларни товон тўлайдиган қилдилар, бироқ уларни бутунлай қувиб юбормадилар.¹⁴Юсуфнинг ўғиллари Йешуага сўзлаб дедилар: “Нима учун сен бизга улушга битта қуръа ва битта қисм бердинг? Ахир биз кўп сонлимиз, зеро Раббий бизни шундай дуо қилган”. ¹⁵Йешуа уларга: “Агар сизлар кўп сонли бўлсангизлар ва Эфрайим тоғи сизлар учун торлик қилаётган бўлса, унда ўрмонга боринглар. Ўша ерда перизликлар ҳамда рафаликлар ерини ўзларингизга тозалаб олинглар,”- деди.¹⁶Юсуфнинг ўғиллари дедилар: “Биз учун тоғ етарли эмас, бироқ Бейт-Шеан ва унинг шаҳарларида яшайдиганларникидек ҳамда Йезреэл водийсида яшайдиганларникидек, водийда яшайдиган барча канъанликларнинг темир жанговар аравалари бор”. ¹⁷Аммо Йешуа Юсуф хонадони Эфрайим ва Манашеҳга деди: “Сизлар кўп сонлисизлар ва сизларнинг кучингиз кўп. Сизларнинг қуръангиз биттагина бўлмайди. ¹⁸Тоғ ҳам, ушбу ўрмон ҳам сизларники бўлади. Сизлар уни тозалайсизлар ва у энг охиригача сизларники бўлади, чунки канъанликларнинг темир жанговар аравалари бўлса ҳам ва улар кучли бўлсалар ҳам, сизлар уларни қувиб юборасизлар”.

Chapter 18

¹Исроил ўғилларининг бутун жамоаси Шилўҳда йиғилдилар ва ўша ерда Йиғин Чодирини ўрнатдилар, чунки ер улар томонидан забт этилган эди. ²Исроил ўғилларидан ҳали ўз улушини олмаган еттита қабила қолган эди.³Йешуа Исроил ўғилларига деди: “Сизларнинг оталарингизнинг Раббий Худоси сизларга берган ерни бориб эгаликка олишга ҳали узоқ вақт сустлашиб юрасизларми? ⁴Орангиздан ҳар бир қабиладан учтадан одам беринглар ва мен уларни юбораман. Улар туриб бориб, ерни айланиб чиқадилар ва уни уларга қандай улушларга бўлиш кераклигини тасвирлаб бериб, менинг олдимга келадилар.⁵Улар уни еттита улушга бўлсинлар. Яҳудо жанубда, ўзининг чегарасида қолсин. Юсуф хонадони эса шимолда, ўзининг чегарасида қолсин. ⁶Сизлар эса ерни етти қисмга тақсимлаб, тасвирини менга бу ерга олиб келинглар. Мен сизларга шу ерда бизнинг Раббий Худойимизнинг қаршисида қуръа ташлайман.⁷Бироқ левитларга сизларнинг орангизда қисм йўқдир, чунки Раббийнинг руҳонийлиги уларнинг улушидир. Гад ва Рубен қабилалари ҳамда Манашеҳ ярим қабиласи Раббийнинг қули Мусо уларга берган ўз улушини Йорданнинг нариги томонида, шарқ томонда олдилар”.⁸Бу одамлар туриб, кетдилар. Йешуа ерни тасвирга солиб келувчиларга шундай буйруқ берди: “Бориб, ерни айланиб чиқинглар ва уни тасвирга солиб, менинг олдимга қайтиб келинглар. Мен эса шу ерда, Шилўҳда Раббийнинг қаршисида сизларга қуръа ташлайман”. ⁹Улар бориб, ерни айланиб чиқдилар ва уни шаҳарларига кўра еттита улушга бўлиб, тасвирини китобга солдилар ҳамда Йешуанинг олдига, Шилўҳдаги қароргоҳга келдилар.¹⁰Йешуа улар учун Шилўҳда Раббийнинг қаршисида қуръа ташлади ва Йешуа ўша ерда Исроил ўғилларига ерни уларнинг бўлакларига тақсимлаб берди.¹¹Биринчи қуръа Бенямин ўғилларининг қабиласига уларнинг авлоди бўйича чиқди. Уларнинг чегараси қуръага кўра Яҳудо ўғиллари билан Юсуф ўғилларининг орасидан ўтди. ¹²Уларнинг чегараси шимол томонда Йордандан бошланиб, ушбу чегара шимолдан Йерихонинг ёнидан ўтади ва ғарбда тоққа кўтарилади ҳамда Бейт-Авен саҳросида тугайди.¹³У ердан чегара Лузга, Лузнинг (бошқачасига Бейт-Элнинг) жанубий томонига кетиб, чегара қуйи Бейт-Хўроннинг жанубий томонидаги тоққа, Атарот-Аддарга тушиб кетади. ¹⁴Сўнгра чегара қайрилиб, жанубда Бейт-Хўроннинг қаршисидаги тоғдан жанубга денгиз томонга бурилади ва Қиръат-Баалда (бошқачасига Қиръат-Йеаримда), Яҳудо ўғилларининг шаҳарларида тугайди. Бу ғарбий томондир.¹⁵Жануб томондан эса чегара Қиръат-Йеаримдан денгизга кетиб, Нефтоаҳ сув булоғигача етади. ¹⁶Сўнгра чегара Ҳинном ўғилларининг водийси қаршисидаги тоғнинг охирига, шимолга, Рафаликлар водийсига тушади ва Ҳинном водийси бўйлаб Ябусининг жанубий томонига тушиб боради ҳамда Эн-Рогелга кетади.¹⁷Сўнгра шимолдан бурилиб, Эн-Шемешга кетади ва Адуммим тепалиги қаршисидаги Гелилот томонга кетади ҳамда Рубен ўғли Боханнинг тошига тушади. ¹⁸Сўнгра саҳронинг яқинидан шимолга ўтиб, саҳрога тушади.¹⁹Бу ердан чегара Бейт-Қоглаҳнинг ёнидан шимолга ўтиб, чегара Йорданнинг жанубий ҳудудидаги Туз денгизининг шимолий қуйилиш жойида тугайди. Мана шу жанубий чегарадир. Шарқ томондан эса чегара вазифасини Йордан ўтайди. ²⁰Мана шу ― Бенямин ўғилларининг авлодларига кўра ҳамма томондан унинг чегараларининг улушидир.²¹Бенямин ўғилларининг қабиласига, уларнинг авлодларига кўра ушбу шаҳарлар тегишли бўлди: Йерихо, Бейт-Қоглаҳ, Эмеқ-Кезиз, ²²Бейт-Арабаҳ, Земараим, Бейт-Эл, ²³Авим, Фараҳ, Ўфраҳ, ²⁴Хефар-Аммўнай, Офни ва Гибеаҳ ― жами ўн иккита шаҳар уларнинг қишлоқлари билан биргаликда.²⁵Гибъўн, Рамаҳ, Бейерот, ²⁶Миспаҳ, Қефираҳ, Мозаҳ, ²⁷Рекем, Ирпеэл, Таралаҳ, ²⁸Зелаҳ, Элеф, Ябуси (бошқачасига Йерусалим), Гибеат ва Қиръат – жами ўн тўртта шаҳар уларнинг қишлоқлари билан биргаликда. Мана шулар – Бенямин ўғилларининг авлодларига кўра уларнинг улушидир.

Chapter 19

¹Иккинчи қуръа Шимўнга, Шимўн ўғилларининг қабиласига уларнинг авлодларига кўра тушди. Уларнинг улуши Яҳудо ўғилларининг улуши орасида эди.²Уларнинг улушида қуйидагилар бор эди: Беир-Шеба, Шеба, Моладаҳ, ³Ҳазар-Шуал, Балаҳ, Азем, ⁴Толад, Бетуэл, Хормаҳ,⁵Зиклаг, Бейт-Маркабот, Ҳазар-Сусаҳ, ⁶Бейт-Лебаот ва Шаруҳен – жами ўн тўртта шаҳар уларнинг қишлоқлари билан биргаликда. ⁷Аин, Риммон, Этер ва Ашан – жами тўртта шаҳар уларнинг қишлоқлари билан биргаликда.⁸Шунингдек, Баалат-Бейергача (ёки жанубий Рамаҳ) бўлган ушбу шаҳарларнинг атрофида жойлашган барча қишлоқлар. Мана шулар – Шимўн ўғилларининг уларнинг авлодларига кўра улушидир. ⁹Яҳудо ўғилларининг қисмидан Шимўн ўғилларининг қабиласига улуш ажратилди, чунки Яҳудо ўғилларининг қисми улар учун ниҳоятда катта эди. Шунинг учун Шимўн ўғиллари уларнинг улуши орасида улуш олдилар.¹⁰Учинчи қуръа Забулун ўғилларига, уларнинг авлодларига кўра тушди ва уларнинг улуши Саридгача чўзилди. ¹¹Уларнинг чегараси денгиз томонга ҳамда Маралаҳга кўтарилиб, Даббашетга ҳамда Йокнеам олдидаги дарёга етиб боради.¹²Сариддан шарқ томонга, қуёш чиқиш томонга Хислот-Табўргача қайтиб боради. Бу ердан Дабератга чиқиб кетади ва Йафиага кўтарилади. ¹³Бу ердан шарққа Гиттаҳ-Ҳеферга, Иттаҳ-Казинга ўтади ва Риммонга, Метоар ва Неаҳга чиқиб кетади.¹⁴Чегара шимолдан Ханнатоҳга бурилиб, Йифтаҳ-Эл водийсида тугайди. ¹⁵Сўнг Каттат, Наҳаллал, Шимрон, Идалаҳ ва Бейт-Леҳем – жами ўн иккита шаҳар уларнинг қишлоқлари билан биргаликда. ¹⁶Мана шулар – Забулун ўғилларининг авлодларига кўра уларнинг улушидир. Мана шулар уларнинг қишлоқлари билан шаҳарлари.¹⁷Тўртинчи қуръа Иссохорга, Иссохор ўғилларига уларнинг авлодларига кўра тушди. ¹⁸Уларнинг чегараси булар эди: Йезреэл, Хесуллот, Шунем, ¹⁹Ҳафраим, Шилўҳ, Анаҳарат,²⁰Раббит, Кишион, Абез, ²¹Ремет, Эн-Ганним, Эн-Ҳаддаҳ ва Бейт-Паззез. ²²Чегара Табўрга, Шаҳазимаҳ ва Бейт-Шемешга етиб бориб, уларнинг чегараси Йорданда тугайди – жами ўн олтита шаҳар уларнинг қишлоқлари билан биргаликда.²³Мана шулар – Иссохор ўғилларининг авлодларига кўра уларнинг қабиласининг улушидир. Мана шулар уларнинг қишлоқлари билан шаҳарлари.²⁴Бешинчи қуръа Ашер ўғилларининг қабиласига, уларнинг авлодларига кўра тушди. ²⁵Уларнинг чегараси булар эди: Ҳелкат, Хали, Бетен, Оқшоф, ²⁶Аламелех, Амад ва Мишеал. Чегара ғарб томондан Кармел ва Шиҳор-Либнатга етиб боради.²⁷Сўнгра қуёш чиқиш томонга, Бейт-Дагонга қайтиб, Зебулун ҳамда шимол томондан Йифтаҳ-Эл водийсига, Бейт-Эмеқ ҳамда Нейэлга етиб боради ва чап томондан Кабулга кетади. ²⁸Кейин Ҳебрўн, Реҳоб, Ҳаммон, Канаҳ ва буюк Сидўнгача бориб,²⁹сўнгра чегара Рамаҳга, мустаҳкам шаҳар Тирга қайтиб, чегара Ҳосаҳга бурилади ва денгизда Ахзиб соҳилида тугайди. ³⁰Сўнг Уммаҳ, Офоқ ва Реҳоб – жами йигирма иккита шаҳар уларнинг қишлоқлари билан биргаликда.³¹Мана шулар – Ашер ўғилларининг авлодларига кўра уларнинг қабиласининг улушидир. Мана шулар уларнинг қишлоқлари билан шаҳарлари.³²Олтинчи қуръа Нафтали ўғилларининг авлодларига кўра Нафтали ўғилларига тушди. ³³Уларнинг чегараси Ҳелеф ва Аллондан Заананнимга, Адамига, Некебга, Йабнеэлга, Лакумгача боради ва Йордан дарёсида тугайди. ³⁴Чегара мана шу ердан ғарбга, Азнот-Табўрга қайтиб, ўша ердан Ҳукокка кетади ва жанубдан Забулунга етиб боради, ғарбдан эса Ашерга, қуёш чиқиш томондан Йордан олдида Яҳудога етиб боради.³⁵Қалъали шаҳарлар: Тсиддим, Зер, Ҳаммат, Раккат, Киннерет, ³⁶Адамаҳ, Рамаҳ, Ҳазор, ³⁷Қедеш, Эдрий, Эн-Ҳазор,³⁸Ирон, Мигдал-Эл, Ҳорем, Бейт-Анат ва Бейт-Шемеш – жами ўн тўққизта шаҳар уларнинг қишлоқлари билан биргаликда. ³⁹Мана шулар – Нафтали ўғилларининг авлодларига кўра уларнинг қабиласининг улушидир. Мана шулар уларнинг қишлоқлари билан шаҳарлари.⁴⁰Дан ўғилларининг қабиласига, уларнинг авлодларига кўра еттинчи қуръа тушди. ⁴¹Уларнинг улушининг чегараси булар эди: Зораҳ, Эштаол, Ир-Шемеш, ⁴²Шаалбим, Ойжавлон, Йетлаҳ,⁴³Элон, Тимнаҳ, Эқрон, ⁴⁴Элтекеҳ, Гиббетон, Баалат, ⁴⁵Йеҳуд, Бене-Берак, Гат-Риммон, ⁴⁶Майаркон ва Йаффо ёнидаги чегара билан Раккон. Дан ўғилларининг чегараси улар учун жуда ҳам кичик чиқди.⁴⁷Дан ўғиллари Лашемга уруш қилиб бориб, уни қўлга киритдилар ва уни қиличнинг тиғи билан қириб ташладилар. Уни эгаликка олиб, ўша ерга ўрнашдилар ва Лашемни ўз оталари Даннинг исми билан Дан, деб атадилар. ⁴⁸Мана шулар – Дан ўғилларининг авлодларига кўра уларнинг қабиласининг улушидир. Мана шулар уларнинг қишлоқлари билан шаҳарлари.⁴⁹Улар ерни чегараларга бўлиб тақсимлашни тугатганларидан сўнг, Исроил ўғиллари ўзларининг орасидан Нўн ўғли Йешуага улуш бердилар: ⁵⁰Раббийнинг сўзига мувофиқ унга ўзи сўраган Эфрайим тоғидаги Тимнат-Қераҳ шаҳрини бердилар. У шаҳар қуриб, ўша ерда яшади.⁵¹Руҳоний Элеазар, Нўн ўғли Йешуа ва қабилабошилар Исроил ўғилларининг қабилаларига қуръага кўра Шилўҳда, Раббийнинг қаршисида, Йиғин Чодирининг кириш қисмида тақсимлаб берган улушлар мана шулардир. Шундай қилиб, улар ерни тақсимлашни тугатдилар.

Chapter 20

¹Раббий Йешуага сўзлаб деди: ²“Исроил ўғилларига айтгин: Ўзингиз учун Мен сизларга Мусо орқали айтган паноҳ шаҳарларини тайинланглар, ³токи хато қилиб, тасодифан одамни ўлдириб қўйган қотил у ерга қочиб кета олсин. Сизларда ушбу шаҳарлар қон учун қасд олувчидан яширинадиган паноҳ жойи бўлсин.⁴Ушбу шаҳарларнинг бирига қочиб кетган киши шаҳарнинг дарвозасида туриб, ўша шаҳарнинг оқсоқолларининг қулоғига ўз масаласини етказсин. Улар уни ўз шаҳрига қабул қилсинлар ва у уларнинг орасида яшаши учун унга жой берсинлар.⁵Қон учун қасос олувчи унинг ортидан таъқиб қилиб келганида, улар қотилни унинг қўлларига топширмасликлари керак, чунки у ўз биродарини билмасдан, илгари ҳеч қачон унга нисбатан нафратга эга бўлмасдан ўлдирган. ⁶У судда жамоанинг қаршисида намоён бўлмагунича ва ўша кунларда бўладиган буюк руҳоний ўлмагунича, у паноҳ шаҳрида яшасин. Сўнгра қотил, ўзи қочиб кетган шаҳарга, ўзининг шаҳарига, ўзининг уйига қайтиб борсин”.⁷Улар Нафтали тоғидаги Галиледа Қедешни, Эфрайим тоғидаги Шеқемни, Яҳудо тоғидаги Қиръат-Арба бошқачасига Хебронни ажратдилар. ⁸Йорданнинг нариги томонидан, Йерихо қаршисида шарққа қараб, Рубен қабиласидан текислик устидаги саҳрода Безерни, Гад қабиласидан Гилъаддаги Рамўтни, Манашеҳ қабиласидан Башандаги Голанни ажратдилар.⁹Ушбу шаҳарлар Исроил ўғилларининг барчаси учун ва уларнинг орасида яшовчи мусофирлар учун белгиланди, токи тасодифан одамни ўлдириб қўйган ҳар қандай киши у ерга қочиб кетсин ва у жамоанинг қаршисида судда намоён бўлмагунича, қон учун қасос олувчининг қўлидан ўлмасин.

Chapter 21

¹Левитларнинг қабилабошилари руҳоний Элеазарнинг, Нўн ўғли Йешуа ва Исроил ўғилларининг қабилабошиларининг олдиларига келиб, ²Канъан еридаги Шилўҳда уларга сўзлаб: “Раббий Мусо орқали бизга яшаш учун шаҳарларни ҳамда бизнинг чорвамиз учун шаҳарларнинг атрофидаги жойларни беришни буюрган эди,”- дедилар.³Исроил ўғиллари эса Раббийнинг амрига кўра левитларга ўз улушларидан қуйидаги шаҳарларни уларнинг атрофидаги жойлари билан бирга бердилар:⁴Қуръа Қэҳатнинг авлодларига тушди. Қуръага кўра руҳоний Аҳарўннинг ўғилларига, левитларга Яҳудо қабиласидан, Шимўн қабиласи ва Бенямин қабиласидан ўн учта шаҳар тегди. ⁵Қэҳатнинг бошқа ўғилларига эса Эфрайим қабиласидан, Дан қабиласидан ҳамда Манашеҳ қабиласининг ярмидан қуръага кўра ўнта шаҳар тегди.⁶Гершон ўғилларига Иссохор қабиласининг авлодларидан, Ашер қабиласидан, Нафтали қабиласидан ҳамда Башандаги Манашеҳ қабиласининг ярмидан қуръага кўра ўн учта шаҳар тегди. ⁷Авлодлари бўйича Мерари ўғилларига Рубен қабиласидан, Гад қабиласидан, Забулун қабиласидан ўн иккита шаҳар тегди.⁸Исроил ўғиллари Раббий Мусо орқали буюрганидек, қуръага кўра левитларга ушбу шаҳарларни ва уларнинг атрофидаги жойларни бердилар. ⁹Улар Яҳудо ўғилларининг қабиласи ва Шимўн ўғилларининг қабиласидан бу ерда номи айтиб ўтилган ушбу шаҳарларни бердилар: ¹⁰Леви ўғилларидан, Қэҳатнинг авлодидан келиб чиққан Аҳарўннинг ўғилларига уларнинг қуръаси биринчи бўлгани учун¹¹Анак отасининг шаҳри бўлмиш Яҳудо тоғидаги Хебронни, яъни Қиръат-Арба шаҳрини ва унинг атрофидаги жойларни бердилар. ¹²Бироқ ушбу шаҳарнинг далалари ва қишлоқларини Йефуннеҳнинг ўғли Калебга эгаликка бердилар.¹³Шундай қилиб, руҳоний Аҳарўннинг ўғилларига қотил яшириниши учун паноҳ шаҳри сифатида Хеброн ва унинг атрофидаги жойлар ҳамда Либнаҳ ва унинг атрофидаги жойлар берилди. ¹⁴Шунингдек, Йатир ва унинг атрофидаги жойлар, Эштемоаҳ ва унинг атрофидаги жойлар, ¹⁵Холон ва унинг атрофидаги жойлар, Дебир ва унинг атрофидаги жойлар, ¹⁶Аин ва унинг атрофидаги жойлар, Юттаҳ ва унинг атрофидаги жойлар, Бейт-Шемеш ва унинг атрофидаги жойлар берилди. Ушбу иккита қабиладан тўққизта шаҳар берилди.¹⁷Бенямин қабиласидан уларга Гибъўн ва унинг атрофидаги жойлар, Гибеаҳ ва унинг атрофидаги жойлар, ¹⁸Анатот ва унинг атрофидаги жойлар, Олмон ва унинг атрофидаги жойлар – жами тўртта шаҳар берилди. ¹⁹Аҳарўннинг ўғилларига, яъни руҳонийларга жами бўлиб ўн учта шаҳар ва уларнинг атрофидаги жойлар берилди.²⁰Қэҳат ўғилларининг авлодларига, Қэҳатнинг бошқа ўғиллари бўлган левитларга уларнинг қуръсига кўра Эфрайим қабиласидан шаҳарлар берилди. ²¹Уларга қотил яшириниши учун паноҳ шаҳри сифатида Эфрайим тоғидаги Шеқем ва унинг атрофидаги жойлар, ҳамда Гезер ва унинг атрофидаги жойлар, ²²Кибзаим ва унинг атрофидаги жойлар, Бейт-Ҳўрон ва унинг атрофидаги жойлар – жами тўртта шаҳар берилди.²³Дан қабиласидан уларга Элтекеҳ ва унинг атрофидаги жойлар, Гиббетон ва унинг атрофидаги жойлар, ²⁴Ойжавлон ва унинг атрофидаги жойлар, Гат-Риммон ва унинг атрофидаги жойлар – жами тўртта шаҳар берилди.²⁵Манашеҳ қабиласининг ярмидан уларга Таанаҳ ва унинг атрофидаги жойлар, Гат-Риммон ва унинг атрофидаги жойлар – жами тўртта шаҳар берилди. ²⁶Қэҳат ўғилларининг қолган авлодларига жами ўнта шаҳар ва уларнинг атрофидаги жойлар берилди.²⁷Левитлар авлодидан бўлмиш Гершон ўғилларига эса Манашеҳ қабиласининг ярмидан қотил учун белгиланган паноҳ шаҳарларини: Башандаги Голан ва унинг атрофидаги жойларни, Бейештераҳ ва унинг атрофидаги жойларни, жами иккита шаҳарни бердилар.²⁸Иссохор қабиласидан уларга Кишион ва унинг атрофидаги жойлар, Даберат ва унинг атрофидаги жойлар, ²⁹Йармут ва унинг атрофидаги жойлар, Эн-Ганним ва унинг атрофидаги жойлар – жами тўртта шаҳар берилди. ³⁰Ашер қабиласидан уларга Мишеал ва унинг атрофидаги жойлар, Абдон ва унинг атрофидаги жойлар, ³¹Ҳелкат ва унинг атрофидаги жойлар, Реҳоб ва унинг атрофидаги жойлар – жами тўртта шаҳар берилди.³²Нафтали қабиласидан қотил учун белгиланган паноҳ шаҳарлар сифатида уларга Галиледаги Қедеш ва унинг атрофидаги жойлар, Ҳаммат-Дор ва унинг атрофидаги жойлар, Картан ва унинг атрофидаги жойлар – жами учта шаҳар берилди. ³³Гершон ўғилларига, уларнинг авлодларига кўра жами ўн учта шаҳар ва уларнинг атрофидаги жойлар берилди.³⁴Қолган левитларга, Мерари ўғилларининг авлодларига эса Забулун қабиласидан Йокнеам ва унинг атрофидаги жойлар, Картаҳ ва унинг атрофидаги жойлар, ³⁵Димнаҳ ва унинг атрофидаги жойлар, Наҳаллал ва унинг атрофидаги жойлар – жами тўртта шаҳар берилди.³⁶Рубен қабиласидан уларга Безер ва унинг атрофидаги жойлар, Йаҳаза ва унинг атрофидаги жойлар, ³⁷Кедемот ва унинг атрофидаги жойлар, Мефаат ва унинг атрофидаги жойлар – жами тўртта шаҳар берилди. ³⁸Гад қабиласидан қотил учун белгиланган паноҳ шаҳарлар сифатида уларга Гилъаддаги Рамўт ва унинг атрофидаги жойлар, Маханайим ва унинг атрофидаги жойлар,³⁹Ҳешбон ва унинг атрофидаги жойлар, Йазер ва унинг атрофидаги жойлар – жами тўртта шаҳар берилди. ⁴⁰Шундай қилиб, левитларнинг қолган авлодлари бўлмиш Мерарининг ўғилларига, уларнинг авлодларига кўра қуръа бўйича ўн иккита шаҳар берилди.⁴¹Исроил ўғиллари мулкининг орасидаги левитларнинг барча шаҳарлари қирқ саккизта шаҳар ва уларнинг атрофидаги жойлар бўлди. ⁴²Ушбу шаҳарлар атрофида, ҳар бир шаҳарнинг атрофида яйловлар бор эди. Ушбу барча шаҳарларда шундай эди.⁴³Шу тарзда, Раббий Исроилга уларнинг оталарига беришга қасам ичган бутун ерни берди. Улар уни эгаликка олдилар ва унга ўрнашдилар. ⁴⁴Раббий уларнинг оталарига қасам ичганидек, уларга ҳамма томондан тинчлик берди ва уларнинг барча душманларидан ҳеч бири уларга қарши тура олмади. Уларнинг барча душманларини Раббий уларнинг қўлларига топширди. ⁴⁵Раббий Исроил хонадонига айтган барча эзгу сўзлардан ҳеч бири амалга ошмасдан қолмади. Ҳаммаси амалга ошди.

Chapter 22

¹Сўнгра Йешуа Рубен ва Гад қабилаларини ҳамда Манашеҳ ярим қабиласини чақириб, уларга деди: ²“Сизлар Раббийнинг қули Мусо сизларга буюрган ҳамма нарсани бажардингизлар ва мен сизларга айтган менинг барча сўзларимга итоат қилдингизлар. ³Сизлар ҳозирги кунгача кўп кунлар давомида ўз биродарларингизни ташлаб кетмадингизлар ва сизларнинг Раббий Худойингизнинг амрига кўра бажаришингиз керак бўлган ҳамма ишни бажардингизлар.⁴Эндиликда сизларнинг Раббий Худойингиз биродарларингизга айтганидек, уларга тинчлик берди. Шунинг учун энди ортга қайтинглар ва Раббийнинг қули Мусо сизларга Йорданнинг нариги томонида берган ерингизга, ўз чодирларингизга боринглар. ⁵Фақатгина Раббийнинг қули Мусо сизларга буюрган ― сизларнинг Раббий Худойингизни севиш, Унинг барча йўлларидан юриш, Унинг амрларини сақлаш, Унга ёпишиш, Унга бутун юрагингиз билан, бутун жонингиз билан хизмат қилиш ҳақидаги Аҳд ва қонунни диққат билан бажаришга ҳаракат қилинглар”. ⁶Сўнгра Йешуа уларни дуо қилиб, қўйиб юборди ва улар ўз чодирларига тарқалиб кетдилар.⁷Мусо Манашеҳ қабиласининг биринчи ярмига Башандан улуш берди, унинг иккинчи ярмига эса, Йешуа Йорданнинг бу томонидан ғарбда, унинг биродарлари орасидан улуш берди. Йешуа уларни ўз чодирларига қўйиб юбораётганида, уларни дуо қилиб, ⁸уларга: “Сизлар ўз чодирларингизга кўп бойликлар билан, жуда ҳам кўп чорвалар, кумуш, олтин, мис, темир, кўп кийимлар билан қайтинглар. Душманларингиздан олинган ўлжани ўз биродарларингиз билан бўлишинглар,”- деди.⁹Рубен ўғиллари, Гад ўғиллари ва Манашеҳ ярим қабиласи ортга қайтдилар ва Мусо орқали берилган Раббийнинг амрига кўра эгаликка олган ўзларининг эгалик ерларига, Гилъад ерига бориш учун Канъан еридаги Шилўҳдан, Исроил ўғилларининг олдидан жўнаб кетдилар.¹⁰Рубен ўғиллари, Гад ўғиллари ва Манашеҳ ярим қабиласи Канъан еридаги Йорданнинг ҳудудига келиб, ўша ерда Йордан бўйида қурбонгоҳ — кўриниши катта бўлган қурбонгоҳ қурдилар. ¹¹Шунда Исроил ўғиллари: “Мана, Рубен ўғиллари, Гад ўғиллари ва Манашеҳ ярим қабиласи Канъан ерида, Йорданнинг ҳудудида Исроил ўғилларининг рўпарасида қурбонгоҳ қурдилар,”- деган гап-сўзни эшитдилар.¹²Исроил ўғиллари буни эшитганларида, Исроил ўғилларининг бутун жамоаси уларга қарши жанг қилишга бориш учун Шилўҳда йиғилди.¹³Шундай бўлса-да, Исроил ўғиллари олдин Рубен ўғилларининг, Гад ўғилларининг ва Манашеҳ ярим қабиласининг олдига, Гилъад ерига руҳоний Элеазарнинг ўғли Пинеҳасни юбордилар. ¹⁴У билан бирга ўнта ҳокимни, яъни Исроилнинг барча қабилаларидан ҳар бир авлоднинг ҳокимларини юбордилар. Уларнинг ҳар бири Исроилнинг минглаб одамлари орасида қабилабоши эди.¹⁵Улар Рубен ўғилларининг, Гад ўғилларининг ва Манашеҳ ярим қабиласининг олдига, Гилъад ерига келдилар ва уларга сўзлаб дедилар: ¹⁶“Раббийнинг бутун жамоаси шундай демоқда: Сизлар бу кун Раббийдан чекиниб, ўзингизга қурбонгоҳ қуриб ва Раббийга қарши исён қилиб, эндиликда Исроилнинг Худосининг қаршисида нима учун бундай жиноят қилдингизлар?¹⁷Пеҳорнинг қонунбузарлиги бизга камлик қилдими? Биз ундан шу кунгача покланганимиз йўқ ва унинг учун Раббийнинг жамоаси қирғин бўлган эди. ¹⁸Сизлар эса бугун Раббийдан чекинмоқдасизлар. Бугун сизлар Раббийга қарши исён қиляпсизлар, эртага эса Раббий Исроилнинг бутун жамоасидан ғазабланади.¹⁹Агар сизлар эгалик қилган ерингиз сизларга нопок бўлиб кўринаётган бўлса, унда Раббийнинг чодири жойлашган, Раббий эгалик қилган ерга ўтиб, бизнинг орамизда улуш олинглар, лекин ўзингиз учун бизнинг Раббий Худойимизнинг қурбонгоҳидан ташқари қурбонгоҳ қуриб, Раббийга ҳамда бизга қарши исён қилманглар. ²⁰Биргина Зераҳ ўғли Ахан лаънатланган нарсадан олиб жиноят қилмадими? Лекин ғазаб Исроилнинг бутун жамоасига келди. Унинг қонунбузарлиги учун унинг бир ўзи ўлмади”.²¹Рубен ўғиллари, Гад ўғиллари ва Манашеҳ қабиласининг ярми Исроилнинг мингбошиларига жавоб бериб дедилар: ²²“Худоларнинг Худоси Раббий, худоларнинг Худоси Раббий, У билади ва Исроил билсин! Агар бу исён ёки Раббийдан чекиниш бўлса, унда Раббий бизни бу кун қутқармасин! ²³Агар биз Раббийдан чекиниш учун, қурбонгоҳнинг устида тамоман ёндириш қурбонлиги ва нон бағишлови келтириш учун ҳамда унинг устида тинчлик қурбонлиги келтириш учун қурбонгоҳ қурган бўлсак, унда Раббийнинг Ўзи хун талаб қилсин!²⁴Бироқ келгусида сизларнинг ўғилларингиз, бизнинг ўғилларимизга: Исроилнинг Раббий Худоси билан нима ишларинг бор?!²⁵Эй, Рубен ва Гад ўғиллари, Раббий бизнинг ва сизларнинг орамизда Йорданни чегара қилиб қўйган. Раббийда сизларга улуш йўқ, деб айтишларидан хавотирланиб, биз буни қилдик. Шу тарзда, сизларнинг ўғилларингиз бизнинг ўғилларимизни Раббийга эҳтиром кўрсатишдан тўхтатмасинлар.²⁶Шунинг учун биз дедик: Биз ўзимизга қурбонгоҳни тамоман ёндириш қурбонлиги ва қурбонлик келтириш учун эмас, ²⁷балки у сизлар билан бизнинг орамизда, бизнинг кейинги авлодларимизнинг орасида биз ўзимизнинг тамоман ёндириш қурбонликларимиз, бағишловларимиз ва тинчлик қурбонликларимиз билан Раббийга хизмат қила олишимизга гувоҳлик бўлиши учун ҳамда кейинги кунларда сизларнинг ўғилларингиз бизнинг ўғилларимизга: Раббийда сизларга улуш йўқ, деб айтмасликлари учун қурамиз.²⁸Шунинг учун биз дедик: Агар кейинчалик бизга ва бизнинг авлодларимизга шундай деб айтсалар, биз: Мана, бизнинг оталаримиз тамоман ёндириш қурбонликлари ва қурбонликлар учун эмас, балки бу сизлар билан бизларнинг орамизда гувоҳлик бўлиши учун ясаган Раббийнинг қурбонгоҳининг нусхаси,- деб айтамиз. ²⁹Бизни Раббийга қарши исён кўтаришдан, эндиликда Раббийдан чекинишдан ва тамоман ёндириш қурбонликлари, нон бағишловлари ҳамда қурбонликлар келтириш учун Унинг Чодирининг қаршисидаги бизнинг Раббий Худойимизнинг қурбонгоҳидан бошқа қурбонгоҳ қуришдан Худо асрасин”.³⁰Руҳоний Пинеҳас, жамоанинг ҳокимлари ва улар билан бирга бўлган Исроил мингбошилари Рубен ўғиллари, Гад ўғиллари ва Манашеҳ ўғиллари айтган сўзларни эшитиб, уларни қўллаб-қувватладилар. ³¹Руҳоний Элеазарнинг ўғли Пинеҳас Рубен ўғилларига, Гад ўғиллари ва Манашеҳ ўғилларига: “Бугун биз Раббий бизнинг орамизда эканлигини ва сизлар Раббийнинг қаршисида бу жиноятни қилмаганингизни билдик. Энди сизлар Исроил ўғилларини Раббийнинг қўлидан қутқардингизлар,”- деди.³²Руҳоний Элеазарнинг ўғли Пинеҳас ҳокимлар билан бирга эса Рубен ва Гад ўғилларининг олдидан Канъан ерига, Исроил ўғилларининг олдига қайтиб, уларга бу сўзни етказдилар. ³³Исроил ўғиллари буни қўллаб-қувватлаб, Худони олқишладилар. Рубен ва Гад ўғиллари яшайдиган ерни вайрон қилиш учун уларга қарши урушга бориш фикридан қайтдилар.³⁴Рубен ва Гад ўғиллари қурбонгоҳни Эйд (“Гувоҳ”), деб атадилар, чунки улар дедилар: "Йаҳвеҳ ― бизнинг Худойимиз эканлигига бизнинг орамиздаги бу гувоҳдир".

Chapter 23

¹Раббий Исроилни ҳар томондан унинг душманларидан тинчлантирганидан кейин, кўп вақтлар ўтганидан сўнг Йешуа қариб, кекса ёшга кирди. ²Йешуа бутун Исроилни, уларнинг оқсоқолларини, бошлиқларини, ҳакамларини, назоратчиларини чақириб, уларга деди: “Мен қариб, кекса ёшга кирдим. ³Сизларнинг Раббий Худойингиз сизларнинг қаршингизда ушбу барча халқларни нима қилган бўлса ҳаммасини кўрдингизлар, чунки сизларнинг Раббий Худойингизнинг Ўзи сизлар учун жанг қилди.⁴Мана, мен сизларга ушбу қолган халқларни, Йордандан ғарб томондаги буюк денгизгача мен қириб ташлаган барча халқларни сизларнинг қабилаларингизга қуръага кўра улушга тақсимлаб бердим. ⁵Раббий Худойингиз сизларга айтганидек, уларнинг ерларини мерос қилиб олишингиз учун Раббий Худойингизнинг Ўзи уларни сизларнинг олдингиздан қувиб юборади ва қаршингиздан қириб ташлайди.⁶Шу сабабли, Мусонинг қонун китобида ёзилганларнинг барчасини, ундан ўнгга ҳам, чапга ҳам бурилмасдан, сақлашга ва бажаришга қатъий ҳаракат қилинглар. ⁷Сизларнинг орангизда қолган ушбу халқлар билан борди-келди қилманглар, уларнинг худоларининг номини эсламанглар, уларнинг номи билан қасам ичманглар, уларга хизмат қилманглар ва уларга сажда қилманглар, ⁸аммо бугунги кунгача қилганингиздек, сизларнинг Раббий Худойингизга ёпишинглар.⁹Чунки Раббий буюк ва кучли халқларни сизларнинг олдингиздан ҳайдаб юборди ва бугунги кунгача ҳеч ким сизларнинг қаршингизда бардош бериб тура олмади. ¹⁰Сизлардан бир киши мингтасини қувиб юборади, чунки сизларнинг Раббий Худойингизнинг сизларга айтганидек, Ўзи сизлар учун жанг қилади. ¹¹Шунинг учун Раббий Худойингизни қаттиқ севишга ҳаракат қилинглар.¹²Агар сизлар ортга қайтиб, орангизда қолган ушбу халқларнинг қолганларига қўшилсангизлар, улар билан турмуш қурсангизлар, улар билан борди-келди қилсангизлар, ¹³унда билиб олинглар: сизларнинг Раббий Худойингиз ушбу халқларни сизларнинг олдингиздан ортиқ қувиб юбормайди, балки сизларнинг Раббий Худойингиз сизларга берган ушбу яхши ердан сизлар қирилиб кетгунингизга қадар, улар сизларга тузоқ ва тўр бўладилар, биқинларингизга қамчи ва кўзларингизга тикан бўладилар.¹⁴Мана, энди мен бутун ернинг йўлига жўнаб кетяпман. Сизлар эса бутун юрагингиз билан, бутун жонингиз билан Раббий Худойингиз сизлар ҳақингизда айтган ҳамма эзгу сўзлардан бирортаси ҳам беҳуда қолмаганини биласизлар. Сизлар учун ҳаммаси амалга ошди, бирорта ҳам сўз амалга ошмасдан қолмади. ¹⁵Бироқ Раббий Худойингиз сизларга айтган ҳар қандай эзгу сўз қандай сизларда амалга ошган бўлса, худди шундай, Раббий Худойингиз сизларга берган ушбу яхши ердан сизларни қириб ташламагунича, ҳар қандай ёвуз сўзларни сизларда амалга оширади,¹⁶агар Раббий Худойингизнинг сизлар билан тузган Аҳдини бузсангизлар ва бориб, ўзга худоларга хизмат қилсангизлар ҳамда уларга сажда қилсангизлар, унда Раббийнинг ғазаби сизларга қарши алангаланади ва Раббий сизларга берган ушбу яхши ердан сизлар тезда қирилиб кетасизлар”.

Chapter 24

¹Йешуа Исроилнинг барча қабилаларини Шеқемга йиғиб, Исроил оқсоқолларини, унинг бошлиқларини, ҳакамларини ҳамда назоратчиларини чақирди. Улар Худонинг қаршисида турдилар. ²Шунда Йешуа бутун халққа деди: “Исроилнинг Раббий Худоси шундай демоқда: "Сизларнинг оталарингиз, Иброҳим ва Нахўрнинг отаси Тераҳ азалдан дарёнинг нариги томонида яшаган ва ўзга худоларга хизмат қилган эдилар.³Бироқ Мен сизларнинг отангиз Иброҳимни дарёнинг нариги томонидан олиб, уни бутун Канъан ери бўйлаб олиб юрдим ва унинг уруғини кўпайтириб, унга Исҳоқни бердим. ⁴Исҳоққа эса Ёқуб ва Эсовни бердим. Эсовга Сеир тоғини мулк қилиб бердим, Ёқуб ва унинг ўғиллари эса Мисрга кетдилар.⁵Мен Мусо ва Аҳарўнни юбордим ҳамда Мен Мисрнинг орасида амалга оширган ўлат билан Мисрни шикастладим. Сўнгра сизларни олиб чиқдим. ⁶Мен сизларнинг оталарингизни Мисрдан олиб чиқдим ва сизлар Қизил денгизга келдингизлар. Шунда мисрликлар сизларнинг оталарингизнинг ортидан жанговар аравалар ва отлиқлар билан Қизил денгизгача қувдилар.⁷Лекин улар Раббийга фарёд қилдилар ва У сизлар билан мисрликларнинг орасига зулмат солди. Сўнг мисрликларнинг устига денгизни юборди ва денгиз уларни қоплади. Мен Мисрда нима қилганимни сизларнинг кўзларингиз кўрди. Сўнгра сизлар кўп вақт саҳрода яшадингизлар.⁸Мен сизларни Йорданнинг нариги томонида яшовчи амўрликларнинг ерига олиб келдим. Улар сизлар билан жанг қилдилар, лекин Мен уларни сизларнинг қўлингизга топширдим. Сизлар уларнинг ерини эгаликка олдингизлар ва Мен уларни сизларнинг қаршингиздан қириб ташладим.⁹Сўнгра Мўаб подшоҳи Зиппорнинг ўғли Балак кўтарилиб, Исроилга қарши уруш билан чиқди ва Беорнинг ўғли Балъамни, у сизларни лаънатлаши учун одам юбориб чақиртирди. ¹⁰Бироқ мен Балъамга қулоқ солишни истамадим, шунинг учун у сизларни дуо қилди. Шундай қилиб, Мен сизларни унинг қўлидан қутқардим.¹¹Сизлар Йордандан ўтиб, Йерихога келдингизлар. Йерихонинг одамлари, амўрликлар, перизликлар, канъанликлар, хетликлар, гиргошликлар, ҳивликлар ва ябусликлар сизларга қарши жанг қилдилар, бироқ Мен уларни сизларнинг қўлингизга топширдим. ¹²Мен сизларнинг олдингиздан даҳшатни юбордим ва у амўрликларнинг иккита подшоҳини сизларнинг қаршингиздан қувиб юборди. Бу сизларнинг қиличингиз билан ҳам, камонингиз билан ҳам қилинган эмас.¹³Мен сизларга сизлар меҳнат қилмаган ерни, сизлар қурмаган шаҳарларни бердим ва сизлар уларда яшамоқдасизлар. Сизлар ўзларингиз ўтқазмаган узум ва зайтун боғларининг ҳосилидан емоқдасизлар".¹⁴Шунинг учун энди Раббийдан қўрқинглар, Унга покликда ва астойдил хизмат қилинглар. Дарёнинг нариги томони ва Мисрда оталарингиз хизмат қилган худоларни рад этиб, Раббийга хизмат қилинглар. ¹⁵Агар Раббийга хизмат қилиш сизларга маъқул бўлмаса, энди кимга хизмат қилишни ўзларингиз танланглар: оталарингиз дарёнинг нариги томонида бўлганларида, хизмат қилган худоларгами ёки сизлар ҳозир ерларида яшаётган амўрликларнинг худоларигами. Бироқ мен ва менинг хонадоним Раббийга хизмат қиламиз”.¹⁶Халқ жавоб бериб деди: “Йўқ, биз Раббийни тарк этишимиздан ва ўзга худоларга хизмат қилишимиздан Худо асрасин! ¹⁷Чунки Раббий – бизнинг Худойимиздир, У бизни ва бизнинг оталаримизни Миср еридан, қуллик хонадонидан олиб чиқди. У бизнинг нигоҳларимизда буюк аломатларни амалга оширди. У биз юрган барча йўлларда ва биз ўтган барча халқларнинг орасида бизни ҳимоя қилди. ¹⁸Раббий барча халқларни ва ушбу ерда яшаган амўрликларни бизнинг қаршимиздан ҳайдаб юборди. Шунинг учун биз ҳам Раббийга хизмат қиламиз, чунки У – бизнинг Худойимиздир”.¹⁹Йешуа халққа деди: “Сизлар Раббийга хизмат қила олмайсизлар, чунки У – муқаддас Худо, рашкчи Худодир, У сизнинг қонунбузарликлару гуноҳларингизни кечирмайди. ²⁰Агар сизлар Раббийни тарк этсангизлар ва ўзга худоларга хизмат қилсангизлар, унда У ўгирилиб, сизларнинг бошингизга ёмонликни келтиради ва сизларга яхшилик қилганидан сўнг ҳам, сизларни қириб ташлайди”.²¹Халқ Йешуага: “Йўқ, биз Раббийга хизмат қиламиз,”- деди. ²²Йешуа эса халққа: “Сизлар Унга хизмат қилиш учун ўзларингизга Раббийни танлаганингизга ўзингиз гувоҳмисизлар?”- деди. Улар: “Гувоҳмиз,”- деб жавоб бердилар. ²³”Шундай қилиб, сизларнинг орангизда бўлган ўзга худолардан юз ўгиринглар ва юрагингизни Исроилнинг Раббий Худосига буринглар,”- деди Йешуа.²⁴Халқ Йешуага: “Биз Раббий Худойимизга хизмат қиламиз ва Унинг овозига қулоқ соламиз,”- деди. ²⁵Йешуа ўша куни халқ билан Аҳд тузди ҳамда унга Шеқемда қонун ва низомлар берди. ²⁶Йешуа ушбу сўзларни Худонинг қонун китобига ёзиб қўйди ва катта тошни олиб, уни ўша ерда Раббийнинг Муқаддасгоҳи ёнидаги эман остига қўйди.²⁷Сўнг Йешуа бутун халққа: “Мана, ушбу тош бизга гувоҳ бўлади, чунки у Раббийнинг бизга айтган барча сўзларини эшитди. Сизлар Худойингизни рад этмаслигингиз учун у сизларга қарши гувоҳ бўлсин,”- деди. ²⁸Шундай қилиб, Йешуа халқни, уларнинг ҳар бирини ўз улушига қўйиб юборди.²⁹Шундан сўнг, Раббийнинг қули Нўн ўғли Йешуа бир юз ўн ёшида вафот этди. ³⁰Уни ўз улушининг ҳудудида, Эфрайим тоғидаги Тимнат-Қераҳда, Гаҳаш тоғининг шимолий томонида дафн этдилар.³¹Исроил Йешуанинг барча кунларида ва Йешуадан узоқроқ яшаган ҳамда Раббий Исроилга қилган Унинг барча ишларини кўрган оқсоқолларнинг барча кунларида Раббийга хизмат қилди.³²Исроил ўғиллари Мисрдан олиб чиққан Юсуфнинг суякларини Шеқемда, Ёқуб Шеқемнинг отаси бўлмиш Ҳамўрнинг ўғилларидан юз кумуш тангага сотиб олган ва Юсуфнинг ўғилларига улуш бўлиб теккан даланинг бир қисмида дафн этдилар. ³³Шундан сўнг, Аҳарўннинг ўғли Элеазар ҳам вафот этди ва уни ўғли Пинеҳасга Эфрайим тоғида берилган тепаликда дафн этдилар.

Judges

Chapter 1

¹Йешуанинг ўлимидан сўнг, Исроилнинг ўғиллари Раббийдан: “Биздан қайси биримиз канъанликларга қарши жанг қилишга борайлик?”- деб сўрадилар. ²Раббий: “Яҳудо борсин. Мана, Мен ерни унинг қўлларига топшираман”,- деди. ³Яҳудо эса ўзининг биродари Шимўнга: “Мен билан бирга менинг қуръамга киргин ва канъанликларга қарши курашамиз. Мен ҳам сенинг қуръангга кираман”,- деди. Шунда Шимўн у билан бирга борди.⁴Яҳудо борди. Раббий эса канъанликлар ва перизликларни уларнинг қўлларига топширди, улар Безеқда ўн минг кишини қириб ташладилар. ⁵Безеқда улар Адони-Безеққа дуч келдилар ва улар билан жанг қилиб, канъанликлар билан перизликларни тор-мор келтирдилар.⁶Подшоҳ Адони-Безеқ қочиб кетди, лекин улар уни таъқиб қилдилар, уни тутиб олдилар ва унинг қўл ва оёқларидаги катта бармоқларини кесиб ташладилар. ⁷Ўшанда Адони-Безеқ: “Қўл ва оёқларидаги катта бармоқлари кесиб ташланган етмишта подшоҳ менинг хонтахтам остидан ушоқларни териб ер эдилар. Мен қандай қилган бўлсам, Худо менга ҳам шундай қилди”,- деди. Уни Йерусалимга олиб келдилар ва у ўша ерда ўлди.⁸Яҳудонинг ўғиллари Йерусалимга қарши жанг қилдилар ва уни қўлга киритдилар, уни қилич тиғи билан қириб ташладилар ва шаҳарга ўт қўйдилар. ⁹Сўнгра Яҳудо ўғиллари тоғларда жануб томонда ва пастликларда яшайдиган канъанликлар билан жанг қилгани бордилар. ¹⁰Яҳудо Хебронда яшайдиган канъанликларга қарши борди. Хеброннинг номи илгари Қиръат-Арба эди. Улар уерда Шешайни, Аҳиман ва Талмайни қириб ташладилар.¹¹У ердан Дебирнинг аҳолисига қарши борди. Дебирнинг номи илгари Қиръат-Сефер эди. ¹²Шунда Калеб: “Ким Қиръат-Сеферни қириб ташласа ва уни қўлга киритса, унга қизим Ахсаҳни хотинликка бераман”,- деди. ¹³Калебнинг кичик укаси Кеназнинг ўғли Отниэл эса уни қўлга киритди ва Калеб унга ўз қизи Ахсаҳни хотинликка берди.¹⁴У кетиши керак бўлганида, Отниэл уни отасидан унинг даласини сўрашга ундади. У эшакдан тушди ва Калеб унга: “Сенга нима керак?”- деди. ¹⁵Ахсаҳ унга: “Менга баракат беринг,- деди,- Сиз менга шарқий ерни бердингиз, менга сув булоқларини ҳам беринг”. Шунда Калеб унга тепа ва қуйи булоқларни берди.¹⁶Мусонинг қайнатаси қайнлик Йитронинг ўғиллари, Палмалар шаҳридан Яҳудонинг ўғиллари билан биргаликда Араддан шарқ томонда бўлган Яҳудиянинг саҳросига келдилар ва келиб, халқ орасида жойлашдилар. ¹⁷Яҳудо ўз биродари Шимўн билан бориб Зефатда яшаётган канъанликларни ўлдирдилар ва уларни тўлиқ қириб ташладилар. Шунинг учун шаҳар Хормаҳ, деб аталади.¹⁸Шунингдек, Яҳудо Ғазони унинг чегаралари билан бирга, Ашқалонни унинг чегаралари билан бирга, Эқронни унинг чегаралари билан бирга қўлга киритди. ¹⁹Раббий Яҳудо билан бирга эди ва у тоғни қўлга киритди. Лекин водийнинг одамларини қувиб юбора олмади, чунки уларда темир аравалар бор эди.²⁰Мусо айтганидек, Калебга Хебронни бердилар ва у ўша юртдан Анакнинг учта ўғлини қувиб юборди. ²¹Бенямин ўғиллари эса Йерусалимда яшаган ябусликларни қувиб юбора олмадилар. Шунинг учун ябусликлар шу кунларгача Бенямин ўғиллари билан бирга Йерусалимда яшамоқдалар.²²Юсуфнинг ўғиллари ҳам Бейт-Элга қарши бордилар ва Раббий улар билан бирга эди. ²³Юсуфнинг ўғиллари тўхтаб, Бейт-Элни кўздан кечирдилар (шаҳарнинг номи илгари Луз эди). ²⁴Соқчилар шаҳардан келаётган одамни кўрдилар ва унга: “Бизга шаҳарга кириш жойини кўрсатгин ва сенга шафқат қиламиз”,- дедилар.²⁵У уларга шаҳарга кириш жойини кўрсатди ва улар шаҳарни қиличнинг тиғи билан қириб ташладилар, бу одам билан унинг қариндошларини эса қўйиб юбордилар. ²⁶Бу одам хетликларнинг ерига борди ва у ерда шаҳар қуриб, уни Луз, деб атади. Ҳозирги кунларда ҳам унинг номи шундай.²⁷Манашеҳ ҳам Бейт-Шеаннинг аҳолиси ва унинг шаҳарчаларидаги аҳолини, Таанаҳ аҳолиси ва унинг шаҳарчаларидаги аҳолини, Дор аҳолиси ва унинг шаҳарчаларидаги аҳолини, Иблеам аҳолиси ва унинг шаҳарчаларидаги аҳолини, Мегиддон аҳолиси ва унинг шаҳарчаларидаги аҳолини қувиб юбормади. Канъанликлар шу ерда яшаб қолдилар. ²⁸Исроил кучга тўлганида, канъанликларни товон тўлайдиган қилди, лекин уларни тўлиқ қувиб юбормади.²⁹Эфрайим ҳам Гезерда яшайдиган канъанликларни қувиб юбормади. Канъанликлар Гезерда уларнинг орасида яшайвердилар.³⁰Забулун ҳам Китрон ва Наҳаллал аҳолисини қувиб юбормади ва канъанликлар уларнинг орасида яшаб, уларга товон тўлар эдилар.³¹Ашер ҳам Акко аҳолисини, Сидўн, Аҳлаб, Ахзиб, Хелбаҳ, Офоқ ва Реҳоб аҳолисини қувиб юбормади. ³²Ашер ўша ернинг аҳолиси бўлмиш канъанликларнинг орасида яшади, чунки уларни қувиб юбормади.³³Нафтали ҳам Бейт-Шемеш ва Бейт-Анат аҳолисини қувиб юбормади ва ўша ернинг аҳолиси бўлмиш канъанликларнинг орасида яшади. Бейт-Шемеш ва Бейт-Анат аҳолиси унинг товон тўловчилари эдилар.³⁴Амўрликлар Дан ўғилларини тоғларда сиқиб қўйдилар, чунки уларга водийга тушгани қўймас эдилар. ³⁵Амўрликлар Херес, Ойжавлон ва Шаалабин тоғларида яшаб қолдилар. Лекин Юсуф ўғилларининг қўллари амўрликларни енгди ва улар товон тўлайдиган бўлдилар. ³⁶Амўрликларнинг ҳудудлари Акраббим тепалигидан, қоядан бошланар ва ичкарига давом этар эди.

Chapter 2

¹Раббийнинг фариштаси Гилгалдан Бохимга келди ва деди: “Мен сизларни Мисрдан олиб чиқиб, сизларнинг оталарингизга ваъда берган ерга сизларни олиб кирдим ва Мен дедим: Сизлар билан тузган аҳдимни абадий бузмайман, ²сизлар ҳам бу ернинг халқлари билан битим тузманглар, уларнинг қурбонгоҳларини барбод қилинглар. Лекин сизлар Менинг овозимга қулоқ солмадингизлар. Сизлар нима учун бундай қилдингизлар?³Шунинг учун Мен сизларга айтяпман: Мен уларни сизларнинг олдингиздан қувиб юбормайман, лекин улар сизларнинг биқинларингизга тикан бўладилар, уларнинг худолари эса сизларга тўр бўлади”. ⁴Худонинг фариштаси бу сўзларни Исроилнинг барча ўғилларига айтганида, халқ баланд овозда фарёд қилиб йиғлади. ⁵Шунинг учун у жой Бохим, деб аталади. Улар ўша жойда Раббийга қурбонлик келтирдилар.⁶Йешуа халқни қўйиб юборганида, Исроил ўғилларининг ҳар бири ўзининг улушига, ерни мерос қилиб олиш учун борди. ⁷Халқ эса Йешуанинг барча кунларида ва Йешуадан сўнг ҳам яшаган, Раббийнинг Исроил учун қилган буюк ишларини кўрган оқсоқолларнинг барча кунларида Раббийга хизмат қилар эди. ⁸Раббийнинг қули Нўн ўғли Йешуа бир юз ўн ёшда вафот этганидан сўнг,⁹уни ўзининг улушининг ҳудудида, яъни Гаҳаш тоғининг шимолида бўлган Эфрайим тоғидаги Тимнат-Қераҳда кўмдилар. ¹⁰Бу авлоднинг ҳаммаси ўз оталарига қўшилганида, ва улардан сўнг Раббийни ҳам, Унинг Исроил учун қилган ишларини ҳам билмайдиган бошқа авлод кўтарилганида,¹¹шунда Исроил ўғиллари Раббийнинг нигоҳида ёвуз нарсаларни қила бошладилар ва Баалларга хизмат қила бошладилар. ¹²Уларни Миср еридан олиб чиққан Раббий оталарининг Худосини улар тарк этиб, бошқа худоларга, яъни уларни ўраб турган халқларнинг худоларига мурожаат қилиб, уларга сажда қила бошладилар ва Раббийни ғазаблантирдилар. ¹³Улар Раббийни тарк этиб, Баал ва Аштаротга хизмат қила бошладилар.¹⁴Шунда Раббийнинг ғазаби Исроилга қарши алангаланди ва У уларни талончиларнинг қўлларига топширди. Булар эса уларни талон-тарож қилдилар. Уларни қуршаб турган душманларининг қўлларига У уларни топширди ва улар душманларига бошқа қарши тура олмадилар. ¹⁵Раббий уларга айтганидек ҳамда Раббий уларга қасам ичганидек, улар қаерга бормасинлар, Раббийнинг қўли уларга ёмонликка эди ва улар жуда эзилдилар.¹⁶Сўнг Раббий уларга ҳакамларни кўтарар эди, улар эса талончиларнинг қўлидан уларни қутқарар эдилар. ¹⁷Лекин улар ҳакамларга ҳам қулоқ солмас эдилар, аксинча, ўзга худоларнинг ортидан зинокорона юрар ва уларга сажда қилар эдилар. Уларнинг оталари Раббийнинг амрларига бўйсуниб юрган йўлдан эса улар тезда озиб, оталаридек ҳаракат қилмас эдилар.¹⁸Раббий уларга ҳакамларни кўтарганида, Раббийнинг Ўзи ҳакам билан бирга бўлиб, ҳакамнинг барча кунларида уларни душманларидан қутқарар эди. Чунки уларни азоблаётган ва эзаётганлардан бўлган уларнинг инграшларини эшитиб, Раббий уларга раҳм қилар эди. ¹⁹Лекин ҳакам ўлганида, улар яна бошқа худоларга ўгирилдилар ва ўз оталаридан баттар ишни қилиб, уларга хизмат қилар ва сажда қилар эдилар. Улар ўз ишларидан ҳамда қайсарона йўлларидан қолмас эдилар.²⁰Шунда Раббийнинг ғазаби Исроилга қарши алангаланди ва У деди: “Бу халқ Менинг оталари билан тузган аҳдимни бузаётгани ва Менинг овозимга қулоқ солмаётгани учун, ²¹Йешуа ўлаётганида қолдирган халқлардан бирортасини Мен ҳам уларнинг қаршисидан қувиб юбормайман. ²²Мен бу халқлар билан Исроилни синайман: уларнинг оталари тутгани каби улар Раббийнинг йўлини тутадиларми ва шу йўлдан юрадиларми ёки йўқми?” ²³Шундай қилиб, Раббий бу халқларни қолдириб, уларни тезда қувиб юбормади ва уларни Йешуанинг қўлига топширмади.

Chapter 3

¹Мана, канъанликларнинг ҳамма урушларини билмаган Исроилнинг бутун халқини синаш учун Раббий қолдирган халқлар – қуйидагилар: ²(яъни урушни билмаган исроилликларнинг кейинги авлодлари урушни билишлари ва ўрганишлари учун қолдирилган халқлар): ³Пелиштликларнинг бешта ҳокими, барча канъанликлар, сидўнликлар, Баал-Ҳермон тоғидан Ҳаматга кириш жойигача бўлган Лебанон тоғида яшайдиган ҳивликлардир.⁴Раббийнинг оталарига Мусо орқали берган амрларига исроилликлар бўйсунадиларми, деб билиб олиш учун бу халқлар синашга қолдирилган эдилар. ⁵Шундай қилиб, Исроил ўғиллари канъанликлар, хетликлар, амўрликлар, перизликлар, ҳивликлар ва ябусликлар орасида яшар эдилар. ⁶Уларнинг қизларини ўзларига хотинликка олар эдилар, ўз қизларини эса уларнинг ўғилларига берар эдилар. Уларнинг худоларига ҳам хизмат қилар эдилар.⁷Исроилнинг ўғиллари Раббий нигоҳида ёвуз нарсаларни қилдилар, ўз Раббий Худосини унутиб, Баал ва Аштаротга хизмат қилдилар. ⁸Шунда Раббийнинг ғазаби Исроилга қарши алангаланди ва У уларни Орам-Наҳарайимнинг подшоҳи Қушонриштамнинг қўлига топширди. Исроил ўғиллари Қушонриштамга саккиз йил хизмат қилдилар.⁹Сўнг Исроил ўғиллари Раббийга фарёд қилдилар. Раббий эса Исроил ўғилларига қутқарувчини, Калебнинг кичик укаси Кеназнинг ўғли Отниэлни кўтарди ва у уларни қутқарди. ¹⁰Раббийнинг Руҳи унинг устида эди. У Исроилда ҳакам эди. У урушга чиқди ва Раббий Орам-Наҳарайимнинг подшоҳи Қушонриштамни унинг қўлига топширди. Шундай қилиб, Отниэлнинг қўли Қушонриштамни енгди. ¹¹Шунда ер қирқ йил ором олди. Сўнг Кеназнинг ўғли Отниэл оламдан ўтди.¹²Исроил ўғиллари яна Раббий нигоҳида ёвуз нарсаларни қила бошладилар. Улар Раббий нигоҳида ёвуз нарсаларни қилганлари учун Раббий Мўаб подшоҳи Эглонни Исроилга қарши кучлантирди. ¹³У ўзига аммўнликлару амолеқликларни йиғди ва бориб, Исроилни қириб ташлади. Улар Палмалар шаҳрини ҳам қўлга киритдилар. ¹⁴Исроил ўғиллари Мўаб подшоҳи Эглонга ўн саккиз йил хизмат қилдилар.¹⁵Шунда Исроил ўғиллари Раббийга фарёд қилдилар ва Раббий уларга қутқарувчини – Бенямин ўғли Геранинг ўғли Эҳудни кўтарди. У чапақай эди. Исроил ўғиллари у орқали Мўаб подшоҳи Эглонга инъомлар юбордилар.¹⁶Аммо Эҳуд ўзига иккала томони ўткир бўлган, узунлиги бир тирсак бўлган қилич ясади ва уни ридоси остига ўзининг ўнг сонига боғлаб қўйди. ¹⁷У Мўаб подшоҳи Эглонга инъомларни олиб келди, Эглон эса жуда семиз одам эди. ¹⁸Эҳуд инъомларни келтириб бергач ва инъомларни кўтариб келган одамларни кузатиб қўйгач,¹⁹ўзи эса Гилгалда бўлган бутларнинг олдидан қайтиб келди ва деди: “Подшоҳ, менинг сенга айтадиган сир бўлган гапим бор”. У: “Жим”,- деди. Унинг олдида турганларнинг барчаси унинг олдидан чиқиб кетдилар. ²⁰Эҳуд унинг олдига кирди. У алоҳида салқин болохонада ўтирар эди. Эҳуд: “Менда сен учун Худодан сўз бор”,- деди. Эглон курсидан турди.²¹Эҳуд ўзининг чап қўлини чўзиб, ўнг сонидан қилични олди ва унинг қорнига уни шундай санчдики, ²²тиғи билан бирга дастаси ҳам кириб кетди ва ёғ тиғни ёпиб қолди, чунки Эҳуд қилични унинг қорнидан чиқармаган эди ва ундан чиқинди чиқиб кетди. ²³Эҳуд даҳлизга чиқди ва ортидан болохонанинг эшикларини ёпиб, қулфлаб қўйди.²⁴У чиққанида, Эглоннинг қуллари келиб, қарадилар-да, мана, болохонанинг эшиклари қулф эди. Улар: “У салқин хонада эҳтиёжини чиқармоқда”,- дедилар. ²⁵Уни жуда узоқ кутдилар. Аммо ҳеч ким болохона эшикларини очмаётганини кўрганларида, калитни олиб, очдилар ва, мана, подшоҳ ерда ўлиб ётар эди.²⁶Улар талмовсираб турганларида, Эҳуд кетиб қолди ва бутларнинг орасидан ўтиб, Сеираҳга қочиб қутулди. ²⁷У келиб, Эфрайим тоғида карнай чалди ва у билан бирга Исроилнинг ўғиллари тоғдан тушдилар, у улардан олдинда борар эди.²⁸У: “Менинг ортимдан юринглар, чунки Раббий сизларнинг душманларингиз мўабликларни қўлларингизга топширди”,- деди уларга. Унинг ортидан бордилар ва Йордандан Мўабга бориладиган кечувни қўлга олиб, ҳеч кимни ўтгани қўймадилар. ²⁹Улар ўша вақтда мўабликлардан барчаси соғлом ва кучли бўлган ўн мингга яқин кишини қириб ташладилар, ҳеч ким қочиб кета олмади. ³⁰Шу тарзда, шу куни мўабликлар Исроилнинг қаршисида бўйсундилар ва ер саксон йил ором олди.³¹Ундан сўнг Анат ўғли Шамгар келди, у ҳўкизнинг қозиғи билан олти юзта пелиштликни ўлдирди. У ҳам Исроилни қутқарди.

Chapter 4

¹Эҳуд ўлганидан сўнг Исроил ўғиллари яна Раббий нигоҳида ёвуз нарсаларни қила бошладилар. ²Шунда Раббий уларни Ҳазорда ҳукмронлик қиладиган Канъан подшоҳи Йабиннинг қўлига топширди. Унинг лашкарбошиси – Харошет-Гойимда яшайдиган Сисаро эди. ³Исроилнинг ўғиллари Раббийга фарёд қилдилар, чунки унинг тўққиз юзта темир араваси бор эди ва у Исроил ўғилларини йигирма йил оғир эзди.⁴Ўша вақтда Лапидотнинг хотини, башоратчи Дебораҳ Исроилда ҳакам эди. ⁵У Эфрайим тоғидаги, Рамаҳ ва Бейт-Эл оралиғидаги Дебораҳнинг палмаси тагида яшар эди. Исроилнинг ўғиллари унинг олдига ҳукмга келар эдилар.⁶Дебораҳ одам юбориб, Нафтали қабиласига тегишли Қедеш шаҳридан Абиноам ўғли Баракни чақиртирди ва унга деди: “Сенга Раббий, Исроилнинг Худоси амр қилмоқда: Бориб, Табўр тоғига чиққин. Ўзинг билан бирга Нафтали ва Зебулун ўғилларидан ўн минг кишини ол. ⁷Мен эса, сенинг олдингга, Кишон оқимига Йабиннинг лашкарбошиси Сисарони, унинг аравалари ва кўп сонли қўшинини олиб келаман, уни сенинг қўлларингга топшираман”.⁸Барак унга: “Агар сен мен билан бирга борсанг, бораман. Агар мен билан бормасанг, бормайман”,- деди. ⁹У эса деди: “Хўп, мен сен билан бирга бораман. Фақат унда сен бораётган бу йўлда шараф сенга бўлмайди, Раббий Сисарони аёлнинг қўлига топширади”. Дебораҳ туриб, Барак билан бирга Қедешга борди.¹⁰Барак Зебулун ва Нафтали қабиласини Қедешга чақирди ва унинг ортидан ўн минг киши борди. Дебораҳ ҳам у билан бирга борди.¹¹Қайнлик Хебер Мусонинг қайнатаси Ҳобаб ўғилларидан, қайнликлардан ажралди ва Қедеш яқинидаги Заананним эманзорида чодир ёйди.¹²Сисарога эса Абиноамнинг ўғли Баракни Табўр тоғига кўтарилганини етказдилар. ¹³Сисаро ўзининг барча араваларини, тўққиз юзта темир аравани, ўзида бўлган бор халқни Харошет-Гойимдан Кишонга чақиртирди.¹⁴Дебораҳ Баракка: “Тур, чунки бу – Раббий Сисарони сенинг қўлларингга топширадиган кундир. Раббийнинг Ўзи сендан олдинда боради”,- деди. Барак ва унинг ортидан ўн минг киши Табўр тоғидан тушди.¹⁵Шунда Раббий Сисарони, унинг барча араваларини, унинг бор қўшинини Баракнинг қиличидан саросимага солди. Сисаро эса аравасидан тушиб, пиёда қочиб кетди. ¹⁶Барак унинг аравалари ва қўшинини Харошет-Гойимгача таъқиб қилди ва Сисаронинг бор қўшини қилич тиғидан қулади, ҳеч ким қолмади.¹⁷Сисаро эса қайнлик Хебернинг хотини Йаэлнинг чодирига пиёда қочиб кетди. Зеро Ҳазор подшоҳи Йабин ва қайнлик Хебернинг орасида тинчлик бор эди. ¹⁸Йаэл Сисарога пешвоз чиқди ва деди: “Киринг, эгам менинг, меникига киринг. Қўрқманг”. У унинг чодирига кирди ва у уни гилам билан ёпди.¹⁹Сисаро унга: “Менга ичишга озроқ сув бер, мен чанқадим”,- деди. У сут солинган мешни олди, унга ичирди ва уни яна ёпиб қўйди. ²⁰Сисаро унга яна деди: “Чодирнинг эшиги ёнида тур, агар бирор киши келиб, сендан сўраса: Бу ерда ҳеч ким йўқми?- деса, сен: Йўқ,- дегин”.²¹Лекин Хебернинг хотини Йаэл чодирнинг қозиғи ва болғани қўлига олиб, секингина унинг олдига келди ва қозиқни унинг чаккасига шундай санчдики, ерга қоқиб қўйди. У эса чарчоқдан ухлаб қолган эди ва шундай ўлди. ²²Мана, Барак Сисаронинг ортидан таъқиб қилар эди. Йаэл унга пешвоз чиқди ва деди: “Киринг, сиз излаётган кишини мен сизга кўрсатаман”. У уникига кирди ва, мана, Сисаро ўлиб ётар, қозиқ эса унинг чаккасида эди.²³Ўша куни Худо Канъан подшоҳи Йабинни Исроил ўғиллари олдида бўйсундирди. ²⁴Исроил ўғиллари Канъан подшоҳи Йабинни қириб ташламагунларича, уларнинг қўли Канъан подшоҳи Йабин устидан тобора ва тобора кучайиб бораверди.

Chapter 5

¹Ўша куни Дебораҳ ва Абиноам ўғли Барак қуйидаги сўзлар билан куйлашди: ²“Исроилнинг йўлбошчилари йўл бошладилар, халқ эса ғайрат кўрсатди. Раббийни шарафланглар!³Эй, подшоҳлар, қулоқ солинглар! Эй, ҳокимлар, диққат қилинглар! Мен Раббийга куйламоқдаман, Исроилнинг Раббий Худосига куйламоқдаман. ⁴Раббий, Сен Сеирдан чиқаётганингда, Эдўм даласидан келаётганингда, ер титрар, самодан ёмғир томчирар, булутлар эса сув ёғдирар эди.⁵Раббийнинг юзидан тоғлар эрир, Исроилнинг Раббий Худосининг юзидан ҳатто мана шу Синай эрир эди. ⁶Анат ўғли Шамгарнинг кунларида, Йаэлнинг кунларида йўллар бўш эди. Илгари тўғри йўлдан юрганлар эса энди айланма йўллардан юрар эдилар.⁷Исроилнинг қишлоқларида аҳоли қолмади. Мен, Дебораҳ, кўтарилмагунимча, мен, Исроилдаги она, кўтарилмагунимча аҳоли қолмади. ⁸Халқ янги худоларни танлади, шунинг учун дарвозада уруш бўлди. Исроилнинг қирқ мингида қалқон ва найза кўринар эдими?⁹Менинг юрагим сизларга ёйилган, эй Исроилнинг бошлиқлари, эй, халқнинг орасида ғайратли бўлганлар! Раббийни шарафланглар! ¹⁰Эй, оқ эшакларда юрувчилар, гиламларда ўтирувчилар ва йўлда кетаётганлар, қўшиқ куйланглар!¹¹Мана, қудуқ атрофида подаларни йиғаётганларнинг овозлари! Улар Раббийнинг ҳақлиги учун мадҳлар айтар, Исроилдаги Унинг ҳақлиги учун сардорларни шарафлар эдилар! Ўшанда Раббийнинг халқи дарвозага чиқди.¹²Уйғон, уйғон, эй, Дебораҳ! Уйғон, уйғон! Қўшиқ куйла! Тур, Барак! Ўз асирларингни бошқаргин, эй, Абиноам ўғли! ¹³Ўшанда кучлиларнинг камига У халқни бўйсундирди. Раббий менга жасурларни бўйсундирди.¹⁴Амолеқнинг ерида ўрнашган одамлар Эфрайимдан келдилар. Эй, Бенямин, сенинг ортингдан, сенинг халқинг орасида Махирдан ҳокимлар ҳам, Зебулундан котибнинг қаламига эга бўлганлар ҳам келдилар.¹⁵Дебораҳ билан Иссохорнинг ҳокимлари ва Барак билан Иссохорнинг ўзи водийга пиёда тушди. Рубен авлодларининг юрагида эса катта тебраниш бор.¹⁶Нима учун подаларнинг маърашини тинглаб, қўраларнинг орасида ўтирибсан? Рубен авлодларининг юрагида катта тебраниш бор.¹⁷Гилъад Йорданнинг нариги томонида тинч яшамоқда, Дан кемалар билан нимадан қўрқади? Ашер дарёнинг қирғоғида ўтирибди ва ўзининг бандаргоҳларида тинч яшамоқда. ¹⁸Забулун – ўз жонини ўлимга маҳкум қилган халқ! Нафтали ҳам даланинг тепаликларидадир!¹⁹Подшоҳлар келиб, жанг қилдилар. Ўшанда Канъан подшоҳлари ҳам Мегиддонинг сувлари ёнидаги Таанаҳда жанг қилдилар, аммо ҳеч қанча кумушни ўлжа қилиб олмадилар. ²⁰Юлдузлар самодан, ўз йўлларида Сисаро билан курашдилар.²¹Кишон оқими уларни оқириб кетди! Эй, кўҳна оқим, Кишон оқими! Эй, менинг жоним, кучни топтагин! ²²Ўшанда отларнинг туёғи қочишдан синдилар, унинг кучлиларининг қочишидан синдилар.²³Мерозни лаънатланглар,- дейди Раббийнинг фариштаси,- лаънатланглар! Раббийнинг ёрдамига келмаганлари, жасурлар билан Раббийнинг ёрдамига келмаганлари учун унинг аҳолисини лаънатланглар.²⁴Қайнлик Хебернинг хотини Йаэл аёллар орасида баракатли бўлсин, чодирларда аёллар орасида баракатли бўлсин! ²⁵У сув сўради, Йаэл сут берди, амалдорларнинг косасида энг яхши сутни келтирди.²⁶Чап қўлини қозиққа, ўнг қўлини эса ишчиларнинг болғасига чўзди. Сисарони урди, унинг бошини шикастлади, уни ёрди ва чаккасини тешди. ²⁷Унинг оёқларига эгилди, қулаб тушиб ётди. Унинг оёқларига эгилди ва қулади. Қаерда эгилган бўлса, ўша ерда ўлик қулади.²⁸Сисаронинг онаси панжара ортидан ойнага қараб, фарёд қилмоқда. Нима учун унинг араваси шунча узоқ вақтдан буён қайтмаяпти, нима учун унинг араваларининг ғилдираклари бунча имиллаяпти?²⁹Уларнинг аёлларидан донолари унга жавоб бермоқдалар, унинг ўзи ҳам ўзининг сўзларига жавоб бермоқда: ³⁰"Аниқ, улар топганлар, ўлжани тақсимлаяптилар, ҳар бир жангчига битта ёки иккитадан қиз бўлди. Ўлжа олинган ранг-баранг кўйлак, асирнинг елкасидан ечиб олинган, иккала томонига нақш урилган, ўлжа олинган ранг-баранг кўйлак Сисарога бўлди".³¹Худди шундай, ё, Раббий, Сенинг барча душманларинг ҳалок бўлсин! Раббийни севадиганлар эса бор кучида кўтариладиган қуёш каби бўлсинлар”. Бу воқеадан сўнг ер қирқ йил ором олди.

Chapter 6

¹Исроил ўғиллари яна Раббий нигоҳида ёвуз нарсаларни қила бошладилар ва Раббий уларни етти йилга мидианликларнинг қўлларига топширди. ²Мидианликларнинг қўли эса Исроилнинг устида оғир эди. Исроил ўғиллари мидианликлардан ҳимояланиш учун тоғларда даралар, ғорлар ва мустаҳкамланган жойлар қилдилар.³Исроил экин экканида, мидианликлар, амалеқликлар ва шарқнинг аҳолиси келиб, уларнинг ерларида юрар, ⁴ўз қароргоҳларини қурар, Ғазогача ернинг ҳосилларини битирар ва Исроилда озиқланиш учун қўйни ҳам, ҳўкизни ҳам, эшакни ҳам қолдирмас эдилар.⁵Чунки улар ўз чорвалару чодирлари билан келиб, чигиртка каби кўп сонли бўлиб келар эдилар. Уларнинг ўзлари ва уларнинг туяларининг сон-саноғи йўқ эди. Улар Исроил ерини бўм-бўш қилиш учун унда юрар эдилар. ⁶Исроил мидианликлар туфайли жуда қашшоқлашди. Шунда Исроил ўғиллари Раббийга фарёд қилдилар.⁷Исроил ўғиллари Раббийга мидианликлардан фарёд қилганларида, ⁸Раббий Исроил ўғилларига пайғамбарни юборди ва уларга деди: “Исроилнинг Раббий Худоси шундай дейди: Мен сизларни Мисрдан олиб чиқдим, сизларни қуллик уйидан олиб чиқдим.⁹Сизларни мисрликларнинг қўлидан ва сизларни эзганларнинг қўлидан халос қилдим. Мен уларни олдингиздан қувиб юбориб, уларнинг ерларини сизларга бердим, ¹⁰ва сизларга: Мен – сизларнинг Раббий Худойингизман. Сизлар амўрликларнинг ерида яшаб, уларнинг худоларини эҳтиром қилманглар,- дедим. Лекин сизлар Менинг овозимга қулоқ солмадингизлар”.¹¹Сўнг Раббийнинг фариштаси келиб, Ўфраҳда Абиэзернинг авлоди Йоашга тегишли бўлган эман остида ўтирди. Унинг ўғли Гидъўн эса мидианликлардан яшириниш учун исканжада буғдойни уриб чиқараётган эди. ¹²Унга Раббийнинг фариштаси намоён бўлди ва унга: “Раббий сен билан бирга, эй, кучли паҳлавон!”- деди.¹³Гидъўн унга: “Эгам менинг! Агар Раббий биз билан бўлса, нима учун буларнинг ҳаммаси бошимизга тушди? Бизнинг оталаримиз: "Раббий бизни Мисрдан олиб чиқди", деб айтиб берган Унинг барча мўъжизалари қани? Эндиликда Раббий бизни тарк этди ва бизни мидианликларнинг қўлларига топширди”,- деди.¹⁴Раббий унга қараб деди: “Шу кучинг билан бориб, Исроилни мидианликларнинг қўлларидан халос қилгин. Мен сени юборяпман”. ¹⁵У: “Ё, Раббий! Мен Исроилни қандай қилиб халос қиламан? Мана, менинг авлодим Манашеҳнинг қабиласида энг қашшоғи, мен ҳам отамнинг уйида энг кичигиман”,- деди унга.¹⁶Раббий унга: “Мен сен билан бирга бўламан. Сен мидианликларни бир кишини енггандек енгасан”,- деди. ¹⁷Гидъўн эса Унга деди: “Агар мен Сенинг нигоҳларингда иноят топган бўлсам, унда Сен мен билан суҳбатлашаётганинг ҳақида менга аломат бергин: ¹⁸мен Сенинг олдингга келмагунимча ва ўз туҳфамни келтириб Сенга тақдим қилмагунимча, шу ердан кетма”. У: “Мана, келгунингча тураман”,- деди.¹⁹Гидъўн бориб, улоқчани сўйди ва бир эфа ундан ачитқисиз нон тайёрлади. Гўштни саватга солди, шўрвани хумчага қуйди ва эман остига олиб келиб, фариштага тақдим этди. ²⁰Худонинг фариштаси унга: “Гўшт ва ачитқисиз нонни олиб, мана бу тошнинг устига қўйгин, сўнг шўрвани устига тўккин”,- деди. У худди шундай қилди.²¹Раббийнинг фариштаси қўлида бўлган таёғининг учини чўзиб, гўшт ва ачитқисиз нонга теккизди. Шунда тошдан олов чиқиб, гўшт ва ачитқисиз нонни еб юборди. Раббийнинг фариштаси эса унинг кўзидан ғойиб бўлди.²²Гидъўн эса бу Раббийнинг фариштаси эканини кўриб: “Ҳолимга вой, ё, Раббий Худо! Чунки мен Раббийнинг фариштаси билан юзма юз кўришдим”,- деди. ²³Раббий унга: “Сенга тинчлик бўлсин! Қўрқма, ўлмайсан”,- деди. ²⁴Ўша жойда Гидъўн Раббийга қурбонгоҳ қурди ва уни Йаҳвеҳ Шалом, деб атади. У ҳозирги кунгача Абиэзернинг Ўфраҳидадир.²⁵Ўша тунда Раббий унга деди: “Отангнинг подасидан бир бузоқ ва етти ёшли бошқа бир бузоқни ол. Отангникида бўлган Баалнинг қурбонгоҳини эса бузиб ташла, унинг ёнидаги Аштаротнинг санамини парчалаб ташла. ²⁶Сўнг мана шу қоянинг чўққисида қоидаси бўйича ўз Раббий Худойингга қурбонгоҳ қургин ва иккинчи бузоқни олиб, сен кесиб ташлайдиган Аштаротнинг дарахт ўтинларида тамоман ёндириш қурбонлигига келтир”.²⁷Гидъўн ўз қулларидан ўн кишини олди ва Раббий айтганидек қилди. Лекин буни кундузи қилишга отасининг хонадонидагилари ва шаҳар аҳолисидан қўрққани туфайли тунда қилди.²⁸Эрталаб шаҳар аҳолиси турди ва, мана, Баалнинг қурбонгоҳи бузиб ташланган, унинг ёнидаги Аштарот парчалаб ташланган ва янги ўрнатилган қурбонгоҳда иккинчи бузоқ тамоман ёндириш қурбонлигига келтирилган эди. ²⁹Улар бир-бирларига: “Ким бу ишни қилди?”- дер эдилар. Изладилар, сўраб-суриштирдилар ва уларга: “Йоашнинг ўғли Гидъўн буни қилди”,- дедилар.³⁰Шаҳар аҳолиси Йоашга: “Ўғлингни олиб чиққин. У Баалнинг қурбонгоҳини бузиб ташлагани ва унинг ёнидаги Аштарот санамини парчалаб ташлагани учун ўлиши керак”,-дедилар.³¹Йоаш унинг қаршисида турганларнинг барчасига: “Баал учун сизлар курашасизларми? Уни сизлар ҳимоя қиласизларми? Ким у учун курашса, ўша одам шу тонгнинг ўзида ўлимга маҳкум қилинади. Агар у худо бўлса, ўзи учун ўзи курашсин, чунки у унинг қурбонгоҳини бузди”,- деди. ³²Шу кундан бошлаб Гидъўнни Йеруббаал, деб атай бошлади, чунки: “У унинг қурбонгоҳини бузгани учун Баалнинг ўзи у билан курашсин”,- деди.³³Сўнгра ҳамма мидианликлар, амолеқликлар ва шарқ аҳолиси биргаликда йиғилиб, дарёни кечиб ўтдилар ва Йезреэл водийсида қароргоҳ қурдилар.³⁴Гидъўнни эса Раббийнинг Руҳи қамради. У карнай чалди ва Абиэзернинг авлоди унинг ортидан боришга чақирилди. ³⁵У Манашеҳнинг барча қабиласига элчилар юборди ва унинг ортидан боришга улар ҳам чақирилдилар. Шунингдек, Ашерга, Забулун ва Нафталига элчилар юборди. Улар эса у билан учрашгани келдилар.³⁶Гидъўн Худога деди: “Агар Сен, Ўзинг айтганингдек, менинг қўлим билан Исроилни халос қилсанг, ³⁷унда аломат бер. Мана, қирқилган жунни хирмон саройида ёяман: агар шудринг фақат жунда бўлса ва бутун ер қуруқ бўлса, унда Сен айтганингдек, менинг қўлим билан Исроилни қутқаришингни билиб оламан”.³⁸Шундай бўлди ҳам. Эртаси куни, эрта тонгда туриб, у жунни сиқди ва жундан тўла бир пиёла шудрингни сиқиб олди.³⁹Гидъўн Худога яна: “Агар яна бир бора айтсам ва яна бир боргина жун билан синов ўтказсам, мендан ғазабланмагин. Энди фақат жуннинг усти қуруқ бўлсин, бутун ерда эса шудринг бўлсин”,- деди. ⁴⁰Ўша тунда Худо худди шундай қилди: фақат жуннинг усти қуруқ бўлиб, бутун ерда эса шудринг бор эди.

Chapter 7

¹Гидъўн бўлмиш Йеруббаал ва у билан бирга бўлган халқ эрта тонгда туриб, Ҳарод қудуғи ёнида қароргоҳ қурди. Мидианнинг қароргоҳи эса ундан шимол томонда, водийдаги Мўреҳ тепалигида эди.²Раббий Гидъўнга деди: “Сен билан бирга бўлган халқ жуда кўп, Мен мидианликларни уларнинг қўлларига топшира олмайман, токи Исроил Менинг қаршимда мағрурланиб: Менинг қўлим мени қутқарди, демасин. ³Шунинг учун, халқнинг қулоғига эшиттириб эълон қил ва уларга: Ким қўрқоқ ва журъатсиз бўлса, ортга қайтсин ва Гилъад тоғидан эрта тонгда кетсин, деб айтгин”. Шунда халқдан йигирма икки минг киши қайтди, ўн минг киши қолди.⁴Раббий яна Гидъўнга деди: “Ҳали ҳам халқ кўп. Уларни сувга бошлаб боргин, Мен сенга уларни танлаб бераман. Мен ким ҳақида: Сен билан бирга борсин, десам, ўша сен билан бирган борсин. Ким ҳақида: Сен билан бирга бормасин, десам, ўша сен билан бирга бормасин”.⁵У халқни сувнинг бўйига олиб келди. Раббий Гидъўнга деди: “Ким сувни ит ялаб ичгани каби тили билан ялаб ичса, уни алоҳида қўйгин. Шунингдек, тиззаларига чўк тушиб, сув ичадиганларнинг ҳаммасини алоҳида қўйгин”. ⁶Қўлидан оғзи билан сувни ялаб ичганларнинг сони уч юз киши эди, қолган бутун халқ эса сув ичиш учун тиззаларига чўк тушган эдилар.⁷Сўнг Раббий Гидъўнга деди: “Ялаб ичган уч юз киши билан Мен сизларни халос қиламан ва мидианликларни қўлларингизга топшираман. Бутун халқ эса ўз жойига борсин”. ⁸Улар халқдан ўзлари учун озуқа ва уларнинг карнайларини олдилар ва Гидъўн ҳамма исроилликларни чодирларига қўйиб юбориб, ўзига уч юз кишини олиб қолди. Мидианликларнинг чодирлари эса ундан пастда, водийда эди.⁹Ўша тунда Раббий унга деди: “Тур ва қароргоҳга тушиб бор. Мен уни сенинг қўлингга топширяпман. ¹⁰Агар бир ўзинг боришга қўрқсанг, унда қароргоҳга хизматкоринг Фураҳ билан бор. ¹¹Улар нима деяётганларини эшитасан, ўшанда қўлларинг қувватланади ва қароргоҳга борасан”. Гидъўн ва унинг хизматкори Фураҳ қароргоҳда бўлган қуролланган кишиларнинг олдига бордилар.¹²Мидианликлар, амолеқликлар ва шарқнинг барча аҳолиси водийда чигиртка каби кўпчилик бўлиб жойлашган эдилар. Уларнинг туяларининг сон-саноғи йўқ эди, улар дарё қирғоғидаги қум каби кўп эдилар.¹³Гидъўн келди. Мана, бири бошқасига тушини айтиб берар ва дер эди: “Мен туш кўрдим, гўёки юмалоқ арпа нони Мидиан қўшини томон думалаб келар эди. У чодирга думалаб келиб, уни шундай урдики, у қулади; уни ағдариб юборди ва чодир бузилиб кетди”. ¹⁴Бошқаси унга жавобан деди: “Бу ― исроиллик Йоашнинг ўғли Гидъўннинг қиличидан бошқа нарса эмас. Худо мидианликларни ва бор қўшинни унинг қўлига топширди”.¹⁵Гидъўн тушнинг баёни ва унинг талқинини эшитиб, Раббийга сажда қилди ва Исроилнинг қароргоҳига келиб: “Туринглар! Раббий мидианликларнинг қўшинини сизларнинг қўлингизга топширди”,- деди. ¹⁶У уч юз одамни уч гуруҳга бўлиб, уларнинг ҳаммасининг қўлларига карнай, бўш кўза ҳамда бўш кўзаларнинг ичига солишга чироқлар берди.¹⁷Сўнг уларга деди: “Менга қаранглар ва мен қилгандек қилинглар. Мана, мен қароргоҳга яқинлашаман ва мен нима қилсам, сизлар ҳам шуни қилинглар. ¹⁸Мен ва мен билан бирга бўлганлар карнай чалганимизда, сизлар ҳам бутун қароргоҳ атрофида карнайларингизни чалиб: "Раббий ва Гидъўн учун олға!"- деб қичқиринглар”.¹⁹Гидъўн ва у билан бирга юз киши ярим тунда қароргоҳга келиб, соқчиларни уйғотишди, карнайларни чалишди ва қўлларида бўлган кўзаларни синдиришди.²⁰Уччала гуруҳ ҳам карнайлар чалишди, кўзаларни синдиришди. Улар чап қўлларида чироқларини, ўнг қўлларида эса карнайларини тутиб турар эдилар, карнай чалиб: “Раббий ва Гидъўн учун олға!”- деб қичқирар эдилар. ²¹Уларнинг ҳар бири қароргоҳнинг атрофида ўз жойида турар эди. Шунда бутун қароргоҳдагилар югура бошладилар, қичқира бошладилар ва қочиб қолдилар.²²Уч юз киши карнай чалаётганида, Раббий бутун қароргоҳда уларнинг ҳар бирининг қиличини бошқасига қарши қилиб қўйди. Шунда қўшин Зерератдаги Бейт-Шиттаҳга, Таббат ёнидаги Абел-Мехолаҳнинг чегарасигача қочар эди. ²³Нафтали, Ашер ва Манашеҳнинг бутун қабиласидан исроилликлар чақирилдилар ва мидианликларни таъқиб қилдилар.²⁴Гидъўн эса бутун Эфрайим тоғига элчиларни юбориб деди: “Мидианликларнинг олдидан чиқиб, Бейт-Бараҳ ва Йордангача бўлган сув кечувини улардан тортиб олинглар”. Барча эфрайимликлар чақирилдилар. Улар Бейт-Бараҳ ҳамда Йордангача бўлган сув кечувини қўлга олдилар. ²⁵Улар мидианликларнинг иккита ҳокимини ― Ореб ва Зибни ҳам қўлга олдилар. Оребни Тсур-Оребда, Зибни эса Йеқеб-Зибда ўлдирдилар ва мидианликларни таъқиб қилдилар. Ореб билан Зибнинг бошини эса Йорданнинг у томонига Гидъўнга олиб келдилар.

Chapter 8

¹Унга Эфрайимнинг одамлари: “Нима учун сен бундай қилдинг? Мидианликлар билан жанг қилгани бораётганингда бизни чақирмадинг?”- дедилар. Шундай деб, у билан жуда баҳслашдилар.²Гидъўн уларга жавоб бериб деди: “Сизлар ҳозир қилган иш каби мен бирор иш қилдимми? Узумни Абиэзер терганидан кўра Эфрайим йиғиб олгани яхшироқ эмасми? ³Мидиан ҳокимлари Ореб ва Зибни Худо сизларнинг қўлларингизга топширди, мен сизлар қилганингиз каби нима ҳам қила олар эдим?” У уларга шундай деганидан сўнг уларнинг руҳи унга нисбатан тинчланди.⁴Сўнг Гидъўн ва у билан бирга бўлган уч юз киши Йорданга келиб, ундан ўтишди.Улар душманларни таъқиб қилиб, жуда толиққан эдилар. ⁵У Суккот аҳолисига: “Менинг ортимдан келаётган халққа нон беринглар. Улар толиқдилар, мен эса Мидиан подшоҳлари Зебаҳ ва Тсалмунони таъқиб қиляпман”,- деди.⁶Суккотнинг ҳокимлари: “Зебаҳ ва Тсалмунонинг қўллари аллақачон сенинг қўлингдамики, биз сенинг қўшинингга нон берайлик?”- дедилар. ⁷Шунда Гидъўн: “Шундай деганларинг учун, Раббий Зебаҳ ва Тсалмунони менинг қўлимга топширганида, мен таналарингизни саҳро тиканлари ва янчувчи тишли тахталар билан ёриб ташлайман”,- деди.⁸У ердан Пенуэлга бориб, унинг аҳолисига худди шу сўзларни айтди. Пенуэлнинг аҳолиси ҳам унга Суккот аҳолиси каби жавоб бердилар. ⁹У Пенуэл аҳолисига ҳам: “Мен тинчликда қайтганимда, мана шу минорани бузиб ташлайман”,- деди.¹⁰Зебаҳ ва Тсалмуно Каркорда эдилар. Шарқ аҳолисининг бор қўшинидан қолган ўн беш мингга яқин қўшин улар билан бирга эди. Қилич яланғочлайдиган юз йигирма минг киши эса қулаган эди.¹¹Гидъўн Нобаҳ ва Йогбеҳаҳдан шарқ томонда чодирларда яшовчиларнинг олдига борди ва қўшин беғам турганида, қўшинни қириб ташлади. ¹²Шунда Зебаҳ ва Тсалмуно қочиб кетдилар. У уларнинг ортидан қувиб, Мидианнинг иккала подшоҳини, Зебаҳ ва Тсалмунони тутиб олди ва бор қўшинни саросимага солди.¹³Сўнг Йоаш ўғли Гидъўн Херес тепалигидаги жангдан қайтди. ¹⁴У Суккот аҳолисидан бир йигитни тутиб олди ва ундан сўраб-суриштирди. У Суккот ҳокимлари ва оқсоқолларини ― етмиш етти нафар кишини ёзиб берди.¹⁵Шунда Гедъўн Суккот аҳолисига келиб деди: “Мана Зебаҳ ва Тсалмуно! Улар учун сизлар: "Зебаҳ ва Тсалмунонинг қўллари аллақачон сенинг қўлингдамики, биз сенинг толиққан одамларингга нон берайлик?"- деб, менинг устимдан кулган эдингизлар. ¹⁶У шаҳарнинг оқсоқолларини олди ва саҳро тиканлари ҳамда янчувчи тишли тахталар олиб, улар билан Суккот аҳолисини жазолади. ¹⁷Пенуэл минорасини ҳам бузиб ташлади, шаҳарнинг аҳолисини эса қириб ташлади.¹⁸Сўнгра Зебаҳ ва Тсалмунога: “Сизлар Табўрда ўлдирган одамлар қанақа эдилар?”- деди. Улар: “Улар сен каби эдилар, ҳар бири подшоҳнинг ўғлига ўхшар эди”,- дедилар. ¹⁹Шунда у: “Улар менинг биродарларим, менинг онамнинг ўғиллари эдилар. Раббий тирик! Агар сизлар уларни тирик қолдирганларингизда эди, мен сизларни ўлдирмаган бўлар эдим”,- деди.²⁰У ўзининг тўнғичи Йетерга: “Тур, уларни ўлдир”,- деди. Лекин ўсмир қиличини чиқармади, зеро у қўрқди, чунки у ҳали ёш эди. ²¹Зебаҳ ва Тсалмуно: “Ўзинг туриб бизни ўлдир, чунки одамнинг кучи ўзига хос”,- дедилар. Гидъўн туриб, Зебаҳ ҳамда Тсалмунони ўлдирди ва уларнинг туяларининг бўйинларида бўлган шодаларни олди.²²Исроилликлар Гидъўнга: “Сен, сенинг ўғлинг, сенинг ўғлингнинг ўғли бизнинг устимиздан ҳукмронлик қилгин, чунки сен бизни мидианликларнинг қўлидан халос этдинг”,- дедилар. ²³Гидъўн уларга: “Мен ҳам сизларнинг устингиздан ҳукмронлик қилмайман, менинг ўғлим ҳам сизларнинг устингиздан ҳукмронлик қилмайди. Раббий сизларнинг устингиздан ҳукмронлик қилсин”,- деди.²⁴Гидъўн уларга яна деди: “Сизлардан бир нарсани сўрайман, менга ҳар бирингиз ўз ўлжангиздан биттадан сирға беринглар. (Зеро душманларда кўплаб олтин сирғалар бор эди, чунки улар исмоилликлар эдилар). ²⁵Улар: “Берамиз”,- дедилар. Улар кийимларни ёйдилар ва ҳар бири у ерга ўз ўлжасидан биттадан сирға ташладилар.²⁶У сўраб олган олтин сирғаларнинг вазни бир минг етти юз шеқел олтин эди. Бу Мидиан подшоҳларида бўлган қирмизи кийимлар, тугмалар, шодалардан ташқари ҳамда уларнинг туяларининг бўйинларида бўлган олтин занжирлардан ташқари эди.²⁷Гидъўн булардан эфод ясади ва уни ўз шаҳрига, Ўфраҳга қўйди. Исроилликларнинг ҳаммаси ўша ерга унинг ортидан зинокорона бора бошладилар. Бу Гидъўн ҳамда унинг хонадони учун тўр бўлди. ²⁸Шундай қилиб, мидианликлар Исроил ўғиллари қаршисида бўйсундилар ва бошқа бошларини кўтармадилар. Шунда Гидъўннинг кунларида ер қирқ йил ором олди.²⁹Йоашнинг ўғли Йеруббаал бориб, ўз уйида яшади. ³⁰Гидъўннинг ўз пушти камаридан келиб чиққан етмиш нафар ўғли бор эди, чунки унинг хотини кўп эди. ³¹Шунингдек, Шеқемда яшаган чўриси унга ўғил туғиб берди ва у уни Абумалек, деб атади.³²Йоашнинг ўғли Гидъўн ўта кекса ёшда оламдан ўтди ва Абиэзернинг Ўфраҳдаги отаси Йоашнинг мақбарасида дафн этилди. ³³Гидъўн ўлганида, Исроил ўғиллари яна Баалнинг ортидан зинокорона юра бошладилар ва ўзларига Баал-беритни худо қилдилар.³⁴Исроилнинг ўғиллари уларни атрофларидаги барча душманларидан халос қилган ўз Раббий Худосини ёдга олмадилар. ³⁵Йеруббаал, яъни Гидъўннинг уйига ҳам, у Исроилга қилган барча яхшиликлари учун яхшилик қилмадилар.

Chapter 9

¹Йеруббаалнинг ўғли Абумалек Шеқемга, ўз онасининг биродарларининг олдига бориб, уларга, ўз онасининг отасининг авлодидагиларнинг барчасига сўзлаб деди: ²“Шеқемнинг ҳамма аҳолисига айтинглар: Сизлар учун нима яхши, Йеруббаалнинг етмиш нафар ўғлининг ҳаммаси сизларнинг устингиздан ҳукмронлик қилишими ёки биттаси ҳукмронлик қилишими? Ёдда тутинглар, мен сизларнинг суягингиз ва этингизман”.³Унинг онасининг биродарлари у ҳақида бу сўзларнинг барчасини Шеқем аҳолисининг қулоғига гапириб бердилар. Уларнинг юраги эса Абумалекга мойил бўлди, зеро улар: “У бизнинг биродаримиз,”- дер эдилар. ⁴Улар унга Баал-беритнинг уйидан етмиш шеқел кумуш бердилар. Абумалек бунга бекорчи ва енгилтак одамларни ёллади. Улар унга эргашдилар.⁵У Ўфраҳга, отасининг уйига келди ва ўзининг биродарларини, Йеруббаалнинг етмиш нафар ўғлини бир тошда қатл этди. Фақатгина Йеруббаалнинг кичик ўғли Йотам омон қолди, чунки у яширинган эди. ⁶Шеқемнинг ҳамма аҳолиси ва Миллонинг бор хонадони йиғилиб бориб, Шеқем ёнидаги эман олдида Абумалекни подшоҳ қилдилар.⁷Буни Йотамга айтиб берганларида, у бориб, Геризим тоғи чўққисига чиқди ва овозини баландлатиб қичқирганича сўзлади: “Менга қулоқ солинглар, эй, Шеқем аҳолиси, шунда Худо сизларга қулоқ солади! ⁸Бир куни дарахтлар ўз устидан подшоҳни мойлаш учун бордилар ва зайтун дарахтига: Бизнинг устимиздан ҳукмронлик қил,- дедилар.⁹Зайтун дарахти уларга: Менинг мойим билан худолар ва одамларни эҳтиром қиладилар. Мен ўзимнинг мойимни қолдириб, дарахтлар устида дайдилик қилиб юриш учун бораманми?- деди. ¹⁰Дарахтлар анжир дарахтига: Келиб, бизнинг устимиздан ҳукмронлик қил,- дедилар. ¹¹Анжир дарахти уларга: Мен ўзимнинг ширинлигим ва яхши ҳосилимни қолдириб, дарахтларнинг устида тентираб юриш учун бораманми?- деди.¹²Дарахтлар узум токига: Келиб, бизнинг устимиздан ҳукмронлик қил,- дедилар. ¹³Узум токи уларга: Мен худолар ва одамларни қувонтирадиган шаробимни қолдириб, дарахтларнинг устида тентираб юриш учун бораманми?- деди. ¹⁴Охири барча дарахтлар тиканакка: Келиб, бизнинг устимиздан ҳукмронлик қил,- дедилар.¹⁵Тиканак дарахтларга: Агар сизлар ҳақиқатан мени устингиздан подшоҳ қилиб қўяётган бўлсангизлар, унда келинглар ва менинг соямда ором олинглар. Агар бундай бўлмаса, унда тиканакдан олов чиқади ва Лебаноннинг кедрларини ёндириб юборади,- деди. ¹⁶Шундай қилиб, қаранглар, Абумалекни подшоҳ қилиб қўйиб, сизлар ҳақиқат бўйича ва тўғри иш қилдингизларми? Йеруббаал ва унинг хонадонига яхши муносабатда бўлдингизларми? Унинг яхши ишига биноан муносабатда бўлдингизларми?¹⁷Сизлар учун менинг отам курашган эди, ўз ҳаётини аямаган ва сизларни мидианликларнинг қўлидан қутқарган эди. ¹⁸Сизлар эса бугун менинг отамнинг хонадонига қарши кўтарилдингизлар ва отамнинг етмиш нафар ўғлини бир тошда қатл этдингизлар. Шеқем аҳолиси устидан эса унинг чўрисининг ўғли Абумалекни подшоҳ қилиб қўйдингизлар, чунки у сизларнинг биродарларингиздир.¹⁹Агар сизлар эндиликда Йеруббаал ва унинг хонадонига ҳақиқат бўйича ва тўғри муносабатда бўлган бўлсангизлар, унда Абумалек учун қувонинглар, у ҳам сизлар учун қувонсин. ²⁰Агар бундай бўлмаса, унда Абумалекдан олов чиқиб, Шеқем аҳолисини ҳамда Миллонинг бор хонадонини ютиб юборсин. Шеқем аҳолисидан ҳамда Миллонинг бор хонадонидан эса олов чиқиб, Абумалекни ютиб юборсин”. ²¹Сўнгра Йотам югуриб, қочиб кетди ва Бейэрга бориб, ўша ерда акаси Абумалекдан яшириниб яшай бошлади.²²Абумалек эса Исроил устидан уч йил подшоҳлик қилди. ²³Худо Абумалек ва Шеқем аҳолиси орасига ёвуз руҳни юборди. Шеқем аҳолиси Абумалекга бўйсунмадилар, ²⁴токи шу йўл билан Йеруббаалнинг етмиш нафар ўғли учун қасос амалга ошсин, уларнинг қони эса уларни ўлдирган бумалекга қарши ҳамда ўз биродарларини ўлдириши учун унинг қўлини мустаҳкамлаган Шеқем аҳолисига қарши бўлсин.²⁵Шеқем аҳолиси тоғларнинг чўққиларида одамларни унга қарши пистирмага қўйдилар, улар эса йўлда уларнинг олдиларидан ўтаётган ҳар бир йўловчини талар эдилар. Бу ҳақида Абумалекга хабар бердилар.²⁶Эбед ўғли Гаҳал ҳам ўз биродарлари билан Шеқемга келиб, Шеқем бўйлаб юрди ва Шеқем аҳолиси унга умид қилдилар. ²⁷Улар далага чиқдилар, ўз узумларини тердилар, уларни исканжада эздилар, байрам қилдилар, ўз худоларининг уйига бордилар, еб-ичдилар ва Абумалекни лаънатладилар.²⁸Шунда Эбед ўғли Гаҳал деди: “Абумалек ким ва Шеқем нимаки, биз унга хизмат қилишимиз керак? У Йеруббаалнинг ўғли эмасми, унинг катта амалдори Зебул эмасми? Яхшиси, Шеқемнинг отаси бўлмиш Ҳамўрнинг авлодларига хизмат қилинглар, унга эса хизмат қилишимиз нима керак? ²⁹Агар бу халқ менинг ҳокимиятим остида бўлганида эди, мен Абумалекни қувиб юборган бўлар эдим”. Абумалекга: “Ўз қўшинингни кўпайтиргин ва чиққин”,- дедилар.³⁰Шаҳарнинг ҳокими Зебул эса Эбед ўғли Гаҳалнинг сўзларини эшитиб, унинг ғазаби алангаланди. ³¹У шумлик қилиб, Абумалекга элчиларни бундай дейиш учун юборди: “Мана, Эбеднинг ўғли Гаҳал ва унинг биродарлари Шеқемга келдилар. Мана, улар шаҳарни сенга қарши қўзғатмоқдалар.³²Шундай қилиб, сен ҳамда сен билан бирга бўлган халқ тунда туринглар ва далага пистирма қўйинглар. ³³Эрталаб, қуёш кўтарилаётганида, тезда туриб, шаҳарга ёпирилгин. У ҳамда у билан бирга бўлган халқ сенинг олдингга чиққанларида, қўлинг нима қила олса, улар билан шуни қилгин”.³⁴Абумалек ҳамда у билан бирга бўлган бор халқ тунда туриб, Шеқем ёнида тўрт гуруҳдан иборат пистирма қўйдилар. ³⁵Эбеднинг ўғли Гаҳал чиқиб, шаҳар дарвозалари ёнида турди. Шунда Абумалек ҳамда у билан бирга бўлган халқ пистирмадан чиқдилар.³⁶Гаҳал халқни кўриб Зебулга: “Мана, тоғнинг чўққисидан халқ тушиб келяпти”,- деди. Зебул эса унга: “Тоғнинг сояси сенга одамлар бўлиб кўриняпти”,- деди. ³⁷Гаҳал яна сўзлаб: “Мана, халқ чўққидан тушиб келяпти ва битта гуруҳ Меонним эмани йўлидан келяпти”,- деди.³⁸Зебул унга: “Сенинг: Абумалек ким бўлибдики, биз унга хизмат қилсак,- деган оғзинг қани? Бу сен менсимаган халқ. Энди чиқиб бориб, улар билан жанг қил”,- деди. ³⁹Шунда Гаҳал Шеқем халқининг олдида бориб, Абумалек билан жанг қилди. ⁴⁰Абумалек уни қувди ва у ундан қочиб кетди. Шаҳарнинг дарвозаларигача эса кўплар ўлиб қуладилар.⁴¹Сўнг Абумалек Арумаҳда қолди. Гаҳал билан унинг биродарлари Шеқемда яшамасликлари учун Зебул уларни қувиб юборди. ⁴²Кейинги куни халқ далага чиқди ва бу ҳақида Абумалекга хабар бердилар. ⁴³У ўз халқини олди ва уларни уч гуруҳга бўлиб, далада пистирма қилди. Сўнг шаҳардан халқ чиққанини кўриб, уларга қарши кўтарилди ва уларни ўлдирди.⁴⁴Абумалек ҳамда у билан бирга бўлган гуруҳлар яқинлашиб, шаҳар дарвозалари олдида турганларида, қолган иккита гуруҳ далада бўлганларнинг ҳаммасига ташландилар ва уларни ўлдирдилар. ⁴⁵Ўша куни Абумалек куни бўйи шаҳарга қарши жанг қилиб, шаҳарни қўлга киритди ва унда бўлган халқни қириб ташлади, шаҳарни вайрон қилиб, унга туз сепди.⁴⁶Бу ҳақида эшитиб, Шеқем минорасида бўлганларнинг барчаси Баал-Беритнинг бутхонаси минорасига кирдилар. ⁴⁷Абумалекга Шеқем минорасида бўлганларнинг барчаси у ерда тўпланганлари ҳақида етказдилар.⁴⁸Шунда Абумалекнинг ўзи ҳамда у билан бирга бўлган бор халқ Тсалмуно тоғига бордилар. Абумалек ўзи билан болта олиб, дарахтларнинг новдаларини кесди, уларни елкаларига қўйди ҳамда ўзи билан бирга бўлган халққа: “Мен нима қилганимни сизлар кўрдингизлар, сизлар ҳам тезда шундай қилинглар”,- деди. ⁴⁹Бор халқнинг ҳар бири новдалар кесиб олди ва Абумалекнинг ортидан бориб, минорага қўйди ҳамда улар билан минорани ёндирди. Шеқем минорасида бўлганларнинг барчаси, мингга яқин эркак ва аёл ўлди.⁵⁰Сўнгра Абумалек Тебезга борди ва Тебезни қамал қилиб, уни қўлга киритди. ⁵¹Шаҳарнинг ўртасида мустаҳкам минора бор эди, эркаклар, аёллар ва шаҳарнинг бор аҳолиси ўша жойга қочиб кетдилар, уни ичкаридан ёпиб олдилар ва миноранинг томига чиқдилар.⁵²Абумалек миноранинг олдига келиб, уни қуршаб олди ва уни ёқиб юбориш учун миноранинг эшикларига яқинлашди. ⁵³Шунда бир аёл тегирмон тошининг бир бўлагини Абумалекнинг бошига ташлади ва унинг бош суягини ёрди. ⁵⁴У шу лаҳзанинг ўзида ўзининг қурол ташувчиси бўлган ўспиринни чақирди ва унга: “Қиличингни чиқаргин ва мени ўлдиргин, токи мен ҳақимда: Уни аёл киши ўлдирди,- дейишмасин”,- деди. Шунда ўз ўспирини унга қилич санчди ва у ўлди.⁵⁵Абумалек ўлганини кўриб, исроилликларнинг барчаси ўз жойига кетди. ⁵⁶Абумалек ўзининг етмиш нафар биродарини ўлдириб отасига қилган ёвузлиги учун Худо унга шундай қаримта берди. ⁵⁷Шеқем аҳолисининг ҳамма ёвузлигини ҳам Худо уларнинг бошларига ўгирди: Йеруббаал ўғли Йотамнинг лаънати уларнинг бошига келди.

Chapter 10

¹Абумалекдан сўнг Исроилни халос қилиш учун Иссохор қабиласидан Додо ўғли Пувваҳнинг ўғли Тўло кўтарилди. У Эфрайимнинг тоғидаги Шамирда истиқомат қилар эди. ²У Исроилда йигирма уч йил ҳакам бўлди ва ўлиб, Шамирда кўмилди.³Ундан кейин Гилъадлик Йаир кўтарилди ва Исроилда йигирма икки йил ҳакам бўлди. ⁴Унинг ўттиз нафар ўғли бор эди. Улар ўттизта ёш эшакда юрар эди. Уларнинг ўттизта шаҳари бор эди. Уларни ҳозирги кунгача Гилъад еридаги Йаир қишлоқлари, деб аташади. ⁵Йаир ўлди ва Камонда дафн этилди.⁶Исроилнинг ўғиллари Раббий нигоҳида ёвуз нарсаларни қилишни давом эттирар эдилар. Улар Баалларга, Аштаротга, Суриянинг худоларига, Сидўннинг худоларига, Мўабнинг худоларига, Аммўннинг худоларига, Пелиштнинг худоларига хизмат қилар эдилар. Раббийни эса улар тарк этдилар ва Унга хизмат қилмадилар. ⁷Шунда Раббийнинг ғазаби Исроилга қарши алангаланди. У уларни пелиштликлар ва аммўнликларнинг қўлларига топширди.⁸Ўша йилдан бошлаб, улар ўн саккиз йил давомида Исроил ўғилларини, яъни Йорданнинг нариги томонида, Гилъаддаги амўрликларнинг ерида яшаган Исроил ўғилларининг барчасини эздилар ва азобладилар. ⁹Охири аммўнликлар Яҳудо, Бенямин ва Эфрайимнинг хонадони билан жанг қилиш учун Йордандан ўтдилар. Исроил ўғиллари ўта сиқилдилар.¹⁰Шунда Исроил ўғиллари Раббийга фарёд қилиб: “Биз Сенинг қаршингда гуноҳ қилдик, чунки ўз Худойимизни тарк этиб, Баалларга хизмат қилдик”,- дедилар. ¹¹Раббий Исроил ўғилларига деди: “Сизларни мисрликлар, амўрликлар, аммўнликлар, пелиштликлар, ¹²сидўнликлар, амолеқликлар, мўабликлар эзган эмас эдими, сизлар эса Менга фарёд қилганларингда, Мен сизларни уларнинг қўлларидан халос қилган эмасмидим?¹³Сизлар эса Мени тарк этдингизлар ва бошқа худоларга хизмат қила бошладингизлар. Шунинг учун Мен сизларни бошқа халос қилмайман. ¹⁴Боринглар, сизлар танлаган худоларингизга фарёд қилинглар, сизларнинг эзилган вақтларингизда улар сизларни халос қилсинлар”.¹⁵Исроил ўғиллари эса Худога дедилар: “Биз гуноҳ қилдик. Биз билан нима истасанг, шуни қилгин. Фақатгина бу кун бизни халос қилгин”. ¹⁶Улар бошқа худоларни ўзларидан рад қилдилар ва Раббийга хизмат қила бошладилар. Унинг жони эса Исроилнинг азобига чидаб тура олмади.¹⁷Аммўнликлар йиғилиб, Гилъадда қароргоҳ қуриб жойлашдилар. Исроил ўғиллари ҳам йиғилдилар ва Миспаҳда қароргоҳ қурдилар. ¹⁸Халқ ва Гилъаднинг ҳокимлари бир-бирларига: “Ким аммўнликларга қарши жангни бошласа, ўша Гилъаднинг бор аҳолисининг бошлиғи бўлади”,- дейишди.

Chapter 11

¹Гилъадлик Йефтаҳ жасур одам эди. Йефтаҳ фоҳишанинг ўғли бўлиб, Гилъаддан туғилган эди. ²Гилъаднинг хотини унга ўғиллар туғиб берди. Хотинининг ўғиллари кучга тўлгач, улар Йефтаҳга: “Сен бизнинг отамизнинг уйида меросхўр эмассан, чунки сен ўзга аёлнинг ўғлисан”,- деб уни қувиб юбордилар. ³Йефтаҳ ўзининг биродарларидан қочиб кетиб, Тоб ерида яшай бошлади. Йефтаҳнинг олдига эса бекорчи одамлар тўпланиб, у билан чиқиша бошладилар.⁴Бир оз вақтдан сўнг аммўнликлар Исроилга қарши жанг қилдилар. ⁵Аммўнликлар исроилликлар билан жанг қилаётган пайтда Гилъаднинг оқсоқоллари Йефтаҳни Тоб еридан олиб кетиш учун келдилар. ⁶Улар Йефтаҳга: “Кел, бизнинг сардоримиз бўлгин ва аммўнликлар билан жанг қиламиз”,- дедилар.⁷Йефтаҳ Гилъаднинг оқсоқолларига: “Мендан нафратланган ва мени отамнинг уйидан ҳайдаб юборган сизлар эмасми? Нима учун энди кулфатда қолганларингизда, менинг олдимга келдингизлар?”- деди. ⁸Гилъаднинг оқсоқоллари Йефтаҳга: “Сен бизлар билан боришинг, аммўнликлар билан жанг қилишинг ва Гилъаднинг бор аҳолиси устидан бошлиқ бўлишинг учун биз энди сенинг олдингга келдик”,- дедилар.⁹Йефтаҳ Гилъаднинг оқсоқолларига: “Агар сизлар мени аммўнликлар билан жанг қилиш учун қайтариб олиб борсангизлар ва Раббий уларни менинг қўлимга топширса, мен сизларда бошлиқ бўлиб қоламанми?”- деди. ¹⁰Гилъаднинг оқсоқоллари Йефтаҳга: “Раббий бизнинг орамизда гувоҳ бўлсинки, биз сенинг сўзинг бўйича қиламиз”,- дедилар. ¹¹Шунда Йефтаҳ Гилъаднинг оқсоқоллари билан бирга борди ва халқ уни ўзининг устидан бошлиқ ҳамда ҳоким қилиб қўйди. Йефтаҳ эса бу сўзларнинг барчасини Миспаҳда Раббий юзи қаршисида айтди.¹²Йефтаҳ аммўнликларнинг подшоҳига элчи юбориб: “Мен билан нима ишинг борки, сен менинг еримга мен билан жанг қилгани келдинг?”- деди. ¹³Аммўнликларнинг подшоҳи Йефтаҳнинг элчиларига: “Исроил Мисрдан келаётганида, Арнондан Йаббоқ ва Йордангача менинг еримни олиб қўйди. Шунинг учун уларни тинчлик билан қайтариб бер”,- деди.¹⁴Аммо Йефтаҳ иккинчи марта аммўнликларнинг подшоҳига элчиларни ¹⁵унга бундай дейиш учун юборди: “Исроил Мўабнинг ерини ва Аммўннинг ерини олган эмас, ¹⁶чунки улар Мисрдан келаётганларида, Исроил саҳро орқали Қизил денгизга ва Қадешга келди.¹⁷Ўша ердан Исроил Эдўм подшоҳига: Сенинг ерингдан ўтишимга рухсат бергин, деб айтиш учун элчиларни юборди. Лекин Эдўмнинг подшоҳи қулоқ солмади. У Мўабнинг подшоҳига ҳам юборди, лекин у ҳам рози бўлмади. Шунинг учун Исроил Қадешда қолди. ¹⁸У саҳро орқали кетиб, Эдўм ерини ҳамда Мўаб ерини четлаб ўтди. Мўаб ерининг шарқий ҳудудига келиб, Арнондан нарида қароргоҳ қуриб жойлашди. Лекин Мўабнинг чегарасига кирмади, чунки Арнон Мўабнинг чегарасидир.¹⁹Ўша пайтда Исроил амўрликларнинг подшоҳи, Ҳешбоннинг подшоҳи Сихонга элчиларни юбориб, унга: Сенинг ерингдан ўз жойимизга ўтишимизга рухсат бергин, деб айтди. ²⁰Лекин Сихон Исроилни ўз ҳудудидан ўтишига рози бўлмади ва Сихон ўзининг бор халқини йиғиб, Йаҳазда қароргоҳ қуриб жойлашди ҳамда Исроил билан жанг қилди.²¹Исроилнинг Раббий Худоси эса Сихонни ҳамда унинг бор халқини Исроилнинг қўлига топширди ва улар уларни тор-мор этдилар. Шунинг учун Исроил ўша ерда яшайдиган амўрликларнинг ҳамма ерларини мерос қилиб олди. ²²Улар Арнондан Йаббоққача ва саҳродан Йордангача амўрликларнинг ҳамма ҳудудларини мерос қилиб олдилар.²³Шундай қилиб, Исроилнинг Раббий Худоси Ўз халқи Исроилнинг юзи олдидан амўрликларни қувиб юборди. Сен эса унинг меросини олмоқчимисан? ²⁴Сенинг худойинг Қемош сенга берганига сен эга эмасмисан? Биз ҳам бизнинг Раббий Худойимиз бизга мерос қилиб берган нарсаларнинг ҳаммасига эгамиз. ²⁵Ахир сен Мўаб подшоҳи Зиппор ўғли Балакдан яхшимисан? У Исроил билан баҳслашдими ёки у билан жанг қилдими?²⁶Исроил Ҳешбонда ва унинг қишлоқларида, Ароэрда ва унинг қишлоқларида ҳамда Арнон яқинидаги барча шаҳарларда аллақачон уч юз йилдан буён яшамоқда. Нима учун сизлар уни ўша вақтларда тортиб олмадингизлар? ²⁷Мен эса сенинг қаршингда айбдор эмасман ва сен менга қарши уруш қилиб менга ёвузлик қиляпсан. Ҳакам Раббий бугун Исроил ўғиллари ва Аммўн ўғиллари орасида ҳакам бўлсин!” ²⁸Лекин аммўнликларнинг подшоҳи Йефтаҳнинг унга айтиб юборган сўзларига қулоқ солмади.²⁹Раббийнинг Руҳи Йефтаҳга тушди. У Гилъадга ва Манашеҳга бориб, Гилъадга тегишли Миспаҳдан ўтиб, Гилъадга тегишли Миспаҳдан аммўнликларнинг олдига борди. ³⁰Йефтаҳ Раббийга назр атаб деди: “Агар Сен аммўнликларни менинг қўлимга топширсанг, ³¹шунда мен аммўнликларнинг олдидан тинчлик билан қайтганимда, менинг уйимнинг дарвозасидан менга нима пешвоз чиқса, Раббийга тегишли бўлади ва шуни тамоман ёндириш қурбонлигига келтираман”.³²Йефтаҳ аммўнликлар билан жанг қилиш учун уларнинг олдига келди ва Раббий уларни унинг қўлига топширди. ³³У уларни жуда буюк қирғин билан Ароэрдан Миннитгача йигирмата шаҳарни ва ҳатто Абел-Керамимгача қириб ташлади ва Аммўн ўғиллари Исроил ўғиллари қаршисида бўйсундилар.³⁴Йефтаҳ Миспаҳдаги ўз уйига келганида, мана, унинг қизи доиралар ва рақслар билан унга пешвоз чиқди. У унинг ягона қизи бўлиб, унинг бошқа ўғли ҳам, қизи ҳам йўқ эди. ³⁵У уни кўрганида, ўз кийимини йиртиб юбориб: “Эҳ, қизгинам! Сен мени қулатдинг. Сен ҳам менинг тинчлигимни бузувчилар қаторидасан. Мен сен ҳақингда Раббий қаршисида оғзимни очдим ва ундан кеча олмайман”,- деди.³⁶У унга: “Менинг отам! Сиз Раббий қаршисида оғзингизни очдингиз. Раббий сиз орқали сизнинг душманларингиз бўлган аммўнликлардан қасд олган пайтда оғзингиз нимани айтган бўлса, мен билан шуни қилинг”,- деди. ³⁷У отасига яна: “Менга фақат шундай қилинг: мени икки ойга қўйиб юборинг. Мен бориб, тоққа чиқаман ва дугоналарим билан бокиралигим учун йиғи қиламан”,- деди.³⁸У: “Боргин”,- деди. У уни икки ойга қўйиб юборди. У дугоналари билан бирга борди ва тоғда ўзининг бокиралиги учун йиғи қилди. ³⁹Икки ой ўтганидан сўнг у отасининг олдига қайтиб келди. Йефтаҳ эса ўзи берган назрни унинг устидан амалга оширди ва у эр билан муносабатда бўлмади. Шунда Исроилда шундай удум пайдо бўлди – ⁴⁰Исроилнинг қизлари ҳар йили Гилъадлик Йефтаҳнинг қизи учун йиғи қилишга йилида тўрт кун тоққа борар эдилар.

Chapter 12

¹Эфрайимнинг эркаклари йиғилиб, Зафондан ўтдилар ва Йефтаҳга: “Нима учун сен Аммўн ўғиллари билан жанг қилгани бординг, бизни эса сен билан боришга чақирмадинг? Биз сенинг уйингни сен билан бирга ёндириб юборамиз”,- дедилар. ²Йефтаҳ уларга деди: “Мен ва менинг халқим аммўнликлар билан қаттиқ баҳслашаётган эдик. Мен сизларни чақирдим, лекин сизлар мени уларнинг қўлидан халос қилмадингизлар.³Сизлар мени халос қилмаётганларингизни кўриб, мен ўз ҳаётимни хавф остига қўйдим ва аммўнликларга қарши бордим, шунда Раббий уларни менинг қўлимга топширди. Нима учун энди сизлар мен билан жанг қилгани келдингизлар?” ⁴Йефтаҳ Гилъаднинг ҳамма аҳолисини йиғди ва эфрайимликлар билан жанг қилди. Гилъаднинг аҳолиси эса: Сизлар – Эфрайимнинг қочқинларисизлар, Гилъад эса Эфрайим ва Манашеҳ орасида, деб эфрайимликларни тор-мор келтирдилар.⁵Гилъадликлар Йорданнинг кечувини эфрайимликлардан тортиб олдилар. Омон қолган эфрайимликлардан кимдир: “Менинг кечиб ўтишимга рухсат беринглар”,- деса, Гилъаднинг аҳолиси унга: “Сен эфрайимлик эмасмисан?”- дер эди. У: “Йўқ”,- деб жавоб берса, ⁶улар унга: “Шибболет дегин,”- дейишар эди, у эса: “Сибболет,”- дер эди ва тўғри талаффуз қила олмас эди. Шунда улар, уни қўлга олиб, Йорданнинг кечувида қатл қилар эдилар. Ўша пайтда эфрайимликлардан қирқ икки минг киши қулади.⁷Йефтаҳ Исроилда олти йил ҳакамлик қилди. Сўнг гилъадлик Йефтаҳ вафот этиб, Гилъаднинг шаҳарларидан бирида дафн этилди.⁸Ундан кейин бейт-леҳемлик Ибзан Исроилда ҳакам бўлди. ⁹Унинг ўттиз нафар ўғли бор эди. У ўттиз нафар қизини уйидан турмушга чиқариб юборди, ўттиз нафар қизни эса ташқаридан ўғилларига хотинликка олди. У Исроилда етти йил ҳакам бўлди.¹⁰Сўнгра Ибзан вафот этди ва Бейт-Леҳемда дафн этилди. ¹¹Ундан кейин Забулун қабиласидан бўлган Элон Исроилда ҳакам бўлди ва Исроилни ўн йил ҳукм қилди. ¹²Сўнгра Элон вафот этди ва Забулун еридаги Ойжавлонда дафн этилди.¹³Ундан кейин пиратонлик Хиллелнинг ўғли Абдон Исроилда ҳакам бўлди. ¹⁴Унинг қирқ нафар ўғли ва ўттиз нафар набираси бор эди, улар етмишта ёш эшакда юрар эди. У Исроилни саккиз йил ҳукм қилди. ¹⁵Сўнг пиратонлик Хиллелнинг ўғли Абдон вафот этди ва Амалеқ тоғидаги, Эфрайимнинг еридаги Пиратонда дафн этилди.

Chapter 13

¹Исроилнинг ўғиллари Раббийнинг нигоҳида ёвуз нарсаларни қилишда давом этар эдилар ва Раббий уларни қирқ йилга пелиштликларнинг қўлига топширди. ²Ўша вақтда Маноаҳ деган, Дан қабиласидан бўлган зораҳлик киши бор эди. Унинг хотини бепушт бўлиб, бола туғмас эди.³Раббийнинг фариштаси аёлнинг олдига келиб деди: “Мана, сен бепуштсан ва бола туғмаяпсан. Лекин ҳомиладор бўласан ва ўғил туғасан. ⁴Шунинг учун эҳтиёт бўл! Шароб ва кучли ичимлик ичма ва ҳеч қандай нопок нарса ема. ⁵Чунки, мана, сен ҳомиладор бўласан ва ўғил туғасан, унинг бошига устара тегмайди, зеро она қорниданоқ гўдак Худонинг назорийи бўлади ва у Исроилни пелиштликларнинг қўлидан қутқаришни бошлайди”.⁶Аёл келиб, эрига деди: “Худонинг кишиси менинг олдимга келди. Унинг кўриниши Худонинг фариштасининг кўриниши каби жуда табаррук эди. Мен ундан қаердан эканини сўрамадим, у ҳам менга ўз исмини айтмади. ⁷У менга: Мана, сен ҳомиладор бўлиб, ўғил туғасан. Шунинг учун шароб ва кучли ичимлик ичма, бирор ҳаром нарса ҳам ема, чунки гўдак она қорниданоқ то ўлиш кунигача Худонинг назорийи бўлади, деб айтди”.⁸Шунда Маноаҳ Раббийга ибодат қилиб: “Ё, Раббий! Сен юборган Худонинг кишиси бизнинг олдимизга яна келсин ва туғилиши керак бўлган гўдакка нима қилишимиз кераклигини бизга ўргатсин”,- деди. ⁹Худо Маноаҳнинг овозини эшитди. У далада бўлганида, Худонинг фариштаси аёлнинг олдига яна келди. Унинг эри Маноаҳ эса у билан эмас эди.¹⁰Аёл шу лаҳзада югуриб борди ва эрига хабар бериб, унга деди: “Мана, ўша пайтда олдимга келган одам менга намоён бўлди”. ¹¹Маноаҳ ўрнидан туриб, хотини билан борди ва ўша одамнинг олдига келиб унга: “Бу аёл билан суҳбатлашган одам сенми?”- деди. Фаришта: “Мен”,- деди.¹²Маноаҳ: “Агар сенинг сўзинг амалга ошса, биз бу гўдак билан қандай муносабатда бўлайлик ва унга нима қилайлик?”- деди. ¹³Худонинг фариштаси Маноаҳга деди: “Мен аёлга айтган нарсаларнинг ҳаммасидан у ўзини асрасин. ¹⁴Узум ҳосилидан бўлган ҳеч нимани емасин, шароб ва кучли ичимлик ичмасин, ҳеч қандай нопок нарса емасин ва мен унга буюрганларимнинг барчасига амал қилсин”.¹⁵Шунда Маноаҳ Раббийнинг фариштасига: “Илтимос, биз сен учун улоқчани тайёрлаганимизча, сени ушлаб туришимизга ижозат бергин”,- деди. ¹⁶Раббийнинг фариштаси Маноаҳга: “Сен мени ушлаб турсанг ҳам, мен сенинг нонингдан емайман. Агар Раббийга тамоман ёндириш қурбонлиги келтирмоқчи бўлсанг, унда келтиргин”,- деди. Маноаҳ бу Раббийнинг фариштаси эканини билмас эди.¹⁷Маноаҳ Раббийнинг фариштасига: “Сенинг исминг нима, токи сенинг сўзинг амалга ошганида, биз сени шарафлайлик?”- деди. ¹⁸Раббийнинг фариштаси унга: “Нима учун сен менинг исмимни сўряпсан? У ғаройиб”,- деди.¹⁹Сўнг Маноаҳ улоқча ва нон бағишлови олиб, тош устида Раббийга қурбон қилди. У эса мўъжиза қилди ва буни Маноаҳ ҳамда унинг хотини кўрдилар. ²⁰Олов қурбонгоҳдан самога кўтарила бошлаганида, Раббийнинг фариштаси қурбонгоҳнинг оловида кўтарилиб кетди. Буни кўриб, Маноаҳ ва унинг хотини ерга юз тубан йиқилдилар.²¹Раббийнинг фариштаси Маноаҳга ва унинг хотинига кўринмай қолди. Шунда Маноаҳ бу ― Раббийнинг фариштаси эканини билиб олди. ²²Маноаҳ хотинига: “Бизлар аниқ ўламиз, чунки бизлар Худони кўрдик”,- деди.²³Хотини унга: “Агар Раббий бизларни ўлдирмоқчи бўлса, унда бизнинг қўлимиздан тамоман ёндириш қурбонлиги ва нон бағишловини қабул қилмаган бўлар эди, буларнинг ҳаммасини кўрсатмаган бўлар эди ва буларнинг ҳаммасини бизга очмаган бўлар эди”- деди.²⁴Аёл ўғил туғди ва уни Шимшўн, деб атади. Гўдак ўса бошлади ва Раббий уни дуо қилар эди. ²⁵Ўшанда Раббийнинг Руҳи Зораҳ ва Эштаол орасидаги Даннинг қароргоҳида унинг ичида ҳаракат қила бошлади.

Chapter 14

¹Шимшўн Тимнаҳга борди ва Тимнаҳда пелиштликларнинг қизларидан бир аёлни кўриб қолди. ²У бориб, ўзининг ота-онасига маълум қилиб: “Мен Тимнаҳда пелиштликларнинг қизларидан бир аёлни кўриб қолдим. Уни менга хотинликка олиб беринглар”,- деди.³Унинг ота-онаси унга: “Ахир сенинг биродарларингнинг қизлари орасида ва бутун халқимизда аёл йўқмики, сен хатнасиз пелиштликлардан хотин олгани боряпсан?”- деди. Шимшўн отасига: “Менга ўшани олиб беринг, чунки у менга ёқиб қолди”,- деди. ⁴Унинг ота-онаси эса бу Раббийдан эканини ва у пелиштликлардан қасд олиш имконини излаётганини билмас эдилар. Ўша вақтда пелиштликлар исроилликлар устидан ҳукмронлик қилар эдилар.⁵Шимшўн ўз ота-онаси билан бирга Тимнаҳга борди. У Тимнаҳнинг узумзорларига яқинлашаётганларида, мана, ёш шер ўкириб, унинг олдига кела бошлади. ⁶Унга Раббийнинг Руҳи тушди ва у шерни улоқчани ёриб ташлагандек ёриб ташлади. Унинг қўлида эса ҳеч нима йўқ эди. У нима қилганини ота-онасига айтмади.⁷У келиб, аёл билан суҳбатлашди ва у унга ёқиб қолди. ⁸Бир неча кундан сўнг, уни олиш учун у яна борди ва шернинг мурдасини кўриш учун кирди. Мана, шернинг мурдасида асал арилар тўдаси ва асал бор эди. ⁹У уни қўлига олди ва йўл бўйи еб кетди. У ўз ота-онасининг олдиларига келганида, уларга ҳам берди ва улар ҳам едилар. Лекин бу асални шернинг мурдасидан олганини уларга айтмади.¹⁰Сўнг унинг отаси аёлнинг олдига келди ва одатда куёвлар қиладиганидек, Шимшўн у ерда зиёфат қилиб берди. ¹¹Уни у ерда кўрганларида, унинг ёнида бўлишлари учун ўттиз нафар куёв жўра танладилар.¹²Шимшўн уларга деди: “Мен сизларга топишмоқ айтаман. Агар сизлар уни зиёфатнинг етти куни ичида топсангизлар ва тўғри топсангизлар, мен сизларга ўттизта садин ва ўттиз жуфт кийим бераман. ¹³Агар топа олмасангизлар, унда сизлар менга ўттизта садин ва ўттиз жуфт кийим берасизлар”. Улар унга: “Айтгин топишмоғингни, қулоқ соламиз”,- дедилар.¹⁴У уларга: “Ейдигандан ейиладиган нарса чиқди ва кучлидан ширин нарса чиқди”,- деди. Улар уч кун давомида топишмоқни топа олмадилар.¹⁵Еттинчи куни улар Шимшўннинг хотинига: “Эрингни гапга сол, у бизга топишмоқнинг жавобини айтсин. Акс ҳолда, биз сени ҳам, отангнинг уйини ҳам оловда ёндириб юборамиз. Ахир сизлар бизни талон-тарож қилиш учун чақирдингизми?”- дейишди.¹⁶Шимшўннинг хотини унинг қаршисида йиғлаб: “Сен мендан нафратланасан ва мени севмайсан. Сен менинг халқимнинг ўғилларига топишмоқ айтдинг, менга эса унинг жавобини айтмаяпсан”,- деди. У: “Мен уни ота-онамга айтган эмасман, сенга айтаманми?”- деди унга. ¹⁷Уларнинг зиёфатлари давом этаётган етти кун давомида у унинг олдида йиғлади. Охири, еттинчи куни у унга жавобини айтди, чунки у жуда ўтиниб сўрар эди.У эса халқининг ўғилларига топишмоқнинг жавобини айтди.¹⁸Еттинчи куни қуёш ботишигача шаҳарнинг одамлари унга: “Нима асалдан ширинроқ ва шердан кучлироқ?!”- дедилар. У эса: “Агар сизлар менинг бузоғим билан ер ҳайдамаганларингизда эди, менинг топишмоғимни топа олмаган бўлар эдингизлар”,- деди.¹⁹Унга Раббийнинг Руҳи тушди ва у Ашқалонга тушиб борди, у ерда ўттиз кишини ўлдириб, уларнинг кийимларини ечиб олди ва жуфт кийимларни топишмоқни топганларга берди. Унинг ғазаби алангаланди ва ўзининг отасининг уйига кетди. ²⁰Шимшўннинг хотини эса унинг ёнида жўра сифатида турган куёв жўрага турмушга чиқди.

Chapter 15

¹Бир неча кундан сўнг, буғдой йиғим-терими вақтида, Шимшўн хотинининг олдига келди ва ўзи билан бирга улоқчани олиб келди. У: “Хотинимнинг олдига ётоққа кираман”, деганида, қизнинг отаси уни киргани қўймади. ²Унинг отаси: “Сен ундан нафратландинг, деб ўйладим, шунинг учун уни дўстингга хотинликка бердим. Мана, унинг кичик синглиси ундан чиройлироқ, унинг ўрнига синглисини олгин”,- деди.³Лекин Шимшўн уларга: “Энди агар мен пелиштликларга ёмонлик қилсам, уларнинг олдида айбсиз бўламан”,- деди. ⁴Шимшўн бориб, уч юзта тулкини тутди, машъаллар олди, тулкиларнинг думларини думларига тугди ва иккита думнинг орасига биттадан машъал боғлади.⁵Сўнг машъалларни ёқиб, уларни пелиштликларнинг ғалласига қўйиб юборди ва ғаллани ҳам, ўрилмаган донни ҳам, узум боғларини ҳам, зайтун боғларини ҳам ёқиб юборди. ⁶Пелиштликлар: “Ким буни қилди?”- дедилар. “Шимшўн, Тимнатнинг куёви, чунки у унинг хотинини олиб, унинг дўстига берди”,- дейишди. Шунда пелиштликлар бориб, аёл ва унинг отасини оловда ёндирдилар.⁷Шимшўн уларга: “Сизлар шундай қилган бўлсангизлар ҳам, мен сизларнинг ўзларингиздан қасд оламан, фақат шундан кейин тинчланаман”,- деди. ⁸У уларнинг болдирлари ва сонларини синдирди. Сўнг бориб, Этам қоясининг дарасида яшай бошлади.⁹Пелиштликлар бориб, Яҳудияда қароргоҳ қурдилар ва Леҳигача чўзилиб кетдилар. ¹⁰Яҳудиянинг одамлари: “Нима учун бизга қарши кўтарилдингизлар?”- дедилар. Улар эса: “Биз Шимшўнни боғлаб олиб кетиш учун келдик, токи у бизни нима қилган бўлса, биз уни шундай қилайлик”,- дедилар.¹¹Шунда Яҳудиядан уч мингта одам Этам қояси дарасига бориб, Шимшўнга: “Пелиштликлар бизнинг устимиздан ҳукм сураётганларини сен билмайсанми? Сен бизга нима қилдинг?”- дедилар. У эса: “Улар менга нима қилган бўлсалар, мен ҳам уларга шуни қилдим”,- деди уларга.¹²Улар унга: “Биз сени пелиштликларнинг қўлларига топшириш учун боғлашга келдик”,- дедилар. Шимшўн уларга: “Мени ўлдирмасликларинг ҳақида қасам ичинглар”,- деди. ¹³Улар унга: “Йўқ, биз сени фақатгина боғлаб, уларнинг қўлига топширамиз, лекин ўлдирмаймиз”,- дедилар. Уни иккита янги арқон билан боғладилар ва дарадан олиб чиқдилар.¹⁴Улар Леҳига келганларида, пелиштликлар Шимшўнни қичқириқлар билан қарши олдилар. Раббийнинг Руҳи эса унга тушди ва унинг қўлларидаги арқонлар ёниб битган зиғир каби бўлиб қолди ва унинг қўлларининг банди тушиб кетди.¹⁵У эшакнинг янги жағини топиб, қўлини чўзди уни олиб, у билан мингта одамни ўлдирди. ¹⁶Шимшўн: “Эшакнинг жағи билан оломонни, иккита оломонни, эшакнинг жағи билан мингта одамни ўлдирдим”,- деди.¹⁷Шундай деб, жағ суягини қўлидан ташлаб юборди ва у жойни Рамаф-Леҳи, деб атади. ¹⁸Сўнг кучли чанқоқлик ҳис қилиб, Раббийга фарёд қилди ва деди: “Сен Ўз қулингнинг қўли орқали мана шу буюк нажотни амалга оширдинг, энди эса мен чанқоқликдан ўламан ва хатнасизларнинг қўлига тушаман”.¹⁹Худо Леҳида чуқур қазиди ва ундан сув оқиб чиқди. У тўйиб сув ичди ва унинг руҳи ўзига қайтиб, у жонланди. Шунинг учун Леҳидаги у жой Эн-Ҳаккорэй (“Фарёд қилувчининг булоғи”), деб аталган эди. Бу эса ҳозирги кунларгача шундайдир. ²⁰У пелиштликларнинг кунларида Исроил устидан йигирма йил ҳакамлик қилди.

Chapter 16

¹Бир куни Шимшўн Ғазога келди ва у ерда фоҳишани кўриб, унинг олдига кирди. ²Ғазонинг аҳолисига: “Шимшўн бу ерга келди”,- дейишди. Улар айланиб юрдилар ва уни туни билан шаҳарнинг дарвозасида қўриқлаб: “Тонг отгунича кутиб турамиз ва уни ўлдирамиз”,- деб айтиб, туни билан писиниб ўтирдилар.³Шимшўн эса ярим тунгача ухлади. Ярим тунда туриб, шаҳар дарвозаси эшикларини иккала роми билан қўпориб олди, уларни тамбаси билан бирга кўтарди, елкасига қўйиб, Хеброн йўлидаги тоғнинг чўққисига олиб кетди.⁴Шундан сўнг, у Сореқ водийсида яшайдиган бир аёлни севиб қолди. Унинг исми Далила эди. ⁵Пелиштликларнинг ҳокимлари унинг олдига келишди ва унга: “Уни аврагин ва унинг буюк кучи нимада эканини, уни боғлаб, бўйсундиришимиз учун уни қандай енгишимиз мумкинлигини билиб бергин. Биз эса сенга бу учун ҳар биримиз бир минг юз шеқел кумушдан берамиз”,- дедилар.⁶Далила Шимшўнга: “Менга айтгин, сенинг буюк кучинг нимада ва сени бўйсундириш учун нима билан боғлаш керак?”- деди. ⁷Шимшўн унга: “Агар мени камоннинг еттита қуритилмаган ҳўл ипи билан боғласалар, шунда мен кучсиз бўламан ва ҳамма одамлар каби бўлиб қоламан”,- деди.⁸Шунда пелиштликларнинг ҳокимлари камоннинг ҳали қуримаган еттита ҳўл ипини олиб, Далилага келдилар ва у Шимшўнни булар билан боғлади. ⁹Бу вақтда улардан бири унинг ётоқхонасида яшириниб ўтирган эди. Далила Шимшўнга: “Шимшўн! Пелиштликлар сенинг олдингга келяптилар”,- деди. У каноп ипига олов текканида уни узиб юборганидек, арқонларни узиб ташлади. Унинг кучи нимадалигини эса била олишмаган эди.¹⁰Далила Шимшўнга: “Мана, сен мени алдадинг ва менга ёлғон гапирдинг. Менга ҳозироқ айтгин, сени нима билан боғлаш керак?”- деди. ¹¹У эса: “Агар мени ҳали ишлатилмаган янги арқонлар билан боғласалар, шунда мен кучсиз бўламан ва ҳамма одамлар каби бўлиб қоламан”,- деди унга. ¹²Далила янги арқонларни олиб, уни боғлади ва унга: “Шимшўн! Пелиштликлар сенинг олдингга келяптилар”,- деди. Бу вақтда улардан бири ётоқҳонада яшириниб ўтирган эди. У ип каби буларни қўлларидан узиб ташлади.¹³Далила Шимшўнга: “Сен мени ҳалигача алдаяпсан ва менга ёлғон сўзлаяпсан. Менга айтгин, сени нима билан боғлаш керак?”- деди. У эса: “Агар сен менинг бошимдаги сочимнинг еттита кокилини матога тиксанг ва уни мих билан тўқиш тахтасига қоқиб қўйсанг, мени боғлай оласан”,- деди унга. ¹⁴У уларни тўқиш тахтасига қоқиб қўйди ва унга: “Шимшўн! Пелиштликлар сенинг олдингга келяптилар”,- деди. У уйқусидан уйғонди ва тўқув тахтасини мато билан бирга суғуриб олди.¹⁵Далила унга: “Қандай қилиб сен менга: Сени севаман, дейсан, юрагинг эса мен билан бирга эмас? Мана, сен мени уч марта алдадинг ва буюк кучинг нимада эканини айтмадинг”,- деди. ¹⁶У гаплари билан ҳар куни уни эзавергани ва уни қийнагани учун унинг жони ўлим қадар азобланди.¹⁷У унга бор юрагини очди ва унга: “Менинг бошимга устара теккан эмас, чунки мен онамнинг қорниданоқ Худонинг назорийиман. Агар менинг сочим қириб олинса, менинг кучим мени тарк этади, мен кучсиз бўламан ва бошқа одамлар каби бўлиб қоламан”,- деди.¹⁸У юрагини унга тўлиқ очганини кўриб, Далила одам юбориб, Пелишт ҳокимларини чақирди ва деди: “Энди келинглар, у менга бор юрагини очди”. Пелишт ҳокимлари унинг олдига қўлларида кумуш олиб келдилар. ¹⁹Далила уни тиззаларида ухлатди ва одамни чақириб, унинг бошидаги еттита кокилини қириб олишни буюрди. Шунда у кучсизлана бошлади ва уни кучи тарк этди.²⁰Далила: “Шимшўн! Пелиштликлар сенинг олдингга келяптилар”,- деди. У уйқусидан уйғонди ва деди: “Олдингидек кетаман ва қутилиб қоламан”. Лекин Раббий уни тарк этганини билмас эди. ²¹Пелиштликлар уни қўлга олдилар.Унинг кўзларини ўйиб олдилар. Уни Ғазога олиб келиб, уни иккита мис занжир билан кишанладилар. У маҳбусларнинг уйида сомон янча бошлади. ²²Бу орада, унинг сочи қириб олинганидан сўнг унинг сочлари яна ўса бошлади.²³Пелишт ҳокимлари ўз худолари Дагонга буюк қурбонлик келтириш ва шодланиш учун йиғилдилар ва дедилар: “Бизнинг худойимиз душманимиз Шимшўнни қўлимизга топширди”. ²⁴Шунингдек, халқ ҳам уни кўриб: “Бизнинг кўпчилигимизни ўлдирган, еримизни вайрон қилган бизнинг душманимизни худойимиз қўлимизга топширди”,- деб ўз худоларини шарафлар эди.²⁵Уларнинг юраклари шодланганида, улар: “Шимшўнни чақиринглар. У бизни кулдирсин”,- дедилар. Шимшўнни маҳбуслар уйидан чақириб келдилар, у уларни кулдирар эди ва уни икки устун орасига қўйдилар. ²⁶Шимшўн уни етаклаб юрган ўсмирга: “Мени уйни тутиб турган устунларга яқин олиб боргин, мен уларни пайпаслаб кўрай ва уларга суянай”,- деди.²⁷Уй эса эркак ва аёлларга тўла эди. Пелиштликларнинг барча ҳокимлари ўша жойда эдилар, уларни кулдираётган Шимшўнни томоша қилаётган томдаги эркак ва хотинларнинг сони уч минг киши эди.²⁸Шимшўн Раббийга фарёд қилиб деди: “Ё, Раббий Худо! Мени ёдга олиб, фақатгина ҳозир учун мени қувватлагин, ё, Раббий, токи мен пелиштликлардан кўзларим учун биратўла қасдимни олайин!” ²⁹Шимшўн уйни суяб турган ва уй устида турган ўртадаги иккита устунни бирини ўнг қўли, иккинчисини чап қўли билан ўрнидан қўзғатди.³⁰Сўнг Шимшўн: “Пелиштликлар билан ўлгин, эй, менинг жоним!”- деди. У бор кучи билан суянди, уй эса ҳокимлар ва ичидаги ҳамма одамларнинг устига қулади. Шимшўн ўлаётганида, ўлдирганларининг сони тириклигида ўлдирганларидан ошиқ эди. ³¹Унинг биродарлари, унинг отасининг бутун хонадони келиб, уни олиб кетдилар. Сўнг уни Зораҳ ва Эштаол оралиғида, отаси Маноаҳнинг қабристонига кўмдилар. У Исроилда йигирма йил ҳакам бўлди.

Chapter 17

¹Эфрайим тоғида Микаҳ исмли киши бор эди. ²У ўз онасига: “Сендаги йўқолган ва сен менинг олдимда ўғрини лаънатлаган бир минг юз шеқел кумуш менда. Мен уни олдим”,- деди. Унинг онаси эса: “Менинг ўғлим, Раббий сени дуо қилсин”,- деди.³У бир минг юз шеқел кумушни онасига қайтариб берди. Унга онаси: “Ўйма ва қуйма бут ясаш мақсадида мен бу кумушни ўғлимга ўзимдан Раббийга бағишладим. Шунинг учун буни сенга беряпман”. ⁴Лекин у онасининг кумушини қайтариб берди. Унинг онаси икки юз шеқел кумушни олиб, уларни эритувчига берди. У улардан ўйма ва қуйма бут ясади. Улар Микаҳнинг уйида турар эди.⁵Шу тариқа, Микаҳда саждагоҳ бор эди. У эфод ва бир санам ясаб, ўз ўғилларидан бирини руҳоний бўлиши учун бағишлади. ⁶Ўша кунларда Исроилда подшоҳ йўқ эди. Ҳар бир киши нима унга тўғри туюлса, шуни қилар эди.⁷Яҳудиянинг Бейт-Леҳем шаҳридан, Яҳудо қабиласидан бўлган бир левит йигит ўша ерда яшар эди. ⁸Бу одам қаер яшашга тўғри келса яшаб кўриш учун Яҳудиянинг Бейт-Леҳем шаҳридан кетди. У йўлга чиқиб, Эфрайим тоғига, Микаҳнинг уйига келди. ⁹Микаҳ унга: “Сен қаердан келяпсан?”- деди. У: “Мен Яҳудиянинг Бейт-Леҳем шаҳридан бўлган левитман, қаер яшашга тўғри келса яшаб кўриш учун кетяпман”,- деди унга.¹⁰Микаҳ унга: “Меникида қол, менга ота ва руҳоний бўлгин. Мен сенга йилида ўн шеқел кумуш, керакли кийим-бош ва озиқ бераман”,- деди. ¹¹Левит унинг олдига борди ва шу одамникида қолишга рози бўлди. Бу йигит уникида унинг ўғилларидан биридек эди.¹²Микаҳ йигитни бағишлади ва бу йигит уникида руҳоний бўлиб, Микаҳнинг уйида яшар эди. ¹³Шунда Микаҳ: “Энди мен биламан, Раббий менга эзгулик қилади, чунки левит меникида руҳонийлик қилмоқда”,- деди.

Chapter 18

¹Ўша кунларда Исроилда подшоҳ йўқ эди. Ўша кунларда Дан қабиласи яшаш учун ўзига улуш излар эди, чунки шу вақтгача Исроил қабилалари орасидан унга тўлиқ улуш тегмаган эди. ²Дан ўғиллари ўзларининг қабилаларидан беш кишини, кучли эркакларни ерни кўздан кечириш ва билиб келиш учун Зораҳ ва Эштаол шаҳарчаларидан юбориб, уларга: “Боринглар, ерни билиб келинглар”,- дедилар. Улар Эфрайим тоғига, Микаҳнинг уйига келиб, ўша жойда тунадилар.³Микаҳнинг уйида бўлганларида, улар ёш левитнинг овозини танидилар ва у ерга кириб, ундан: “Ким сени бу ерга олиб келди? Сен бу ерда нима қиляпсан ва нима учун бу ердасан?”- деб сўрадилар. ⁴У эса: “Микаҳ мен учун буни ва буни қилди, у мени ёллади ва мен унга руҳонийман”,- деди уларга.⁵Улар: “Худодан сўраб билгин, токи бизлар билайлик, бизлар бораётган бизнинг йўлимиз муваффақиятли бўладими?”- дедилар унга. ⁶Руҳоний уларга: “Тинчлик билан боринглар. Сизлар бораётган йўл Раббийнинг кўзи олдидадир”,- деди.⁷Ўша беш киши кетиб, Лаишга келдилар. Ундаги халқ тинч яшаётганини, сидўнликларнинг одати бўйича сокин ва беғам эканини, у ерда биров бирор нарсада зулм қилиши ёки ҳокимиятга эга эканлиги йўқлигини кўрдилар. Улар сидўнликлардан узоқда яшар ва ҳеч ким билан ҳеч қанақа ишлари йўқ эди. ⁸Улар биродарларининг олдига Зораҳ ва Эштаолга қайтдилар ва уларнинг биродарлари уларга: “Нима хабар олиб келдингизлар?”- дедилар.⁹Улар дедилар: “Туриб, уларга қарши борамиз. Биз ерни кўрдик, у жуда яхши ер. Сизлар эса ўйга чўмдингизлар. Бориб, ўша ерни мерос қилиб олишда сусткорлик қилманглар. ¹⁰Сизлар борганингизда, беғам халқнинг олдига келасизлар. У ер эса кенг ер; бу шундай жойки, ердан олинадиган нарсалардан ҳеч нимада камчилиги йўқ”.¹¹У ердан, Дан қабиласидан, Зораҳ ва Эштаолдан олти юз киши жанговар қуролларини тақиб йўлга тушдилар. ¹²Улар бориб, Яҳудияда, Қиръат-Йаримда қароргоҳ қурдилар. Шунинг учун ўша жойни ҳозирги кунларгача Даннинг қароргоҳи, деб атайдилар. У Қиръат-Йаримнинг орқасидадир.¹³У ердан Эфрайим тоғига йўл олиб, Микаҳнинг уйига келдилар. ¹⁴Ерни кўриб келиш учун борган беш киши ўз биродарларига: “Биласизларми, мана шу уйлардан бирида эфод, санам, ўйма ва қуйма бут бор. Шунинг учун нима қилишимиз кераклигини ўйлаб кўринглар”,- дедилар.¹⁵Сўнг улар у ерга кириб, Микаҳнинг хонадонига, ёш левитнинг уйига кирдилар ва у билан саломлашдилар. ¹⁶Дан ўғилларидан олти юз киши эса жанговар қурол таққан бўлиб, дарвоза ёнида турар эдилар.¹⁷Ерни кўриб келгани борган беш киши бориб, ичкарига кирдилар ва ўйма бутни, эфодни, санамни ҳамда қуйма бутни олиб чиқдилар. Руҳоний эса жанговар қурол таққан ўша олти юз киши билан дарвоза ёнида турар эди. ¹⁸Улар Микаҳнинг уйига кириб, ўйма бутни, эфодни, санам ва қуйма бутни олганларида, руҳоний уларга: “Сизлар нима қиляпсизлар?”- деди.¹⁹Улар: “Жим бўл, қўлинг билан оғзингни ёп ва биз билан юр. Бизнинг отамиз ҳамда руҳонийимиз бўлгин. Сен учун бир одамнинг уйида руҳоний бўлиш Исроилнинг қабиласида ёки авлодида руҳоний бўлишдан афзалми?”- дедилар унга. ²⁰Руҳоний эфод, санам ҳамда ўйма бутни олди ва қувониб, халқ билан бирга кетди.²¹Улар қайрилиб юриб кетиб, болаларни, чорва ва оғир юкларни олдинга ўтказдилар. ²²Улар Микаҳнинг уйидан узоқлашганларидан сўнг, Микаҳ уйининг ёнидаги қўшнилари йиғилиб, Дан ўғилларининг ортидан таъқиб қилишди. ²³Улар Дан ўғилларига қичқирар эдилар. Дан ўғиллари ўгирилиб, Микаҳга: “Сенга нима керак? Нима учун бундай қичқиряпсан?”- дедилар.²⁴Микаҳ: “Сизлар мен ясаган менинг худоларим ва руҳонийни олиб кетдингизлар. Яна нима керак? Нима учун сизлар: Сенга нима керак?- дейсизлар?” ²⁵Дан ўғиллари унга: “Жим бўл, токи биз сенинг овозингни эшитмайлик. Акс ҳолда, биздан баъзилар ғазабланиб, сизларга ҳужум қилмасин ва сенинг ўзингни ҳам, оилангни ҳам ҳалок қилмасин”,- дедилар. ²⁶Шундай қилиб, Дан ўғиллари ўз йўлларидан кетдилар. Микаҳ эса уларнинг ўзидан кучлироқ эканликларини кўриб, ортига қайтди ва ўз уйига қайтиб келди.²⁷Дан ўғиллари Микаҳ қилган нарсаларни ҳамда унда бўлган руҳонийни олиб, Лаишга, тинч ва беғам халққа қарши бордилар. Уларни қилич билан қирғин қилиб, шаҳарларига ўт қўйдилар. ²⁸Уларга ҳеч ким ёрдам бермади, чунки у Сидўндан йироқда ва ҳеч ким билан иши йўқ эди. Бу шаҳар Бейт-Реҳоб ёнидаги водийда жойлашган эди. Улар бошқатдан шаҳар қуриб, унда жойлашдилар. ²⁹Сўнг улар ўша шаҳарни Исроилнинг ўғли, ўзларининг оталари Дан шарафига Дан, деб атадилар. Олдин у шаҳарнинг номи Лаиш эди.³⁰Дан ўғиллари ўзларида бут ўрнатдилар. Манашеҳ ўғли, Гершом ўғли Йўнатан, унинг ўзи ва ўғиллари ўша ернинг халқи кўчириб кетилгунича Дан қабиласининг руҳонийлари бўлдилар. ³¹Худонинг уйи Шилўҳда бўлган пайтда улар ўзларида Микаҳ ясаган бутга эга эдилар.

Chapter 19

¹Исроилда подшоҳ бўлмаган ўша кунларда, Эфрайим тоғининг этагида бир левит яшар эди. У Яҳудиянинг Бейт-Леҳем шаҳридан бир чўрини ўзига хотин қилиб олди. ²Сўнг хотини у билан жанжаллашиб, ундан отасининг уйига, Яҳудиянинг Бейт-Леҳем шаҳрига кетди ва тўрт ой ўша ерда бўлиб қолди.³Унинг эри туриб, унинг юрагига сўзлаш ва уни ўзига қайтариб олиб келиш учун унинг ортидан борди. У билан бирга унинг хизматкори ва бир жуфт эшаги бор эди. Аёл уни отасининг уйига олиб кирди. ⁴Бу ёш аёлнинг отаси уни кўриб, уни қувонч билан кутиб олди. Шундай қилиб, ёш аёлнинг отаси уни ушлаб қолди ва у уникида уч кун турди. Улар еб-ичдилар ва ўша ерда тунадилар.⁵Тўртинчи куни улар вақтли турдилар, ва у кетмоқчи бўлди. Ёш аёлнинг отаси ўзининг куёвига: “Юрагингни бир бурда нон билан қувватлагин, кейин борасизлар”,- деди. ⁶Улар қолдилар ва иккаловлари биргаликда еб-ичдилар. Ёш аёлнинг отаси ўша одамга: “Яна бир кеча қолгин, юрагинг қувнасин”,- деди.⁷Эрталаб у одам кетиш учун турган эди, қайнатаси эса уни кўндирди ва у яна ўша жойда тунади. ⁸Бешинчи куни кетиш учун у эрта тонгда турди. У ёш аёлнинг отаси: “Юрагингни нон билан қувватлагин, кун оққунича тўхтаб туринглар”,- деди. Уларнинг иккаласи яна еб-ичишди.⁹Сўнг ўша одамнинг ўзи, унинг хотини ва хизматкори кетиш учун турдилар. Унга қайнатаси, ёш аёлнинг отаси: “Мана, кун кечга томон оғди, илтимос, тунаб қолинглар. Мана, кун ботмоқда, шу ерда тунаб қолгин, юрагинг қувонсин. Эртага эрта тонгда йўлларингга турасизлар ва ўз уйингга борасан”,- деди.¹⁰Лекин эри тунаб қолишга рози бўлмади ва туриб кетди. У Ябусга, яъни ҳозирги Йерусалимга келди. Юк ортилган бир жуфт эшак ва хотини у билан бирга эди. ¹¹Улар Ябусга яқинлашганларида, кун анча оғиб қолган эди. Хизматкор ўз хўжайинига: “Ябусликларнинг шу шаҳрига кирайлик, унда тунаб қоламиз”,- деди.¹²Унга хўжайини: “Йўқ, Исроил ўғилларидан бўлмаган ўзга қабилаликларнинг шаҳрига кирмаймиз, балки Гибеаҳга етиб борамиз”,- деди. ¹³У ўз хизматкорига яна: “Ўша жойлардан бирортасига етиб борамиз, Гибеаҳ ёки Рамаҳда тунаймиз”,- деди.¹⁴Улар ўтиб, ўз йўлларидан кетдилар. Беняминнинг Гибеаҳ шаҳри ёнида эса қуёш ботди. ¹⁵Улар Гибеаҳда тунаш учун унга қайрилдилар. У келиб, шаҳарнинг кўчасида ўтирди. Лекин ҳеч ким уларни тунаб қолиш учун уйига таклиф қилмас эди.¹⁶Мана, шу оқшом бир қария даладан, ўзининг ишидан қайтаётган эди. У Эфрайим тоғидан бўлиб, Гибеаҳда яшар эди. Бу жойнинг аҳолиси Беняминнинг ўғиллари эдилар. ¹⁷У бошини кўтариб, шаҳар кўчасида йўловчини кўрди. Қария унга: “Қаерга боряпсан ва қаердан келяпсан?”- деди.¹⁸У унга деди: “Биз Яҳудиянинг Бейт-Леҳем шаҳридан Эфрайим тоғига боряпмиз, мен ўша ерданман. Мен Яҳудиянинг Бейт-Леҳем шаҳрига борган эдим, энди эса Раббийнинг уйига боряпман ва ҳеч ким мени уйга таклиф қилмаяпти. ¹⁹Бизда эшакларимиз учун сомон ҳам, емиш ҳам бор. Шунингдек, қулларингда мен, чўрим ва хизматкор учун нон ва шароб бор. Ҳеч нимада етишмовчилигимиз йўқ”.²⁰Қария унга: “Хотиржам бўлгин! Сенинг барча етишмовчилигинг менда бўлсин, фақат кўчада тунамагин”,- деди. ²¹Уни ўз уйига олиб кирди ва унинг эшакларига ем берди. Улар эса оёқларини ювиб, еб-ичдилар.²²Улар эндигина юракларини қувонтирганларида, мана, шаҳар аҳолиси, бузуқ одамлар уйни ўраб олиб, эшикни тақиллатдилар ва қарияга, уйнинг эгасига: “Сенинг уйингга кирган одамни чиқаргин, биз уни таниб-билайлик”,- дедилар. ²³Уйнинг эгаси уларнинг олдиларига чиқиб, уларга деди: “Йўқ, биродарларим менинг, бу одам менинг уйимга киргани учун ёвузлик қилманглар, бу беҳаё ишни қилманглар.²⁴Мана, менинг бокира қизим бор, унинг чўриси ҳам бор, мен уларни олиб чиқаман, уларни бўйсундиринглар ва улар билан нима маъқул бўлса, шуни қилинглар. Бу одам билан эса бундай беҳаё ишни қилманглар”. ²⁵Лекин улар унга қулоқ солишни истамадилар. Ўшанда эри ўзининг чўрисини олди ва кўчага, уларнинг олдиларига чиқарди. Улар уни таниб-билдилар ва уни туни бўйи эрталабгача масхара қилдилар. Тонг отар пайтида уни қўйиб юбордилар. ²⁶Аёл тонг отар пайтида келди ва хўжайини жойлашган одамнинг уйининг эшиги ёнига йиқилиб, кун ёришгунича ётди.²⁷Унинг хўжайини эрталаб турди, уйнинг эшикларини очди ва ўз йўлида кетиш учун чиқди. Мана, унинг чўриси уйнинг эшиги ёнида ётар, унинг қўллари эса бўсаға устида эди. ²⁸У: “Тур, кетамиз”,- деди унга. Лекин жавоб бўлмади, чунки у ўлган эди. У аёлни эшакнинг устига ўтқизди ва туриб, ўз жойига кетди.²⁹Ўз уйига келиб, пичоқни олди ва чўрисини олиб, унинг тана аъзоларини ўн икки бўлакка бўлди ва Исроилнинг барча ҳудудларига жўнатди. ³⁰Буни кўрган ҳар бир киши: “Исроил ўғиллари Миср еридан чиққанидан шу кунгача бунақаси бўлмаган ва кўрмаган эди. Бунга диққат қилинглар, маслаҳатлашинглар ва фикрларингни айтинглар”,- дер эди.

Chapter 20

¹Шунда Исроилнинг барча ўғиллари чиқдилар. Дандан то Гилъад ери билан Беир-Шебагача бутун жамоа Миспаҳга, Раббийнинг олдига бир одамдек тўпландилар. ²Исроилнинг барча қабилалари ва бутун халқнинг бошлиқлари Худо халқининг йиғинида тўпландилар. Жамики қилич яланғочлайдиган тўрт юз мингта пиёда одам эди.³Исроил ўғиллари Миспаҳга келганларини Бенямин ўғиллари эшитдилар. Исроил ўғиллари: “Айтинглар, бу ёвузлик қандай содир бўлди?”- дедилар. ⁴Ўша ўлдирилган аёлнинг эри жавоб бериб, деди: “Мен хотиним билан Беняминга тегишли бўлган Гибеаҳга тунаш учун келдик.⁵Гибеаҳнинг аҳолиси тунда менга қарши кўтарилиб, мен сабабли уйни қуршаб олдилар. Мени ўлдирмоқчи бўлдилар, менинг хотинимни эса шундай зўрладиларки, у ўлиб қолди. ⁶Мен хотинимни олдим, уни бўлакларга бўлдим ва уни Исроилнинг мулки бўлган барча вилоятларга юбордим, чунки улар Исроилда қонунбузарлик ва шармандалик бўлган ишни қилдилар. ⁷Мана энди, Исроилнинг ўғиллари, сизларнинг ҳаммангиз бу ишни кўриб чиқинглар ва шу ерда ҳал қилинглар”.⁸Бутун халқ бир одамдек кўтарилди ва деди: “Бизнинг ҳеч биримиз чодиримизга ва ҳеч биримиз уйимизга қайтиб бормаймиз. ⁹Гибеаҳ билан мана, нима қиламиз: қуръага кўра унга қарши борамиз.¹⁰Исроилнинг барча қабилаларидан юз нафардан ўнта, минг нафардан юзта, ўн минг нафардан мингта одамни оламиз, токи улар урушга борадиганлар учун егуликлар олиб келсинлар. Ҳаммамиз эса Беняминнинг Гибеаҳ шаҳри Исроилда қилган беҳаё иши учун уларни жазолашга борамиз”. ¹¹Барча исроилликлар бир кишидек якдиллик билан Гибеаҳ шаҳрига қарши тўпландилар.¹²Исроилнинг қабилалари Беняминнинг бутун қабиласига бундай дейиш учун одам юбордилар: “Сизларда нақадар ёзув иш қилинибди! ¹³Гибеаҳдаги мана шу бузуқ одамларни бизга беринглар. Биз уларни ўлдирамиз ва Исроилдан ёвузликни йўқ қиламиз”. Лекин Беняминнинг ўғиллари биродарлари бўлмиш Исроил ўғилларининг овозларига қулоқ солишни истамадилар. ¹⁴Шунинг учун Беняминнинг ўғиллари Исроил ўғилларига қарши жангга чиқиш учун барча шаҳарларидан Гибеаҳга тўпландилар.¹⁵Ўша куни саналганда, шаҳарлардан йиғилган Бенямин ўғилларидан қилич яланғочлайдиган йигирма олти минг киши чиқди. Бундан ташқари, Гибеаҳ аҳолисидан етти юзта сараланган киши бор эди. ¹⁶Бу бор халқдан етти юзта сараланган киши бўлиб, улар чапақай эдилар; уларнинг ҳаммаси палақмондан сочга тош отиб, хато урмас эдилар.¹⁷Бенямин ўғилларига қарши тўпланган исроилликлардан эса қилич яланғочлайдиган тўрт юз минг киши ҳисобга олинди. Уларнинг барчаси урушга қобилиятли кишилар эдилар. ¹⁸Улар туриб, Худонинг уйига бордилар, Худодан сўрадилар. Исроил ўғиллари: “Биздан қайси биримиз Бенямин ўғиллари билан жанг қилишга биринчи боришимиз керак?”- дедилар. Раббий: “Яҳудо олдинда борсин”,- деди.¹⁹Исроил ўғиллари эрталаб турдилар ва Гибеаҳнинг ёнида қароргоҳ қуриб жойлашдилар. ²⁰Исроилликлар Беняминга қарши урушга чиқдилар. Исроил ўғиллари Гибеаҳ олдида жангга саф тортдилар. ²¹Беняминнинг ўғиллари Гибеаҳдан чиқиб, ўша куни исроилликлардан йигирма икки минг нафарини ер тишлатдилар.²²Лекин Исроил халқи руҳланиб, олдинги куни турган жойларида яна жангга саф тортдилар. ²³Исроил ўғиллари бориб, Раббий қаршисида кечгача йиғладилар ва Раббийдан: “Биродарим Беняминнинг ўғилларига қарши яна жангга киришайми?”- деб сўрадилар. Раббий: “Унга қарши боринглар”,- деди.²⁴Исроил ўғиллари Бенямин ўғилларига иккинчи куни яқинлашдилар. ²⁵Бенямин иккинчи куни ҳам Гибеаҳдан уларга қарши чиқиб, яна Исроил ўғилларидан қилич яланғочлайдиган ўн саккиз минг кишини ер тишлатдилар.²⁶Шунда Исроилнинг барча ўғиллари ва бутун халқ бориб, Раббийнинг уйига келдилар ва у ерда ўтириб, Раббий қаршисида йиғладилар. Улар ўша куни кечгача рўза тутиб, Раббий қаршисида тамоман ёндириш қурбонликлари ва тинчлик қурбонликлари келтирдилар.²⁷Исроилнинг ўғиллари Раббийдан яна сўрадилар (ўша вақтда Раббийнинг Аҳд Киботи ўша жойда эди ²⁸ва Аҳарўн ўғли Элеазарнинг ўғли Пинеҳас унинг олдида турар эди): “Биродарим Беняминнинг ўғилларига қарши яна жангга чиқайми ёки йўқми?” Раббий: “Боринглар, мен эртага уларни сизларнинг қўлларингизга топшираман”,- деди.²⁹Исроил Гибеаҳ атрофига пистирма қўйди. ³⁰Сўнг Исроил ўғиллари учинчи куни Бенямин ўғилларига қарши бориб, олдиндагидек Гибеаҳ олдида саф тортиб турдилар.³¹Беняминнинг ўғиллари халққа қарши чиқиб, шаҳардан узоқлашдилар ва олдиндагидек халқдан баъзиларини бири Бейт-Элга, бошқасини даладан Гибеаҳга борадиган йўлларда ўлдира бошладилар. Улар исроилликлардан ўттизтага яқин одамни ўлдирдилар.³²Бенямин ўғиллари: “Улар олдиндагидек, бизнинг қаршимизда қуламоқдалар”,- дедилар. Исроил ўғиллари эса: “Улардан қочиб кетайлик ва уларни шаҳардан чиққан йўлларда чалғитамиз”,- дедилар. ³³Шунда барча исроилликлар ўз ўринларидан турдилар ва Баал-Тарамда саф тортдилар. Исроилнинг пистирмадагилари эса ўз жойларидан, Гибеаҳнинг ғарбий томонидан олға интилдилар.³⁴Гибеаҳнинг олдига бутун Исроилдан ўн мингта сараланган киши келди ва қаттиқ жанг бошланди. Лекин Беняминнинг ўғиллари уларга кулфат яқинлигини билмас эдилар. ³⁵Раббий Беняминни исроилликлар қаршисида тор-мор келтирди ва ўша куни исроилликлар Бенямин ўғилларидан қилич яланғочлайдиган йигирма беш минг кишини ер тишлатдилар.³⁶Бенямин ўғиллари тор-мор этилганларини кўрганларида, исроилликлар Бенямин ўғилларига ўтишга жой бердилар, чунки улар Гибеаҳ ёнида қўйишган пистирмага умид қилар эдилар. ³⁷Пистирмадагилар эса шошилиб, Гибеаҳга интилдилар ва кириб бориб, бутун шаҳарни қиличдан ўтказдилар. ³⁸Исроилликлар пистирмадагилар билан шаҳардан тутун кўтарилиши ҳужум қилишга белги, деб келишган эдилар.³⁹Хуллас, исроилликлар жанг майдонидан чекинганларидан сўнг Бенямин яна ўлдира бошлаганида ва исроилликлардан ўттизга яқин кишини ер тишлатиб: Улар олдинги жанглардагидек қаршимизда яна қуламоқдалар", деганида,⁴⁰шу вақтда, шаҳардан тутун устун бўлиб кўтарила бошлади. Бенямин орқага ўгирилди ва мана, бутун шаҳардан тутун самога кўтарилар эди. ⁴¹Исроилликлар ортга қайтдилар, Бенямин эса чўчиб кетди, чунки унинг бошига кулфат келганини кўрди.⁴²Улар исроилликлардан саҳро йўлига қараб қочдилар, лекин қилич уларни таъқиб қилди ва шаҳардан чиққанлар уларни ўша жойда қира бошладилар.⁴³Улар Беняминни қуршаб олдилар ва уни тўхтамасдан таъқиб қилиб, Гибеаҳнинг шарқий томонигача тор-мор келтирдилар. ⁴⁴Бенямин ўғилларидан ўн саккиз минг киши, кучли одамлар қуладилар.⁴⁵Қолганлари ўгирилиб, саҳро томонга, Риммон қоясига қочдилар. Йўлда эса исроилликлар яна беш минг кишини ўлдирдилар. Кейин Гидомгача уларни таъқиб қилиб, улардан яна икки минг кишини ўлдирдилар. ⁴⁶Ўша куни қулаган барча Бенямин ўғилларининг сони қилич яланғочлайдиган йигирма беш минг киши эди. Уларнинг барчаси кучли одамлар эдилар.⁴⁷Олти юз киши саҳрога, Риммон қоясига қочдилар ва ўша ерда, Риммон тошли тоғида тўрт ой турдилар. ⁴⁸Исроилликлар эса яна Бенямин ўғилларининг олдиларига бориб, уларни: шаҳардаги одамларни ҳам, чорвани ҳам, йўлларида нима учраса ҳаммасини қиличдан ўтказдилар ва ўзлари кирган барча шаҳарларга ўт қўйдилар.

Chapter 21

¹Исроилликлар Миспаҳда: “Биздан ҳеч биримиз Бенямин ўғилларига қизимизни хотинликка бермаймиз”,- деб қасам ичдилар. ²Халқ Худонинг уйига келиб, кечгача Худонинг қаршисида ўтирди. Улар баланд овозда фарёд уриб, қаттиқ йиғладилар ³ҳамда дедилар: “Ё, Раббий, Исроилнинг Худоси! Нима учун бу Исроилда содир бўлдики, энди Исроилнинг бир қабиласи йўқ бўлди?”⁴Кейинги куни халқ эрталаб туриб, у ерда қурбонгоҳ қурди. Улар тамоман ёндириш қурбонликлари ва тинчлик қурбонликлари келтирдилар. ⁵Исроил ўғиллари: “Исроилнинг барча қабилаларидан ким Раббий қаршисига йиғинга келмади?”- дедилар. Зеро Раббий қаршисига Миспаҳга келмаганларга буюк лаънат эълон қилинган. “Улар ўлимга топширилади”,- дейилган эди.⁶Исроил ўғилларининг ўз биродарлари Беняминга раҳмлари келди ва дедилар: “Эндиликда Исроилнинг бир қабиласи кесилди. ⁷Улардан омон қолганлари билан хотин масаласида қандай йўл тутамиз? Ахир, биз ўз қизларимизни уларга хотинликка бермасликка қасам ичдик.”⁸Улар: “Раббий қаршисига Миспаҳга келмаган Исроилнинг бирор қабиласи йўқми?”- дедилар. Аниқлашларича, Гилъадга тегишли Йобэшдан Раббийнинг қаршисига, қароргоҳдаги йиғинга ҳеч ким келмаган экан. ⁹Халқ кўздан кечирилди ва, мана, у ерда Гилъадга тегишли Йобэш аҳолисидан ҳеч ким йўқ эди. ¹⁰Жамоа ўша жойга ўн икки минг кишини, кучли одамларни юборди ва уларга буйруқ бериб, дедилар: “Боринглар, Гилъадга тегишли Йобэшнинг аҳолисини, хотинларни ҳам, болаларни ҳам қиличдан ўтказинглар.¹¹Мана, нима қилинглар: Ҳар бир эркак ва эркакнинг тўшагини билган ҳар бир аёлни қириб ташланглар". ¹²Гилъадга тегишли Йобэш аҳолиси орасидан улар эрнинг тўшагини билмаган тўрт юзта қизни топдилар ва уларни Канъан еридаги, Шилўҳдаги қароргоҳга олиб келдилар.¹³Бутун жамоа Риммон қоясида бўлган Бенямин ўғиллари билан суҳбатлашиш учун одамларни юбордилар ва уларга тинчлик эълон қилдилар. ¹⁴Шунда Бенямин ўғиллари қайтиб келдилар. Исроилликлар эса уларга Гилъадга тегишли Йобэш аёлларидан тирик қолдирганларини хотинликка бердилар. Лекин бу етарли эмас эди. ¹⁵Халқнинг эса Беняминга раҳми келди, чунки Раббий Исроил қабилалари орасида ёриқ қолдирди.¹⁶Жамоанинг оқсоқоллари: “Қолганлар билан хотин масаласида нима қиламиз, зеро Беняминнинг хотинлари қириб ташланган?”- дедилар. ¹⁷Шунда улар: “Меросий ерлари Беняминнинг омон қолган ўғилларига қолсин, токи Исроилдан бир қабила йўқ бўлиб кетмасин.¹⁸Лекин бизлар ўз қизларимизни уларга хотинликка бера олмаймиз. Чунки Исроил ўғиллари: Ким Беняминга хотинликка берса лаънати бўлсин, деб қасам ичган эдилар”. ¹⁹Шунда дедилар: “Мана, ҳар йили Бейт-Элдан шимол томонда, Бейт-Элдан Шеқемга олиб борадиган йўлдан шарқ томонда ва Лебонаҳдан жануб томонда бўлган Шилўҳда Раббийнинг байрами бўлади”.²⁰Улар Бенямин ўғилларига буюриб дедилар: “Боринглар ва узумзорларга ўтириб, пойлаб туриб, ²¹қараб туринглар. Шилўҳ қизлари давра қуриб, рақс тушгани чиққанларида, узумзорлардан чиқинглар, ҳар бирингиз ўзингизга Шилўҳ қизларидан хотин қилиб олиш учун тутиб олинглар ва Бенямин ерига олиб боринглар.²²Уларнинг оталари ёки биродарлари бизнинг олдимизга шикоят қилиб келсалар, биз уларга: Улар учун бизни кечиринглар, чунки биз уруш пайтида уларнинг ҳар бири учун қизларни ола олмадик, сизлар ҳам уларга бермадингизлар. Энди сизлар айбдорсизлар,- деймиз”.²³Бенямин ўғиллари шундай қилдилар, улар даврадаги қизлардан ўз сонларига яраша қизларни олиб, уларни ўғирладилар. Сўнг ўз улушларига қайтиб кетдилар ва шаҳарлар қуриб, уларда яшай бошладилар. ²⁴Ўша вақтнинг ўзида исроилликларнинг ҳар бири ўз қабиласига, ўз авлодига қайтди, у ердан ҳар бири ўз улушига кетди.²⁵Ўша кунларда Исроилда подшоҳ йўқ эди. Ҳар бир киши нима унга тўғри туюлса, шуни қилар эди.

Ruth

Chapter 1

¹Ҳакамлар ҳукмронлик қилган кунларда ерда очарчилик бошланди. Яҳудиянинг Бейт-Леҳем шаҳридан бўлган бир киши хотини ҳамда икки ўғли билан бирга Мўаб далаларига яшаш учун кетди. ²Бу одамнинг исми Элималек, унинг хотинининг исми Наоми ва унинг иккита ўғлининг исмлари Махлон ва Хилион эди. Улар Яҳудиянинг Бейт-Леҳем деган жойидан Эфрайим қабиласидан эдилар. Улар Мўаб далаларига келиб, ўша жойда қолдилар.³Сўнгра Наомининг эри Элималек вафот этди ва у ўзининг икки ўғли билан қолди. ⁴Улар ўзларига мўабликлардан хотин олдилар. Бирининг исми Орпаҳ, бошқасининг исми Рут эди. Улар ўша жойда ўн йилга яқин яшадилар. ⁵Кейин эса унинг иккала ўғли Махлон ва Хилион ҳам вафот этдилар. Бу аёл иккала ўғлидан ва эридан жудо бўлди.⁶Шунда Наоми ўзининг келинлари билан бирга ўрнидан туриб, Мўаб еридан қайтиб кетди, чунки Раббий Ўз халқига ташриф буюрганини ҳамда уларга нон берганини у Мўаб далаларида эшитди. ⁷Шундай қилиб, у ўзи яшаган ўша жойдан чиқди ва унинг иккала келини у билан бирга чиқди. Улар Яҳудия ерига қайтаётиб, йўлда кетаётганларида,⁸Наоми ўзининг иккала келинига деди: “Боринглар, ҳар бирингиз ўз онангизнинг уйига қайтинглар. Сизлар ўлган фарзандларимга ва менга қандай эзгулик қилган бўлсангизлар, Раббий ҳам сизларга шундай эзгулик қилсин. ⁹Сизларнинг ҳар бирингиз ўз эрингизнинг уйида бошпана топишингизни Раббий ато қилсин”. Сўнг у уларни ўпди ва улар фарёд кўтариб йиғладилар. ¹⁰Улар унга: “Йўқ, биз сен билан бирга сенинг халқинг олдига қайтамиз”,- дейишди.¹¹Лекин Наоми деди: “Қайтинглар, қизларим. Мен билан кетишнинг сизларга нима кераги бор? Ахир менинг қорнимда сизларга эр бўла оладиган ўғиллар борми? ¹²Қизларим, қайтинглар, боринглар, чунки эрга тегиш учун мен энди қариман. Агарда мен: “Менинг ҳали умидим бор”, деб айтсам ва, ҳаттоки, бу кечанинг ўзида турмушга чиқиб, сўнгра ўғиллар туғсам ҳам, ¹³сизлар улар улғайгунларига қадар кута оласизларми? Сизлар турмушга чиқмасдан уларни кутасизларми? Йўқ, қизларим! Энди мен сизлар учун анча қайғурмоқдаман, чунки Раббийнинг қўли менга қарши кўтарилди”.¹⁴Улар овозларини баланд кўтариб, яна йиғлай бошладилар. Сўнг Орпаҳ қайнонасини ўпиб хайрлашди, Рут эса у билан бирга қолди. ¹⁵Наоми эса унга: “Мана, Орпаҳ ўз халқига ва ўз худоларига қайтди, сен ҳам Орпаҳнинг ортидан боргин”,- деди.¹⁶Лекин Рут деди: “Сизни ташлаб, қайтиб кетишга мени мажбур қилманг, лекин сиз қаерга борсангиз, мен ҳам ўша ерга бораман ва сиз қаерда яшасангиз, мен ҳам ўша ерда яшайман. Сизнинг халқингиз менинг халқим ва сизнинг Худойингиз менинг Худойим бўлади. ¹⁷Сиз қаерда вафот этсангиз, мен ҳам ўша ерда вафот этаман ва дафн қилинаман. Агар сиз билан мени фақатгина ўлим ажратмаса, Раббий менга уни, буни ва бундан ҳам кўпроғини қилсин”. ¹⁸У Наоми билан кетишга қатъий қарор қилганини кўриб, у уни қайтишга мажбур қилишдан тўхтади.¹⁹Шундай қилиб, улар иккаласи биргаликда кетдилар ва Бейт-Леҳемга етиб келдилар. Улар Бейт-Леҳемга келганларида, бутун шаҳар улар туфайли ҳаракатга келди ва: “Бу Наомими?”- дер эдилар. ²⁰У уларга деди: “Мени Наоми, деб атаманглар. Мени Мара, деб атанглар, чунки Сарвари Коинот мени оғир қайғуга ботирди. ²¹Мен бу ердан тўлиб-тошиб чиққан эдим, бироқ Раббий мени бўш қайтарди. Раббий менга қарши гувоҳлик берганида ва Сарвари Коинот менга кулфат юборганида, нима учун сизлар мени Наоми, деб атайсизлар?”²²Шундай қилиб, Наоми билан унинг келини, Мўаб еридан келган мўаблик Рут биргаликда қайтиб келдилар. Улар Бейт-Леҳемга арпа йиғимининг бошида келдилар.

Chapter 2

¹Наомининг эри томонидан қариндоши бўлмиш, Элималек оиласидан бўлган анча обрўли, Бўаз исмли бир киши бор эди. ²Мўаблик Рут Наомига: “Мен далага бораман ва кимнинг нигоҳида илтифот топсам, унинг ортидан бошоқларни тераман”,- деди. У унга: “Бор, қизим”,- деди.³У кетди ва далага келиб, ўроқчиларнинг ортидан бошоқларни тера бошлади. Шундай бўлдики, у келган даланинг бу қисми Элималек оиласидан бўлган Бўазга тегишли эди. ⁴Мана, Бўаз Бейт-Леҳемдан келди ва ўроқчиларга: “Раббий сизлар билан!”- деди. Улар унга: “Раббий сени дуо қилсин!”- дедилар.⁵Шунда Бўаз ўроқчилар устидан назоратчи бўлган ўз хизматкорига: “Бу ёш аёл кимнинг аёли?”- деди. ⁶Ўроқчилар устидан назоратчи бўлган хизматкор жавоб бериб: “Бу Мўаб еридан Наоми билан бирга келган мўаблик ёш аёл,- деди,- ⁷Бу аёл: Менга ўроқчиларнинг ортидан боғламлар орасидан тушган бошоқларни теришга рухсат бер, деди. Шундай қилиб, у келиб, тонг саҳардан шу вақтгача шу ерда қолди. У уйида кам вақт бўлади”.⁸Шунда Бўаз Рутга деди: “Қизим, диққат билан қулоқ сол. Бошоқ териш учун бошқа далага борма ва бу ердан бошқасига ўтма, лекин шу ерда менинг чўриларим билан бирга бўлгин. ⁹Сенинг кўзларинг улар ўраётган далада бўлсин ва уларнинг ортидан юргин. Мана, мен ўз хизматкорларимга сенга тегмасликни буюрдим. Чанқаганингда, сув идишининг олдига бориб, менинг хизматкорларим тортиб чиқарган сувдан ичгин”.¹⁰Шунда аёл юз тубан йиқилиб, ергача таъзим қилди ва унга: “Мен сизнинг нигоҳингизда қандай илтифот топдимки, гарчи мен ўзга ерлик бўлсам ҳам, сиз мени қабул қиляпсиз?”- деди. ¹¹Бўаз унга жавоб бериб, деди: “Сен ўз эрингнинг ўлимидан сўнг қайнонанг учун нималар қилганингдан ҳамда ўз ота-онангни, туғилган ерингни қолдириб, ўзинг билмаган халқнинг олдига келганингдан мен хабардорман. ¹²Раббий бу ишинг учун сени тақдирласин ва сен қанотлари остидан паноҳ излаб келган Исроилнинг Раббий Худосидан сенга тўлиқ мукофот бўлсин!”¹³Шунда у: “Мен сизнинг нигоҳингизда илтифот топайин, менинг ҳазратим, чунки сиз мени юпатдингиз ва гарчи мен сизнинг чўриларингизнинг бирига ярамасам-да, чўрингизнинг юрагидагини гапирдингиз”,- деди.¹⁴Тушлик пайтида Бўаз унга: “Бу ёққа келиб нон егин, ўз нон бўлагингни сиркага ботиргин”,- деди. У ўроқчиларнинг ёнига ўтирди. У унга нон узатди, у еб тўйди ва яна ортиб қолди.¹⁵У бошоқ териш учун турганида, Бўаз ўз хизматкорларига буюриб деди: “У боғламлар орасидан тераверсин ва уни хафа қилманглар. ¹⁶Шунингдек, ўзларинг ҳам унга атайлаб боғламлардан бошоқлар ташлаб кетинглар, у териб олсин ва уни койиманглар”.¹⁷Шундай қилиб, у кечгача далада бошоқ терди. Сўнгра у йиғиб олганини янчганида, эфага яқин арпа чиқди. ¹⁸У буни олиб, шаҳарга кетди. Қайнонаси эса у йиғиб олган донни кўрди. Рут ўзи еб тўйган ноннидан қолганини қўйнидан чиқариб, унга берди.¹⁹Қайнонаси унга: “Бугун сен қаерда бошоқ тердинг ва ишладинг? Сени қабул қилган барака топсин!”- деди. Шунда у кимникида ишлаганини ўз қайнонасига маълум қилиб: “Мен бугун Бўаз исмли одамникида ишладим”,- деди. ²⁰Наоми келинига: “Ўз илтифотини тириклардан ҳам, ўликлардан ҳам аямайдиган Раббийдан у барака топсин!”- деди. Наоми яна унга: “Бу одам бизга қариндош, у бизнинг яқин қариндошларимиздан бири”,- деди.²¹Шунда мўаблик Рут деди: “Бундан ташқари, у менга: Хизматкорларим менинг бутун ҳосилимни йиғиб тугатмагунича, улар билан бирга бўлгин, деди”. ²²Наоми ўз келини Рутга: “Қизим, сен унинг чўрилари билан юришинг яхшидир, токи бошқа даладагилар сени хафа қилмасинлар”,- деди.²³Шундай қилиб, арпа ва буғдой ўрими тугамагунича, Рут Бўазнинг чўрилари билан бирга бўлиб, бошоқ йиғди ва ўз қайнонаси билан бирга яшади.

Chapter 3

¹Рутнинг қайнонаси Наоми унга шундай деди: “Қизим, сенга яхши бўлиши учун сенга бошпана қидирсаммикин? ²Мана, Бўаз бизнинг қариндошимиздир, сен эса унинг чўрилари билан бирга бўлган эдинг. Мана, у бу кеча хирмонда арпа шопиради.³Ювингин, хушбўй мой суртиб, чиройли кийимларингни кийиб, хирмонга боргин, лекин у еб-ичиб бўлмагунигача, унга кўринмагин. ⁴У ухлашга ётганида, у ётган жойни билгин, шунда келиб, унинг оёқларини очгин ва ётгин. Шунда у сенга нима қилишинг кераклигини айтади”. ⁵Рут унга: “Сиз менга айтганларингизнинг ҳаммасини қиламан”,- деди.⁶Сўнг у хирмонга бориб, қайнонаси унга қандай буюрган бўлса, ҳаммасини шундай қилди. ⁷Бўаз еб-ичиб тўйди, ўз кўнглини чоғ қилди ва ухлаш учун ғарам ёнига кетди. У яширинча келиб, унинг оёқларини очди ва ётди.⁸Бўаз ярим тунда чўчиб кетди ва туриб ўтирди – мана, унинг оёқлари ёнида аёл ётар эди. ⁹Бўаз унга: “Сен кимсан?”- деди. У: “Мен – сизнинг чўрингиз Рутман, ўз қанотингизни чўрингиз устига узатинг, чунки сиз яқин қариндошсиз”,- деди.¹⁰Шунда Бўаз деди: “Қизим, сен Раббийдан барака топдинг! Сен бу охирги эзгу ишингни аввалгисидан ҳам яхши қилдинг, чунки камбағал ёки бой ёш кишилардан изламадинг. ¹¹Шундай қилиб, қизим, қўрқма. Мен сенинг айтганларингни қиламан, чунки шаҳардаги менинг халқимнинг барчаси сенинг фазилатли аёл эканлигингни билади.¹²Гарчи менинг яқин қариндош эканлигим ҳақиқат бўлса-да, лекин мендан яқинроқ бўлган қариндош бор. ¹³Бу кеча тунаб қолгин. Эртага эса у сени қабул қилса, яхши, майли қабул қилсин. Агарда у сени қабул қилишни хоҳламаса, унда мен сени қабул қиламан. Раббий тирик! Эрталабгача ухлагин”.¹⁴Шундай қилиб, у унинг оёқлари ёнида эрталабгача ухлади ва одам бировни таний оладиган вақтдан олдин турди. Бўаз: “Хирмонга аёл келганини билмасинлар”,- деди. ¹⁵У яна: “Ёпинчиғингни олиб, тутиб тургин”,- деди. У тутиб турди ва Бўаз арпадан олти ўлчам ўлчаб, унга солди. Сўнгра у шаҳарга кетди.¹⁶Рут қайнонасининг олдига келганида, у: “Қандай бўлди, қизим?”- деди. У эса ўша одам унга қилган ҳамма нарсани айтиб берди. ¹⁷Рут яна деди: “У менга бу олти ўлчам арпани берди ва менга: Қайнонангнинг олдига бўш қўл билан борма, деб айтди”. ¹⁸Шунда у: “Қизим, бу иш нима бўлишини билмагунингча кутиб тургин. Чунки у одам ишни бугун тугатмагунича тинчланмайди”,- деди. 4-боб

Chapter 4

¹Бўаз дарвозанинг олдига чиқиб, ўша жойда ўтирди. Ва мана, Бўаз айтган қариндоши ёнидан ўтиб кетаётган эди. Бўаз унга: “Бу ёққа кириб ўтиргин”,- деди ва у кириб ўтирди. ²Бўаз шаҳар оқсоқолларидан ўн кишини олиб: “Бу ерга ўтиринглар”,- деди. Улар эса ўтирдилар.³Шунда у ўз яқин қариндошига деди: “Мўаб далаларидан қайтиб келган Наоми бизнинг биродаримиз Элималекка тегишли бўлган ернинг бир қисмини сотмоқда. ⁴Мен буни сенинг қулоғингга етказишга қарор қилдим. Энди бу ерда ўтирганларнинг ҳузурида ва халқимнинг оқсоқоллари ҳузурида: Шуни сотиб олгин, демоқчи эдим. Агар сотиб олишни хоҳласанг, сотиб олгин. Агар сотиб олишни хоҳламасанг, менга айт, токи мен билайин. Чунки сотиб олиш учун сен ва мендан бошқа ҳеч ким йўқ”,- деди. У: “Мен сотиб оламан”,- деди.⁵Шунда Бўаз: “Сен Наомининг қўлидан унинг ерини сотиб оладиган кунда, ўлган қариндошимизнинг исмини унинг улушида тиклаш учун ўлган қариндошимизнинг хотини, мўаблик Рутни хотинликка олишинг керак”,- деди. ⁶Яқин қариндоши: “Ўз улушимни бўлиб ташламаслик учун мен уни ўзимга сотиб ола олмайман. Ўзинг уни сотиб ол, сен менинг сотиб олиш ҳуқуқимдан фойдаланишинг мумкин, чунки мен буни сотиб ола олмайман”,- деди.⁷Илгарилари қандайдир ишни тасдиқлаш учун сотиб олишда ва айирбошлашда Исроилда шундай удум бор эди: бири ўз пойафзалини ечиб, бошқасига берар эди. Бу эса Исроилда тасдиқлаш усули эди. ⁸Шундай қилиб, яқин қариндоши Бўазга: “Буни ўзингга сотиб ол”,- деди ва ўз пойафзалини ечиб берди.⁹Шунда Бўаз оқсоқолларга ва бутун халққа деди: “Мен Элималекга тегишли бўлган барча ерни ва Хилион ҳамда Маҳлонга тегишли бўлган ерни Наомининг қўлидан сотиб олаётганимга сизлар энди гувоҳсизлар. ¹⁰Шунингдек, ўлганнинг исми унинг биродарлари орасидан, яшаш жойидаги дарвозадан ўчиб кетмаслиги ва ўлганнинг исмини унинг улушида тиклаш учун, мен Махлоннинг хотини бўлган мўаблик Рутни ўзимга хотинликка оламан. Сизлар бугун бунга гувоҳсизлар”.¹¹Дарвоза ёнида бўлган бутун халқ ва оқсоқоллар дедилар: “Биз гувоҳмиз! Раббий эса Исроил хонадонини барпо қилган иккита аёл: Роҳила ва Леаҳга қилганидек, сенинг хонадонингга кириб келаётган бу аёлга ҳам қилсин. Сен эса Эфратаҳда бойлик орттиргин ва исминг Бейт-Леҳемда машҳур бўлсин. ¹²Раббий сенга бу ёш аёлдан берадиган уруғ орқали сенинг хонадонинг Тамар Яҳудога туғиб берган Перез хонадони каби бўлсин”.¹³Шундай қилиб, Бўаз Рутни хотинликка олди ва у унинг хотини бўлди. Бўаз у билан қовушди, Раббий унга ҳомиладор бўлишга қувват берди ва у ўғил туғди. ¹⁴Шунда аёллар Наомига дедилар: “Эндиликда сени яқин қариндошсиз қолдирмаган Раббий муборакдир, унинг исми Исроилда машҳур бўлсин! ¹⁵У сен учун ҳаётингни тикловчи ва қариганингда боқувчинг бўлсин. Чунки уни сени севадиган ва сен учун етти ўғилдан аълороқ бўлган келининг туғди”.¹⁶Шунда Наоми гўдакни олиб, уни қўйнига солди ва унга энага бўлди. ¹⁷Қўшни аёллар унга исм қўйиб: “Наомининг ўғли туғилди”,- дедилар. Шундай қилиб, улар унга Обед, деб исм қўйдилар. У Довуднинг отаси бўлмиш Йишайнинг отасидир.¹⁸Мана бу Перезнинг авлоди: Перездан Ҳезрон туғилди. ¹⁹Ҳезрондан Рам туғилди, Рамдан Амминадаб туғилди. ²⁰Амминадабдан Наҳшон туғилди, Наҳшондан Салмон туғилди. ²¹Салмондан Бўаз туғилди, Бўаздан Обед туғилди. ²²Обеддан Йишай туғилди, Йишайдан Довуд туғилди.

1 Samuel

Chapter 1

¹Эфрайимнинг тоғидаги Раматайим-Тсофим шаҳрида Элканаҳ исмли бир одам бор эди. У Эфрайим қабиласидан бўлиб, Йерохамнинг ўғли, Элиҳунинг ўғли, Тўхуннинг ўғли, Зуфнинг ўғли эди. ²Элканаҳнинг Ханна ва Пенинна исмли иккита хотини бўлиб, Пениннанинг болалари бор эди. Ханна эса бефарзанд эди.³Шу одам ҳар йили Қўшинлар Худовандига сажда қилиш ва қурбонлик келтириш учун ўз шаҳридан Шилўҳга борар эди. У ерда Элий ва унинг икки ўғли – Ҳофни ва Пинехес – Раббийнинг руҳонийлари эдилар. ⁴Элканаҳ қурбонлик келтирган кунида хотини Пениннага ҳамда унинг ҳамма ўғилу қизларига бир улушдан берар,⁵Ханнага эса икки баробар ортиқ улуш берар эди. Чунки у Ханнани яхши кўрар эди. Бироқ Раббий Ханнанинг бачадонини ёпиб қўйди. ⁶Раббий Ханнанинг бачадонини ёпиб қўйганига нолиши учун кундоши Пенинна Ханнани хафа қилар эди.⁷Ҳар йили Ханна Раббийнинг уйига борганида, шу воқеа юз берар эди: кундоши Ханнани хафа қилар, у эса йиғлаб ҳеч нарса емас эди. ⁸Эри Элканаҳ унга: “Ханна, нега йиғлаяпсан, нимага овқат емаяпсан? Нимага юрагинг қайғуряпти? Мен сен учун ўнта ўғилдан ҳам афзал эмасманми?!”- дер эди.⁹Бир куни улар Шилўҳда еб-ичиб бўлганларидан кейин, Ханна ўрнидан турди. Руҳоний Элий эса Раббийнинг маъбадига кириш ёнидаги курсида ўтирган эди. ¹⁰Ханна кўнглида ғам чекиб, аччиқ-аччиқ йиғлади ва Раббийга ибодат қилиб,¹¹шундай ваъда берди: “Ё, Қўшинлар Худованди! Шу чўрингнинг қайғусига назар солиб эсласанг ва чўрингни унутмай, чўрингга бир ўғил ато этсанг, унда мен унинг барча кунларида уни Раббийга бераман, унинг бошига устара тегмайди”.¹²Ханна Раббийнинг ҳузурида узоқ вақт ибодат қилгани учун Элий унинг оғзига қараб турар эди. ¹³Ханна юрагида гапирар, овози эшитилмас, фақат лаблари қимирлар эди. Шунинг учун Элий Ханнани маст бўлса керак, деб ўйлаб: ¹⁴“Қачонгача маст бўлиб юрасан? Энди шаробдан воз кеч!”- деди. Ханна эса жавобан деди:¹⁵“Йўқ, ҳазратим. Мен руҳан эзилган бир аёлман. Мен на шароб, на ароқ ичганман, фақат дилимни Раббийга тўкиб соляпман. ¹⁶Бу чўрингизни ярамас қиз, деб ҳисобламанг, чунки шу пайтгача мен буюк ғам-қайғудан гапираётган эдим”.¹⁷Шунда Элий жавоб бериб: “Тинчликда боравер, Исроилнинг Худоси сен Ундан сўраган тилагингни бажо келтирсин”,- деди. ¹⁸Ханна эса: “Чўрингиз ҳузурингизда илтифот топсин”,- деди. Шундай қилиб, шу аёл бориб овқат еди, унинг юзи аввалгидай ғамгин эмас эди.¹⁹Эртасига улар тонг саҳарда туриб, Раббийга сажда қилиб, Рамаҳга – ўз уйларига қайтиб келдилар. Элканаҳ ўз хотини Ханна билан қовушди, Раббий эса Ханнани эслади. ²⁰Ханна ҳомиладор бўлди ва вақт-соати етиб ўғил туғди. У унга Шомуил, деб исм қўйди, чунки: “Уни Раббийдан тилаб олдим”,- дер эди.²¹Элканаҳ эса Раббийга йиллик қурбонлигини келтириш ва назрларини бажариш учун ўз хонадони билан бирга Шилўҳга борди. ²²Лекин Ханна бормади ва ўз эрига: “Гўдак кўкракдан айрилгандан кейин, уни олиб бораман. У Раббийнинг ҳузурида намоён бўлиб, доимий у ерда қолади”,- деди. ²³Эри Элканаҳ эса унга деди: “Сенга нима маъқул бўлса, шундай қилавер. Уни тўйдириб эмизгунингча шу ерда қолавер. Фақат Раббий Ўз Сўзини барқарор қилсин”. Шундай қилиб, Ханна уйида қолиб, ўғлини кўкракдан ажратгунча уни эмизди.²⁴Уни кўкракдан айирганида, у билан бирга Шилўҳга бориб, уч ёшли буқа, бир эфа ун ва бир меш шароб олиб, ўғлини Раббийнинг уйига олиб келди. Бола ҳали ёш эди. ²⁵Буқани сўйиб, болани Элийнинг олдига олиб келдилар.²⁶Шунда Ханна: “Ҳазратим, жонингиз омон бўлсин! Ҳазратим, мана шу ерда ҳузурингизда туриб, Раббийга ибодат қилган ўша аёлман. ²⁷Мен мана шу бола учун ибодат қилган эдим, Раббий эса Ундан сўраган тилагимни бажо келтирди. ²⁸Шунинг учун мен уни Раббийга бағишлаяпман. Ҳаётининг барча кунларида у Раббийга бағишлангандир”,- деб айтиб, у ерда Раббийга сажда қилди.

Chapter 2

¹Ханна эса ибодат қилиб, шундай деди: “Юрагим Раббийда қувонди, шохим Худойимда кўтарилди. Оғзим душманларимга қарши кенг очилди, чунки нажотинг ҳақида севиняпман.²Раббийдек муқаддас йўқ, зеро Сендан бошқаси йўқ ва бизнинг Худойимиздек бошқа қоя йўқдир.³Баландпарвоз гапларингизни кўпайтирманглар, оғзингиздан қўрс сўзлар чиқмасин, чунки Раббий – билим Худоси ва Унинг ишлари ўлчангандир. ⁴Кучлиларнинг ёйлари синиб кетмоқда, заифлар эса қудрат билан камар боғламоқдалар.⁵Тўқ бўлганлар нон учун ишга ёлланмоқдалар, оч бўлганлар эса тўқдирлар. Ҳатто бепушт аёл еттита бола туғмоқда, серфарзанд аёл эса сўлмоқда.⁶Раббий ҳалок қилади ва жонлантиради, тубсиз чуқурликка туширади ва юқорига кўтаради. ⁷Раббий одамни гадой ва бой қилади, пасайтиради ва юксалтиради.⁸У олижаноблар билан бирга ўтқазиш учун қамбағални тупроқдан кўтаради ва қашшоқни ахлатдан юксалтиради. У уларга шуҳрат тахтини мерос қилиб беради. Зеро ернинг устунлари Раббийникидир ва У оламни уларнинг устида мустаҳкамлади.⁹У Ўз муқаддасларининг оёқларини сақламоқда, бетавфиқлар эса зулматда йўқ бўлади, зеро кучи билан инсон бақувват эмас.¹⁰Раббий У билан тортишганларни парчалаб ташлайди, У уларга қарши осмондан гумбурлайди. Раббий ернинг барча ҳудудларини ҳукм қилади. У Ўз подшоҳига куч-қудрат ато этади, Ўз мойланганининг шохини кўтаради”.¹¹Сўнгра Элканаҳ Рамаҳга, ўз уйига кетди. Ўспирин Шомуил эса Раббийга хизмат қилиш учун руҳоний Элийнинг ёнида қолди.¹²Руҳоний Элийнинг ўғиллари ярамас одамлар эдилар. Улар Раббийни ва халқ олдидаги ўз руҳонийлик бурчларини билмас эдилар. ¹³Кимдир қурбонлик келтирганида, руҳонийнинг ўғли уч тишли санчқи билан келиб, қурбонлик гўшти қайнатаётган пайтида ¹⁴санчқини қозонга ёки товага, ё бўлмаса, товоққа тиқар эди. Санчқига илинганини руҳоний ўзига олар эди. Улар Шилўҳга келган барча исроилликларга нисбатан шундай иш тутар эдилар.¹⁵Ҳатто қурбонликнинг ёғини тутатмасдан олдин, руҳонийнинг ўғли келиб, қурбонлик келтираётган одамга: “Руҳонийга қовуриш учун гўшт бер! У сендан қайнатилган гўшт олмайди, хомидан бер”,- дер эди. ¹⁶Агар кимдир унга: “Аввал қурбонликнинг ёғини тутатсин, кейин эса хоҳлаганингизча олаверинг”,- дейдиган бўлса, у жавобан: “Йўқ, ҳозир бер. Бўлмаса, зўрлик билан тортиб оламан”,- дер эди. ¹⁷Шундай қилиб, бу одамларнинг гуноҳи Раббий олдида жуда оғир эди, чунки улар Раббийнинг қурбонлигини келтиришдан халқнинг кўнглини қолдирар эдилар.¹⁸Ўспирин Шомуил эса зиғир эфодни кийиб, Раббий ҳузурида хизмат қилиб юрар эди. ¹⁹Онаси ҳар йили унга устки кийим тўқиб, отаси билан ҳар йилги қурбонликни келтириш учун келганида, буни унга олиб келар эди.²⁰Руҳоний Элий эса Элканаҳга: “Раббийга бағишлаган фарзандингнинг ўрнига Худованд сенга шу хотиндан яна фарзандлар берсин”,- деб айтиб, у билан хотинини дуо қилди. Улар эса ўз уйига кетдилар. ²¹Раббий Ханнани эсга олди. У ҳомиладор бўлиб, яна уч ўғил, икки қиз туғди. Ўспирин Шомуил эса Раббийнинг ҳузурида ўсиб-улғаяр эди.²²Элий жуда кексайиб қолган эди. У ўғилларининг барча исроилликларга нисбатан қандай иш тутатганларини, Йиғин Чодирининг эшига ёнида тўпланадиган аёллар билан зино қилаётганларини эшитар эди. ²³У ўғилларига деди: “Сизлар нимага бундай иш қиляпсизлар? Чунки мен бутун халқдан ёмон ишларингиз ҳақида гаплар эшитяпман. ²⁴Йўқ, ўғилларим! Раббийнинг халқидаги сизлар ҳақингиздаги овоза яхши эмас, сизлар Раббийнинг халқини бузяпсизлар.²⁵Агар одам одамга қарши гуноҳ қилса, унда Худога ибодат қилса бўлади. Аммо одам Раббийга қарши гуноҳ қилса, унда ким у учун шафоат қилади?!” Бироқ улар оталарига қулоқ солмадилар, чунки Раббий уларни ўлимга топширишни қарор қилган эди. ²⁶Ўспирин Шомуил эса улғайиб, Раббий ва халқнинг илтифотини кўпроқ топаётган эди.²⁷Бир куни Худонинг одами Элийнинг олдига келиб, шундай деди: “Раббий сенга айтмоқда: Исроил халқи Миср юртида фиръавннинг уйида бўлганида, Мен отангнинг хонадонига Ўзимни намоён қилмаганмидим? ²⁸У Менинг қурбонгоҳимга чиқиб, хушбўй тутатқи тутатиши ва олдимда эфодни кийиб юриши учун уни Исроилнинг барча қабилаларидан Ўзимга руҳоний қилиб танлаб олмаганмидим? Шунингдек, отангнинг хонадонига Исроил ўғилларининг ёндириладиган барча қурбонликларидан улуш бермаганмидим?²⁹Унда нега сизлар уйим учун Мен амр этган қурбонлик ва нон бағишловини оёқ ости қиляпсизлар?! Нега ўғилларингни Мендан ортиқ кўриб, халқим Исроилнинг энг яхши эҳсонлари билан ўзингни семиртиряпсан?! ³⁰Шунинг учун Исроилнинг Раббий Худоси шундай демоқда: Хонадонинг ва отангнинг хонадони то абад Менинг ҳузуримда юрадилар, деган бўлсам ҳам, энди бундай бўлмайди! Зеро Раббий шундай демоқда: Мени улуғлаётганларни Мен ҳам улуғлайман, Мени шарманда қилаётганлар эса шарманда бўладилар.³¹Мана, кунлар келмоқда, Мен сенинг ва отанг хонадонининг қувватини кесиб ташлайман, сенинг хонадонингда қария ҳам бўлмайди. ³²Мен Исроилга эзгулик қилсам ҳам, сен Менинг уйимнинг кулфатини кўрасан. Умрбод сенинг хонадонингда қария бўлмайди. ³³Кўзингни қийнаш ва жонингни азоблаш учун Мен сендагиларнинг ҳаммасини қурбонгоҳимдан ажратмайман. Лекин сенинг хонадонингда барча улғайганлар ўрта ёшларида ҳалок бўладилар.³⁴Мана, сенинг иккала ўғлинг – Ҳофни ва Пинехес билан содир бўладигани сенга бир аломат бўлсин: иккови ҳам бир кунда ўлади. ³⁵Ўзим учун садоқатли бир руҳонийни қўяман, у Менинг юрагу кўнглимдагидай хизмат қилади. Унинг хонадонини мустаҳкам қиламан, у умрбод Менинг мойлаганимнинг олдида юради.³⁶Хонадонингда қолган ҳар бир киши эса бир гер кумуш ва бир бурда нон учун унга бош эгиб: Ўтинаман, бир бурда нон ейишим учун менга бирор руҳонийлик вазифасини тайин қил, деб унинг олдига келади”.

Chapter 3

¹Ўспирин Шомуил Элийнинг ёнида Раббийга хизмат қилиб юрар эди. Ўша кунлар Раббийнинг Сўзи кам келар, ваҳий ҳам кўп бўлмас эди. ²Бир куни Элий ўз ётоғида ётганида, унинг кўзлари хиралаша бошлади ва у кўрмайдиган бўлиб қолди. ³Худонинг чироғи ҳали ўчмаган эди. Шомуил эса Худонинг Киботи жойлашган Раббийнинг маъбадида ётар эди. ⁴Раббий Шомуилни чақирди. У эса: “Мана, мен шу ердаман”,- деб жавоб бериб,⁵Элийнинг олдига югурди ва унга: “Мени чақирдингизми, мен шу ердаман”,- деди. Лекин у: “Йўқ, мен сени чақирмадим, жойингга бориб ёт”,- деди. У бориб ётди. ⁶Раббий эса Шомуилни яна чақирди. У ўрнидан туриб, Элийнинг олдига келиб, унга: “Мени чақирдингизми, мен шу ердаман!”- деди. “Йўқ, ўғлим, мен сени чақирмадим, жойингга бориб ёт”,- деди у.⁷Шомуил ҳали Раббийни билмас эди. Раббийнинг Сўзи унга ҳали очилмаган эди. ⁸Раббий эса учинчи марта Шомуилни чақирди. Шомуил ўрнидан туриб, Элийнинг олдига келиб, унга: “Мени чақирдингизми, мен шу ердаман”,- деди. Шунда Элий ўспиринни Раббий чақираётганлигини англади.⁹Шунда Элий Шомуилга деди: “Жойингга бориб ёт. У яна сени чақирса, сен: Гапиравер, ё, Раббий, қулинг тинглаяпти, деб айтгин”. Шомуил бориб, ўз жойига ётди.¹⁰Раббий яна зоҳир бўлди ва олдингидай: “Шомуил, Шомуил!”- деб чақирди. “Гапиравер, ё, Раббий! Қулинг тинглаяпти!”- деб жавоб берди Шомуил. ¹¹Шунда Раббий Шомуилга деди: “Мана, Мен Исроилда шундай иш қиламанки, бу ҳақида эшитганнинг иккала қулоғида ҳам жаранглайди.¹²Ўша куни Мен Элийнинг хонадони тўғрисида айтганимнинг ҳаммасини бошидан охиригача амалга ошираман. ¹³Элийга: Сенинг айбинг учун хонадонингни то абад жазолайман, деб эълон қилдим, чунки унинг ўғиллари ўзларига лаънат орттирганларини у била туриб, уларни тиймади. ¹⁴Шунинг учун Мен Элийнинг хонадонининг устидан қасам ичаманки, Элий хонадонининг айбини қурбонликлар билан ҳам, нон бағишловлари билан ҳам то абад ювиб бўлмайди”.¹⁵Шомуил эрталабгача ухлаб ётди, эрталаб эса туриб, Раббий уйининг эшикларини очди. Аммо Шомуил бу ваҳийни Элийга айтишдан қўрқди. ¹⁶Элий эса Шомуилни чақириб унга: “Шомуил, ўғлим!”- деди. У эса жавоб берди: “Мана, мен шу ердаман”.¹⁷Элий унга: “Раббий сенга нима деди? Мендан яширма. Сенга айтилганларнинг ҳаммасидан бирортасини мендан яширсанг, Худо сени ёмон кўйга солади, ҳатто ундан баттарроғини қилади!”- деди. ¹⁸Шунда Шомуил Элийга ҳаммасини айтиб берди ва ундан ҳеч нарсани яширмади. Элий эса: “У Раббийдир. Унга нима маъқул бўлса, шуни қилсин”,- деди.¹⁹Шомуил улғайди. Раббий у билан бирга эди ва У айтган биронта сўзи амалга ошмасдан қолмади. ²⁰Шунда Дандан то Беир-Шебагача бутун Исроил Шомуилнинг Раббийдан пайғамбар бўлишга тасдиқланганини билди. ²¹Раббий эса Шилўҳда Шомуилга сўзи орқали Ўзини очганидан кейин Шилўҳда зоҳир бўлишни давом этди.

Chapter 4

¹Шу орада бутун Исроилга Шомуилнинг сўзи келди. Шунда исроилликлар пелиштликларга қарши урушга чиқдилар. Исроилликлар Эбен-Эйзер деган жойда, пелиштликлар эса Офоқ шаҳрида қароргоҳ қурдилар. ²Пелиштликлар исроилликларга қарши саф тортдилар. Жанг бошланди, пелиштликлар исроилликларни мағлуб қилиб, тахминан тўрт мингта исроилликни қирғин қилдилар.³Халқ қароргоҳга қайтиб келганида, Исроилнинг оқсоқоллари шундай дедилар: “Нима учун Раббий бугун бизни пелиштликлар олдида мағлуб қилди? Раббийнинг Аҳд Киботини Шилўҳдан кўтариб, ўзимиз билан олиб келайлик, у бизнинг орамизда борсин ва бизни душманларимизнинг қўлидан қутқарсин”. ⁴Халқ Шилўҳга элчилар юбориб, у ердан керублар орасида тахт қурган Қўшинлар Худовандининг Аҳд Киботини олиб келдилар. Элийнинг иккала ўғли – Ҳофни билан Пинехес эса Худонинг Аҳд Киботи ёнида эдилар.⁵Раббийнинг Аҳд Киботини қароргоҳга олиб келганларида, бутун Исроил шундай баланд овоз билан бақирдики, ҳатто ер ингради. ⁶Пелиштликлар ҳайқириқнинг шовқинини эшитиб: “Ибронийларнинг қароргоҳида нега бунчалик қаттиқ ҳайқириқ бўляпти экан?”- дедилар. Сўнгра Раббийнинг Киботини қароргоҳга олиб келганларини билдилар.⁷Шунда пелиштликлар қўрқиб кетиб дедилар: “Худо уларнинг қароргоҳига келибди, энди ҳолимизга вой! Бунақаси кеча ҳам, тунов куни ҳам бўлмаган! ⁸Оҳ, ҳолимизга вой! Шу кучли Худонинг қўлидан ким бизни халос қилади? ⁹Дадил бўлинглар, эй, пелиштликлар! Мард бўлинглар, токи ибронийлар сизларга қандай бўйсунган бўлсалар, сизлар ҳам уларга шундай бўйсуниб қолманглар. Шунинг учун мард бўлинглар ва улар билан жанг қилинглар!”¹⁰Шунда пелиштликлар жанг қилиб, уларни мағлуб қилдилар ва исроилликларнинг ҳар бири ўз чодирига қочиб кетди. Исроилнинг мағлубияти шунчалик буюк эдики, пиёда аскарлардан ўттиз мингтаси нобуд бўлди. ¹¹Худонинг Киботи қўлга олинди, Элийнинг иккала ўғли – Ҳофни ва Пинехес ҳам ҳалок бўлди.¹²Бир беняминлик жанг майдонидан қочиб, ўша куниёқ Шилўҳга келди. Унинг кийимлари йиртилган, бошига эса тупроқ сепилган эди. ¹³У Шилўҳга келганида, мана, Элий йўл ёқасидаги курсида ўтириб, кутиб турган эди, чунки унинг юраги Худонинг Киботи учун титрар эди. У одам шаҳарга кириб, буни эълон қилганида, бутун шаҳар аҳли дод-фарёд кўтарди.¹⁴Элий дод-фарёднинг шовқинини эшитиб: “Нимага бунчалик шовқин?”- деб сўради. Ўша одам Элийнинг ёнига шошилиб келиб, ҳаммасини айтиб берди. ¹⁵Ўша пайтда Элий тўқсон саккиз ёшда бўлиб, кўзлари хиралашган, яхши кўра олмас эди.¹⁶Хабарчи эса Элийга: “Мен жанг майдонидан қочиб, у ердан бугун келдим”,- деди. “Нима бўлди, ўғлим?”- деб сўради Элий. ¹⁷Хабарчи жавоб берди: “Исроил пелиштликларнинг олдидан қочиб кетди. Халқ буюк қирғинга дучор бўлди. Иккала ўғлингиз – Ҳофни ва Пинехес ҳам ҳалок бўлди. Худонинг Киботи эса қўлга олинди”.¹⁸У одам Худонинг Киботи ҳақида айтганида, Элий курсидан дарвоза ёнига орқаси билан йиқилиб, бўйни синди ва жон берди, чунки у кекса ва семиз одам эди. У Исроилда қирқ йил ҳакамлик қилган эди.¹⁹Элийнинг келини – Пинехеснинг хотини ҳомиладор бўлиб, туғишга яқинлашган эди. У Худонинг Киботи қўлга олингани ҳамда қайнатаси билан эрининг ўлгани ҳақида хабарни эшитганида, тиззаси билан йиқилиб, туғиб қўйди, чунки уни тўлғоқ тутиб қолган эди. ²⁰Унинг ёнида турган аёллар унга ўлими олдидан: “Қўрқма, ўғил туғдинг”,- дедилар. Лекин у эътибор бермади, бирор сўз ҳам айтмади.²¹У: “Исроилдан шуҳрат кетди”,- дея, чақалоққа Ихабод, деб исм қўйди, чунки Худонинг Киботи қўлга олинган ва қайнатаси билан эри ўлган эди. ²²У: “Исроилдан шуҳрат кетди, чунки Худонинг Киботи қўлга олинди”,- деди.

Chapter 5

¹Пелиштликлар эса Худонинг Киботини қўлга олиб, уни Эбен-Эйзердан Ашдод шаҳрига олиб кетдилар. ²У ерда улар Худонинг Киботини Дагон бутхонасига олиб бориб, Дагон ёнига жойлаштирдилар. ³Ашдодликлар эртасига саҳарда туриб қарашганида, Дагон Раббийнинг Киботи олдида юзи билан ерда ётган эди. Улар Дагонни кўтариб, ўз жойига турғизиб қўйдилар.⁴Бироқ эртасига яна саҳарда туриб қарашганида, Дагон Раббийнинг Киботи олдида юзи билан ерда ётган эди. Дагоннинг боши билан иккала қўли эса синиб, остонада ҳар бири алоҳида ётган, унинг фақат гавдаси қолган эди. ⁵Шунинг учун Дагон коҳинлари ва Ашдоддаги Дагон бутхонасига келаётганларнинг барчаси ҳозирги кунгача Дагоннинг остонасига қадам босмайдилар.⁶Раббийнинг қўли ашдодликлар устида жуда оғир бўлди. У Ашдод ва унинг атрофидаги қишлоқларнинг аҳолисини азобли шишлар билан шикастлаб жазолади. ⁷Ашдодликлар буни кўриб: “Исроил Худосининг Киботи энди биз билан қолмасин, чунки Унинг қўли биз учун ҳам, худойимиз Дагон учун ҳам жуда оғир”,- дедилар.⁸Шунда хабарчиларни юбориб, Пелишт ҳамма бекларини ўзларига тўплаб: “Исроил Худосининг Киботини нима қиламиз?”- деб сўрадилар. Улар эса: “Исроил Худосининг Киботи Гатга олиб борилсин”,- дедилар. Шундай қилиб, Исроил Худосининг Киботини у ерга олиб бордилар. ⁹Бироқ Киботни у ерга олиб келганларидан сўнг, Раббийнинг қўли буюк даҳшат билан ўша шаҳарнинг устида бўлди. Раббий бутун шаҳар аҳолисини, каттаю кичикни шикастлади ва уларнинг таналарида шишлар ёриб чиқди.¹⁰Улар Худонинг Киботини Эқрон шаҳрига юбордилар. Худонинг Киботи Эқронга келганида, эқронликлар дод-фарёд кўтариб: “Бизни ҳам, халқимизни ҳам ҳалок қилиш учун Исроил Худосининг Киботини бизга олиб келдилар!”- дедилар.¹¹Шунда хабарчиларни юбориб, Пелишт ҳамма бекларини ўзларига тўплаб: “Исроил Худосининг Киботини биздан жўнатиб юборинглар. У бизни ҳам, халқимизни ҳам ҳалок қилмаслиги учун ўз жойига қайтарилсин”,- дедилар. Чунки ўлим ваҳимаси бутун шаҳарни қоплади. Худонинг қўли уларнинг устида жуда оғир бўлган эди. ¹²Ўлмаганларнинг ҳаммаси шиш билан шикастланган бўлиб, шаҳарнинг дод-фарёди осмонгача кўтарилган эди.

Chapter 6

¹Раббийнинг Киботи Пелишт юртида етти ой турди. ²Пелиштликлар эса коҳин ва фолбинларни чақириб: “Раббийнинг Киботини нима қилайлик? Бизга айтинглар, уни ўз ерига қандай қайтарамиз?”- дедилар.³Улар жавобан: “Агар Исроил Худосининг Киботини орқага қайтарсангизлар, уни бўш жўнатиб юборманглар, лекин Худога айбдорлик қурбонлиги келтиринглар. Ўшанда шифо топасизлар ва Унинг қўли нима учун сизлардан қайтмаётганини билиб оласизлар”,- дедилар. ⁴Улар эса: “Унга қандай айбдорлик қурбонлиги келтиришимиз керак?”- дедилар. Улар шундай жавоб бердилар: “Пелишт бекларининг сони бўйича бешта олтин шиш ва бешта олтин сичқон беринглар, чунки жазо бекларингиз учун ҳам, сизлар учун ҳам бирдир.⁵Шунинг учун шишларингиз ва мамлакатни қирғин қилаётган сичқонларингизнинг ҳайкалчаларини ясанглар ва Исроилнинг Худосини улуғланглар. Балки У сизларнинг ўзларингиз, худоларингиз ва юртингиз устидан Ўз қўлини енгиллатар. ⁶Мисрликлар ва фиръавн ўз юракларини тош қилганларидек, нима учун сизлар ҳам юракларингизни тош қиляпсизлар? Мана, Раббий уларнинг устида Ўз куч-қудратини намоён қилганидан кейингина, улар исроилликларни қўйиб юбордилар, улар эса кетган эдилар.⁷Энди битта янги арава ва ҳали ҳеч бўйинтуруқ солинмаган иккита соғин сигир ҳозирланглар. Сигирларни аравага қўшиб, бузоқларини эса улардан ажратиб, уйга олиб боринглар. ⁸Шунда Раббийнинг Киботини олиб, аравага юкланглар, айбдорлик қурбонлиги сифатида Унга келтираётган олтин ҳайкалчаларни Кибот ёнига бир қутига жойлаштиринглар. Кейин аравани қўйиб юборинглар, кетаверсин. ⁹Қаранглар, агар Кибот ўз чегарасига, Бейт-Шемеш шаҳрига борса, унда бошимизга бундай катта кулфатни У солган. Агарда шундай бўлмаса, Худонинг қўли бизни урмаганини, балки бу тасодифан эканини билиб оламиз”.¹⁰Бу одамлар худди шундай қилдилар: иккита соғин сигир олиб, аравага қўшдилар, бузоқларни эса уйга қамаб қўйдилар. ¹¹Сўнгра олтин сичқонлар ва шишларнинг ҳайкалчалари солинган қутини ҳамда Раббийнинг Киботини аравага юкладилар. ¹²Сигирлар тўппа-тўғри Бейт-Шемешга қараб, йўлга тушдилар. Улар фақат шу йўл бўйлаб боравердилар ва маърар эдилар, бироқ ўнгга ҳам, чапга ҳам бурилмай кетар эдилар. Пелишт беклари эса Бейт-Шемеш чегарасигача араванинг ортидан эргашиб бордилар.¹³Ўша пайтда бейт-шемешликлар водийда буғдой ўраётган эдилар. Улар қараб, Раббийнинг Киботини кўриб қолдилар ва уни кўрганларидан севиниб кетдилар.¹⁴Арава бейт-шемешлик Йешуанинг даласига етиб келиб, тўхтади. У ерда катта бир тош бор эди. Шунда аравани ўтинларга ёрдилар-да, сигирларни эса Раббийга тамоман ёндириш қурбонлиги сифатида қурбон қилдилар. ¹⁵Левитлар Раббийнинг Киботини ва ёнидаги олтин ҳайкалчалар жойланган қутини аравадан тушириб, катта тошнинг устига қўйдилар. Ўша куни Бейт-Шемеш аҳолиси Раббийга тамоман ёндирилиш қурбонлиги келтириб, қурбонликларни сўйди.¹⁶Бешта Пелишт беклари буларни кўриб, шу куни Эқронга қайтиб кетдилар.¹⁷Пелиштликлар Раббийга айбдорлик қурбонлиги сифатида келтирган бешта олтин шиш – биттаси Ашдод, биттаси Ғазо, биттаси Ашқалон, биттаси Гат, биттаси Эқрон учун эди. ¹⁸Олтин сичқон эса барча шаҳарларнинг, яъни қалъалар ҳамда даладаги қишлоқларнинг устидан ҳукмронлик қилган бешта Пелишт беклари шаҳарларининг рамзи эди. Бейт-шемешлик Йешуанинг даласидаги Раббийнинг Киботи қўйилган бу катта тош шу кунгача турибди.¹⁹Бейт-шемешликлар Раббийнинг Киботи ичига қараганлари учун Худо уларни урди ва халқдан эллик минг етмиш кишини ҳалок қилди. Бутун халқ йиғлай бошлади, чунки Раббий халқни оғир жазо билан урган эди. ²⁰Шунинг учун Бейт-Шемеш аҳолиси: “Раббий олдида – бу муқаддас Худо олдида ким тура олади?! У биздан кимникига борар экан?”- дедилар.²¹Сўнгра улар Қиръат-Йеарим аҳолисига элчи жўнатиб: “Пелиштликлар Раббийнинг Киботини қайтардилар. Келинглар, уни ўзингизга олиб кетинглар”,- дедилар.

Chapter 7

¹Шунда Қиръат-Йеарим аҳолиси Раббийнинг Киботини олиб, уни тепаликда жойлашган Абинадабнинг уйига олиб келдилар ва Абинадабнинг ўғли Элеазарни Раббийнинг Киботини сақлашга бағишладилар. ²Кибот Қиръат-Йеаримда қолган кунидан анча вақт – йигирма йилча ўтди. Бутун Исроил хонадони Раббийни соғинди.³Шомуил бутун Исроил хонадонига: “Агар сизлар бор юрагингиз билан Раббийга бурилмоқчи бўлсангизлар, унда ўзга юрт худолари ва Аштарот ҳайкалчаларини орангиздан йўқотинглар. Юрагингизни Раббийга топшириб, ёлғиз Унга хизмат қилинглар. У эса сизларни пелиштликларнинг қўлидан халос қилади”,- деди. ⁴Исроил ўғиллари Баал ва Аштарот ҳайкалчаларини йўқ қилиб, ёлғиз Раббийга хизмат қила бошладилар.⁵Ўшанда Шомуил: “Барча исроилликларни Миспаҳда тўпланглар, мен сизлар учун Раббийга ибодат қиламан”,- деди. ⁶Шундай қилиб, улар Миспаҳда тўпланиб, қудуқдан сув тортар ва уни Раббийнинг олдида тўкар эдилар. “Раббийнинг олдида гуноҳ қилдик”,- деб ўша куни рўза тутар эдилар. Шомуил эса Миспаҳда Исроил ўғилларига ҳакамлик қилар эди.⁷Пелиштликлар Исроил ўғилларининг Миспаҳда тўпланганликларини эшитганларида, Пелишт беклари Исроилга қарши чиқдилар. Исроилликлар буни эшитиб, пелиштликлардан қўрқиб кетдилар. ⁸Улар Шомуилга: “Биз учун Раббий Худойимизга фарёд кўтаришдан тўхтаб қолма, токи У бизни пелиштликларнинг қўлидан халос қилсин”,- дедилар.⁹Шунда Шомуил эмадиган бир қўзичоқни олиб, уни Раббийга тамоман ёндириш қурбонлиги сифатида келтирди ва Исроил учун Раббийга фарёд кўтарди. Раббий уни эшитди.¹⁰Шомуил тамоман ёндириш қурбонлиги келтираётганида, пелиштликлар Исроил билан уруш қилиш учун яқин келдилар. Аммо ўша куни Раббий пелиштликларнинг устида кучли момақалдироқ гулдиратиб, уларни ваҳимага солди ва улар Исроил олдида қириб ташландилар. ¹¹Исроилликлар Миспаҳдан чиқдилар ва пелиштликларнинг кетидан қувиб, уларни Бейт-Кор еригача қириб ташладилар.¹²Шомуил бир тошни олиб, Миспаҳ билан Йешенах орасига ўрнатди. У: “Раббий бизга шу ергача ёрдам берди”,- деди ва тошга Эбен-Эйзер (“Ёрдам Тоши”), деб ном берди.¹³Пелиштликлар эса шу тарзда бўйсуниб, Исроил чегарасига бошқа келмадилар. Шомуилнинг барча кунларида Раббийнинг қўли пелиштликлар устида эди. ¹⁴Эқрондан Гатга қадар пелиштликлар Исроилдан олган шаҳарлар Исроилга қайтариб берилди. Исроил бу ерларни пелиштликларнинг қўлидан озод қилди. Исроил билан амўрликлар орасида ҳам тинчлик эди.¹⁵Шомуил умри бўйи Исроилга ҳакамлик қилар эди. ¹⁶У ҳар йили Бейт-Эл, Гилгал, Миспаҳни айланар, бу жойларда Исроилга ҳакамлик қилар эди. ¹⁷Кейин эса Рамаҳга қайтар эди, чунки у ерда унинг уйи бор эди. Шомуил Рамаҳда яшаб, Исроилга ҳакамлик қилар эди. Ўша ерда у Раббийга қурбонгоҳ қурган эди.

Chapter 8

¹Шомуил кексайгач, ўз ўғилларини Исроилга ҳакам қилиб тайинлади. ²Тўнғич ўғлининг исми Йўэл, иккинчи ўғлининг исми эса Абийаҳ эди. Улар Беир-Шеба шаҳрида ҳакам эдилар. ³Аммо ўғиллари Шомуилнинг йўлидан юрмас эдилар. Улар тамагирликка тушиб, совға олар ва тескари ҳукм қилар эдилар.⁴Шунда Исроилнинг ҳамма оқсоқоллари тўпландилар ва Рамаҳга – Шомуилнинг ҳузурига келиб, ⁵унга шундай дедилар: “Мана, сиз кексайдингиз, ўғилларингиз эса сизнинг йўлингиздан юрмаяптилар. Энди устимиздан подшоҳ қўйинг, токи бошқа халқларда бўлганидай, у бизга ҳакамлик қилсин”.⁶Уларнинг: “Бизга подшоҳ беринг, токи у бизга ҳакамлик қилсин”,- деган гаплари Шомуилга ёқмади ва у Раббийга ибодат қилди. ⁷Раббий эса Шомуилга деди: “Халқ сенга нима айтса, ҳамма гапига қулоқ сол. Чунки улар сени рад этмадилар, аммо уларнинг устидан шоҳлик қилмаслигим учун Мени рад этдилар.⁸Мен уларни Мисрдан олиб чиққан кундан бошлаб, то шу кунгача Менга нима қилган бўлсалар, сенга ҳам шундай қиляптилар. Улар Мени қолдириб, бошқа худоларга сажда қилар эдилар. ⁹Шунинг учун уларнинг овозига қулоқ сол. Бироқ уларнинг устидан шоҳлик қиладиган подшоҳнинг ҳуқуқларини эълон қилиб, уларни огоҳлантиргин”.¹⁰Подшоҳни сўраётган халққа Шомуил Раббийнинг ҳамма сўзларини етказиб, ¹¹шундай деди: “Устингиздан подшоҳлик қиладиган подшоҳнинг ҳуқуқлари қуйидагича бўлади: подшоҳ ўғилларингизни жанговар араваларга қўшади ва суворилар қилиб қўяди. Улар подшоҳнинг жанговар аравалари олдида югурадилар. ¹²Подшоҳ баъзиларини ўзига мингбоши ва элликбоши қилиб тайинлайди. Бошқалари эса подшоҳнинг ерларини ҳайдайдилар ва буғдой ўрадилар, жанг қуролларини ва жанговар араваларнинг асбоб-ускуналарини ясайдилар.¹³Қизларингизни атир тайёрлаш, овқат пишириш ва нон ёпиш учун ўзига олади. ¹⁴Энг яхши далаларингизни, узумзорларингизни, зайтунзорларингизни олиб, ўз тўраларига беради. ¹⁵Сизларнинг экканлару узумзорларингиздан ўнинчи қисмини олиб, ўз сарой амалдорлару тўраларига тақсимлаб беради.¹⁶Қулларингизни ҳам, чўриларингизни ҳам, энг яхши йигитларингизни ҳам, эшакларингизни ҳам ўзига олиб, ўз ишларида фойдаланади. ¹⁷Майда молингиздан ўнинчи қисмини олади. Ўзларингиз ҳам унга қул бўлиб қоласизлар. ¹⁸Ўша куни ўзларингиз учун танланган подшоҳингиздан фарёд қиласизлар. Лекин ўша куни Раббий сизларга жавоб бермайди”.¹⁹Бироқ халқ Шомуилнинг гапига эътибор беришни хоҳламасдан: “Йўқ, устимизда подшоҳ бўлсин ²⁰ва биз ҳамма халқлар сингари бўламиз. Подшоҳимиз бизга ҳакамлик қилсин ва олдимизда юриб, урушларимизни бошқарсин”,- дедилар.²¹Шомуил халқнинг ҳамма сўзларини тинглаб, буларни Раббийнинг қулоғига етказди. ²²Раббий эса Шомуилга деди: “Уларнинг гапига қулоқ сол ва уларга подшоҳ қўйгин”. Шомуил Исроил халқига: “Ҳар ким ўз шаҳрига борсин”,- деди.

Chapter 9

¹Бенямин қабиласида Киш деган бир одам бор эди. У бир беняминлик Офийаҳнинг ўғли, Бахуратнинг ўғли, Зарорнинг ўғли, Абиэлнинг ўғли бўлиб, обрўли одам эди. ²Унинг Шоул деган ёш, чиройли бир ўғли бор эди. Исроилликлар орасида Шоулдан чиройли одам йўқ эди. Бутун халқнинг бўйи унинг елкасидан келар эди.³Шоулнинг отаси Кишнинг эшаклари йўқолиб қолди. Киш ўғли Шоулга: “Хизматкорлардан бирини ёнингга олгин-да, бориб, эшакларни қидиргин”,- деди. ⁴Шоул Эфрайим тоғи ва Шолишо ерига ўтди, лекин эшакларни топмади. Улар Шаалим ерига ўтдилар, эшаклар у ерда йўқ эди. Шундай қилиб, у Бенямин ерига ўтди, лекин эшакларни топмади.⁵Зуф ерига келганларида, Шоул ўзи билан бўлган хизматкорга: “Орқага қайтамиз, токи эшаклар қолиб, отам биздан хавотирланмасин”,- деди. ⁶Бироқ хизматкор унга: “Мана, шу шаҳарда Худонинг одами бор, у ҳурматли одам. Унинг ҳамма айтганлари бажо бўлади. Ўша одамнинг олдига борайлик, балки у борадиган йўлимизни бизга кўрсатар”,- деди.⁷Шоул эса хизматкорга: “Агар борсак, унга нима олиб борамиз? Тўрваларимиздаги нон тугади. Худонинг одамига олиб борадиган бирор совғамиз ҳам йўқ. Бизда нима бор?”- деди. ⁸Хизматкор Шоулга яна жавоб бериб: “Мана, қўлимда чорак шеқел кумуш бор. Буни Худонинг одамига бераман, у бизга йўл кўрсатади”,- деди.⁹Илгари Исроилда кимдир Худодан сўрашга бормоқчи бўлса: “Қани, башоратчига борамиз”,- дер эди. Чунки шу кунлардаги пайғамбар, деб аталадиганлар илгари башоратчи, деб аталар эдилар. ¹⁰Шунда Шоул хизматкорга: “Гапинг яхши, қани кетдик”,- деди. Улар Худонинг одами яшайдиган шаҳарга жўнадилар. ¹¹Улар тепага, шаҳарга кўтарилганларида, қудуқдан сув тортиб олишга келган қизларни учратдилар ва улардан: “Бу ерда башоратчи борми?”- деб сўрадилар.¹²Улар эса жавобан дедилар: “Ҳа, ана у сизларнинг олди тарафингизда! Фақат шошилинглар, у шаҳримизга бугун келди, чунки бугун халқимиз тепаликда қурбонлик келтиради. ¹³Шаҳарга кирганингизда, у ҳали таом ейишга тепаликка бормасдан, уни топасизлар; зеро у келмагунича халқ таом емайди. Чунки у қурбонликни дуо қилади, шундан сўнг таклиф қилинганлар таом ейишни бошлайдилар. Ҳозироқ борсангиз, уни учратишга улгурасизлар”.¹⁴Шунда улар шаҳарга бордилар. Шаҳарнинг ўртасига кирганларида, тепаликка кетаётган Шомуил уларга рўпара келди.¹⁵Шоулнинг келишидан бир кун олдин Раббий Шомуилга шуни очиб, деди: ¹⁶“Эртага шу вақтда сенинг олдингга Бенямин еридан бир одамни юбораман. Уни халқим Исроилга ҳукмдор бўлиши учун мойлагин. У Менинг халқимни пелиштликларнинг қўлидан қутқаради. Чунки халқимнинг фарёди Менга етиб келгани учун Мен уларга назар солдим”.¹⁷Шомуил Шоулни кўрганида, Раббий унга: “Мана, Мен сенга айтган одам, у Менинг халқимни бошқаради”,- деди. ¹⁸Шоул дарвоза олдида Шомуилнинг ёнига келиб, ундан: “Менга айтингчи, башоратчининг уйи қаерда?”- деб сўради. ¹⁹Шомуил эса Шоулга жавобан деди: “Башоратчи менман. Мендан олдин тепаликка бор. Сен бугун мен билан бирга таом ейсан. Эрталаб эса сени жўнатиб юбораман ва юрагингдаги ҳамма нарсани сенга айтаман.²⁰Уч кун олдин йўқолган эшаклар учун эса қайғурма, улар топилди. Исроилнинг барча истакларига ким сазовор? Сен ва отангнинг хонадони эмасми?” ²¹Шоул эса жавобан: “Мен Исроилнинг энг кичик қабиласи бўлган Беняминнинг ўғли эмасманми? Бенямин қабиласининг ҳамма оилалари орасида менинг оилам энг кичиги эмасми? Менга нима учун буларни айтяпсиз?”- деди.²²Шомуил Шоул билан хизматкорини хонага олиб бориб, уларни таклиф қилинганларнинг орасида энг тўрга ўтқазди. Таклиф қилинганлар эса тахминан ўттиз нафар эди.²³Шомуил ошпазга: “Мен сенга берган ва «четга олиб қўй», деб айтган ўша улушни келтиргин”,- деди. ²⁴Ошпаз эса сон гўштини олиб келиб, Шоулнинг олдига қўйди. Шомуил унга: “Мана сен учун ажратиб қўйилганини олдингга қўйгин ва егин. Мен халқни чақирганимда, бу сен учун шу вақтгача сақлаб қўйилди”,- деди. Ўша куни Шоул Шомуил билан таом еди.²⁵Кейин улар тепаликдан шаҳарга тушдилар. Шомуил уйининг томида Шоул билан суҳбатлашди. ²⁶Шомуил эрталаб туриб, саҳар пайтида Шоулни чақириб: “Ўрнингдан тур! Сени кузатиб қўяман”,- деди. Шоул ўрнидан туриб, Шомуил билан бирга уйдан ташқарига чиқди.²⁷Улар шаҳар чеккасига келгач, Шомуил Шоулга: “Хизматкоринга айт, у биздан олдинроқ борсин. Аммо сен тўхтаб тур, Худо нима деганини сенга очиб бераман”,- деди. Хизматкор эса олдинроқ кетди.

Chapter 10

¹Шомуил зайтун мой билан тўлдирилган идишни олиб, Шоулнинг бошига қуйди ва уни ўпиб, шундай деди: “Мана, Раббийнинг меросига ҳукмдор бўлишинг учун У сени мойлади. ²Бугун менинг олдимдан кетганингдан кейин Бенямин ҳудудида, Зелзахдаги Роҳиланинг мақбараси ёнида икки кишини учратасан. Улар сенга: Излаб кетган эшакларинг топилди, отанг энди эшакларни унутиб, ўғлимга нима бўлди экан, деб сендан хавотирланяпти,- деб айтадилар.³У ердан яна бориб, Табўрдаги эманзорга келасан. У ерда Худонинг ҳузурига – Бейт-Элга борадиган учта одам сени учратади. Уларнинг бири учта улоқча, бири учта нон, яна бошқаси шароб тўла мешни олиб боришяпти. ⁴Улар сен билан саломлашиб, сенга иккита нон берадилар. Сен эса қўлларидан нонни оласан.⁵Кейин пелиштликларнинг қўриқчилари тўдаси жойлашган Худонинг тепалигига борасан. Шаҳарга кирганингда, тепаликдан тушган пайғамбарлар гуруҳини учратасан. Ғижжак, доира, най ва қўбиз чалувчилар уларнинг олдиларидан боради, улар эса пайғамбарчилик қиладилар. ⁶Раббийнинг Руҳи сени қамраб олади. Улар билан бирга сен ҳам пайғамбарчилик қиласан ва бутунлай бошқа одамга айланасан.⁷Бу аломатлар сенда бажо бўлганида, қўлинг нимани қила олса, шуни қил, чунки Худо сен биландир. ⁸Кейин мендан олдин Гилгалга бор. Мен ҳам тамоман ёндириш ва тинчлик қурбонликлари келтиришим учун ёнингга келаман. Мени етти кун кут. Ёнингга келганимда, нима қилишингни айтаман”.⁹Шоул Шомуилдан кетган заҳотиёқ Худо унга бошқа юрак берди. Ўша куни ҳамма аломатлар бажо бўлди. ¹⁰Улар тепаликка келганларида, уларга пайғамбарлар гуруҳи дуч келди. Шунда Худонинг Руҳи Шоулни қамраб олди ва у уларнинг орасида пайғамбарчилик қилар эди.¹¹Шоулни кеча ва олдинги куни билганларнинг ҳаммаси эса уни пайғамбарлар билан пайғамбарчилик қилаётганини кўриб, халқ орасида бир-бирига: “Кишнинг ўғлига нима бўлди? Наҳотки Шоул ҳам пайғамбар бўлса?!”- дер эдилар. ¹²У ерда бўлганлардан бири жавобан: “Бошқаларнинг отаси ким экан-а?!”- деди. Шунинг учун, «Наҳотки Шоул ҳам пайғамбар бўлса?!», деган гап мақол бўлиб қолди. ¹³Пайғамбарчилик тўхтагач, Шоул тепаликка чиқди.¹⁴Амакиси Шоул билан хизматкоридан: “Қаерга бордингизлар?”- деб сўради. У эса деди: “Эшакларни қидирдик, уларни топа олмай, Шомуилнинг олдига бордик”. ¹⁵Шунда Шоулнинг амакиси: “Шомуил сизларга нималар деди, менга айт-чи”,- деди. ¹⁶Шоул эса ўз амакисига: “У бизга эшакларнинг топилганини айтиб берди”,- деди. Бироқ Шомуилнинг шоҳлик ҳақида айтганини амакисига етказмади.¹⁷Шомуил халқни Миспаҳга Раббий ҳузурига чақириб, ¹⁸Исроилнинг фарзандларига деди: “Исроилнинг Раббий Худоси шундай деяпти: Мен Исроилни Мисрдан олиб чиқдим. Мисрликларнинг ва сизларга зулм қилган ҳамма шоҳликларнинг қўлидан сизларни халос қилдим. ¹⁹Лекин энди сизлар барча кулфату қайғуларингиздан сизларни қутқарадиган Худойингизни рад қилиб, Унга: Бизнинг устимиздан подшоҳ қўйгин,- дедингизлар. Хўш энди, Раббий ҳузурида қабила ва оилаларга бўлиниб туринглар”.²⁰Шундай қилиб, Шомуил Исроилнинг ҳамма қабилаларига бирин-кетин келишини буюрди. Қуръа эса Бенямин қабиласига тушди. ²¹Шунда Бенямин қабиласига оилалари бўйича келишини буюрди. Қуръа эса Матри оиласига ва Кишнинг ўғли Шоулга тушди. Уни излаб топа олмадилар.²²Шунда Раббийдан: “У яна шу ерга келадими?”- деб сўрадилар. Раббий эса жавоб берди: “Мана, у анжомларнинг орасида яшириниб турибди”. ²³Улар югуриб бориб, у ердан Шоулни олиб келдилар. У халқнинг орасида турди, бутун халқнинг бўйи унинг елкасидан келар эди.²⁴Шомуил бутун халққа: “Раббий танлаган одамни кўряпсизми, бутун халқ орасида унга тенги йўқ”,- деди. Шунда бутун халқ: “Яшасин подшоҳ!”- деб ҳайқирди.²⁵Шомуил шоҳликнинг низомларини халққа изоҳлади ва буларни китобга ёзиб, Раббий ҳузурига қўйди, бутун халқни эса уйига жўнатиб юборди.²⁶Шоул ҳам Гибеаҳга, ўз уйига кетди. Юракларига Худо таъсир қилган бир неча жасур киши унга эргашди. ²⁷Лекин ярамас одамлар: “У бизни қутқара олармиди?!”- дер эдилар. Улар Шоулни писанд қилмасдан, унга совғалар тортиқ қилмадилар. У эса буни билиб, билмасликка олиб қўя қолди.

Chapter 11

¹Сўнгра аммўнлик Наҳаш келиб, Гилъаддаги Йобэш шаҳрини қамал қилди. Йобэшнинг бутун аҳолиси Наҳашга: “Биз билан иттифоқ тузгин ва сенга хизмат қиламиз”,- дедилар. ²Аммўнлик Наҳаш эса уларга жавоб бериб: “Фақат шу тарзда сизлар билан иттифоқ тузаман: бутун Исроилни шарманда қилишим учун ҳар бирингизнинг ўнг кўзингизни ўйиб оламан”,- деди.³Йобэшнинг оқсоқоллари унга дедилар: “Исроилнинг ҳамма ҳудудига хабарчилар юборишимиз учун бизга етти кун муҳлат бер. Агар бизга ҳеч ким ёрдам бермаса, унда шаҳримиздан сенинг олдингга чиқамиз”.⁴Хабарчилар Шоулнинг Гибеаҳ шаҳрига келиб, бу сўзларнинг ҳаммасини халқнинг қулоғига етказдилар. Бутун халқ эса йиғлаб, дод-фарёд кўтарди. ⁵Шу пайтда Шоул ҳўкизларининг орқасидан юриб, даладан қайтаётган эди. У: “Халқнинг йиғлашига нима сабаб?”- деб сўради. Унга Йобэш аҳолисининг сўзларини етказдилар.⁶Шоул бу сўзларни эшитганида, Худонинг Руҳи уни қамраб олди ва Шоул қаттиқ ғазабланди. ⁷У бир жуфт ҳўкизни олиб, уларни қисмларга кесди ва ўша хабарчилар орқали буларни Исроилнинг ҳамма ҳудудига юбориб, шундай деди: “Кимки Шоул билан Шомуилнинг ортидан эргашмаса, ўша одамнинг ҳўкизлари худди шундай қилинади”. Раббийнинг қўрқуви халқни қамраб олди ва ҳамма бир одамдек йўлга чиқди. ⁸Шоул уларни Безеқда санаб чиқди. Исроил фарзандларидан уч юз мингта, Яҳудодан эса ўттиз мингта эркак чиқди.⁹Келган хабарчиларга эса: “Гилъаддаги Йобэш аҳолисига: Эртага қуёш иситганида, сизларга ёрдам келади, деб айтинглар”,- дедилар. Хабарчилар келиб, Йобэш аҳолисига буни эълон қилдилар, улар эса қувониб кетдилар. ¹⁰Шунда Йобэш аҳолиси Наҳашга: “Эртага шаҳримиздан сизларнинг олдингизга чиқамиз, биз билан ўз хоҳишингиз бўйича иш тутинглар”,- дедилар.¹¹Эртаси куни Шоул халқни уч тўдага бўлди. Улар тонг пайти қароргоҳнинг ўртасига бостириб бориб, куннинг жазирама иссиғигача аммўнликларни қириб ташладилар. Аммўнликларниг қолганлари эса тумтарақай бўлиб қочдиларки, ҳатто бир жойда икки киши ҳам қолмади.¹²Шунда Исроил халқи Шомуилга деди: “Шоул бизга подшоҳлик қила олармиди?!- деган кимлар эди? Олиб келинг уларни, ўлдирамиз!” ¹³Шоул эса: “Ушбу кунда ҳеч кимни ҳалок қилиш керак эмас, чунки Раббий бугун Исроилга нажот берди”,- деди.¹⁴Кейин Шомуил халққа: “Гилгалга борайлик, ўша ерда шоҳликни янгидан тиклаймиз”,- деди. ¹⁵Шундай қилиб, бутун халқ Гилгалга борди ва Раббий ҳузурида Гилгалда Шоулни подшоҳ қилиб қўйишди. Ўша ерда Раббийнинг ҳузурида тинчлик қурбонликлари келтиришди. Шоул ва бутун Исроил халқи катта хурсандчилик қилдилар.

Chapter 12

¹Шундай кейин Шомуил бутун Исроилга деди: “Мана, менга нима гапирган бўлсангизлар, ҳаммасига қулоқ солдим. Сизларнинг устингиздан бир подшоҳ тайинладим. ²Энди подшоҳ сизларнинг олдингизда юрмоқда. Мен эса кексайдим, сочим оқарди. Мана, ўғилларим ҳам сизлар билан бирга. Ёшлигимдан буён шу кунгача мен сизларнинг олдингизда юрар эдим.³Мана, мен! Раббий ва Унинг мойланган подшоҳининг олдида менга қарши гувоҳлик беринг, қайси бирингизнинг ҳўкизингизни олдим? Кимнинг эшагини тортиб олдим? Кимни аврадим? Кимга зулм қилдим? Кимдан пора олиб, унинг ишларидан кўзларимни юмдим? Мен қайтариб бераман”.⁴Унга жавобан: “Бизни аврамадингиз, бизга зулм қилмадингиз, бирор кимсанинг қўлидан бирон нарса олмадингиз”,- дедилар. ⁵“Мендан бирор нуқсон топмаганингизга бугун Раббий ҳамда Унинг мойланган шоҳи гувоҳдир”,- деди Шомуил. “Ҳа, гувоҳ бўлиб турибди”,- деди халқ.⁶Ўшанда Шомуил деди: “Мусо билан Аҳарўнни тайин қилган ва оталарингизни Миср еридан олиб чиққан Раббий – гувоҳдир. ⁷Энди шу ерда туринглар, Раббийнинг сизларга ҳамда оталарингизга қилган ҳамма эзгуликлари ҳақида Унинг ҳузурида сизлар билан судлашаман.⁸Ёқуб Мисрга келганида ва оталарингиз Раббийга ёлворганларида, Раббий Мусо билан Аҳарўнни юборди. Улар оталарингизни Мисрдан олиб чиқиб, бу ерга жойлаштирди. ⁹Аммо оталарингиз ўз Раббий Худосини унутдилар, шунинг учун У уларни Ҳазорнинг лашкарбошиси Сисаронинг, пелиштликларнинг ҳамда Мўаб подшоҳининг қўлига топширди. Улар оталарингизга қарши жанг қилдилар.¹⁰Бироқ оталарингиз Раббийга: Бизлар гуноҳ қилдик, чунки Раббийни қолдириб, худолар Баал билан Аштаротга хизмат қилдик. Энди бизни душманларимизнинг қўлидан халос қил, Сенга хизмат қиламиз,- деб ёлвордилар. ¹¹Шунда Раббий Йеруббаал, Барақ, Йефтаҳ, Шимшўнни юбориб, сизларни бўйсундирган душманларингиз қўлидан халос қилди ва сизлар хавфсизликда яшадингизлар.¹²Аммо Аммўн шоҳи Наҳаш сизларга ҳужум қилмоқчи бўлганини кўргач, қўрқиб кетдингизлар. Сизларнинг Раббий Худойингиз сизларнинг подшоҳингиз бўлса ҳам, сизлар менга: Йўқ, подшоҳ бизнинг устимизда шоҳлик қилсин, деб айтдингизлар. ¹³Мана, танлаб, тилаб олган подшоҳингиз! Мана, Раббий устингиздан бир подшоҳни қўйди.¹⁴Агар сизлар Раббийдан қўрқиб, Унга хизмат қилсангизлар ва Унинг овозига диққат қилиб, Унинг фармонларига қарши чиқмасангизлар, унда ўзларингиз ҳам, устингиздан шоҳлик қиладиган подшоҳингиз ҳам сизларнинг Раббий Худойингизга эргашасизлар. ¹⁵Агарда Раббийнинг овозига диққат қилмасдан, Унинг фармонларига қарши чиқсангизлар, унда Раббийнинг қўли оталарингизга қарши бўлганидек, сизларга ҳам қарши бўлади.¹⁶Энди ўрнингиздан туринглар ва кўз олдингизда Раббийнинг қиладиган буюк ишларига қаранглар: ¹⁷Ҳозир буғдой ўрими пайти эмасми? Бироқ мен Раббийга илтижо қиламан, У момақалдироқ ва ёмғир юборади. Шундай қилиб, сизлар ўзингизга подшоҳ сўраб, бу билан Раббийнинг кўзи олдида қилган гуноҳингизнинг катталигини кўриб билиб оласизлар”. ¹⁸Шомуил Раббийга илтижо қилди ва Раббий ўша куни момақалдироқ ва ёмғир юборди. Бутун халқ эса Раббийдан ҳам, Шомуилдан ҳам жуда қўрқиб кетди.¹⁹Шунда бутун халқ Шомуилга: “Биз ҳалок бўлмаслигимиз учун ўз Раббий Худойингиз олдида қулларингиз учун илтижо қилинг, чунки биз ўзимизга подшоҳ сўраганимизда, барча гуноҳларимизга яна гуноҳ қўшдик”,- деди. ²⁰Шомуил халққа жавобан деди: “Қўрқманглар! Ҳа, сизлар бу билан гуноҳ қилган эдингиз, лекин энди Раббийдан юз ўгириб кетманглар ва Унга бутун юрагингиз билан хизмат қилинглар. ²¹Яроқсиз бутларнинг орқасидан эргашманглар. Улар фойда келтирмайдилар ва халос қилмайдилар, чунки улар ҳеч нарса эмасдирлар.²²Раббий эса Ўзининг улуғ номи ҳақи Ўзининг халқини ташлаб кетмайди, чунки Раббийга сизларни Ўз халқи қилиб танлагани маъқул эди. ²³Менинг ўзим ҳам Раббий олдида сизлар учун ибодат қилмаслик гуноҳига йўл қўймайман. Сизларга фақат тўғри ва яхши йўлни кўрсатаман.²⁴Фақат Раббийдан қўрқинглар, Унга бутун юракларингиз билан ҳақиқатда хизмат қилинглар, чунки У сизлар учун қандай буюк ишлар қилганини кўрдингизлар! ²⁵Агарда ёвузлик қилаверсангизлар, унда сизлар ҳам, подшоҳингиз ҳам ҳалок бўласизлар”.

Chapter 13

¹Шоулнинг тахтга ўтирганидан бир йили ўтди. У Исроил устидан иккинчи йил подшоҳлик қилганида, исроилликлардан уч минг нафар одамни ўзига танлади: ²икки мингтасини ўзи билан Михмаш ва Бейт-Эл тоғига, мингтасини эса ўғли Йўнатан билан Беняминнинг Гибеаҳ шаҳрига жойлаштирди. Қолган халқни эса ўз уйларига жўнатиб юборди.³Йўнатан Гибеаҳда бўлган пелиштликларнинг қўриқловчи тўдасини мағлуб қилди. Пелиштликлар бу ҳақида эшитишди. Шоул эса: “Ибронийлар эшитсинлар!”- деб хитоб қилиб, бутун ўлка бўйлаб борғу чалдирди. ⁴Шундай қилиб, Шоул пелиштликларнинг қўриқловчи тўдасини мағлуб қилганини ва пелиштликлар Исроилдан нафратланганини бутун Исроил эшитганида, шунда бутун халқ Гилгалда Шоулнинг атрофига тўпланди.⁵Пелиштликлар эса Исроил билан уришмоқ учун йиғилишди: уч мингта жанговар арава, олти мингта отлиқ сипоҳ ҳамда денгиз қирғоғидаги қум сингари халқнинг кўпчилиги келди ва Бейт-Авенинг шарқ тарафидан Михмашда қароргоҳ қурди.⁶Исроилликлар эса халқнинг сиқувга олингани сабаби ўзларини хавф остида қолганликларини кўриб, ғорларда, қоялар орасида, ҳандақларда, чуқурларда яшириндилар. ⁷Ибронийларнинг айримлари Йордан дарёсидан ўтиб, Гад ва Гилъад ерларига кетдилар. Шоул ҳали Гилгалда эди. У билан бирга бўлган бутун халқ қўрқувда қолган эди.⁸Шоул Шомуил тайинлаган муҳлат бўйича уни етти кун кутиб турди. Аммо Шомуил Гилгалга келавермади, халқ эса Шоулнинг ёнидан қоча бошлади. ⁹Шунда Шоул: “Тамоман ёндириш қурбонлиги билан тинчлик қурбонликларини менга олиб келинглар”,- деб буюрди ва тамоман ёндириш қурбонлигини келтирди. ¹⁰Шоул тамоман ёндириш қурбонлигини келтириб бўлган эдики, Шомуил келиб қолди. Шоул эса унга салом бериш учун пешвоз чиқди.¹¹Бироқ Шомуил унга: “Нима қилиб қўйдинг?”- деди. Шоул жавобан деди: “Халқим менинг ёнимдан қочиб кетаётганини кўрдим. Сиз эса белгиланган вақтда келмадингиз. Бунинг устига, пелиштликлар Михмашда тўпландилар. ¹²Шунда мен: Пелиштликлар Галгалга устимга бостириб келади, мен эса ҳанузгача Раббийдан сўраб илтижо қилмадим, деб ўйладим. Шунинг учун тамоман ёндириш қурбонлигини келтиришга мажбур бўлдим”.¹³Шомуил эса Шоулга: “Нодонларча иш тутибсан, сенинг Раббий Худойингнинг сенга берган буйруғини бажо этмадинг. Бўлмаса, Раббий Исроил устидан сенинг шоҳлигингни то абад мустаҳкамлаган бўлар эди. ¹⁴Энди эса сенинг шоҳлигинг узоққа бормайди. Раббий Ўз кўнглига мос эркакни топади ва Раббий унга Ўз халқининг сардори бўлишни буюради. Чунки сен Раббийнинг сенга берган буйруғини бажо этмадинг”,- деди.¹⁵Шундан сўнг Шомуил Гилгалдан чиқиб, Беняминнинг Гибеаҳига жўнаб кетди. Шоул ёнида қолган одамларни санаб чиқди, ҳаммаси бўлиб тахминан олти юз киши эди. ¹⁶Шоул билан ўғли Йўнатан ва уларнинг ёнларида қолган одамлар Беняминнинг Гибеаҳида жойлашдилар. Пелиштликлар эса Михмашда қароргоҳ қурган эдилар.¹⁷Пелиштликларнинг қароргоҳидан учта тўдаси ернинг қишлоқларини талаш учун чиқишди. Тўдалардан бири Шувол ҳудудидаги Ўфраҳ томонга, ¹⁸иккинчиси Бейт-Хўрон томонга, учинчиси эса чўл томонга – Завўм водийсининг чегарасига йўл олди.¹⁹Бутун Исроил юртида бирорта ҳам темирчи йўқ эди, чунки пелиштликлар ибронийларнинг қилич ёки найза ясашларидан хавотирланар эдилар. ²⁰Шунинг учун ҳамма исроилликлар омоч тишларини, белкуракларини, болта ва кетмонларини чархлаш учун пелиштликларнинг олдига боришга мажбур эдилар. ²¹Омоч тиши, белкурак, паншаха, болта ва темир учли говронни ўткирлаш баҳоси бир пим кумуш эди.²²Шу сабабдан Шоул ва Йўнатан билан бўлган бутун халқнинг бирортасида қилич ёки найза йўқ эди, фақат Шоул ва унинг ўғли Йўнатанда бор эди, холос. ²³Пелиштликларнинг олдинги тўдаси Михмаш довонига чиқди.

Chapter 14

¹Бир куни Шоулнинг ўғли Йўнатан ўз ўспирин-қуролташувчисига: “Юр, нариги томондаги пелиштликларнинг тўдасига ўтамиз”,- деди, аммо ўз отасига бу ҳақида айтмади.²Шоул Гибеаҳ шаҳри яқинидаги Мигронда бир анор дарахти тагида ўтирар, у билан бирга олти юзтача одам бор эди. ³Элийнинг ўғли, Пинехеснинг ўғли, Охитубнинг ўғли бўлмиш, эфод кийиб юрган Раббийнинг руҳонийси Ахийаҳ ҳам ўша ерда эди. Халқ эса Йўнатаннинг кетганини билмай қолган эди.⁴Йўнатан пелиштликлар тўдасига ўтмоқчи бўлган довоннинг ҳар икки томонида иккита ўткир чўққи бор эди. Уларнинг бириси – Бозаз, бошқаси – Сенеҳ, деб номланар эди. ⁵Чўққилардан бири шимол томонда бўлиб Михмашга, иккинчиси жанубда бўлиб Гибеаҳга қараган эди.⁶Йўнатан ўз ўспирин-қуролташувчисига: “Юр, ўша хатнасизларнинг тўдаси томонга ўтайлик, балки Раббий бизга ёрдам берар. Чунки Раббий учун кўпчилик орқали ҳам, озчилик орқали ҳам қутқариш қийин эмас”,- деди. ⁷Қуролташувчи эса жавобан: “Юрагингизда нима бўлса борини қилинг! Боринг. Мана, мен ҳар бир йўлингизда сиз билан биргаман”.⁸Шунда Йўнатан деди: “Биз анави одамларнинг ёнига ўтиб, ўзимизни кўрсатамиз. Агар улар бизга: ⁹Ёнингизга боргунимизча, ўша ерда тўхтаб туринглар, деб айтишса, шунда биз жойимизда тўхтаб турамиз, уларнинг олдига бормаймиз. ¹⁰Агарда: Ёнимизга келинглар, дейишса, борамиз, чунки Раббий уларни қўлимизга топширди ва бизга аломат шу бўлади”.¹¹Шундай қилиб, уларнинг иккови пелиштликлар тўдасининг кўз ўнгида турганида, пелиштликлар дедилар: “Мана ибронийлар яширинган ҳандақларидан чиқяптилар”. ¹²Сўнг тўдадаги одамлар Йўнатан билан қуролташувчисига: “Ёнимизга келинглар, биз сизларга бир гап айтмоқчимиз”,- деб бақиришди. Шунда Йўнатан ўз қуролташувчисига: “Орқамдан юр, чунки Раббий уларни Исроилнинг қўлига топширди”,- деди.¹³Йўнатан қўли-оёғи билан тирмашиб, тепага чиқа бошлади. Қуролташувчиси ҳам унга эргашди. Йўнатан олдидан келган пелиштликларни, қуролташувчиси эса орқадан келган пелиштликларни ўлдираверди. ¹⁴Йўнатан билан қуролташувчисининг биринчи ҳужумидан бир жуфт ҳўкиз бир кунда шудгор қиладиган даланинг ярмида йигирматача одам ҳалок бўлди.¹⁵Қароргоҳни, далани ва бутун халқни даҳшат қамради. Ҳатто қўшиннинг олд тўдалари ва ерни талаётганларни титроқ босди. Бутун ер тебранди ва Раббийдан буюк даҳшат келди.¹⁶Беняминнинг Гибеаҳида бўлган Шоулнинг қоровуллари оломоннинг тарқалаётганини ва у ёқдан - бу ёққа югураётганини кўрдилар. ¹⁷Шоул ёнидаги халққа: “Қаранглар ва билинглар-чи, ким орамиздан чиққан экан”,- деди. Шундай қилиб, Йўнатан билан унинг қуролташувчиси йўқлигини кўрдилар.¹⁸Шунда Шоул Ахийаҳга: “Худонинг Киботини олиб кел”,- деди. Ўша пайтда Худонинг Киботи Исроилнинг фарзандлари билан эди. ¹⁹Шоул руҳонийга ҳали гапираётганида, пелиштликларнинг қароргоҳида ғала-ғовур анча кўпайди. Шунинг учун Шоул руҳонийга: “Керак эмас, қўявер!”- деди.²⁰Ўша заҳоти Шоул ва у билан бўлган бутун халқ хитоб қилиб, уруш майдонига кетишди. У ерда пелиштликларнинг орасида ҳар бирининг қиличи ўз яқинига қарши ва катта ғалаён бўлаётган эди. ²¹Шунда кеча ва тунов куни пелиштликлар томонида бўлган ва уларнинг қароргоҳи билан доимо юрган ибронийлар, энди Шоул ва Йўнатан билан бўлган исроилликларга қўшилдилар.²²Эфрайимнинг тоғида яширинганлар ҳам пелиштликларнинг қочаётганини эшитиб, жанг майдонида исроилликларга қўшилдилар. ²³Шундай қилиб, ўша куни Раббий Исроилни қутқарди. Уруш эса Бейт-Авенгача ёйилди.²⁴Ўша куни Исроил одамлари жуда ҳам ҳолдан тойдилар. Шоул эса онт ичиб, халққа шундай деган эди: “Душманларимдан қасос олмагунимча, оқшомга қадар ким овқат еса, лаънати бўлсин!” Шунинг учун халқдан ҳеч ким бир луқма ҳам таом емади. ²⁵Бутун халқ ўрмонга борди, бутазорда эса асал бор эди. ²⁶“Мана асал оқиб ётибди”- дея, халқ ўрмонга кирди, аммо ҳеч ким ўз оғзига қўлини узатмади, чунки халқ онтдан қўрқар эди.²⁷Йўнатан эса отасининг халққа онт ичирганини эшитмаган эди. Шунинг учун қўлидаги таёғини узатиб, таёқ учини асалари инига ботирди-да, қўлини оғзига солди ва унинг кўзлари чақнаб кетди. ²⁸Шунда халқдан бири Йўнатанга: “Отангиз халққа, бугун ким таом еса, лаънати бўлсин, деб онт ичирган эди, шунинг учун халқ ҳолдан тойган”,- деди.²⁹Йўнатан эса деди: “Отам ерни саросимага солиб қўйибди. Қаранглар, мана бу асалдан бироз татиб кўрган эдим, кўзларим чақнаб кетди. ³⁰Бугун халқ душманлардан тортиб олинган ўлжани еса, ўшанда пелиштликларнинг мағлубияти каттароқ бўлмасмиди?!”³¹Ўша куни исроилликлар Михмашдан то Ойжавлонгача пелиштликларни мағлуб қилишди. Халқ шу қадар ҳолдан тойдики, ³²охири ўлжага ташланди. Қўй, ҳўкиз, бузоқларни шу ернинг ўзидаёқ сўйиб, қони билан еяверишди.³³“Мана, халқ гўштни қони билан еб, Раббий олдида гуноҳ қиляпти!”- деб Шоулга маълум қилишди. Шоул: “Сизлар гуноҳ қилдингизлар, энди катта бир тошни бу ерга юмалатиб олиб келинглар!”- деди. ³⁴Сўнгра Шоул: “Халқ орасида юриб айтинглар, ҳар бир одам ҳўкизи, қўйини менинг ҳузуримга олиб келиб, шу ерда сўйиб есин. Раббий олдида гуноҳ қилманглар, гўштни қони билан еманглар”,- деди. Ўша туни ҳар бир одам ҳўкизини олиб келиб, Шоулнинг олдида сўйди.³⁵Шоул Раббийга бир қурбонгоҳ қурди. Бу Шоулнинг Раббийга қурган илк бор қурбонгоҳи эди.³⁶Кейин Шоул: “Қани, шу тун пелиштликларни бир қувайлик. Тонг отгунча молларини тортиб оламиз, одамларнинг бирортасини соғ қолдирмаймиз”,- деди. “Сизга нима маъқул бўлса, шуни қилинг”,- деб жавоб беришди унга. Руҳоний эса: “Аввал Худога яқинлашайлик”,- деди. ³⁷Шоул Худодан: “Пелиштликларни қуваверайми? Уларни Исроилнинг қўлига тутиб берасанми?”- деб сўради. Лекин Худо ўша куни унга жавоб бермади.³⁸Шунда Шоул деди: “Исроилнинг ҳамма бошлиқлари шу ерга келишсин, ҳозир кимда гуноҳ борлигини текшириб билишсин. ³⁹Исроилни қутқарган Раббий тириқдир! Гуноҳ қилган ўғлим Йўнатан бўлиб чиқса ҳам, албатта ўлдирилади”. Бироқ халқдан ҳеч ким унга жавоб бермади.⁴⁰Шоул ҳамма Исроилликларга буюрди: “Сизлар бир томонда туринглар, ўғлим Йўнатан билан мен бошқа томонда турамиз”. Халқ эса Шоулга: “Сизга нима маъқул бўлса, шуни қилинг”,- деб жавоб берди. ⁴¹Шоул эса: “Ё, Исроилнинг Раббий Худоси! Аломат бер”,- деди. Шундай қилиб, Шоул билан Йўнатан фош қилинди, халқ эса ҳақ бўлиб чиқди. ⁴²Шунда Шоул: “Мен билан ўғлим Йўнатан орасига қуръа ташланглар”,- деди. Қуръа эса Йўнатанга тушди.⁴³Шоул Йўнатанга: “Менга айт-чи, нима қилдинг?”- деди. Йўнатан унга сўзлаб: “Мен қўлимдаги таёқнинг учини асалга ботириб олиб, озгина татиб кўрган эдим, энди мен ўлишим керак”,- деди. ⁴⁴“Худо менга буни ҳам, шуни ҳам қилсин, ҳатто қаттароғини қилсин! Йўнатан, сен бугун ўлишинг керак”,- деди Шоул.⁴⁵Аммо одамлар Шоулга эътироз билдирди: “Исроилни буюк қутқаришга эриштирган Йўнатан ўладими? Асло! Раббий тирик! Унинг бошидан бир тола сочи ҳам ерга тушмайди, чунки у бугун Худо билан ҳаракат қилди”. Шундай қилиб, халқ Йўнатанни озод қилди ва у ўлмади. ⁴⁶Шоул эса пелиштликларни таъқиб қилмади ва пелиштликлар ўз ерларига қайтиб кетишди.⁴⁷Шундай қилиб, Шоул Исроил устидан ўзининг шоҳлигини мустаҳкамлади. У атрофидаги барча душманлари – Мўаб, Аммўн, Эдўм халқлари, Зўбаҳ подшоҳлари ва пелиштликлар билан уруш қилди. Кимга қарши чиқмасин, ҳар ерда муваффақият қозонар эди. ⁴⁸У қўшин ташкиллаштирди ва Амолеқни шикастлади. У Исроилни талончиларнинг қўлидан халос қилди.⁴⁹Шоулнинг Йўнатан, Йишвий ва Малкишува исмли ўғиллари бор эди. Унинг иккита қизи ҳам бўлиб, каттасининг исми Мераб, кичкинасиники Микал эди. ⁵⁰Унинг хотинининг исми Охинавам бўлиб, у Охимааснинг қизи эди. Шоулнинг амакиси Нернинг ўғли Абинер лашкарбоши эди. ⁵¹Абинернинг отаси Нер ва Шоулнинг отаси Киш Абиэлнинг ўғиллари эдилар.⁵²Шоулнинг шоҳлик даврида пелиштликлар билан доимо қаттиқ уруш бўлди. Шоул қаерда кучли ва жанговар одамни кўрса, ўзига олар эди.

Chapter 15

¹Бир куни Шомуил Шоулга шундай деди: “Ўз халқи Исроилнинг подшоҳи қилишига мойлаш учун Раббий мени сенинг олдингга юборган эди. Энди Раббийнинг овозини эшит. ²Қўшинлар Худованди шундай демоқда: Амолеқнинг Исроилга қилган ёзувликларини ёдга олдим. Чунки Исроил Мисрдан чиқаётганда, Амолеқ унинг йўлини тўсиб қўйган эди. ³Энди бориб, амолеқликларни шикастла. Уларга қарашли ҳамма нарсани тамоман йўқ қилиб ташла, хеч нарсасини аяма. Эркагу аёл, болаю чақа, ҳўкизидан тортиб қўйигача, туясидан тортиб эшагигача ҳаммасини ўлдир”.⁴Шоул Телойим шаҳрида халқни тўплаб, уларни санаб чиқди. Исроилликлардан икки юз мингта пиёда лашкари, Яҳудо қабиласидан ҳам ўн мингта киши бор экан. ⁵Шоул амолеқликларнинг шаҳригача етиб, сойликда пистирма қўйди.⁶Сўнг қайнликларга қуйидаги хабарни жўнатди: “Энди боринглар, амолеқликлардан ажралиб кетинглар, тағин сизларни ҳам улар билан бирга йўқ қилиб юбормайин. Чунки исроилликлар Мисрдан чиқаётганларида, сизлар уларнинг ҳаммаларига яхшилик қилгандингиз”. Шунда қайнликлар амолеқликлар орасидан ажралиб чиқди. ⁷Шоул Хавиладан то Миср олдида бўлган Шурнинг атрофидаги жойларигача амолеқликларни тор-мор қилди,⁸амолеқликларнинг шоҳи Агагни эса тириклайин қўлга олиб, бутун халқни қилич билан қириб ташлади. ⁹Бироқ Шоул ва унинг одамлари Агагни ҳамда унинг энг яхши қўй ва молларини, бузоқ ва қўзиларини, жамики, яхши нарсаларини аяб, уларни йўқ қилиб ташлашни исташмади. Фақат арзимас, нуқсонли нарсаларини йўқ қилишди.¹⁰Шунда Шомуилга Раббийнинг шундай сўзи келди: ¹¹“Шоулни шоҳ қилиб тайинлаганимдан ачинаман, чунки у Мендан юз ўгирди ва Менинг сўзимни бажо қилмади”. Шомуил хафа бўлиб, тун бўйи Раббийга ёлвориб чиқди.¹²Шомуил эртаси куни саҳарда туриб, Шоул билан учрашиш учун йўлга тушди. Шоулнинг Кармелга бориб, у ерда ўзига бир ёдгорлик ўрнатиб, кейин Гилгалга қайтгани ҳақида Шомуилга хабар беришди. ¹³Шомуил Шоулнинг олдига келганида, Шоул унга: “Эй, Раббийдан барака топган! Мен Раббийнинг сўзини бажардим”,- деди.¹⁴“Ундай бўлса, қулоғимга эшитилаётган қўйнинг маъраши ва сигирнинг бўкириши нимаси?”- деб сўради Шомуил. ¹⁵Шоул эса: “Уларни амолеқликлардан тортиб олишди, чунки сенинг Раббий Худойингга қурбонлик қилиш учун қўй, сигирларнинг энг сараларини аяб, сақлаб қолишди. Қолганларини эса биз қириб ташладик”,- деди. ¹⁶Шунда Шомуил Шоулга деди: “Шошмай тур, бу тун Раббийнинг менга нималар деганини сенга билдириб қўяйин”. “Айтинг”,- деди Шоул.¹⁷Шомуил давом этди: “Исроил қабилаларининг боши бўлганингда ва Раббий Исроил устида шоҳ бўлишинг учун сени мойлаганида, сен ўз кўзингда кичик бўлган эмасмидинг? ¹⁸Раббий эса сени юбориб, сенга шундай деди: Бор, ўша бетавфиқ амолеқликларни бутунлай қириб ташла, ҳаммасини йўқотмагунингча, улар билан жанг қил. ¹⁹Нега энди Раббийнинг овозига қулоқ солмадинг?! Нима учун ўлжага ташланиб, Раббийнинг кўзи олдида ёмонлик қилдинг?!”²⁰Шоул Шомуилга жавобан деди: “Ахир, мен Раббийнинг овозига қулоқ солдим-ку! Раббий мени юборган жойга бордим ва амолеқликларнинг шоҳи Агагни олиб келдим, амолеқликларни эса яксон қилдим. ²¹Халқ эса сенинг Раббий Худойингга Гилгалда қурбонлик қилиши учун лаънатланган нарсалардан энг сара мол-қўйларни олишди, холос”.²²Шомуил жавоб берди: “Наҳотки Раббийнинг овозига итоат этиш каби тамоман ёндирилган қурбонликлар ва бошқа қурбонликлар ҳам Раббийга ёқимли бўлса? Итоат этиш – қурбонликдан, бўйсуниш эса – қўчқорлар ёғидан яхшироқдир. ²³Бўйсунмаслик – сеҳр-жоду сингари гуноҳ, ўжарлик эса – бутпарастликдир. Сен Раббийнинг сўзини рад этганинг учун У ҳам сени рад этди, токи сен подшоҳ бўлмагин”.²⁴Шоул эса Шомуилга деди: “Гуноҳ қилдим, чунки Раббийнинг буйруғига ҳам, сизнинг сўзларингизга ҳам қарши иш қилдим. Бироқ мен халқдан қўрқиб, уларнинг овозига қулоқ солдим. ²⁵Энди гуноҳимни кечиринг ва мен билан бирга қайтиб боринг, Раббийга сажда қилайин”.²⁶Шомуил эса Шоулга жавоб берди: “Сен билан бирга қайтиб бормайман, чунки сен Раббийнинг сўзини рад этдинг ва Раббий Исроилнинг устида шоҳ бўлмаслигинг учун сени рад этди”. ²⁷Шомуил бурилиб, кетмоқчи бўлди. Шоул эса унинг ридоси этагидан ушлаб қолди ва ридо йиртилди.²⁸Ўшанда Шомуил Шоулга деди: “Энди Раббий Исроил шоҳлигини қўлингдан тортиб олиб, сендан кўра бошқа яхшироғига берди. ²⁹Исроилнинг Шон-шуҳрати ёлғон сўзламас, пушаймон ҳам бўлмас. У инсон эмаски, пушаймон бўлса”.³⁰Шоул эса жавобан: “Гуноҳ қилдим, лекин энди халқимнинг оқсоқоллари олдида, Исроил олдида мени ҳурмат-иззат қилинг ва мен билан бирга қайтиб боринг, сизнинг Раббий Худойингизга сажда қилайин”,- деди. ³¹Шомуил Шоул билан бирга орқага қайтиб борди. Шоул Раббийга сажда қилди.³²Сўнг Шомуил: “Амолеқ подшоҳи Агагни менинг олдимга олиб келинглар!”- деди. Подшоҳ Агаг Шомуилнинг олдига титраб келди. Агаг эса: “Ўлим аччиғи аниқ ўтиб кетди”,- деди. ³³Лекин Шомуил: “Қиличинг аёлларни фарзандидан қандай жудо қилган бўлса, сенинг онанг ҳам аёллар орасида бефарзанд бўлсин!”- деди. Шундай қилиб, Шомуил Агагни Раббийнинг олдида Гилгалда қилич билан чопиб ташлади.³⁴Шундан сўнг Шомуил Рамаҳга, Шоул эса ўз уйига – Шоулнинг Гибеаҳига кетди. ³⁵Шомуил ўлимининг кунигача Шоулни бошқа кўрмади. Раббий Шоулни Исроил подшоҳи қилганидан пушаймон бўлгани учун Шомуил Шоулни деб ғамгин бўлиб юрди.

Chapter 16

¹Раббий Шомуилга: “Сен қачонгача Шоулни деб ғамгин бўлиб юрасан?! Шоул Исроилнинг подшоҳи бўлмасин, деб Мен уни рад этдим. Қани, энди қўчқор шохини мой билан тўлдириб, йўлга туш. Мен сени бейт-леҳемлик Йишайга юбораман, чунки унинг ўғиллари орасидан Ўзимга подшоҳни танладим”,- деди.²“Қандай қилиб бораман?! Шоул эшитиб қолса, мени ўлдиради-ку!”- деди Шомуил. Раббий эса жавобан деди: “Қўлингга подадан битта бузоқчани олиб: Раббийга қурбонлик келтириш учун келдим,- дегин. ³Кейин Йишайни қурбонликка таклиф қил. Ўшанда нима қилишинг кераклигини Мен сенга кўрсатаман. Мен сенга айтадиган одамни Мен учун мойлайсан”.⁴Раббий Шомуилга айтганидек, у худди шундай қилди. У Бейт-Леҳем шаҳрига келганида, шаҳар оқсоқоллари титроқ билан уни қарши олиб: “Тинчлик билан келдингизми?”- деб сўрадилар. ⁵У жавоб бериб: “Ҳа, тинчлик билан! Раббийга қурбонлик келтириш учун келдим. Ўзларингизни покланглар, мен билан қурбонлик маросимига боринглар”,- деди. Сўнг Йишайни ва унинг ўғилларини ҳам поклаб, қурбонликка таклиф қилди.⁶Улар келганларида, Шомуил Элиабни кўриб: “Аминманки, Раббий олдида шу Унинг мойланган одамидир”,- деб айтди. ⁷Аммо Раббий Шомуилга деди: “Унинг чиройи ва бўйининг баландлигига қарама. Мен уни рад этдим, чунки Мен одам қараганидек қарамайман, чунки одам юзга қарайди, Мен эса юракка қарайман”.⁸Сўнг Йишай Абинадабни чақириб, Шомуилнинг олдидан ўтказди. Лекин Шомуил: “Раббий уни ҳам танламади”,- деди. ⁹Йишай Шиммаҳни Шомуилнинг олдидан ўтказди. Лекин у: “Раббий уни ҳам танламади”,- деди. ¹⁰Шу тариқа, Йишай еттита ўғлини Шомуилнинг олдидан ўтказди. Аммо Шомуил Йишайга деди: “Раббий улардан биронтасини ҳам танламади”.¹¹Ниҳоят Шомуил Йишайдан: “Фарзандларингнинг ҳаммаси шу ердами?”- деб сўради. Йишай эса жавоб бериб: “Яна энг кенжаси бор, қўй боқяпти”,- деди. Шунда Шомуил Йишайга: “Биронтасини юбор, уни чақириб келсин. У бу ерга келмагунича, таом ейишга ўтирмаймиз”,- деди. ¹²Йишай биттасини юбориб, уни олиб келтирди. У малла сочли, кўзлари чиройли ва кўриниши хушсурат йигит эди. Шунда Раббий: “Қани, уни мойла, чунки бу ўша!”- деди.¹³Шомуил мой солинган шохни олиб, акаларининг орасида уни мойлади. Ўша кундан бошлаб Раббийнинг Руҳи Довудда жо бўлди. Сўнг Шомуил Рамаҳга қайтиб кетди.¹⁴Шоулдан эса Раббийнинг Руҳи узоқлашди. Раббийдан бўлган ёвуз руҳ уни қийнай бошлади. ¹⁵Шунда Шоулнинг хизматкорлари унга дедилар: “Мана, Худодан бўлган ёвуз руҳ сизни қийнамоқда. ¹⁶Эгамиз унинг олдида турган ўз хизматкорларига буюрсин, улар қўбизни яхши чаладиган одамни топсинлар. Худодан бўлган ёвуз руҳ сизни тутганида, у ўз қўли билан қўбиз чалиб, сизни тинчлантиради”.¹⁷Шоул хизматкорларига жавобан: “Хўш, қўбизни яхши чаладиган одамни топиб, менинг ҳузуримга олиб келинглар”,- деди. ¹⁸Шунда унинг хизматкорларидан бири: “Мана, мен бейт-леҳемлик Йишайнинг қўбизни яхши чала оладиган ўғлини кўрган эдим. У жасур жангчи, гаплари маъноли, ўзи ҳам келишган йигит. Раббий у билан!”- деди. ¹⁹Шоул Йишайга: “Қўй боқиб юрган ўғлинг Довудни менинг ҳузуримга юбор”, деб хабарчи жўнатди.²⁰Йишай нон, бир меш шароб ва битта улоқчани эшакка юклаб, ўғли Довудни Шоулнинг ҳузурига юборди. ²¹Довуд Шоулнинг ҳузурига келиб, унга хизмат қила бошлади. Довуд Шоулга жуда ёқиб қолди. Шунинг учун Шоул уни ўзига қуролташувчи қилиб олди.²²Шоул Йишайга: “Ижозат берсанг, Довуд менинг хизматимда қолсин, чунки у менинг назаримда илтифотимни топди”,- деб хабар жўнатди. ²³Худодан бўлган ёвуз руҳ Шоулни тутганида, Довуд қўбизни олиб чалар эди. Шунда Шоул ўзига келиб ўзини яхши ҳис қилар, ёвуз руҳ эса Шоулдан чекинар эди.

Chapter 17

¹Пелиштликлар уруш учун қўшинларини тўплаб, Яҳудо ҳудудидаги Сўкоҳ шаҳрида йиғилдилар. Улар Сўкоҳ ва Азекаҳ шаҳарлари орасидаги Эфес-Даммимда қароргоҳ қурдилар.²Шоул ва исроилликлар эса тўпланиб, Элаҳ водийсида қароргоҳ қуриб, пелиштликларга қарши урушга тайёрландилар. ³Бир томондаги тоғда пелиштликлар, бошқа томондаги тоғда исроилликлар турар эдилар. Уларнинг орасида эса водий бор эди.⁴Пелиштликлар қароргоҳидан гатлик Голийат деган бир паҳлавон ўртага чиқди. Унинг бўйи олти тирсагу бир қарич эди. ⁵Унинг бошида мис дубулға бўлиб, эгнига тангали совут кийиб олган эди. Совутнинг оғирлиги беш минг шеқел эди.⁶Унинг оёқларида мис тиззабандлар, елкасининг орқа томонида эса мис қалқон осилиб турар эди. ⁷Унинг қўлидаги найзанинг сопи худди тўқувчи дастгоҳининг ходасидай келар, найза учидаги темирнинг оғирлиги эса олти юз шеқел эди. Голийатнинг олдида қуролташувчиси унинг қалқонини кўтариб юрар эди.⁸Голийат ўрнида турганича, Исроил қўшинига қараб қичқирди: “Нима учун биз билан жанг қилгани саф тортдингизлар? Мен пелиштликман, сизлар Шоулнинг қуллари эмасмисизлар? Орангиздан бир одамни танланглар, у менинг олдимга келсин. ⁹Агар у мен билан олишиб, мени енгиб ўлдира олса, шунда биз сизларнинг қулингиз бўламиз. Агар мен ғолиб келиб, уни ўлдирсам, унда сизлар бизнинг қулларимиз бўласизлар ва бизга хизмат қиласизлар”.¹⁰Ўша пелиштлик яна: “Бугун Исроил қўшинларини шарманда қиламан. Қани, бирортасини чиқаринг олдимга! Икколовимиз жанг қиламиз”,- деди. ¹¹Шоул ва барча исроилликлар пелиштликнинг шу сўзларини эшитгач, қаттиқ қўрқиб, ваҳимага тушиб қолдилар.¹²Довуд Яҳудонинг Бейт-Леҳем шаҳридаги эфратлик Йишай деган одамнинг ўғли эди. Йишайнинг саккизта ўғли бор эди. Шоулнинг кунларида бу одам анча кексайиб қолган бўлиб, эркаклар орасида энг ёши улуғи эди. ¹³Йишайнинг катта ўғилларидан учтаси Шоул билан бирга урушга кетган эди. Урушга кетган ўғилларининг исмлари эса: тўнғичиники – Элиаб, иккинчисиники – Абинадаб, учинчисиники – Шиммаҳ эди.¹⁴Довуд эса кенжа ўғил эди. Унинг учта катта акаси Шоул билан бирга кетди, ¹⁵Довуд эса отасининг қўйларини боқиш учун Шоулнинг олдидан Бейт-Леҳемга қайтиб келди. ¹⁶Ўша пелиштлик эса эрталаб ва кечкурун ўртага чиқиб, қирқ кун мобайнида ўзини намойиш қилди.¹⁷Бир куни Йишай ўғли Довудга деди: “Мана бу қовурилган бир эфа буғдой билан ўнта нонни акаларинг учун ол ва тезда қароргоҳга, акаларингга олиб бор. ¹⁸Мана бу ўн бўлак пишлоқни эса мингбошига олиб бор. Акаларингнинг аҳволидан хабар ол ва уларнинг эҳтиёжларини билиб кел”.¹⁹Шоул ва барча исроилликлар Элаҳ водийсида пелиштликлар билан жанг қилар эдилар. ²⁰Эртаси куни Довуд эрта тонгда турди ва қўйларни қоровулга топширди. Йишай буюрганидай, юкни олиб йўлга чиқди. У қароргоҳга келганида, қўшинлар сафда туриб, қичқириқ билан жангга тайёрланар эдилар. ²¹Исроилликлар билан пелиштликлар бир-бирларига қарши саф тортдилар.²²Довуд келтирган нарсаларини қароргоҳнинг қўриқчисига қолдириб, саф томон югурди. Акаларининг ёнига бориб, улар билан саломлашди. ²³Довуд улар билан гаплашиб турганида, Гат шаҳридан бўлган пелиштлик паҳлавон Голийат пелиштликларнинг сафидан ўртага чиқиб, ўша сўзларини гапирди. Довуд эса буни эшитди. ²⁴Барча исроилликлар бу одамни кўрганларида, ундан қочар ва жуда қўрқар эдилар.²⁵Улар бир-бирларига: “Бу олдинга чиққан одамни кўряпсизларми? У Исроилни ҳақорат қилиш учун чиқмоқда. Ким уни ўлдирса, подшоҳ ўша одамга катта бойлик ҳадя қилади, унга қизини ҳам беради ва Исроилда унинг отасининг хонадонини озод қилади”,- дер эдилар.²⁶Довуд ёнида турган одамлардан сўради: “Бу пелиштликни ўлдириб, Исроилни шармандаликдан халос қилган одамга подшоҳ нима беради? Зеро бу хатнасиз пелиштлик ким бўлибдики, Барҳаёт Худонинг қўшинини шундай ҳақорат қилади?!” ²⁷Халқ эса ўша сўзларни айтиб: “Уни ўлдирадиган одамга мана бу нарсалар қилинади”,- деди.²⁸Довуднинг катта акаси Элиаб унинг одамлар билан гаплашаётганини эшитиб, Довуддан аччиқланди ва деди: “Бу ерга нима учун келдинг? Ўша бир нечта қўйимизни чўлда кимга қолдирдинг? Сенинг қанчалик манманлигингни ва ёмон юрагингнинг бузуқлигини биламан. Сен урушни томоша қилгани келгансан”. ²⁹“Мен нима қилибман?! Бу фақат гап эмасми?!”- деди Довуд. ³⁰Сўнгра ундан бурилиб, бошқага қараб, яна ўша гапни сўради. Халқ эса аввалгидай жавоб берар эди.³¹Шундай қилиб, Довуднинг гапларини эшитиб, Шоулга етказишди ва Шоул уни чақиртирди. ³²Довуд Шоулга: “У сабабли ҳеч кимнинг руҳи тушмасин. Қулингиз бориб, ўша пелиштлик билан жанг қилади”,- деди. ³³Шоул эса Довудга: “Ўша пелиштлик билан жанг қилиш учун унга қарши бора олмайсан, чунки сен ҳали ёшсан, у эса ёшлигидан бери жангчи”,- деди.³⁴Довуд Шоулга жавобан деди: “Қулингиз ўз отасининг қўйларини боқар эди. Бордию, шер ёки айиқ келиб, подадан бирорта қўзини олиб қочса, ³⁵шунда мен унинг орқасидан қувиб, унга ҳужум қилар эдим. Қўзини эса ҳайвоннинг оғзидан тортиб олар эдим. Агарда ҳайвон менга ташланса, ёлидан ушлардиму, уриб ўлдирар эдим.³⁶Қулингиз шерни ҳам, айиқни ҳам ўлдирган. Ўша хатнасиз пелиштликнинг тақдири худди шундай бўлади, чунки у Барҳаёт Худонинг қўшинини ҳақорат қилмоқда”.³⁷Довуд яна деди: “Мени шер ва айиқдан халос қилган Раббий ўша пелиштликнинг қўлидан ҳам халос қилади”. Шунда Шоул Довудга: “Майли бор, Раббий сен билан бўлсин”,- деди. ³⁸Шоул Довудга ўз кийимларини, бошига мис дубулға ва эгнига совут кийдирди.³⁹Довуд кийимлар устидан қиличини боғлаб, юрмоқчи бўлди, лекин у бунга кўникмаган эди. Сўнг Довуд Шоулга: “Мен буларда юра олмаяпман, кўникмаганман”,- деди. Шунинг учун, Довуд бунинг ҳаммасини ўзидан ечиб ташлади. ⁴⁰Довуд ўзининг таёғини олиб, ирмоқдан бешта силлиқ тош териб олди ва тошларни ёнидаги чўпон халтасига солди. Сўнгра халтаси ва қўлидаги палахмони билан пелиштликка қарши чиқди.⁴¹Пелиштлик ҳам чиқиб, Довудга яқинлаша бошлади, унинг қуролташувчиси эса унинг олдидан борар эди. ⁴²Пелиштлик назар ташлаб, Довудни кўрди ва унга менсимасдан қаради, чунки у ёш, малла сочли, кўриниши кўркам йигит эди. ⁴³Пелиштлик Довудга: “Нима учун менга қарши таёқ билан келяпсан? Ахир мен итманми?”- деди ва ўз худоларининг номи билан Довудни лаънатлади.⁴⁴Кейин Довудга: “Менинг олдимга кел, мен сенинг танангни кўкдаги қушларга ва даштдаги йиртқичларга бераман”,- деди. ⁴⁵Довуд эса пелиштликка жавобан шундай деди: “Сен қилич, найза ва қалқон билан менга қарши чиқяпсан. Мен эса сен ҳақоратлаган Исроил қўшинининг Худоси, Қўшинлар Худовандининг номи билан сенга қарши чиқяпман.⁴⁶Ҳозир Раббий сени менинг қўлимга топширади. Мен сени ўлдириб, бошингни танангдан жудо қиламан. Сўнгра пелишт қўшинининг жасадларини кўкдаги қушларга ва ердаги ҳайвонларга бераман. Шунда Исроилда Худонинг борлигини бутун ер билади. ⁴⁷Раббий на қилич, на найза билан қутқарганлигини бутун жамоа билиб олади, чунки бу уруш Раббийникидир. У сизларни қўлимизга топширади”.⁴⁸Пелиштлик кўтарилиб, Довудга яқинлашаётганида, Довуд ҳам пелиштликка рўпара келиш учун пелиштликларнинг сафи томон тез югуриб кетди. ⁴⁹Довуд қўлини халтасига солиб, ундан битта тошни олди ва палахмонга солиб отди. Тош пелиштликнинг қоқ пешанасига тегиб ўйиб кирди ва у ерга юз тубан йиқилди.⁵⁰Шу йўсинда, Довуд пелиштликни палахмон ва тош билан мағлуб қилди ҳамда пелиштликни яралаб ўлдирди. Довуднинг қўлида қилич ҳам бўлмаган эди. ⁵¹Шунда Довуд югуриб келдию, пелиштликни босиб, унинг қиличини қинидан суғуриб олди ва бошини кесиб ташлади. Пелиштликлар ўз паҳлавонининг ўлганини кўриб, қоча бошладилар.⁵²Исроил билан Яҳудо эркаклари хитоб билан кўтарилиб, пелиштликларни водийнинг кириш қисмигача ва Эқрон дарвозаларигача таъқиб қилдилар. Шарайимнинг йўли бўйлаб, то Гат ва Эқронгача шикастланган пелиштликлар қуладилар. ⁵³Пелиштликларни қувиб юборгандан кейин, Исроил фарзандлари орқага қайтиб, уларнинг қароргоҳини талон-тарож қилдилар. ⁵⁴Довуд пелиштликнинг бошини олиб, Йерусалимга келтирди, унинг қуролини эса ўз чайласига қўйди.⁵⁵Шоул Довуднинг пелиштликка қарши чиққанини кўрганида, у лашкарбоши Абинердан: “Абинер, бу йигит кимнинг ўғли?”- деб сўради. Абинер жавоб берди: “Жонингиз яшасин, подшоҳим, билмайман”. ⁵⁶“Бўлмаса бил-чи, бу йигит кимнинг ўғли экан”,- деб айтди подшоҳ.⁵⁷Довуд пелиштликни шикастланганидан кейин қайтиб борганида, Абинер Довудни етаклаб, Шоулнинг ҳузурига олиб келди. Пелиштликнинг боши эса Довуднинг қўлида эди. ⁵⁸Шоул ундан: “Сен кимнинг ўғлисан, йигитча?”- деб сўради. “Бейт-леҳемлик қулингиз Йишайнинг ўғлиман”,- деб жавоб берди Довуд.

Chapter 18

¹Довуд Шоул билан суҳбатлашиб бўлгач, Йўнатаннинг қалби Довуднинг қалбига ёпишди. Йўнатан уни ўз жони каби севиб қолди. ²Ўша куни Шоул Довудни олиб қолди ва отасининг уйига қайтиб кетишига ижозат бермади.³Йўнатан эса Довудни ўз жони каби севиб қолгани учун у билан аҳд тузди. ⁴Йўнатан устидаги ридосини ечиб, уни Довудга берди, шунингдек, қиличи, камони ва камарини ҳам ато қилди.⁵Шоул Довудни қаерга юбормасин, у доно ҳаракат қилар эди. Шунда Шоул уни ҳарбий одамлар устидан бошлиқ қилиб қўйди. Бундан барча халқ ҳам, Шоулнинг хизматкорлари ҳам мамнун бўлишди.⁶Довуднинг пелиштликлар устидан ғалаба қозониб қайтаётганида, Исроилнинг ҳамма шаҳарларидан келган аёллар доира ва торли мусиқа асбобларини чалиб, рақс ва қўшиқ билан подшоҳ Шоулни кутиб олгани чиқдилар. ⁷Рақсга тушиб куйлаётган аёллар шундай хитоб қилишарди: “Шоул мингларни мағлуб қилди, Довуд эса ўн мингларни!”⁸Бундан Шоул жуда ғазабланди, чунки бу сўз унга ёқмади. У: “Довудга ўн мингтани, менга эса мингтани бердилар! Унга фақат шоҳлик етишмайди!”- деди. ⁹Ўша кундан бошлаб, Шоул Довудга ёмон кўз билан қарай бошлади.¹⁰Эртаси куни Худодан бўлган ёвуз руҳ Шоулни қамраб олди ва у ўз уйида қутурди. Довуд эса бошқа кунлардагидек қўли билан қўбиз чалиб ўтирар, Шоулнинг қўлида найза бор эди. ¹¹У ўзича: “Довудни деворга қоқиб қўяман”, деб найзани унга қаратиб отди. Лекин Довуд икки марта ҳам ундан ўзини олиб қочди. ¹²Шоул Довуддан қўрқа бошлади, чунки Раббий у билан бирга эди, Шоулдан эса узоқлашди.¹³Шунинг учун Шоул Довудни ўзидан узоқлаштирди, уни мингбоши қилиб тайинлади. Шундай қилиб, Довуд халқнинг олдида кириб чиқадиган бўлди. ¹⁴Довуд барча ишларида доно ҳаракат қилар эди, чунки Раббий у билан бирга эди.¹⁵Довуднинг жуда донолигини кўриб, Шоул ундан баттарроқ қўрқа бошлади. ¹⁶Бутун Яҳудо ва Исроил эса Довудни яхши кўрар эди, чунки у уларнинг олдида кириб чиқиб юрар эди.¹⁷Бир кун Шоул Довудга: “Мана, катта қизим Мерабни сенга турмушга бераман. Фақат менинг жасур кишим бўлгин ва Раббийнинг урушларида бошчилик қилгин”,- деди. Чунки Шоул: “Унга қарши менинг қўлим эмас, балки пелиштликларнинг қўли бўлсин”, деб ўйлар эди. ¹⁸Бироқ Довуд Шоулга: “Мен ким бўлибманки, ёки менинг ҳаётим ва Исроилдаги отам хонадони нима бўлибдики, мен подшоҳга куёв бўлсам?!”- деди.¹⁹Шоулнинг қизи Мерабнинг Довудга узатилиши керак бўлган вақт келганида эса, у мехолатлик Одриэлга турмушга берилди.²⁰Лекин Шоулнинг бошқа қизи Микал Довудни севиб қолди. Бу ҳақида Шоулга айтганларида, бу унга маъқул келди. ²¹“Довудга Микални бераман ва қизим у учун тузоқ бўлади. Шундай қилиб, пелиштликларнинг қўли унга қарши бўлади”, деб ўйлади у. Шунда Шоул Довудга: “Энди бошқа қизим орқали менга куёв бўласан”,- деди.²²Кейин Шоул ўз хизматкорларига буюрди: “Довудга яширинча айтинглар: Подшоҳ сени ёқтиради, унинг ҳамма хизматкорлари ҳам сени яхши кўради, шунинг учун подшоҳга куёв бўлгин”.²³Шоулнинг хизматкорлари бу гапни Довуднинг қулоғига етказдилар. Довуд эса: “Ахир подшоҳга куёв бўлиш осон ишми?! Мен камбағал ва арзимас бир одам бўлсам”,- деди. ²⁴Хизматкорлар буни Шоулга етказиб: “Мана, Довуд шундай демоқда”,- дедилар.²⁵Шунда Шоул: “Довудга: Подшоҳ душманларидан қасос олиш учун қалинга юзта пелиштликнинг хатна терисидан бошқа нарса истамайди, деб айтинглар”,- деди. Шоул пелиштликларнинг қўли билан Довудни ҳалок қилишини режалаштирган эди. ²⁶Шоулнинг хизматкорлари шу сўзларини Довудга етказдилар. Шунда Довуд подшоҳга куёв бўлишга рози бўлди.²⁷Белгиланган кунлар ҳали ўтмасданоқ, Довуд ва унинг одамлари бориб, икки юз нафар пелиштликни ўлдирдилар. Довуд подшоҳга куёв бўлиш учун уларнинг хатна терисининг ҳаммасини подшоҳга келтириб берди. Шоул эса қизи Микални унга турмушга берди. ²⁸Шоул энди кўрдики, Раббий Довуд билан бирга экан, қизи Микал ҳам уни севар экан. ²⁹Шунинг учун Шоул Довуддан янада кўпроқ қўрқиб, умрининг охиригача унга душман бўлиб қолди.³⁰Пелишт беклари урушга чиққанларида, Довуд уларнинг чиқишидан бери Шоулнинг ҳамма хизматкорларидан кўра донороқ иш тутди ва унинг исми катта шуҳрат қозонди.

Chapter 19

¹Шоул ўз ўғли Йўнатанга ва ҳамма хизматкорларига: Довуд ўлдирилсин, деб фармон берди. Шоулнинг ўғли Йўнатан эса Довудни жуда севар эди. ²Йўнатан Довудга хабар бериб деди: “Отам Шоул сени ўлдирмоқчи. Шунинг учун эртага ҳушёр бўл, бирор пинҳон жойга бориб яширингин. ³Мен эса сен яширинган далага чиқиб, отамнинг ёнида тураман ва сен ҳақингда у билан гаплашаман. Нимани эшитсам, шуни сенга етказаман”.⁴Йўнатан отаси Шоулга Довуд ҳақида яхши гапириб, шундай деди: “Подшоҳ ўз қули Довудга қарши гуноҳ қилмасинлар, чунки у сизга қарши ҳеч қандай гуноҳ қилмади. Унинг ишлари сиз учун жуда фойдали. ⁵У пелиштликни ўлдириш учун ўз жонини хавф остига қўйди ва Раббий бутун Исроилга улуғ нажотни ато қилди. Сиз буни кўриб севиндингиз. Энди нима учун бегуноҳ қонга қарши гуноҳ қилмоқчисиз ва Довудни бекордан бесабаб ўлдирмоқчисиз?”⁶Шоул Йўнатаннинг гапларига қулоқ солиб: “Раббий тирик! Довуд ўлмайди”,- деб қасам ичди. ⁷Йўнатан Довудни чақириб, унга бу сўзларнинг ҳаммасини айтиб берди. Сўнг Йўнатан Довудни Шоулнинг олдига олиб борди ва у олдинги кунлардагидек подшоҳнинг ёнида бўлди.⁸Шу орада яна уруш аланга олди. Довуд урушга чиқиб, пелиштликлар билан жанг қилди ва у уларга шундай қаттиқ зарба бердики, пелиштликлар ундан қочиб кетдилар. ⁹Бир куни Худодан бўлган ёвуз руҳ Шоулни қамраб олди. У уйида ўтирар, қўлида унинг найзаси бор, Довуд эса қўли билан қўбиз чалаётган эди.¹⁰Шоул найзаси билан Довудни деворга қоқиб қўймоқчи бўлди, лекин Довуд Шоулдан ўзини четга тортиб қолди. Найза эса деворга санчилди. Ўша тун Довуд яна қочиб қутулди. ¹¹Шоул Довудни тутиш ва уни эрталабгача ўлдириш учун унинг уйига хизматкорларни юборди. Хотини Микал эса Довудга: “Бу кеча ўз жонингизни қутқармасангиз, эрта тонгда сизни ўлдиришади”,- деди.¹²Шундай қилиб, Микал Довудни деразадан чиқариб юборди ва у қочиб қутулди. ¹³Микал санамни олиб, тўшакка ётқизди, бош томонига эса эчки терисидан қилинган ёстиқ қўйди ва устини кийим билан ёпди.¹⁴Шоул Довудни қўлга олиш учун хизматкорларни юборганида, Микал: “У касал”,- деди. ¹⁵Сўнг Шоул одамларини яна жўнатиб: “Довудни тўшаги билан бу ерга олиб келинглар, уни ўлдираман”,- деб буюрди.¹⁶Шоулнинг хизматкорлари келганларида, мана, тўшакда санам, унинг бош томонида эса эчки терисидан қилинган ёстиқ турар эди. ¹⁷Шунда Шоул Микалга деди: “Нима учун мени алдаб, душманим қочиб кетиши учун уни қўйиб юбординг?” Микал эса Шоулга жавобан деди: “У менга: Мени қўйиб юбор, бўлмаса, сени ўлдираман, деди”.¹⁸Қочиб кутулган Довуд Рамаҳга, Шомуилнинг ёнига келди. Шоул унга нималар қилган бўлса, ҳаммасини Шомуилга айтиб берди. Кейин Шомуил билан бирга Нойўтга бориб, ўша ерда қолди. ¹⁹Довуд Рамаҳдаги Нойўтда экан, деган хабани Шоулга етказишди. ²⁰Шунда Довудни қўлга олиш учун Шоул хизматкорларини юборди. Улар башорат қилаётган пайғамбарлар гуруҳини ва уларнинг устида бошчилик қилаётган Шомуилни кўрганларида, Худонинг Руҳи Шоулнинг хизматкорларига тушди ва улар ҳам башорат қила бошладилар.²¹Шоулга бу ҳақида хабар беришди ва у бошқа хизмакорларини юборди. Лекин булар ҳам башорат қила бошладилар. Кейин Шоул учинчи бор яна хизматкорларини жўнатди ва улар ҳам башорат қила бошладилар. ²²Шунда Шоулнинг ўзи Рамаҳга борди ва Сеқудаги катта қудуққача етиб: “Шомуил билан Довуд қаерда?”- деб сўради. Унга: “Рамаҳдаги Нойўтда”,- дедилар.²³Шоул Рамаҳдаги Нойўтга бораётганида, Худонинг Руҳи унга ҳам тушди. Рамаҳдаги Нойўтга келмагунча Шоул йўли давомида башорат қилар эди. ²⁴У кийимларини ечиб ташлаб, Шомуилнинг олдида ҳам башорат қилди. Ўша бутун кун ва ўша бутун тун давомида у яланғоч ҳолда ётди. Шунинг учун: “Наҳотки Шоул ҳам пайғамбар бўлса?!”- дейишади.

Chapter 20

¹Довуд Рамаҳдаги Нойўтдан қочиб, Йўнатаннинг олдига келиб: “Мен нима қилдим? Айбим нима? Отангга қарши нима гуноҳ қилибманки, мени ўлдирмоқчи бўляпти?”- деди. ²Йўнатан унга: “Йўқ, ўлмайсан! Отам менга айтмасдан, бирор катта ёки кичик ишни қилмайди. Нима учун отам мендан бу ишни яшириши керак?! Ҳеч нарса бўлмайди”,- деди.³Довуд эса қасам ичиб: “Мен сенинг назарингда илтифот топганимни отанг яхши билади. Шунинг учун у ўзига: Йўнатан қайғурмаслиги учун бу ҳақида билмай қўя қолсин, деган. Раббий тирик ва сенинг жонинг тирик – мен билан ўлим ораси бир қадамдир”,- деди.⁴Йўнатан Довудга: “Жонинг нимаики истаса, шуни сен учун бажо келтираман”,- деди. ⁵Шунда Довуд Йўнатанга деди: “Мана, эртага янги ой байрами бўлади. Мен подшоҳ билан бирга дастурхонда ўтиришим керак. Лекин менга ижозат бер, мен индинги кечгача далада яширинай.⁶Агар отанг менинг ҳақимда сўраса, унга: Довуд ўз шаҳри Бейт-Леҳемга бориб-келишини қаттиқ ўтинди, чунки у ерда бутун уруғ-аймоғи йиллик қурбонлик маросимини ўтказар экан, деб айтгин. ⁷Агар у бунга «яхши» деса, демак қулингга тинчлик бўлади. Агар у ўта ғазабланса, билгинки, у ёвуз иш қилишга қатъий қарор қилган.⁸Сен эса ўз қулингга раҳм-шафқат қил, чунки сен ўз қулинг билан Раббий олдида аҳд қилдинг. Агар менда бирор айб бўлса, сен ўзинг мени ўлдир! Нима учун отангнинг ҳузурига мени олиб боришинг керак?!” ⁹Йўнатан унга: “Сенга ҳеч нарса бўлмайди. Агар отам сенга ёмонлик қилишга қарор қилганини билсам, наҳот сенга бу ҳақида айтмасам?!”- деди.¹⁰Шунда Довуд Йўнатандан: “Отанг сенга дағал жавоб берса, ким менга хабар беради?”- деб сўради. ¹¹Йўнатан эса Довудга жавобан: “Юр, далага чиқайлик”,- деди. Икковлари далага чиқишди.¹²Йўнатан Довудга деди: “Исроилнинг Раббий Худоси тирик! Эрта ё индинга худди шу вақтгача отамнинг ниятини ўсмоқчилаб билиб оламан. Агар у Довуддан рози бўлса, мен эса ўша заҳотиёқ одам юбормасам ҳамда сенга маълум қилмасам, ¹³унда Раббий мени ёмон кўйга солсин, ҳатто ундан ҳам баттарроғини қилсин! Бордию, отам сенга ёвузлик қилишни ният қилган бўлса, бу ҳақида ҳам маълум қиламан ва сени қўйиб юбораман, сен эса тинчликда кетавер. Раббий илгари отам билан бўлгани каби, сен билан ҳам бирга бўлсин.¹⁴Агар мен тирик бўлсам, сен ҳам менга Раббийнинг шафқатини кўрсат. ¹⁵Агарда ўлсам, Раббий Довуднинг барча душманларини ер юзидан йўқ қилганида ҳам, ҳатто ўша пайтда ҳам менинг хонадонимдан ўз шафқатингни то абад тортиб олмагин”. ¹⁶Шундай қилиб, Йўнатан Довуд хонадони билан аҳд тузиб: “Раббий Довуднинг ҳамма душманларидан хун талаб қилсин!”- деди.¹⁷Йўнатан Довудга яна бир бор ўз севгиси ҳақида онт ичди, чунки у Довудни ўз жонини севгани каби севар эди. ¹⁸Сўнгра Йўнатан унга деди: “Эртага янги ой байрами бўлади. Ўрнинг бўш қолгани учун сен ҳақингда сўрашади. ¹⁹Шунинг учун учинчи куни пастга туш, олдинги сафар яширинган жойингга бориб яширин. Эзел деган тошнинг ёнида кутиб тур.²⁰Мен эса мўлжалга отаётгандек, ўша томонга камондан учта ўқ отаман. ²¹Кейин ўспиринимни: Бор, ўқларни топиб кел, деб жўнатаман. Агар ўспиринга: Қара, ўқлар орқангда, уларни олгин, деб айтсам, унда менинг ёнимга кел, чунки сенга тинчлик бўлади. Раббий тирик, сенга ҳеч нарса бўлмайди.²²Агар ўспиринга: Қара, ўқлар олдингда, десам, сен кетгин, чунки Раббий сени қўйиб юборяпти. ²³Биз нимаики гапирган бўлсак, Раббий орамизда то абад гувоҳдир”.²⁴Шундай қилиб, Довуд далада яшириниб олди. Янги ой байрами келди ва подшоҳ байрам таомига ўтирди. ²⁵Шоҳ одатдагидай, девор ёнидаги ўриндиқдан жой олди. Йўнатан ўрнидан турди, Абинер эса Шоулнинг ёнида ўтирди. Довуднинг ўрни бўш қолди.²⁶Аммо Шоул ўша куни ҳеч нарса демади. У: “Бирор тасодиф бўлса керак, Довуд ҳаром бўлса керак ва ҳали покланмагандир”, деб ўйлади. ²⁷Эртасига, янги ой байрамининг иккинчи куни ҳам Довуднинг жойи бўш қолди. Шунда Шоул ўғли Йўнатандан: “Нега Йишайнинг ўғли кеча ҳам, бугун ҳам таомга келмади?”- деб сўради.²⁸Йўнатан эса Шоулга жавоб берди: “Довуд Бейт-Леҳемга бориб-келишни мендан қаттиқ ўтинди. ²⁹У менга: Илтимос, боришимга ижозат бер, чунки шаҳримизда оиламиз қурбонлик келтирмоқчи. Акам мени таклиф қилди. Агар мен кўзларингда илтифот топган бўлсам, бориб акаларимни кўрай, деди. Шунинг учун у подшоҳнинг дастурхонига келмади”.³⁰Шоул Йўнатандан қаттиқ ғазабланиб унга бақирди: “Сен ярамас ва бўйсунмас ўғилсан! Сен ўз шармандалигингга ва онангнинг шармандалигига Йишайнинг ўғли билан дўстлашганингни наҳот мен билмасам?! ³¹Йишайнинг ўғли ер юзида яшаган барча кунлари давомида на ўзинг, на шоҳлигинг мустаҳкамлашмайди. Шу заҳотиёқ бирор одамни жўнатиб, уни менинг олдимга олиб келгин, чунки у ўлимга маҳкум”.³²Йўнатан ўз отаси Шоулга жавобан: “Нега у ўлдирилиши керак? У нима қилди?”- деди. ³³Шоул Йўнатанни ўлдириш учун найзасини унга қаратиб отди. Шунда Йўнатан отаси Довудни ўлдирмоққа қатъий қарор қилганини тушунди. ³⁴Йўнатан дарғазаб бўлиб дастурхондан турди. У Довуд ҳақида қайғуга тушгани ва отаси уни хафа қилгани учун янги ой байрамининг иккинчи куни ҳеч нарса емади.³⁵Эрталаб Йўнатан Довудга белгилаган вақтида кичик ўспирин билан далага чиқди. ³⁶У ўспиринга: “Югур, мен отаётган ўқларни қидир!”- деди. Ўспирин югуриб кетди. Йўнатан эса ўқларини боланинг олд томонига қарата отди. ³⁷Ўспирин Йўнатаннинг ўқи тушган ерга югуриб кетди. Йўнатан эса унинг ортидан бақирди: “Қара, ўқ олдингда!”³⁸Кейин Йўнатан яна ўспириннинг кетидан бақирди: “Тезроқ югур, тўхтама!” Йўнатаннинг ўспирини ўқларни олиб, хўжайинига келтириб берди. ³⁹Ўспирин ҳеч нарсани билмас, гап нима ҳақида эканлигини фақат Йўнатан билан Довуд билар эди. ⁴⁰Йўнатан ўз қуролларини ўспиринга бериб: “Буларни шаҳарга олиб бор”,- деди.⁴¹Ўспирин кетди, Довуд эса жануб томонидан чиқиб келди ва юзи билан ерга мук тушиб, уч марта таъзим қилди. Улар бир-бирларини ўпиб, иккалови биргаликда йиғлашди, аммо Довуд қаттиқроқ йиғлади. ⁴²Сўнгра Йўнатан Довудга: “Тинчлик билан боргин. Раббийнинг Ўзи орамизда бўлганидек, уруғларим билан уруғларинг орасида бўлсин, деб икковимиз Унинг номи билан онт ичган нарсамиз то абад амалга ошсин”,- деди. Шунда Довуд ўз йўлига кетди. Йўнатан эса шаҳарга қайтди.

Chapter 21

¹Довуд Ноб шаҳрига руҳоний Охимелекнинг олдига келди. Охимелек Довуд билан учрашганида ҳаяжонланиб, ундан: “Нега ёлғизсан? Нега ёнингда ҳеч ким йўқ?”- деб сўради. ²Довуд эса руҳоний Охимелекка деди: “Подшоҳ менга бир топшириқ берди ва менга буюрди: Сени нима учун юборганимни ва сенга берган топшириғимни ҳеч ким билмасин. Шунинг учун одамларимни фалон жойда қолдирдим.³Қўлингизда нима бор? Менга бешта нон ёки нима топилса, шуни беринг”. ⁴Руҳоний эса Довудга: “Қўлимда оддий нон йўқ. Агар сенинг одамларинг ўзларини аёллардан тийган бўлсалар, муқаддас нон бор”,- деб жавоб берди.⁵Довуд руҳонийга жавобан: “Йўлга чиққанимдан буён кеча ҳам, ўтган куни ҳам аёллар биз билан бўлмаган. Йигитларимнинг ҳам идишлари пок. Агар йўл нопок бўлса, нон идишларда пок қолади”,- деди. ⁶Шунда руҳоний унга муқаддас нон берди, чунки унда тақдим нонларидан бошқа нон йўқ эди. Бу нонлар Раббийнинг ҳузуридан олинган эди, токи кейинроқ иссиқ нонлар қўйилсин.⁷Ўша куни Шоулнинг хизматкорларидан бири, Шоулнинг бош чўпони, эдўмлик Доэг деган киши ҳам ўша ерда, Раббийнинг ҳузурида эди.⁸Довуд эса Охимелекка: “Шу ерда қўлинг остида найза ёки қилич йўқми? Подшоҳнинг топшириғи шошилинч бўлгани учун ўзим билан на қиличимни, на бошқа қуролимни олдим”,- деди. ⁹“Элаҳ водийсида ўзинг ўлдирган пелиштлик Голийатнинг қиличи бор. Мана, у эфод орқасида кийимга ўроғлиқ турибди. Хоҳласанг, ўшани олавер. Бу ерда бундан бошқа қурол йўқ”,- деб жавоб берди руҳоний. Довуд эса: “Бунга тенг келадигани йўқ, уни менга беринг”,- деди.¹⁰Довуд ўрнидан туриб, ўша куни Шоулдан қочиб, Гат подшоҳи Ақишнинг олдига келди. ¹¹Ақишнинг хизматкорлари ўз подшоҳига: “Бу ўша мамлакатнинг подшоҳи Довуд эмасми? Одамлар у ҳақида: Шоул мингларни мағлуб қилди, Довуд эса ўн мингларни, деб ўйнаб қўшиқ айтган эмасми?”- дедилар.¹²Довуд эса бу сўзларни юрагига солиб, Гат шоҳи Ақишдан қаттиқ қўрқиб кетди. ¹³Шунинг учун у уларнинг олдида қиёфасини ўзгартирди ва уларнинг кўз олдида ўзини телбаликка солиб, дарвозаларини тимдалаб, сўлакларини соқолига оқизар эди.¹⁴Ақиш эса ўз хизматкорларига деди: “Қаранглар – бу одам жинни! Нима учун уни менинг ҳузуримга олиб келдингизлар? ¹⁵Ахир менда жиннилар озми – менинг олдимда жиннилик қилиши учун уни олиб келдингизларми? Наҳотки у уйимга кирса?”

Chapter 22

¹Довуд у ердан чиқиб, Адулламнинг ғорига қочиб қутулди. Унинг акалари ва отасининг бутун хонадони бу ҳақда эшитгач, унинг олдига келдилар. ²Эзилганлар, қарздорлар, кўнгли ранжиганларнинг барчаси Довуднинг ёнида тўпландилар. Довуд уларга бош бўлди. Унинг ёнидаги одамлар тўрт юзтача эди.³Довуд у ердан Мўабдаги Миспаҳга бориб, Мўаб подшоҳига: “Ижозат беринг, Худо мени нима қилмоқчилиги маълум бўлгунича, ота-онам ёнингизда қолсин”,- деди. ⁴Шу тариқа, Довуд уларни Мўаб подшоҳи ҳузурига олиб келди. Довуднинг пана жойда яшаб юрган пайтида ота-онаси у ерда яшадилар. ⁵Бироқ пайғамбар Гад Довудга: “Бу пана жойда қолма. Бу ердан кетиб, Яҳудо ерига бор”,- деди. Довуд эса бориб, Херет ўрмонига келди.⁶Шоул Довуд ва у билан бўлган одамларнинг келганини эшитиб қолди. Шу пайтда Шоул Гибеаҳ тепалигидаги юлғун дарахти остида ўтирган эди. Унинг қўлида найза бор эди. Барча хизматкорлари эса унинг атрофида турган эдилар.⁷Шоул унинг атрофида турган хизматкорларига шундай деди: “Эй, беняминликлар, менга қулоқ солинглар! Наҳот, Йишайнинг ўғли сизларнинг ҳаммаларингизга дала ва узумзорларни берса? Ёки сизларнинг ҳаммаларингизни мингбоши ёки юзбоши қилиб қўйса? ⁸Сизларнинг ҳаммангиз менга қарши тил бириктирдингиз-ку! Ўғлим Йўнатан Йишайнинг ўғли билан дўст бўлганини ҳеч ким менга очмади. Энди маълум бўлганидай, менинг қулим менга пистирма қўйиши учун ўғлим уни қўзғатган экан, лекин сизларнинг ҳар бирингиз менга қарши тил бириктирдингиз ва ҳеч ким мени хабардор қилмади”.⁹Шунда Шоулнинг хизматкорлари ёнида турган эдўмлик Доэг деди: “Мен Йишайнинг ўғли Нобдаги Охитубнинг ўғли Охимелекнинг ёнига келганини кўрган эдим. ¹⁰Охимелек у ҳақида Раббийдан сўради ва унга озиқ-овқат берди. Пелиштлик Голийатнинг қиличини ҳам унга берди”.¹¹Шунда подшоҳ хизматкорларига Охитубнинг ўғли руҳоний Охимелекни, унинг отасининг бутун хонадонини ва Нобдаги руҳонийларни чақиртиришни буюрди. Уларнинг ҳаммалари подшоҳнинг олдига келдилар. ¹²Шоул: “Эй, Охитубнинг ўғли, эшитиб олгин”,- деди. Охимелек эса: “Лаббай, ҳазратим”,- деб жавоб берди. ¹³Шоул унга: “Нима учун сен Йишайнинг ўғли билан бирга менга қарши тил бириктирдинг? Энди маълум бўлганидай, унинг менга қарши қўзғалиши ва менга пистирма қўйиши учун сен унга нон, қилич бериб, у ҳақида Худодан сўраб олибсан?”- деди.¹⁴Охимелек эса подшоҳга жавоб бериб деди: “Барча қулларингиз орасида Довуд сингари содиқ бўлган ким бор? Довуд – сизнинг куёвингиз, амрларингизни бажо келтирувчи, хонадонингиздаги ҳурматли киши-ку! ¹⁵Бўлмаса, мен у ҳақида Худодан сўрармидим? Йўқ, асло! Подшоҳ ўз қулини ва отамнинг хонадонини бу нарсада айбламасин, чунки қулингиз бу соҳада ҳеч нарсадан бехабардир”.¹⁶Бунга подшоҳ: “Эй, Охимелек, сен ўзинг ҳам, отангнинг бутун хонадони ҳам ўлишлари шарт!”- деди. ¹⁷Сўнгра у ёнида турган қўриқчиларига буюрди: “Қани, Раббийнинг руҳонийларини ўлдириб ташланглар! Чунки уларнинг қўли Довуд биландир. Улар Довуднинг қочиб кетаётганини билсалар ҳам, менга хабар бермадилар”. Бироқ подшоҳнинг хизматкорлари Раббийнинг руҳонийларини ўлдиришга қўл кўтаришни хоҳламадилар.¹⁸Шунда подшоҳ Шоул Доэгга: “Сен бориб, руҳонийларни ўлдир!”- деди. Эдўмлик Доэг эса бориб, руҳонийларга ташланди ва ўша куни зиғир эфод кийган саксон беш нафар одамни ўлдирди. ¹⁹Кейин у руҳонийларнинг шаҳри бўлмиш Нобни қиличдан ўтказди. Эркагу-аёл, ёш болаю-чақалоқ, ҳўкиз, эшак, қўйларни ҳам қиличдан ўтказди.²⁰Фақатгина Охитубнинг ўғли, Охимелекнинг ўғилларидан бири, Абиатар исмли ўғли омон қолди ва Довуднинг ёнига қочиб кетди. ²¹Шоул Раббийнинг руҳонийларини ўлдирганини Абиатар Довудга айтиб берди.²²Довуд эса Абиатарга шундай деди: “Ўша куни у ерда эдўмлик Доэг бор эди. У Шоулга албатта хабар беришини билар эдим. Отанг хонадонидаги ҳар бир жоннинг ўлимига мен айбдорман. ²³Энди ёнимда қол, қўрқма. Менинг жонимни қидирган кимса – сенинг ҳам жонингни қидиради. Сен ёнимда ҳимоя остида бўласан”.

Chapter 23

¹Довудга: “Пелиштликлар Кейлаҳга ҳужум қилиб, ҳосилни талон-тарож қилишяпти”,- деб хабар беришди. ²Довуд эса Раббийдан: “Мен борсам бўладими? Ўша пелиштликларни мағлуб қиламанми?”- деб сўради. Раббий Довудга: “Бор, пелиштликларни мағлуб қиласан ва Кейлаҳни халос этасан”,- деб жавоб берди.³Лекин Довуд билан бўлганлар унга: “Мана, биз шу ерда – Яҳудияда қўрқяпмизку, қандай қилиб Пелишт қўшинларига қарши Кейлаҳга бора оламиз?”- дедилар. ⁴Шунда Довуд Раббийдан яна сўради. Раббий унга жавоб бериб: “Тур, Кейлаҳга бор! Пелиштликларни сенинг қўлингга топшираман”,- деди.⁵Довуд ўз одамлари билан Кейлаҳга бориб, пелиштликлар билан жанг қилди ва уларнинг молларини тортиб олиб, уларни катта мағлубиятга учратди. Шу тариқа, Довуд Кейлаҳ аҳолисини халос қилди. ⁶Охимелекнинг ўғли Абиатар Кейлаҳда бўлган Довуднинг ёнига қочиб келганида, ўзи билан эфодни ҳам олиб келган эди.⁷Шоулга Довуднинг Кейлаҳга келганини етказишди. Шоул эса: “Худо уни қўлимга топширди, чунки у дарвозалару тамбалари бор бўлган шаҳарга кириб, ўзини ўзи бекитиб қўйди”,- деди. ⁸Шундай қилиб, Шоул Кейлаҳга бориш ва Довуд билан унинг одамларини қуршаб олиш учун бутун халқни урушга чорлади. ⁹Довуд Шоулнинг унга қарши ёвуз ният қилиб қўйганини билганида, руҳоний Абиатарга: “Эфодни бу ерга олиб кел”,- деди.¹⁰Сўнгра Довуд деди: “Ё, Исроилнинг Раббий Худоси! Сенинг қулинг шундай хабар эшитдики, Шоул Кейлаҳга келиб, мен сабабли шаҳарни вайрон қилмоқчи экан. ¹¹Кейлаҳликлар мени унинг қўлига топширадиларми? Сенинг қулинг эшитганидек, Шоул бу ерга келадими? Ё, Исроилнинг Раббий Худоси, ўтинаман, буни қулингга аён эт!” Раббий эса: “Шоул келади”,- деб жавоб берди.¹²“Кейлаҳликлар мен ва одамларимни Шоулнинг қўлига топширадиларми?”- деб сўради Довуд. “Топширадилар”,- деди Раббий.¹³Шунда Довуд ва унинг олти юзтача одами ўрнидан туриб, Кейлаҳдан чиқдилар ва у ёқдан бу ёққа ўтавердилар. Довуднинг Кейлаҳдан қочиб кетганини Шоулга билдирганларида, у юришни бекор қилди. ¹⁴Довуд эса саҳродаги қадам етмас жойларда, сўнгра Зиф чўлидаги тоғда истиқомат қилар эди. Шоул эса уни ҳар куни излайдиган бўлди, бироқ Худо Довудни унинг қўлига топширмади.¹⁵Довуд аниқ кўрдики, Шоул унинг жонини излагани йўлга тушди. Шу пайтда Довуд Зиф чўлидаги Хорешда эди. ¹⁶Шоулнинг ўғли Йўнатан Хорешга, Довуднинг олдига келди ва Худога умид боғланиш билан уни руҳлантириб,¹⁷унга: “Қўрқма, отам Шоулнинг қўли сени топмайди. Сен Исроилнинг устидан подшоҳлик қиласан, мен эса сендан кейинги одам бўламан. Отам Шоул ҳам шуни билади”,- деди. ¹⁸Шунда улар Раббийнинг юзи олдида аҳд туздилар. Довуд Хорешда қолди, Йўнатан эса уйига кетди.¹⁹Зифликлар Гибеаҳга, Шоулнинг олдига келиб, унга дедилар: “Мана, Довуд бизнинг жойларимизда – Йешимон четидаги Хахило тепалигида Хореш истеҳкомида яшириняпти. ²⁰Шундай қилиб, подшоҳимиз, жонингизнинг истаги бўйича бораверинг. Бизнинг ишимиз эса уни подшоҳнинг қўлига топширишдир”.²¹Шоул эса уларга деди: “Сизлар менга ачинганингиз учун Худодан барака топинглар. ²²Бориб, яна бир марта текшириб чиқинглар, унинг оёғи юрган жойларни ва уни ким кўрганини яхшилаб билиб олинглар. Айтишларича, у жуда айёр экан. ²³У яширинаётган ҳамма пана жойларни кўринглар ва билиб олинглар, кейин менинг олдимга аниқ хабар билан келинглар. Ўшанда мен сизлар билан бораман. Агарда Довуд у ерда бўлса, уни бутун Яҳудонинг минглари орасидан излайман”.²⁴Шунда улар туриб, Шоулдан олдин Зифга бордилар. Довуд эса ўз одамлари билан Йешмоннинг четидаги Моўн саҳросининг водийсида эди. ²⁵Шоул ўз одамлари билан уни излашга чиқди. Аммо Довудга буни маълум қилишди, шунинг учун у Моўн саҳросининг қоялик жойига бориб яширинди. Шоул бу ҳақида эшитгач, Моўн саҳросида Довуднинг ортидан таъқиб қилди.²⁶Шоул тоғнинг бир томонидан, Довуд эса ўз одамлари билан тоғнинг бошқа томонидан борар эди. Довуд тезда Шоулдан қочиб кетмоқчи бўлганида, Шоул эса ўз одамлари билан Довудни ва унинг одамларини ўраб олиши учун айланма йўл билан юрганида, ²⁷Шоулнинг олдига бир хабарчи келиб: “Тезроқ юринг! Пелиштликлар еримизга бостириб кирдилар”,- деди.²⁸Шунда Шоул Давудни таъқиб қилишдан қайтиб, пелиштликларга қарши чиққани кетди. Шунинг учун бу жойни Села-Ҳаммахлекўт (“Бўлиниш Қояси”), деб аташди.

Chapter 24

¹Довуд у ердан чиқиб, Эн-Гейдидаги хавфсиз жойларда яшай бошлади. ²Шоул пелиштликларни қувиб юбориб, қайтиб келганидан сўнг унга: “Довуд Эн-Гейди чўлида экан”, деб хабар беришди.³Шунда Шоул бутун Исроилдан танланган уч минг нафар кишини олиб, ёввойи эчкилар яшайдиган тоғларда Довудни ва унинг одамларини излашга жўнади. ⁴Шундай қилиб, у йўл бўйида жойлашган қўйнинг қўрасига келди. У ерда бир ғор бор эди. Шоул эҳтиёжини қондириши учун шу ғорга кирди. Довуд ва унинг одамлари эса ғорнинг энг ичкарисида ўтирган эдилар.⁵Одамлари Довудга: “Раббий сенга: Мана, Мен сенинг душманингни қўлингга топшираман, у билан хоҳлаганингни қилавер, деган кун келди!”- дедилар. Довуд эса туриб, Шоулнинг ридоси этагидан секин бир парча кесиб олди, ⁶лекин бундай қилганидан кейин Шоулнинг этагидан бир парча кесиб олгани учун юраги эзилди. ⁷У ўз одамларига: “Раббийнинг мойланганига, менинг эгамга қарши буни қилишдан Худо мени сақласин! Унга қарши қўлимни кўтармайман, чунки у Раббийнинг мойланганидир”,- деди.⁸Довуд шундай сўзлари билан одамларини тўхтатди ва Шоулга қарши кўтарилишларига ижозат бермади. Шоул эса ғордан чиқиб, йўлига кетди. ⁹Кейин Довуд ҳам ғордан чиқиб, Шоулнинг ортидан бақирди: “Менинг эгам, подшоҳим!” Шоул орқасига ўгирилди, Довуд эса юзи билан ерга мук тушиб таъзим қилди.¹⁰Довуд Шоулга шундай деди: “Довуд сизга ёмонлик қилмоқчи, деган одамларнинг гапларига нима учун қулоқ соляпсиз? ¹¹Мана, бугун кўзингиз кўриб тургандек, Раббий ҳозир ғорда сизни қўлимга топширган эди. Уни ўлдир, деб менга айтишди, лекин мен сизни аядим ва дедим: Эгамга қарши қўл кўтармайман, чунки у Раббийнинг мойланганидир.¹²Эй, отам менинг! Қўлимдаги ридонгизнинг парчасига қаранг! Мен ридонгизнинг этагидан бир парча кесиб олдим, бироқ сизни ўлдирмадим. Менинг қўлимда ёмонлик ёки маккорлик йўқлигини билиб олинг. Мен сизга қарши гуноҳ қилмадим, сиз эса менинг жонимни йўқ қилишни излаяпсиз. ¹³Раббий бизнинг орамизда ҳукм чиқарсин ва мен учун У сиздан қасд олсин. Мен эса сизга қўл кўтармайман.¹⁴Қадимги масалларда айтилганидек: Қонунбузарлик қонунбузарлардан келиб чиқади. Бироқ менинг қўлим сизга қарши кўтарилмайди. ¹⁵Исроил подшоҳи кимга қарши чиққан? Кимнинг пайига тушган? Ўлган итнинг ёки биттагина бурганинг эмасми?!¹⁶Раббий ҳакам бўлсин ва бизнинг орамизда ҳукм чиқарсин. У менинг ишимни кўриб чиқиб, ҳал қилади ва сизнинг қўлингиздан халос этади”.¹⁷Довуд шу сўзларини Шоулга гапиришни тугатганида, Шоул: “Довуд, ўғлим, бу сенинг овозингми?”- деб айтиб, баланд овозда йиғлади ¹⁸ва Довудга деди: “Сен мендан кўра ҳақроқсан, чунки мен сенга ёмонлик қилганимда, сен менга яхшилик билан қайтардинг.¹⁹Бугун менга раҳм-шафқат қилиб, сен ўз ҳақлигингни кўрсатдинг. Раббий мени сенинг қўллингга топширганида, сен мени ўлдирмадинг. ²⁰Ким ўз душманини топганида, унга оқ йўл тилаб қўйиб юборади?! Бугун менга қилган бу яхшилигинг учун Раббий сени эзгулик билан тақдирлайди!²¹Энди мен аниқ биламан: сен албатта подшоҳ бўласан ва Исроил шоҳлиги сенинг қўлингда мустаҳкам бўлади. Энди сен менга: Сиздан кейин авлодингизни йўқ қилмайман ва отангиз хонадонидан номингизни ўчирмайман, деб Раббий номи билан қасам ичгин”. ²³Довуд Шоулнинг кўз олдида қасам ичди. Шундай қилиб, Шоул ўз уйига қайтиб кетди, Довуд эса одамлари билан истеҳкомга чиқди.

Chapter 25

¹Шу орада Шомуил ўлди. Барча исроилликлар йиғилишиб, Шомуилга аза тутдилар. Уни ўз уйида – Рамаҳда дафн қилдилар. Довуд эса Порон саҳросига тушиб борди.²Моўн шаҳрида бир одам бўлиб, унинг мол-мулки Кармел тоғида эди. У жуда бой одам бўлиб, унинг уч мингта қўйи, мингта эчкиси бор эди. У Кармелда қўйларининг жунини қирқаётган эди. ³Ўша одамнинг исми Набал, хотинининг исми эса Обигайл эди. Бу аёл ақл-фаросатли ва чиройли эди. Эри эса Калеб уруғидан бўлиб, қўрс ва ҳатти-ҳаракатларида ёвуз киши эди.⁴Довуд саҳрода Набал ўз қўйларининг жунини қирқаётгани ҳақида эшитди. ⁵Шунда Довуд ўнта йигитини юбориб, уларга шундай деди: “Кармелга чиқиб, Набалнинг олдига боринглар, унга менинг номимдан салом айтинглар ⁶ва унга шундай денглар: Сенга, хонадонингга ва сенинг бор мол-мулкингга тинчлик-омонлик бўлсин.⁷Қўйларингнинг жунини қирқаётганингни эшитдим. Мана, чўпонларинг биз билан бирга эди. Биз уларни хафа қилмадик, Кармелда бўлган кунлари уларнинг ҳеч нарсаси йўқолмади. ⁸Хизматкорларингдан сўраб кўрсанг, ўзлари ҳам сенга айтишади. Энди шу йигитларим нигоҳингда илтифот топсин, зеро сенинг ҳузурингга эсон-омонлик кунида келдик. Бу қулларингга ва ўғлинг Довудга қўлингдан келганича берсанг”.⁹Довуднинг йигитлари бориб, Довуднинг исмидан Набалга шу сўзларни айтгач, жим бўлдилар. ¹⁰Набал эса Довуднинг хизматкорларига шундай жавоб берди: “Довуд дегани ким ўзи? Йишайнинг ўғли ким ўзи? Шу кунларда ўз хўжайинларидан қочиб кетаётган қуллар жуда кўпайиб кетди-да! ¹¹Жун қирқаётган одамларим учун тайёрланган нонни, сув ва гўштни олиб, аллақаердан келган одамларга берайми?”¹²Довуднинг йигитлари келган йўлидан қайтиб кетдилар ва Набалнинг бу ҳамма сўзларини Довудга етказдилар. ¹³Шунда Довуд ўз одамларига: “Ҳамма қиличини белига боғласин!”- деб буюрди. Довуднинг ўзи ҳам, одамлари ҳам қиличларини белларига боғлашди. Тўрт юзга яқин одам Довуднинг кетидан эргашди. Икки юзтаси эса анжомлар ёнида қолди.¹⁴Шу орада Набалнинг хизматкорларидан бири унинг хотини Обигайлга деди: “Мана, Довуд хўжайинимизга салом йўллаб, саҳродан элчилар юборган экан, лекин хўжайинимиз уларни ҳақорат қилди. ¹⁵Ўша одамлар эса бизга яхши мунособатда бўлган, бизни хафа қилмаган эдилар. Далаларда улар билан қолган пайтларимизда бирор нарсамиз ҳам йўқолмаган эди.¹⁶Қўйларимизни уларнинг ёнларида боқиб юрганимизда, ҳар доим – кечаю кундуз улар биз учун ҳимоячи девор эдилар. ¹⁷Энди нима қилиш кераклигини ўйлаб кўринг, чунки хўжайинимиз ва унинг бутун хонадонининг бошига фалокат хавф солиб турибди. Хўжайинимиз эса Белиал ўғлидирки, у билан гаплашишнинг имкони йўқ”.¹⁸Шунда Обигайл шошилинча икки юзта нон, икки меш шароб, бешта қўйнинг пиширилган гўштини, беш сеха қовурилган буғдой, юз боғлам майиз ва икки юз боғлам анжир қоқи олиб эшакларга юклади. ¹⁹Хизматкорларига эса: “Сизлар мендан олдин юринглар, мен орқаларингиздан бораман”,- деди. Бироқ эри Набалга у ҳеч нарса демади.²⁰Ўзи эса эшакка миниб, тоғнинг сўқмоқ йўлидан тушиб келаётганида, мана, у томонга келаётган Довуд ва унинг одамларига дуч келиб қолди.²¹Довуд деди: “Ҳақиқатан, бу одамнинг даладаги мол-мулкини беҳудага қўриқладим. Унинг бирор нарсаси йўқолмади, у эса менинг яхшилигимга ёмонлик билан жавоб қайтарди. ²²Агар эрталабгача Набалнинг девор ёнида сийдиганидан бирортасини тирик қолдирсам, Худо Довуднинг душманларининг жазосини берсин, ҳатто бундан баттарроғини қилсин!”²³Обигайл Довудни кўрганида, эшакдан шошилинча тушди. Довудга таъзим қилиб, ерга мук тушди. ²⁴Унинг оёқларига бош уриб деди: “Ҳазратим, гуноҳ менда. Ижозат беринг, бу чўрингиз қулоғингизга бир гап айтсин, сиз эса чўрингизнинг сўзларини эшитинг.²⁵Менинг эгам ўша Белиал ўғли – Набалга эътибор бермасин. Унинг исми қандай бўлса, ўзи ҳам худди ўшандай. Набал – унинг исмидир, унинг ақлсизлиги у биландир. Мен, чўрингиз, ҳазратим юборган хизматкорларни кўрмадим. ²⁶Энди, ҳазратим менинг, Раббий тирик, жонингиз ҳам тирик! – Раббий сизнинг қон тўкишингиздан, ўз қўлингиз билан қасос олишингиздан тўхтатиб қолсин. Ҳазратимга қарши ёвуз ният қилиб қўйган душманлар бугунги Набалдек бўлсинлар.²⁷Мана, сизга хизмат қилаётган йигитларингизга бериш учун бу инъомларни чўрингиз ҳазратимга келтирди. ²⁸Бу чўрингизнинг айбини кечиринг. Раббий албатта ҳазратимнинг хонадонини мустаҳкам қилади, чунки менинг ҳазратим Раббий учун жанг қиляпти. Умрингиз бўйи ёвузлик ичингизда топилмасин.²⁹Агар кимдир сизни таъқиб қилиш учун сизга қарши кўтарилса ва жонингизга қасд қилса, унда жонингиз Раббий Худойингизда ҳаёт тугунида тугилган бўлади. Душманларингизнинг жонини эса Худо палахмондан отилган тошдай улоқтириб юборади.³⁰Раббий ҳазратимга айтган барча эзгуликларни бажо келтириб, сизни Исроилнинг ҳукмдори қилиб қўйганида, ³¹шунда ўзини ўч олишдан сақлагани ва беҳудага қон тўкмагани учун ҳазратимнинг юраги хафа бўлмасин. Раббий ҳазратимга барака беради ва сиз ўз чўрингизни эслайсиз”.³²Довуд эса Обигайлга деди: “Бугун сени мен билан учраштирган Исроилнинг Раббий Худоси муборакдир! ³³Бугун мени қон тўкишдан ва ўзим учун ўч олишдан сақлаб қолганинг учун ақлинг ҳам, сенинг ўзинг ҳам барака топгин!³⁴Лекин сенга ёмонлик қилишдан мени сақлаб қолган Исроилнинг Раббий Худоси тирикдир! Агар сен шошилиб, менга дуч келиб қолмаганингда, унда тонг отгунича Набалнинг девор ёнида сийдиганидан бирортасини тирик қолдирмас эдим!” ³⁵Довуд Обигайл олиб келган ҳадяларни унинг қўлидан олиб, унга: “Тинчлик билан ўз уйингга бор, мана, мен гапларингга қулоқ солиб, юзингни ҳурмат қилдим”,- деди.³⁶Обигайл Набалнинг ёнига қайтиб келди. Набал уйида шоҳона зиёфат уюштирди. Унинг юраги хурсанд ва унинг ўзи анча маст эди. Обигайл эса эрталабгача унга бир оғиз гап айтмади.³⁷Эрталаб Набал ўзига келгач, хотини унга буларни айтиб берди. Ўша заҳотиёқ унинг юраги ёрилиб, тош бўлиб қолди. ³⁸Ўн кунлардан кейин Раббий Набални урди ва у ўлди.³⁹Довуд Набалнинг ўлганини эшитиб: “Мени ҳақорат қилган Набални жазолаган ва Ўзининг қулини ёмонлик қилишдан сақлаб қолган Раббий муборакдир! Раббий Набалнинг ёвузлигини унинг ўзининг бошига қайтарди”,- деди. Бундан кейин Довуд Обигайлнинг олдига: “Сени ўзимга хотин қилиб оламан”,- деб хабарчилар юборди. ⁴⁰Довуднинг хизматкорлари Кармелга – Обигайлнинг олдига келиб: “Довуд сизни ўзига хотин қилиб олиш учун бизни сизникига юборди”,- дедилар.⁴¹Обигайл ўрнидан турди, элчиларга эгилиб таъзим қилиб: “Мана, сизнинг қулингиз хўжайинимнинг хизматкорларининг оёқларини ювишга тайёрдир”,- деди. ⁴²Шундай қилиб, у тезда ўрнидан туриб, эшакка минди ва бешта чўриси уни кузатиб борди. Обигайл Довуднинг элчиларининг кетидан эргашди ва унга турмушга чиқди.⁴³Довуд йезреэллик Охиноамни ҳам ўзига олди. Шу тариқа, уларнинг иккови унинг хотини бўлди. ⁴⁴Шоул эса Довуднинг хотини Микални галлимлик Лаишнинг ўғли Палтига турмушга берди.

Chapter 26

¹Зифликлар Гибеаҳга Шоулнинг ҳузурига келиб: “Довуд Йешимон четидаги Хахило тепалигида яшириниб юрибди”,- дедилар. ²Шунда Шоул ўрнидан туриб, Зиф саҳросида Довудни қидириш учун уч мингта танланган Исроил эркаклари билан Зиф саҳросига тушиб борди.³Шоул Йешимон четидаги Хахило тепалигида, йўл ёқасида қароргоҳ қурди. Довуд эса саҳрода туриб қолди. Довуд Шоулнинг саҳрога келганини кўриб, ⁴жосусларни юборди ва Шоулнинг ростдан шу ерга келганини билиб олди.⁵Шунда Довуд ўрнидан туриб, Шоул қароргоҳ қурган жой томонга борди. У ерда Шоул билан Нернинг ўғли лашкарбоши Абинернинг ухлаб ётган жойини кўрди. Шоул чодирда, халқ эса унинг атрофида ётган эди.⁶Довуд хетлик Охимелекдан ва Зеруйаҳнинг ўғли, Йўабнинг акаси Абишайдан: “Ким мен билан қароргоҳга, Шоулнинг ёнига боради?”- деб сўради. “Мен сен билан бораман”,- деди Абишай. ⁷Шундай қилиб, Довуд билан Абишай кечаси одамларнинг ёнига бордилар. Мана, Шоул чодирда ухлаб ётар эди. Унинг найзаси эса унинг боши ёнида ерга санчиб қўйилган эди. Абинер билан халқ унинг атрофида ётар эдилар. ⁸Абишай Довудга: “Бугун Худо сенинг душманингни сенинг қўлингга топширди. Энди ижозат бер, уни найза билан бир уриб ерга михлаб қўяйин. Зарбам қайта такрорланмайди”,- деди.⁹Аммо Довуд Абишайга шундай деди: “Уни ўлдирма. Ахир ким Раббийнинг мойланганига қўл кўтариб жазосиз қолади? ¹⁰Раббий тирик! Раббий уни уради, ёки унинг куни келиб, ўзи ўлади, ёки жангга бориб, ҳалок бўлади.¹¹Лекин Раббийнинг мойланганига қўл кўтаришдан мени Раббий сақласин. Бироқ унинг бош томонидаги найзаси ва сув билан кўзасини олиб кетамиз”. ¹²Шу тариқа, Довуд Шоулнинг бош томонидаги найзаси ва сув билан кўзасини олиб, ўз жойига қайтиб кетди. Ҳеч ким уларни кўрмади, ҳеч ким билмади, ҳеч ким уйғонмади ҳам. Ҳамма ухлаб ётар эди, чунки Раббийдан бўлган уйқу уларни қоплаган эди.¹³Довуд нариги томонга ўтиб, узоқроқдаги тепаликнинг устига чиқди. Уларнинг ораларида анчагина масофа бор эди. ¹⁴Ўша ердан Довуд Нернинг ўғли Абинерга ва халққа: “Эй, Абинер, менга жавоб бер-чи!”- деб хитоб қилди. Абинер эса: “Сен кимсан, нима учун подшоҳ олдида бақиряпсан?”- деб сўради.¹⁵Довуд Абинерга деди: “Сен мард одам эмасмисан? Исроилда сенга ким тенг келади? Нега сен ўз эганг подшоҳни қўриқламаяпсан? Чунки кимдир сенинг эганг подшоҳни ўлдириш учун қароргоҳга келибди. ¹⁶Бу қилган ишинг яхши эмас. Раббий тирик! Сизлар эгангизни, Раббийнинг мойланганини қўриқламаганлигингиз учун ўлимга лойиқсизлар. Қарагин-чи, подшоҳнинг боши томонидаги найзаси ва сув билан кўзаси қаерда экан?”¹⁷Шоул Довуднинг овозини таниб: “Бу сенинг овозингми, Довуд ўғлим?”- деб сўради. “Менинг овозим, ё, ҳазратим, менинг подшоҳим”,- деб жавоб берди Довуд. ¹⁸У яна деди: “Нима учун ҳазратим ўз қулини таъқиб қилмоқда? Мен нима қилдим? Қўлимда қандай ёвузлик бор?¹⁹Энди, ҳазратим, менинг подшоҳим, қулининг сўзларига қулоқ солсинлар: Агар Раббий сизни менга қарши қўзғатган бўлса, унда бу сиздан хушбуй қурбонлик бўлсин. Агар бу одамнинг ўғилларидан бўлса, унда Раббий олдида лаънати бўлсинлар. Чунки Раббийнинг меросига тегишли бўлмаслигим учун улар: Бор, бегона худоларга хизмат қил, деб бугун мени ҳайдайдилар. ²⁰Энди Раббийнинг ҳузурида менинг қоним ерга тўкилмасин. Зеро тоғда каклик овлайдигандек, Исроилнинг подшоҳи битта бургани овлашга чиқибди”.²¹Шунда Шоул: “Гуноҳ қилдим, эй, ўғлим Довуд. Қайтиб кел, чунки сенга бошқа зарар етказмайман. Зеро бугун менинг жоним кўзларингда қимматли бўлди. Мен нодонлик қилдим ва қаттиқ янглишдим”,- деди.²²Довуд жавоб бериб деди: “Мана, подшоҳнинг найзаси, йигитлардан бири келиб, уни олсин. ²³Раббий эса ҳар бирига унинг ҳақлигига ва садоқатига яраша мукофот беради, зеро Раббий сизни қўлимга топширган эди, аммо мен Раббийнинг мойланганига қўл кўтаришни хоҳламадим.²⁴Менинг кўзларимда бугун ҳаётингиз қимматли бўлганидай, Раббийнинг кўзларида менинг ҳаётим ҳам шундай қимматли бўлсин. У мени ҳар қандай фалокатдан халос қилсин”. ²⁵Шунда Шоул Довудга: “Барака топгансан, эй, Довуд ўғлим. Сен албатта буюк ишлар қиласан, ғалаба ҳам қозонасан”,- деди. Сўнг Довуд ўз йўлига кетди, Шоул эса ўз жойига қайтди.

Chapter 27

¹Довуд ўз юрагида деди: “Бир кун Шоулнинг қўлига топшириламан. Пелиштликлар ерига қочиб кетишимдан бошқа мен учун яхшироқ ҳеч нарса йўқ. Ўшанда Шоул Исроилнинг ҳар бурчагидан мени қидиришдан воз кечади, мен ҳам унинг қўлидан қутулиб қоламан”.²Шунда Довуд ўрнидан туриб, ўзи ҳам, у билан бирга бўлган олти юз нафар киши ҳам Гат шоҳи Маохнинг ўғли Ақишнинг олдига боришди. ³Довуд ва унинг одамлари – ҳаммалари оилалари билан бирга Гатда Ақишнинг ёнида истиқомат қилдилар. Довуд иккала хотини – йезреэллик Охиноам ва кармеллик Набалнинг беваси Обигайл билан истиқомат қилди. ⁴Шоул Довуднинг Гатга қочиб кетганини эшитгач, бошқа уни қидирмас эди.⁵Довуд Ақишга: “Агар мен кўзларингизда илтифот топган бўлсам, кичкина шаҳарларнинг биридан менга жой берсангиз, мен ўша ерда истиқомат қилайин. Қулингизнинг сиз билан бирга подшоҳ шаҳрида яшаши нима керак?”- деди. ⁶Ўша куни Ақиш Довудга Зиклаг шаҳрини берди. Шу кунларгача Зиклаг Яҳудо подшоҳларига тегишли. ⁷Довуднинг пелиштликлар юртида яшаган кунларининг сони бир йил ва тўрт ой эди.⁸Довуд одамлари билан Гешур, Гезер ва Амолеқ халқларига ҳужум қилар эди. Ўша халқлар қадимги замонлардан бери Шур юртигача, ҳатто Миср чегарасигача жойлашган эдилар. ⁹Довуд ўша ерларни хароб қилиб, эркакларни ҳам, аёлларни ҳам тирик қолдирмас эди. Фақат қўй, ҳўкиз, эшак, туя ва кийим-кечакларни ўлжага олиб, Ақишнинг олдига қайтиб келар эди.¹⁰Ақиш Довуддан: “Бу сафар кимга ҳужум қилдингизлар?”- деб сўради. Довуд эса: “Яҳудиянинг жанубий ерига, Йераҳмеэлнинг жанубий ерига ва Қайннинг жанубий ерига”,- деб жавоб берар эди.¹¹Довуд бирор кимсани Гатга олиб келмас: “Улар ҳақимизда чақимчилик қилиб: Довуд ундай қилди, бундай қилди, деб айтмасин”,- деб, эркакларни ҳам, аёлларни ҳам тирик қолдирмас эди. Шу тариқа, Довуд пелиштликлар юртида яшаган пайтида шундай ҳаракат қилар эди. ¹²Ақиш Довудга ишонар эди. У: “Довуд ўз халқи Исроил учун жирканч бўлиб қолди, бундан кейин то абад менинг хизматимда қолади”,- дер эди.

Chapter 28

¹Ўша вақтда пелиштликлар Исроил билан жанг қилиш учун урушга қўшин тўпладилар. Ақиш Довудга: “Сенга шу маълум бўлсинки, сен одамларинг билан менинг қўшинимга қўшиласан”,- деди. ²Довуд эса Ақишга: “Хўп, қулингизнинг нималарга қодирлигини энди кўрасиз”,- деб жавоб берди. “Яхши, унда сени доимий бошимни қўриқловчиси қилиб тайинлайман”,- деди Ақиш.³Шомуил ўлди. Бутун Исроил унга аза тутган ва уни ўз шаҳри Рамаҳда дафн қилган эдилар. Шоул эса ўлик чақирувчилар ва фолбинларни юртдан ҳайдаб юборган эди. ⁴Пелиштликлар тўпланиб, Шунемда қароргоҳ қурдилар. Шоул ҳам бутун Исроилни йиғиб, Гилбоаҳда қароргоҳ қурди.⁵Шоул пелиштликлар қўшинини кўрганида, қўрқиб кетди ва унинг юраги қаттиқ титради. ⁶Шоул Раббийдан сўради, лекин Раббий Шоулга на тушида, на урим-туммим орқали, на пайғамбарлар орқали жавоб бермади. ⁷Шунда Шоул ўз қулларига: “Мен учун ўликларни чақирадиган аёлни топинглар, мен унинг олдига бориб, ундан сўраб кўраман”,- деди. Унинг қуллари эса: “Эн-Дорада ўликларни чақирадиган бир аёл бор”,- деб жавоб беришди.⁸Шоул ўз кийимларини ечиб қўйиб, бошқа кийимни кийиб олди ва тунда икки киши билан бирга ўша аёлникига борди. Шоул унга: “Илтимос қиламан, менга ўликларнинг руҳи билан фол очгин ва сенга кимнинг исмини айтсам, ўша одамни чақириб бергин”,- деди. ⁹Бироқ аёл подшоҳга жавобан: “Шоул нималар қилганини, ўликларни чақирадиганлар ва фолбинларни юртдан ҳайдаб юборганини биласан-ку. Шундай экан, нимага менинг ҳалокатим учун жонимга тузоқ қўйяпсан?”- деди. ¹⁰Шоул эса Раббий номи билан қасам ичиб: “Раббий тирик! Бу иш учун жазога тортилмайсан”,- деди.¹¹Шунда аёл: “Сенга кимни чақириб берайин?”- деб сўради. “Менга Шомуилни чақириб бер!”- деди Шоул. ¹²Аёл Шомуилни кўрганида, баланд овоз билан бақириб юборди ва Шоулга: “Нима учун мени алдадингиз? Сиз подшоҳ Шоулсиз-ку!”- деди.¹³Шоул эса деди: “Қўрқма! Нимани кўряпсан?” Аёл: “Ер остидан чиқаётган гўёки илоҳни кўряпман”,- деди. ¹⁴“Унинг кўриниши қанақа?”- деб сўради Шоул. “Узун ридо кийган кексароқ одам ердан чиқяпти”,- деди аёл. Шунда Шоул Шомуил эканини билди ва ерга мук тушиб, унга таъзим қилди.¹⁵Шомуил Шоулга: “Нима учун мени чиқишга мажбур қилиб, безовта қилдинг?”- деди. Шоул эса: “Мен жуда қийналиб кетдим. Пелиштликлар менга қарши жанг қилмоқдалар, Худо эса мендан йироқлашди. У на пайғамбарлар орқали, на тушимда менга жавоб беряпти. Мен нима қилишим кераклигини ўргатишингиз учун сизни чақирдим”,- деди.¹⁶Шунда Шомуил деди: “Раббий сендан йироқлашиб, сенга душман бўлган экан, энди нима учун мендан сўряпсан? ¹⁷Раббий мен орқали айтганини қилади. Раббий шоҳликни сенинг қўлингдан тортиб олади ва сенинг яқинингга, Довудга беради.¹⁸Сен Раббийнинг овозига қулоқ солмаганинг ва Унинг Амолеқ устидан алангаланган ғазабини амалга оширмаганинг учун Раббий бугун сенинг устингдан шуни амалга оширяпти. ¹⁹Раббий сени Исроил билан бирга пелиштликларнинг қўлига топширади. Эртага сен ва ўғилларинг менинг ёнимда бўласизлар. Раббий Исроилнинг қўшинини ҳам пелиштликларнинг қўлига топширади”.²⁰Бирданига Шоул танаси билан ерга ағдарилиб тушди, чунки у Шомуилнинг сўзларидан қаттиқ қўрқиб кетди. Бунинг устига бир кеча ва бир кундуз нон емагани учун унинг кучи кетди. ²¹Ўша аёл Шоулга яқинлашди ва унинг қаттиқ қўрққанини кўриб, деди: “Мана, чўрингиз овозингизга қулоқ солди ва жонини хавфга қўйиб, сиз менга буюрган амрингизни бажо келтирдим.²²Энди сиз ҳам чўрингизнинг овозига қулоқ солинг – олдингизга озгина нон қўяй, еб олинг. Бу йўлингизда кетаётганингизда, сизга қувват бўлади”. ²³“Емайман!”- деб рад этди Шоул. Бироқ унинг қуллари ҳам, аёл ҳам уни ейишга кўндирар эдилар. Шоул уларнинг сўзларига қулоқ солиб, ердан турди ва тўшакка ўтирди.²⁴Аёлнинг уйида семиз бузоғи бор эди. Аёл уни тезда сўйди. Ун олди-да, хамир қориб, хамиртурушсиз нон ёпди. ²⁵Таомларни Шоул билан унинг қулларининг олдига қўйди. Улар еб-ичдилар ва ўша тундаёқ туриб, жўнаб кетдилар.

Chapter 29

¹Пелиштликларнинг ҳамма қўшинларини Афеқда тўпладилар. Исроилликлар эса Йезреэлдаги булоқ ёнида қароргоҳ қурдилар. ²Пелишт беклари юзта ва мингтадан иборат тўдалари билан борар эдилар. Довуд ва унинг одамлари эса Ақиш билан бирга орқада келаётган эдилар.³Пелишт ҳокимлари: “Булар ибронийларми?”- деб сўрадилар. Ақиш Пелишт ҳокимларига жавобан: “Наҳотки билмайсизлар, бу одам Исроил подшоҳи Шоулнинг қули Довуд-ку! Қарийб бир йилдан бери у ёнимда юрибди. У келган кундан то шу пайтгача ундан бирор ёмонлик топмадим”,- деди.⁴Аммо Пелишт ҳокимлари Ақишдан ғазабландилар ва Пелишт ҳокимлари унга дедилар: “Бу одамни қайтариб юбор, сен унга тайинлаган жойга бориб, у ерда ўтирсин! У урушда душманимиз бўлмаслиги учун биз билан урушга бормасин! У ўз ҳазратидан қандай қилиб илтифотини топа олади? Шу одамларнинг бошлари орқали эмасми?⁵Ўша Довуд ҳақида: Шоул мингларни ўлдирди, Довуд эса ўн мингларни, деб ўйнаб, қўшиқ айтмаганларми?”⁶Ақиш эса Довудни чақириб деди: “Раббий тирик! Сен тўғри одамсан. Мен билан бирга қўшинда юрсанг, кўзларимда яхши бўлар эди, чунки ҳузуримга келган кунингдан то шу пайтгача сендан бирор ёмонлик топмадим. Лекин ҳокимларнинг кўзларида сен яхши эмассан. ⁷Шунинг учун энди ортингга қайтиб, тинчгина кет ва Пелишт ҳокимларининг ғашига тегмагин”.⁸Бироқ Довуд Ақишга жавоб бериб: “Ахир, мен нима қилдим? Ҳузурингизга келганимдан то шу кунгача қулингиздан нимани топдингиз? Шоҳ ҳазратимнинг душманларига қарши урушга нима учун бормаслигим керак экан?”- деди. ⁹Шунда Ақиш Довудга деди: “Сен менинг кўзларимда Худонинг фариштасидай яхшисан. Аммо Пелишт ҳокимлари: У биз билан урушга бормасин,- дедилар.¹⁰Шунинг учун сен ва ўзинг билан келган ҳазратингнинг қуллари эрталаб туринглар-да, эрта тонгда, кун ёришганида жўнаб кетинглар”. ¹¹Шу тариқа, Довуд одамлари билан Пелишт ерига қайтиб кетиш учун эрта тонгда турди. Пелиштликлар эса Йезреэлга бордилар.

Chapter 30

¹Учинчи куни Довуд одамлари билан Зиклагга етиб келди. Бу орада амолеқликлар жанубдан Зиклагга ҳужум қилдилар ва Зиклагни босиб олиб, шаҳарга ўт қўйдилар. ²Аёлларни ва у ерда бўлган ёш-қарининг ҳаммасини эса ўлдирмасдан, асир олдилар ва ўз йўлларига қайтиб кетдилар.³Довуд одамлари билан шаҳарга келди, мана шаҳарга ўт қўйилган, хотинлари ҳам, ўғилу қизлари ҳам асирга олиб кетилган эди. ⁴Довуд ҳам, у билан бирга бўлган халқ ҳам ҳолдан тойгунча дод-вой солиб йиғладилар.⁵Довуднинг иккала хотини – йезреэллик Охиноам ва кармеллик Набалнинг беваси Обигайл ҳам асир олинган эди. ⁶Довуд чуқур эзилди, чунки халқ уни тошбўрон қилмоқчи эди, зеро бутун халқ, ҳар бир одам ўз ўғилу қизлари учун қайғурар эди.⁷Лекин Довуд ўз Раббий Худоси билан қувватланди. Шу тариқа, Довуд Охимелекнинг ўғли руҳоний Абиатарга: “Менга эфодни олиб кел”,- деди. Абиатар эса Довудга эфодни олиб келди. ⁸Довуд Раббийдан: “Бу босқинчиларнинг орқасидан қувиб борайми? Қувсам, етиб оламанми?”- деб сўради. Унга шундай жавоб келди: “Орқаларидан қувгин, уларга етиб олиб, асирларни халос қиласан”.⁹Шунда Довуднинг ўзи ва у билан бўлган олти юзта киши йўлга тушиб, Бозраҳ сойлигига етиб келдилар. Ҳолдан тойганлар эса шу ерда қолдилар. ¹⁰Довуд эса тўрт юз киши билан босқинчиларни қувиб кетди. Бошқа икки юз киши Бозраҳ сойидан ўтишга қодир бўлмагани учун ўша ерда қолди.¹¹Саҳрода бир мисрликни топиб, Довуднинг олдига келтирдилар. Унга нон бердилар, у еди ва унга сув ичирдилар; ¹²унга бир сиқим анжир қоқи ва икки боғлам майиз ҳам бердилар. У еди ва жонланди, чунки у уч кечаю уч кундуз нон ҳам емаган, сув ҳам ичмаган эди.¹³Довуд ундан: “Сен кимнинг одамисан? Қаердан келяпсан?”- деб сўради. У жавобан деди: “Мен мисрлик йигитман, бир амолеқликнинг қулиман. Уч кундан бери касал бўлганим учун хўжайиним мени ташлаб кетди. ¹⁴Биз Қерайтининг жанубий қисмига, Яҳудия чегарасига, Калебнинг жанубий қисмига ҳужум қилдик, Зиклагга эса ўт қўйдик”.¹⁵Довуд ундан: “Мени ўша тўданинг ёнига олиб борасанми?”- деб сўради. Йигит: “Мени ўлдирмаслигингиз ва хўжайинимнинг қўлига топширмаслигингиз ҳақида Худо номи билан қасам ичсангиз, сизни ўша тўданинг олдига олиб бораман”,- деди.¹⁶Шу тариқа, у Довудни олиб борди. Амолеқликлар эса ўша ўлканинг бутун ери бўйлаб тарқалиб, Пелишт ва Яҳудия ерларидан мўл-кўл ўлжаларни олганлари учун еб-ичиб, байрам қилаётган эдилар. ¹⁷Довуд шомдан то эртаси куннинг кечқурунигача уларни қирғин қилди. Туяларга миниб қочган тўрт юзта йигитдан ташқари, улардан ҳеч ким омон қолмади.¹⁸Довуд амолеқликлар тортиб олган ҳамма нарсаларини, иккала хотинини ҳам қайтариб олди. ¹⁹Уларнинг ҳеч нимаси – катта нарсаси ҳам, кичик нарсаси ҳам: ўғилларидан ҳам, қизларидан ҳам, ўлжадан ҳам, хуллас, амолеқликлар олиб кетган нарсалардан бирор нарса ҳам йўқолмади. Довуд ҳаммасини қайтариб олди. ²⁰Довуд амолеқликларнинг ҳамма мол-қўйларини олиб, ўз молларининг олдида ҳайдаб кетар экан, шунда: “Бу – Довуднинг ўлжаси”,- деди.²¹Шундай қилиб, Довуд Бозраҳ сойида қолдирган, боришга қодир бўлмаган икки юз кишининг олдига қайтди. Улар эса Довудни ва у билан бўлган одамларини кутиб олгани чиқдилар. Довуд ҳам яқинлашиб, улар билан саломлашди. ²²Шунда Довуд билан борганлардан баъзи ёмон, ярамас одамлар: “Биз билан бирга бормаганлари учун ўлжага олинган нарсалардан ҳеч нарса уларга бермаймиз. Хотини билан болаларини олиб кетишсин, холос”,- дейишди.²³Бироқ Довуд деди: “Йўқ, биродарларим, бундай қилманглар, чунки Раббий бизга бу нарсаларни берди, бизни сақлади ва бизга қарши чиққан босқинчиларни қўлимизга топширди. ²⁴Бу ишда ким сизларга қулоқ солади? Урушга борганлар билан анжомлар ёнида қолдирилганларнинг улуши бир хил бўлади, ҳаммага тенг бўлиш керак”. ²⁵Ўша кундан бошлаб Довуд бу тартибни Исроилда қонун-қоида сифатида ўрнатди. Ҳатто бугунгача ҳам шундайдир.²⁶Довуд Зиклагга келганида, ўзининг ўртоқлари – Яҳудия оқсоқолларига олинган ўлжалардан жўнатиб: “Мана, Раббийнинг душманларидан олинган ўлжалардан сизларга инъом”,- деб айтиб юборди. ²⁷Инъомлар қуйидаги шаҳарларнинг оқсоқолларига юборилди: Бейт-Эл, жанубий Рамўт, Йатир, ²⁸Ароэр, Сифмўт, Эштемоаҳ,²⁹Ракал, Йераҳмеэлдаги шаҳарлар ва қайнликларнинг шаҳарлари, ³⁰Хормаҳ, Бор-Ашан, Атақ ³¹ва Хеброн шаҳарлари, хуллас, Довуд ўз одамлари билан ўтиб юрган ҳамма жойларга юборди.

Chapter 31

¹Пелиштликлар эса исроилликлар билан жанг қилаётган эдилар. Исроилнинг мардлари пелиштликлардан тумтарақай бўлиб қочиб, Гилбоаҳ тоғида сўйилган ҳолда йиқилдилар. ²Пелиштликлар Шоул билан унинг ўғилларини қувиб етдилар. Шундай қилиб, пелиштликлар Шоулнинг ўғиллари Йўнатан, Абинадаб ва Малкишуани ўлдирдилар. ³Шоулга қарши жанг шиддатли бўлди. Мерганлар эса уни ўқ билан яраладилар. Натижада Шоул оғир яраланди.⁴Шунда Шоул ўз қуролташувчисига: “Қиличингни суғургин-да, менга санчгин, токи ўша хатнасизлар келиб, мени яраламасинлар ва мени хўрламасинлар”,- деди. Лекин қуролташувчиси буни қилишни хоҳламади, чунки қаттиқ қўрқди. Шунда Шоул қиличини қинидан суғуриб, ўзини қилич устига ташлади. ⁵Қуролташувчиси эса Шоулнинг ўлганини кўриб, ўзини қиличининг устига ташлаб, Шоул билан бирга ўлди. ⁶Шу тариқа, ўша куни Шоул, унинг учта ўғли, қуролташувчиси ва унинг ҳамма одамлари ўлдилар.⁷Водийнинг нариги томонида ва Йордан дарёсининг у томонида яшайдиган исроилликлар Исроилнинг мардларининг қочганларини ва Шоул билан ўғиллари ўлганини кўриб, шаҳарларини ташлаб қочдилар. Пелиштликлар эса бу шаҳарларга келиб, қароргоҳ қурдилар. ⁸Эртаси куни пелиштликлар ўлганларни талон-тарож қилиш учун келиб, Гилбоаҳ тоғида сўйилган Шоул билан учта ўғлини топдилар.⁹Улар Шоулнинг бошини кесиб, қуролларини ечиб олдилар. Кейин бу хабарни ўз бутхоналарига ва халққа эълон қилиш учун бутун пелиштликлар ерига хабарчиларни юбордилар. ¹⁰Шоулнинг қуролларини Аштаротнинг бутхонасига қўйдилар, жасадини эса Бейт-Шеаннинг деворига қоқиб қўйдилар.¹¹Гилъадаги Йобэш аҳолиси пелиштликларнинг Шоул билан нима қилганликларини эшитганларида, ¹²ҳамма кучли одамлар ўринларидан туриб, тун бўйи юрдилар ва Шоул билан ўғилларининг жасадларини Бейт-Шеан деворидан олиб, Йобэшга олиб бордилар ва у ерда куйдирдилар. ¹³Уларнинг суякларини олиб, Йобэшдаги эман дарахти тагига дафн қилдилар ва етти кун рўза тутдилар.

2 Samuel

Chapter 1

¹Шоулнинг ўлимидан сўнг Довуд амолеқликларни қирғин қилиб қайтганида ва Зиклаг шаҳрида икки кун қолганида, ²мана, учинчи куни Шоулнинг қароргоҳидан бир киши келди. Унинг кийими йиртилган ва бошига тупроқ сепилган эди. У Довуднинг олдига келиб, ерга йиқилди ва унга таъзим қилди.³Довуд ундан: “Сен қаердан келдинг?”- деб сўради. У: “Мен Исроилнинг қароргоҳидан қочиб келдим”,- деди. ⁴Довуд унга: “Нима содир бўлди? Менга айтиб бер”,- деди. У: “Халқ жангдан қочиб кетди, халқнинг кўпчилиги қулади ва ҳалок бўлди. Шоул ҳам, унинг ўғли Йўнатан ҳам ҳалок бўлди”,- деди. ⁵Довуд сўзлаб бераётган йигитдан: “Сен, Шоул ва унинг ўғли Йўнатаннинг ҳалок бўлганини қаердан биласан?”- деб сўради.⁶Унга сўзлаб бераётган йигит деди: “Мен тасодифан Гилбоаҳ тоғига келдим ва, мана, Шоул ўзининг найзасига қулади, от-аравалар ва чавандозлар уни қувиб келар эди. ⁷У ортига ўгирилди ва мени кўриб, чақирди. Мен: Мана мен, дедим.⁸У мендан: Сен кимсан? деб сўради. Мен унга: Мен амолеқликман, деб жавоб бердим. ⁹Шунда у менга: Менинг ёнимга кел ва мени ўлдир, чунки мени ўлим талвасаси қамраб олди, жоним эса ҳамон ўзимда, деди. ¹⁰Мен унинг ёнига бордим ва уни ўлдирдим, чунки у найзасига қулаганидан сўнг тирик қолмаслигини билар эдим. Мен унинг бошидаги тожни ва билагидаги билагузукни олиб, шу ерга, менинг ҳукмдоримнинг олдига олиб келдим”.¹¹Шунда Довуд ўзининг кийимини чангаллаб йиртиб юборди, шунингдек, у билан бирга бўлган барча одамлар ҳам шундай қилишди. ¹²Улар Шоул, унинг ўғли Йўнатан, Раббийнинг халқи ва Исроилнинг хонадони учун ҳўнграб йиғлашди, чунки улар қиличдан қулаган эди ва тунгача рўза тутишди. ¹³Довуд сўзлаб берган йигитдан: “Сен қаердансан?”- деб сўради. У: “Мен мусофир амолеқликнинг ўғлиман”,- деб жавоб берди.¹⁴Шунда Довуд унга: “Сен қандай қилиб Раббийнинг мойланганини ўлдириш учун қўл кўтаришга қўрқмадинг?”- деди. ¹⁵Сўнг Довуд ўспиринлардан бирини чақириб: “Бориб, уни ўлдиргин”,- деди. ¹⁶У уни ўлдирди ва у ўлди. Довуд унга деди: “Сенинг қонинг ўзингнинг бошингдадир, чунки сен: Мен Раббийнинг мойланганини ўлдирдим, деб айтганингда, сенинг оғзинг ўзингга қарши гувоҳлик берди”.¹⁷Сўнгра, Довуд Шоул ва унинг ўғли Йўнатан ҳақида ушбу марсияни куйлаб йиғлади. ¹⁸Шунингдек, Йашернинг китобида ёзилганидек, яҳудийларнинг ўғилларига камон отишни ўргатишларини буюрди ва деди: ¹⁹“Эҳ, Исроил, сенинг кўркинг тепаликларингда яксон қилинди! Кучлилар қандай қуладилар! ²⁰Бу ҳақида Гатда айтманглар ва Ашқалон кўчаларида эълон қилманглар, токи пелиштликларнинг қизлари хурсанд бўлмасинлар ва хатна қилинмаганларнинг қизлари тантана қилмасинлар.²¹Гилбоаҳ тоғлари, сизларнинг устингизга шудринг ҳам, ёмғир ҳам ёғмасин ва сизларнинг устингизда бағишлов далалари бўлмасин, чунки ўша жойда кучлиларнинг қалқони жирканч қулади. Гўёки Шоул мой билан мойланмагандек, Шоулнинг қалқони қулади. ²²Йўнатаннинг камони ярадорларнинг қонисиз, кучлиларнинг ёғисиз ортга қайтмас эди. Шоулнинг қиличи бўш қайтмас эди.²³Шоул ва Йўнатан, ҳаётликларида бир-бирларига севимли ва илтифотли эдилар, ўлимларида ҳам айрилмадилар. Улар бургутлардан жадалроқ ва шерлардан кучлироқ эдилар. ²⁴Эй, Исроил қизлари, сизларга безаклар-у, қирмизи кийимлар кийдирган ва кийимларингизга олтин зеб-зийнатлар олиб берган Шоул учун йиғланглар!²⁵Кучлилар жангда нақадар қуладилар! Йўнатан сенинг тепаликларингда ҳалок бўлди. ²⁶Эй, менинг биродарим Йўнатан, сен ҳақингда мотам тутаман, сен мен учун жуда қадрли эдинг. Сенинг севгинг мен учун аёлнинг севгисидан ҳам устунроқ эди. ²⁷Кучлилар нақадар қуладилар, уруш қуроллари барбод бўлди”.

Chapter 2

¹Шундан сўнг Довуд Раббийдан: “Мен Яҳудиянинг шаҳарларидан бирортасига борайми?”- деб сўради. Раббий унга: “Боргин”,- деди. Шунда Довуд: “Қаерга борай?”- деди. У: “Хебронга”,- деди. ²Шундай қилиб, Довуд ҳамда унинг иккала хотини: йезреэллик Охиноам ва кармеллик Набалнинг беваси Обигайл ўша жойга боришди. ³Довуд ўзи билан бирга бўлган одамларнинг ҳар бирини ўз оиласи билан олиб келди ва улар Хеброн шаҳрида жойлашдилар.⁴Шунда Яҳудо эркаклари келиб, ўша жойда Довудни Яҳудо хонадони устидан подшоҳликка мойладилар. Сўнг Гилъадаги Йабошнинг аҳолиси Шоулни дафн этганларини Довудга етказдилар. ⁵Довуд эса Гилъадаги Йабош аҳолисига элчилар юбориб шундай деди: “Ўз ҳукмдорингиз Шоулга бу марҳаматни кўрсатиб, уни дафн этганингиз учун Раббий сизларни дуо қилсин.⁶Эндиликда Раббий ҳам сизларга шафқат ва ҳақиқат намоён қилсин. Шунингдек, сизлар шундай қилганингиз учун, мен ҳам сизларга эзгулик қиламан. ⁷Шунинг учун қўлларингиз бақувват бўлсин ва довюрак бўлинглар, чунки сизларнинг ҳукмдорингиз Шоул ўлди, мени эса Яҳудо хонадони ўзининг устидан подшоҳликка мойлади”.⁸Бироқ Шоулнинг лашкарбошиси Нернинг ўғли Абинер, Шоулнинг ўғли Ишбошетни олиб, Маханайимга олиб келди. ⁹Уни Гилъад, Ашурим, Йезреэл, Эфрайим, Бенямин ва бутун Исроил устидан подшоҳ қилиб қўйди.¹⁰Шоулнинг ўғли Ишбошет Исроил устидан подшоҳ бўлганида қирқ ёшда эди ва икки йил ҳукмронлик қилди, фақат Яҳудо хонадони Довуд билан қолди. ¹¹Довуд Хебронда Яҳудо хонадони устидан подшоҳлик қилган вақт жами ― етти йилу олти ой эди.¹²Нернинг ўғли Абинер ва Шоул ўғли Ишбошетнинг хизматкорлари Маханайимдан Гибъўнга бордилар. ¹³Зеруйаҳнинг ўғли Йўаб ҳам Довуднинг хизматкорлари билан бирга чиқди ва улар Гибъўндаги ҳавза ёнида учрашдилар. Улар ҳавзанинг бир томонида, булар эса ҳавзанинг бошқа томонида ўтирдилар.¹⁴Абинер Йўабга: “Йигитлар туриб, бизнинг қаршимизда беллашсинлар”,- деди. Йўаб: “Майли, турсинлар”,- деди. ¹⁵Шунда Шоулнинг ўғли Ишбошет томонидан Бенямин авлодидан бўлган ўн икки нафар ва Довуднинг хизматкорларидан ўн икки нафар туриб бордилар.¹⁶Улар бир-бирларининг бошларидан ушлаб, бири-бошқасининг биқинига қилич санчди ва бирга қулади. Шунинг учун ҳам бу жой Гибъўндаги Ҳелкаф-Ҳаззурим (“Қиличлар даласи”), деб аталади. ¹⁷Ўша куни бешафқат жанг содир бўлди. Абинер исроиллик одамлар билан бирга Довуднинг хизматкорлари қаршисида мағлуб бўлди.¹⁸Ўша жойда Зеруйаҳнинг уч нафар ўғли ― Йўаб, Абишай ва Асаҳел бор эди. Асаҳелнинг оёқлари дала кийигиники каби чаққон эди. ¹⁹Асаҳел Абинернинг ортидан қувди ва Абинернинг изидан ўнгга ҳам, чапга ҳам ўгирилмасдан уни таъқиб қилди.²⁰Абинер орқасига ўгирилиб: “Бу сенми, Асаҳел?”- деб сўради. У: “Бу мен”,- деди. ²¹Абинер унга: “Ўнгга ёки чапга ўгирилгин, ўсмирлардан бирини танлагин ва унинг қурол-аслаҳаларини ўзингга олгин”,- деди. Лекин Асаҳел ундан чекинишни истамади.²²Абинер Асаҳелга яна такрорлаб: “Мени тарк эт, сени ер билан яксон қилишимнинг нима кераги бор? Шунда мен сенинг биродаринг Йўабга қайси юз билан қарайман?”- деди. ²³Лекин у бурилиб кетишни истамади. Шунда Абинер найзани унинг қорнига шундай санчдики, найза уни тешиб ўтди ва у йиқилиб ўша жойда ўлди. Асаҳел йиқилиб, ўлган жойдан ўтаётганларнинг барчаси тўхтаб қолар эди.²⁴Йўаб ва Абишай Абинерни таъқиб қилдилар. Улар Гибъўн саҳроси йўлидаги Гиахнинг олдидаги Аммаҳ тепалигига етиб келганларида, қуёш ботди. ²⁵Бенямин ўғиллари Абинернинг атрофига йиғилиб, бир гуруҳни ташкил қилдилар ва тепаликнинг чўққисида турдилар.²⁶Абинер Йўабга сўзлаб: “Қилич абадий ямлаб ютаверадими? Ёки сен оқибати аянчли бўлишини билмайсанми? Сен қачонгача одамларингга ўз биродарларини таъқиб қилишни бас қилишларини айтмайсан?”- деди. ²⁷Йўаб: “Худо тирик! Агар сен бошқача гапирмаганингда эди, эрталабдан одамлар ўз биродарларини таъқиб қилишни бас қилган бўлар эдилар”,- деди.²⁸Шундай қилиб, Йўаб бурғу чалди ва бутун халқ тўхтаб, исроилликларни таъқиб қилишни бас қилдилар. Шу билан жанг тўхтади. ²⁹Абинер ва унинг одамлари тун бўйи текисликдан юрдилар ва Йордан дарёсини кечиб ўтдилар, сўнг бутун Битрондан ўтиб, Маханайимга келдилар.³⁰Йўаб Абинерни таъқиб қилишдан қайтди. У ҳамма одамларини йиққанида, Довуднинг хизматкорларидан ўн тўққиз нафари ва Асаҳел етишмас эди. ³¹Аммо Довуднинг хизматкорлари Бенямин авлоди ва Абинернинг одамларини шундай қирғин қилган эдики, улардан уч юз олтмиш нафари ўлган эди. ³²Улар Асаҳелнинг жасадини олиб, Бейт-Леҳемдаги отасининг қабрига кўмдилар. Йўаб эса одамлари билан бирга туни билан юриб, тонг саҳарда Хебронга етиб келди.

Chapter 3

¹Довуднинг хонадони билан Шоулнинг хонадони орасида уруш узоқ давом этди. Довуд тобора кучли бўлиб борар эди. Шоулнинг хонадони эса тобора заифлашиб борар эди.²Хебронда Довуднинг ўғиллари туғилди. Унинг тўнғич ўғли Амнон йезреэллик Охиноамдан эди. ³Унинг иккинчи ўғли Даниэл эса кармеллик Набалнинг беваси Обигайлдан эди. Учинчи ўғли Абишалом Гешурнинг подшоҳи Талмайнинг қизи Маақаҳдан эди.⁴Тўртинчи ўғли Адонийаҳ Ҳаггифдан эди. Бешинчиси Шефатийаҳ Абиталнинг ўғли эди. ⁵Олтинчиси Йитреам Довуднинг хотини Эглаҳдан эди. Булар Довудга Хебронда туғилдилар.⁶Шоулнинг хонадони билан Довуднинг хонадони орасида уруш бўлаётганида, Абинер Шоулнинг хонадонини қўллаб-қувватлаётган эди. ⁷Шоулнинг Ризпаҳ исмли чўриси бўлиб, у Айаҳнинг қизи эди. Ишбошет Абинерга: “Нима учун сен отамнинг чўрисининг олдига кирдинг?”- деди.⁸Абинер Ишбошетнинг сўзларидан қаттиқ ғазабланиб, деди: “Мен итнинг бошиманми? Мен Яҳудога қарши бориб, энди сенинг отанг Шоулнинг хонадонига, унинг биродарларига, унинг дўстларига шафқат кўрсатдим ва сени Довуднинг қўлига топширмадим. Сен эса эндиликда мени аёл учун айблаяпсан!⁹Худо Абинерга бундай қилсин, бундан-да кўпроғини қилсин, агар Раббий Довудга қасам ичганидек, мен ҳам у учун шуни қилмасам: ¹⁰Шоулнинг хонадонидан подшоҳликни тортиб олиб, Довуднинг тахтини Дандан Беир-Шебагача Исроил ва Яҳудиянинг устидан қўяман”. ¹¹Ишбошет Абинерга ҳеч нима дея олмади, чунки ундан қўрқар эди.¹²Сўнгра Абинер Довудга: “Бу ер кимники? Мен билан аҳд тузгин ва сенга бутун Исроилни олиб келиш учун менинг қўлим сен билан бўлади”,- деб айтиш учун элчилар юборди. ¹³Довуд деди: “Яхши, мен сен билан аҳд тузаман, лекин сенга бир шартим бор, яъни мени кўришга келганингда, ўзинг билан Шоулнинг қизи Микални олиб келгин. Акс ҳолда, сен менинг юзимни кўрмайсан”.¹⁴Довуд Шоулнинг ўғли Ишбошетнинг олдига: “Мен юз нафар пелиштликнинг хатна териси эвазига эришган хотиним Микални қайтариб бер!”- деб айтиш учун элчилар юборди. ¹⁵Ишбошет элчилар юбориб, эри Лаишнинг ўғли Палтиэлдан уни қайтариб олди. ¹⁶Унинг эри эса у билан бирга бориб, уни Баҳуримгача йиғи билан кузатди. Лекин Абинер унга: “Ортингга қайтгин!”- деди. Шунда у қайтиб кетди.¹⁷Абинер Исроилнинг оқсоқолларига мурожаат қилиб, деди: “Сизлар анчадан буён Довуднинг устингиздан подшоҳ бўлишини истар эдингизлар. ¹⁸Энди буни амалга оширинглар, чунки Раббий Довуд ҳақида: Менинг қулим Довуднинг қўли билан Мен Ўз халқим Исроилни пелиштликларнинг қўлидан ва унинг барча душманларининг қўлидан қутқараман, деган”.¹⁹Абинер Бенямин авлодига ҳам худди шундай деди. Сўнгра Исроил ва Беняминнинг бутун хонадони нимани истаётганининг барчасини Довудга айтиб бериш учун Абинер Хебронга йўл олди. ²⁰Абинер ва у билан бирга йигирма киши Хебронга, Довуднинг олдига келишди. Шунда Довуд Абинер ва у билан бирга бўлган кишилар учун зиёфат уюштирди.²¹Абинер Довудга: “Менга рухсат беринг, мен туриб борай ва менинг ҳукмдорим подшоҳга Исроил халқини тўплай, улар сиз билан аҳд тузадилар ва уларнинг устидан сизнинг жонингиз қандай истаса, шундай ҳукмронлик қиласиз”,- деди. Довуд Абинерни қўйиб юборди ва у тинчлик билан кетди.²²Мана, Довуднинг қуллари Йўаб билан бирга сафардан келишди ва ўзлари билан бирга кўп ўлжа олиб келишди. Лекин Абинер Довуд билан бирга Хебронда эмас эди, чунки Довуд уни қўйиб юборган ва у тинчлик билан кетган эди. ²³Йўаб ва у билан бирга бўлган бор қўшин келгач, Йўабга: “Подшоҳнинг олдига Нернинг ўғли Абинер келди, у уни қўйиб юборди ва у тинчлик билан кетди”,- деб айтиб беришди.²⁴Шунда Йўаб подшоҳнинг олдига келиб, деди: “Сиз нима қилиб қўйдингиз? Мана, сизнинг олдингизга Абинер келибди, нима учун сиз уни қўйиб юбордингиз ва у кетди? ²⁵Сиз Нернинг ўғли Абинерни биласиз. У сизни алдаш, сизнинг кириб-чиқишингизни билиб олиш ва сиз нима қилаётганингизнинг барчасини билиш учун келган”. ²⁶Йўаб Довуднинг олдидан чиқиб, Абинернинг изидан чопарлар юборди ва улар уни Сираҳ булоғидан қайтариб олиб келишди, лекин Довуд бундан бехабар эди.²⁷Шундай қилиб, Абинер Хебронга қайтганида, Йўаб худди алоҳида гаплашиб олмоқчи бўлгандек, уни дарвозадан ичкарига олиб кирди ва уни қорнидан яралади. Шу тариқа у Йўабнинг биродари Асаҳелнинг қони учун ўлди.²⁸Довуд бу ҳақида кейинроқ эшитиб, деди: “Мен ва менинг шоҳлигим Раббий қаршисида Нернинг ўғли Абинернинг қони учун тоабад айбдор эмас. ²⁹Унинг хуни Йўабнинг бошига ва унинг отасининг бутун хонадонига тушсин. Энди уруғи оқадиган, ёки мохов, ёки ҳассага таяниб юрадиган, ёки қиличдан қулайдиган, ёки нонга муҳтож бўладиган одам Йўабнинг хонадонидан ҳеч қачон аримасин”. ³⁰Абинер Йўаб ва Абишайнинг укаси Асаҳелни Гибъўндаги жангда ўлдиргани учун улар уни ўлдирдилар.³¹Довуд Йўабга ва у билан бирга бўлган одамларга: “Ўз кийимларингизни йиртиб, қанор кийим кийинглар ва Абинер учун йиғланглар!”- деди. Подшоҳ Довуд унинг тобути ортидан борар эди. ³²Абинерни Хебронда кўмаётганларида, подшоҳ Абинернинг қабри устида баланд овозда йиғлади. Бутун халқ ҳам йиғлади.³³Абинер учун подшоҳ йиғлаб, деди: “Абинер аҳмоқона ўлим билан ўлиши керакмиди? ³⁴Сенинг қўлларинг боғланган эмас эди, оёқларинг ҳам кишанланган эмас эди. Сен қароқчилардан қулайдиганлар каби йиқилдинг”. Бутун халқ у учун янада қаттиқроқ йиғлай бошлади.³⁵Кун ҳали давом этаётганида, бутун халқ Довудга нон ейишни таклиф қилиш учун келди, лекин Довуд қасам ичиб: “Агар мен қуёш ботгунича нон ёки бирор нарса есам, унда Худо мен билан худди шундай қилсин, янада ортиқроғини қилсин”,- деди. ³⁶Бутун халқ бу ҳақда билганида, унга бу ёқди. Подшоҳнинг қилаётган барча ишлари бутун халққа ёқар эди.³⁷Бутун халқ ва бутун Исроил ўша куни эса Нернинг ўғли Абинернинг ўлими подшоҳ томонидан содир этилмаганини билди. ³⁸Подшоҳ хизматкорларига деди: “Бу кун Исроилда бошлиқ ва буюк киши қулаганини биласизларми? ³⁹Мен подшоҳликка мойланган бўлсам ҳам, ҳали ҳамон заифман, Зеруйаҳнинг ўғиллари эса мендан кучлироқдирлар. Раббий ёвузлик қилаётганнинг ёвузлигига яраша қаримтасини берсин!”

Chapter 4

¹Шоулнинг ўғли Ишбошет Абинер Хебронда ўлганини эшитганида, унинг қўллари бўшашди ва бутун Исроил саросимага тушди. ²Шоулнинг ўғли Ишбошетнинг икки нафар лашкарбошиси бор эди: бирининг исми Баанаҳ, бошқасининг исми Реқаб эди. Улар Бенямин авлодидан бейеротлик Риммоннинг ўғиллари эдилар, чунки Бейерот ҳам Беняминга тегишли эди. ³Бейеротликлар Гиттайимга қочиб кетдилар ва ўша ерда ҳозирги кунларгача мусофир бўлиб қолдилар.⁴Шоулнинг ўғли Йўнатаннинг оқсоқ ўғли бор эди. Йезреэлдан Шоул ва Йўнатан ҳақида хабар келганида, у беш ёшда эди. Унинг энагаси эса уни олиб, югуриб кетди. У шошилиб югуриб кетаётганида, у қўлидан тушиб кетди ва у оқсоқ бўлиб қолди. Унинг исми Мефибошет эди.⁵Бейеротлик Риммоннинг ўғиллари Реқаб ва Баанаҳ бориб, куннинг жазирама иссиғида Ишбошетнинг уйига келдилар. У эса кун ярмида тўшакда ухлаб ётар эди. ⁶Реқаб ва унинг биродари Баанаҳ уйнинг ичига гўёки буғдой олиш учун киргандай кирдилар. Улар уни қорнидан яралаб қочиб кетдилар. ⁷Улар уйга кирганларида, Ишбошет ётоқхонасидаги тўшагида ётар эди. Улар уни яралаб ўлдирдилар ва бошини чопиб олдилар. Унинг бошини ўзлари билан бирга олиб, тун бўйи саҳро йўли билан йўл юрдилар.⁸Улар Ишбошетнинг бошини Хебронга, Довуднинг олдига олиб келиб: “Мана, сизнинг жонингизни излаган душманингиз Шоулнинг ўғли Ишбошетнинг боши. Эндиликда Раббий, менинг ҳазратим подшоҳ учун Шоулдан ва унинг авлодидан қасос олди”,- дедилар. ⁹Довуд бейеротлик Риммоннинг ўғиллари Реқаб ва унинг биродари Баанаҳга жавоб бериб деди: “Менинг жонимни ҳар қандай азоблардан халос қилувчи Раббий тирик! ¹⁰Агар: Мана, Шоул ўлди, деб хабар келтирган ва ўзини қувончли хабар келтирган одам, деб ўйлаган одамни мен Зиклагда тутиб, унга мукофот бериш ўрнига уни ўлдирган бўлсам,¹¹энди бетавфиқ одамлар айбсиз кишини унинг уйидаги тўшагида ўлдирган бўлсалар, наҳотки мен унинг қонини сизларнинг қўлларингиздан талаб қилмасам ва сизларни ер юзидан қириб ташламасам?” ¹²Шундан кейин Довуд қулларига буюрди ва уларни ўлдирдилар. Уларнинг қўлларию оёқларини чопиб ташлаб, уларни Хебронда ҳавза устига осиб қўйдилар. Ишбошетнинг бошини эса олиб, Хебронда Абинернинг қабрига дафн этдилар.

Chapter 5

¹Исроилнинг барча қабилалари Довуднинг олдига Хебронга келиб, дедилар: “Мана, биз сизнинг суягу танангизмиз. ²Бундан илгари, Шоул бизнинг устимиздан ҳукмронлик қилганида ҳам, Исроилни сиз олиб чиқар ва олиб кирар эдингиз. Раббий сизга: Сен Менинг халқим Исроилни ўтлатасан ва сен Исроилга ҳукмдор бўласан, деган эди”.³Исроилнинг барча оқсоқоллари подшоҳнинг олдига Хебронга келдилар ва подшоҳ Довуд Хебронда улар билан Раббий қаршисида аҳд тузди. Шунда улар Довудни Исроил устидан подшоҳликка мойладилар. ⁴Довуд подшоҳ бўлганида ўттиз ёшда эди, у қирқ йил ҳукмронлик қилди. ⁵Хебронда Яҳудо устидан етти йилу олти ой ҳукмронлик қилди, Йерусалимда бутун Исроил ва Яҳудия устидан ўттиз уч йил ҳукмронлик қилди.⁶Подшоҳ ва унинг одамлари Йерусалимга, ўша мамлакатнинг аҳолиси ябусликларга қарши борди, лекин улар Довудга: “Сен бу ерга кирмайсан, сени кўрлар ва оқсоқлар қувиб юборади”,- дедилар. Шу тарзда улар: “Довуд бу ерга кира олмайди!”- дер эдилар. ⁷Лекин Довуд Сион қалъасини қўлга киритди. Бу – Довуднинг шаҳридир.⁸Ўша куни Довуд: “Ҳар бир киши ябусликларни ўлдираётиб, Довуднинг жонидан нафратланадиган оқсоқлар ва кўрларни ҳам найза билан қириб ташласин”,- деди. Шунинг учун ҳам: “Кўр ва оқсоқ Раббийнинг уйига кирмайди”,- дейилади. ⁹Довуд қалъага жойлашиб, уни “Довуд шаҳри”, деб атади. У уни Миллодан бошлаб айланасига ичкарисигача қурди. ¹⁰Довуд муваффақият қозонар ва юксалар эди. Қўшинлар Раббий Худованди у билан бирга эди.¹¹Тир подшоҳи Хирам Довуднинг олдига элчиларни, кедр дарахтларини, дурадгорларни, тош ёрувчиларни юборди ва улар Довудга сарой қуриб бердилар. ¹²Довуд эса Раббий уни Исроил устидан подшоҳ қилиб қўйганини ва шоҳликни Ўз халқи Исроил учун юксалтирганини англаб етди.¹³Довуд Хеброндан келганидан сўнг, Йерусалимдан ўзига кўп чўри ва хотинлар олди. Довудда яна кўп қиз ва ўғиллар туғилди. ¹⁴Мана унинг Йерусалимда туғилган фарзандларининг исмлари: Шаммуйаҳ, Шобаб, Натан, Сулаймон, ¹⁵Ибҳар, Элишуа, Нефег, Йафиаҳ, ¹⁶Элишама, Элиада, Элифелет,¹⁷Пелиштликлар эса Довудни Исроил устидан подшоҳликка мойлаганларини эшитганларида, уларнинг барчаси Довудни излаш учун кўтарилди. Довуд буни эшитиб, қалъага тушди. ¹⁸Пелиштликлар эса келиб, рафаликлар водийсида жойлашдилар.¹⁹Довуд Раббийдан сўраб: “Мен пелиштликларга қарши борайми? Уларни менинг қўлимга топширасанми?”- деди. Раббий Довудга: “Бор, чунки Мен пелиштликларни сенинг қўлингга топшираман”,- деди. ²⁰Шунда Довуд Баал-Перазимга бориб, ўша жойда уларни яксон қилди. Шунда Довуд: “Раббий менинг қаршимда душманларимни сувни тарқатганидек, тарқатиб юборди”,- деди. Шунинг учун бу жойга Баал-Перазим (“Ёриб ўтишлар Ҳазрати”), деб ном берилган. ²¹Пелиштликлар ўша жойда ўзларининг бутларини ташлаб кетдилар, Довуд эса ўзининг одамлари билан бирга уларни олди.²²Пелиштликлар яна келиб, Рафаликлар водийсида жойлашдилар. ²³Довуд Раббийга илтижо қилди ва У унга бундай жавоб берди: “Уларга пешвоз чиқма, балки уларнинг ортидан чиқиб, уларга тут дарахтзори томонидан бор.²⁴Гўёки кимдир тут дарахтлари тепасидан юриб кетаётгандек шовқинни эшитганингда, қўзғалгин, чунки шунда Раббий пелиштликларнинг қўшинини қириб ташлаш учун сендан олдинда кетган бўлади”. ²⁵Довуд, унга Раббий буюрганидай қилди ва пелиштликларни Гибеаҳдан Гезергача қириб ташлади.

Chapter 6

¹Довуд яна Исроилдан барча танланган кишилардан ўттиз минг кишини йиғди. ²Сўнг Довуд туриб, у билан бирга бўлган барча халқ билан Яҳудодаги Баалга борди, токи керубларда ўтирган Қўшинлар Худовандининг номи билан аталган Худонинг Киботини ўша жойдан олиб келсин.³Худонинг Киботини янги аравага қўйдилар ва уни тепаликда жойлашган Абинадабнинг уйидан олиб чиқдилар. Абинадабнинг ўғиллари Ўззаҳ ва Аҳийо янги аравани ҳайдаб борар эдилар. ⁴Улар тепаликда жойлашган Абинадабнинг уйидан ичида Худонинг Киботи бўлган ўша аравани ҳайдаб чиқдилар. Аҳийо Киботнинг олдидан кетар эди. ⁵Довуд ва Исроилнинг барча ўғиллари эса сарв дарахтидан қилинган ҳар хил мусиқа асбоблари: қўбизлар, ғижжаклар, доиралар, чилдирмалар ва жарангдор зилларни Раббийнинг олдида чалар эдилар.⁶Наҳоннинг хирмонига етиб келганларида, Ўззаҳ Худонинг Киботига қўлини узатиб, уни ушлаб қолди, чунки буқалар уни эгиб қўйган эди. ⁷Лекин Раббий Ўззаҳдан ғазабланиб, ўша жойда уни ўзбошимчалиги учун шикастлади ва у ўша жойда Худонинг Киботи олдида ўлди.⁸Раббий Ўззаҳни ўлдирганидан Довуд қайғуга тушди. Ушбу жой ҳозиргача Пэрэз-Ўззаҳ (“Ўззаҳнинг ҳалокати”), деб аталади. ⁹Ўша куни Довуд Раббийдан даҳшатга тушиб: “Меникига Раббийнинг Киботи қандай киради?”- деди.¹⁰Довуд Раббийнинг Киботини ўзиникига, Довуднинг шаҳрига олиб боришни истамади, бироқ уни гетлик Обед-Эдомнинг уйига олиб борди. ¹¹Раббийнинг Киботи гетлик Обед-Эдомнинг уйида уч ой қолиб кетди. Раббий Обед-Эдомга ва унинг бутун хонадонига барака берди.¹²Подшоҳ Довудга: “Раббий Худонинг Киботи сабабли Обед-Эдомнинг хонадонига ва унда бўлган барча нарсаларга барака ёғдирди”, деб етказганларида, Довуд бориб, Худонинг Киботини Обед-Эдомнинг уйидан Довуднинг шаҳрига тантана билан кўчирди. ¹³Раббийнинг Киботини кўтариб бораётганлар олти қадам юрганларида, у бир бузоқ ва бир қўйни қурбонликка келтирар эди.¹⁴Довуд Раббийнинг қаршисида бор кучи билан сакрар эди. Довуд зиғир эфод кийган эди. ¹⁵Шундай қилиб, Довуд ва бутун Исроилнинг хонадони Раббийнинг Киботини шодлик ва бурғу овозлари билан олиб борар эдилар.¹⁶Раббийнинг Киботи Довуднинг шаҳрига кираётганида, Шоулнинг қизи Микал деразадан қараб турган эди ва Раббийнинг юзи олдида сакраб, рақсга тушаётган Довудни кўриб, ўз юрагида уни камситди. ¹⁷Раббийнинг Киботини олиб келиб, уни ўз ўрнига, Довуд у учун қурган чодирнинг ўртасига қўйдилар. Довуд Раббийнинг юзи олдида тамоман ёндириш қурбонликлари ва тинчлик қурбонликларини келтирди.¹⁸Довуд тамоман ёндириш қурбонликлари ва бағишлов қурбонликларини келтириб, Қўшинлар Худованди номи билан халқни дуо қилди. ¹⁹Шунингдек, бутун халққа, Исроилнинг бутун кўпчилигига: эркакларга ҳам, аёлларга ҳам, хуллас, ҳар бир кишига биттадан нон, бир бурдадан гўшт ва бир ҳовучдан майиз тарқатди. Сўнг ҳар бир киши ўз уйига кетди.²⁰Довуд ўзининг хонадонини дуо қилиш учун қайтганида, Шоулнинг қизи Микал унга пешвоз чиқиб: “Бугун Исроилнинг подшоҳи ўзининг чўрилару қулларининг кўз ўнгида, қандайдир бетайин одам ечингани каби ечиниб, нақадар ажралиб турди!”- деди.²¹Шунда Довуд Микалга шундай жавоб берди: “Сенинг отангдан ва унинг бутун хонадонидан мени афзал билиб, Раббийнинг халқи Исроилга бошлиқ этиб тайинлаган Раббийнинг юзи олдида рақсга тушаман ва сакрайман. ²²Мен янада ўзимни кўпроқ камситаман, ўз нигоҳимда янада паст тушаман ва сен айтаётган чўрилар қаршисида шарафда бўламан”. ²³Шунинг учун Шоулнинг қизи Микалнинг, ўлими кунигача фарзанди бўлмади.

Chapter 7

¹Подшоҳ ўз уйида яшаётганида ва Раббий уни атрофидаги барча душманларидан тинчлантирганидан сўнг, ²подшоҳ пайғамбар Натанга: “Мана, мен кедрдан ясалган уйда яшамоқдаман, Худонинг Киботи эса чодир остида турибди”,- деди.³Натан подшоҳга: “Нимаики юрагингда бўлса, бориб амалга ошир, чунки Раббий сен билан бирга”,- деди. ⁴Лекин ўша тундаёқ Натанга Раббийдан сўз келди: ⁵“Боргин, Менинг қулим Довудга айтгин: Раббий шундай дейди: Мен яшашим учун сен Менга уй қурмоқчимисан?⁶Исроил ўғилларини Миср еридан олиб чиққан кунимдан ҳозирги кунгача Мен уйда яшаган эмасман, балки Чодир ва Муқаддасгоҳда юрдим. ⁷Мен Исроилнинг барча ўғиллари билан қаерга бормайин, Менинг халқим Исроилни боқишни Мен амр этган қабилалардан бирортасига: Нима учун Менга кедрдан уй қурмайсизлар, деб айтган эдимми?⁸Энди эса Менинг қулим Довудга шундай дегин: Қўшинлар Худованди шундай дейди: Менинг халқим Исроилга бошлиқ бўлишинг учун Мен сени қўйлар подасидан танлаб олдим. ⁹Сен қаерга борсанг ҳам, мен сен билан бирга эдим ва юзинг қаршисидан сенинг барча душманларингни қириб ташладим ҳамда сенинг исмингни ердаги буюк одамларнинг исми каби буюк қилдим.¹⁰Менинг халқим Исроил учун Мен жой тайёрлайман ва уни мустаҳкамлайман. У ўзининг шахсий жойида тинчликда яшайди, бошқа хавотирда яшамайди ва бетавфиқ одамлар олдингидай, ¹¹Мен Ўзимнинг халқим Исроил устидан ҳакамларни тайинлаган кунимдан бошлаб эзганларидай, уни бошқа эзмайдилар. Мен сени барча душманларингдан тинчлантираман. Раббий сенга уйингни ўрнатишини эълон қилмоқда.¹²Сенинг кунларинг тўлгач, сен кўз юмиб, оталаринг билан уйқуга кетганингдан сўнг, Мен сендан кейин сенинг белингдан келиб чиқадиган уруғингни кўтараман ва Мен унинг шоҳлигини мустаҳкамлайман. ¹³У Менинг номимга уй қуради ва Мен унинг шоҳлигининг тахтини мустаҳкамлайман. ¹⁴Мен унинг отаси бўламан, у эса Менинг ўғлим бўлади. Агар у гуноҳ қилса, Мен уни эркакларнинг ҳассаси ва одам ўғилларининг зарбаси билан жазолайман.¹⁵Лекин сенинг юзинг қаршисидан рад қилган Шоулдан шафқатимни тортиб олганим каби Мен ўғлингдан шафқатимни тортиб олмайман. ¹⁶Менинг юзим олдида сенинг уйинг ва шоҳлигинг абадий тебранмас бўлади. Сенинг тахтинг абадий мустаҳкам бўлади”. ¹⁷Натан бу барча сўзлар ва ваҳийларни Довудга айтиб берди.¹⁸Подшоҳ Довуд бориб, Раббийнинг юзи олдида туриб, деди: “Мен кимман, ё, менинг Раббий Худойим, менинг уйим нима эдики, Сен мени бунчалар юксалтирдинг?! ¹⁹Булар ҳам Сенинг нигоҳингда кам кўринди, ё, менинг Раббий Худойим, бироқ Сен яна Ўз қулингнинг уйи ҳақида узоқ келажакни эълон қилдинг, бу ахир инсонийларча-ку, ё, Раббий Худойим! ²⁰Довуд Сенга яна нима ҳам дея олади? Ё, менинг Раббий Худойим! Сен Ўз қулингни биласан.²¹Сен Ўз қулингга бу барча буюк нарсаларни очиб, Ўз сўзинг ҳақи ва юрагингнинг амри бўйича ҳаракат қилмоқдасан. ²²Шунинг учун ҳам Сен буюкдирсан, ё, Раббий Худойим! Чунки Сенга ўхшаши йўқ ва биз ўз қулоқларимиз билан эшитганимизга кўра Сендан бўлак Худо йўқдир! ²³Сен Исроилни Ўзингга мисрликлардан тортиб олиб, буюк ва даҳшатли ишларни амалга оширишинг учун Исроилнинг халқига келдинг. Исроилни Ўзингга халқ қилиб олишинг ва Ўз номингни улуғлашинг учун Сен бегона халқларни ва уларнинг худоларини қувиб юбординг. Энди ким Исроилга, Сенинг ягона халқингга ўхшаш?²⁴Сен Ўз халқинг Исроилни, шахсий халқинг сифатида абадий Ўзингга бириктирдинг ва Сен унинг Раббий Худоси бўлдинг. ²⁵Энди эса, ё, менинг Раббий Худойим, Сен Ўз қулинг ва унинг уйи ҳақида айтган сўзингни абадий мустаҳкамлагин ҳамда Сен айтганларингни бажаргин. ²⁶Қўшинлар Худованди – Исроил устидан Худодир, деб айтишлари учун Сенинг номинг абадий улуғлансин.²⁷Чунки Сен, Қўшинлар Худованди, Исроилнинг Худоси, Ўз қулингга: Сенга уй қураман, деб иродангни очдинг, шунинг учун Сенинг қулинг Сенга мазкур ибодат билан ибодат қилиш учун юрагини тайёрлади. ²⁸Шундай қилиб, ё, менинг Раббий Худойим! Сен Худосан ва Сенинг сўзларинг ҳақиқатдир ҳамда Сен Ўз қулингга эзгу нарсаларни айтдинг! ²⁹Энди бошлагин ва Ўз қулингнинг уйини дуо қилгин, токи у Сенинг юзинг қаршисида абадий бўлсин, чунки Сен, ё, Раббий Худойим, буларни айтдинг. Энди Сенинг бараканг билан қулингнинг уйи абадий баракали бўлсин”.

Chapter 8

¹Шунданг сўнг Довуд пелиштликларни яксон қилиб, уларни бўйсундирди. Довуд пелиштликларнинг қўлидан Мефег-Гаммани тортиб олди.²У мўабликларни ҳам яксон қилди ва уларни ерга қўйиб, арқон билан ўлчади – иккита арқонни ўлимга маҳкум қилиш ва биттасини тирик қолдириш учун ўлчади. Мўабликлар Довудга товон тўлайдиган унинг қуллари бўлдилар.³Сўнг Зўбаҳ подшоҳи Реҳобнинг ўғли Ҳададэзер Фурот дарёси ёқасида ўзининг ҳокимиятини тиклаш учун бораётганида, Довуд уни яксон қилди. ⁴Довуд унинг бир минг етти юз чавандозини ва йигирма минг яёв аскарини қўлга олди. Довуд барча от-араваларнинг отларининг пайини кесиб, улардан фақат юзтасини арава учун ўзига қолдирди.⁵Зўбаҳ подшоҳи Ҳададэзерга ёрдамга Дамашқнинг сурияликлари келдилар, лекин Довуд йигирма икки минг нафар сурияликни яксон қилди. ⁶Довуд Дамашқнинг Суриясига қўриқчи лашкарларни қўйди ва сурияликлар Довуднинг товон тўлайдиган қуллари бўлдилар. Довуд қаерга борса ҳам, Раббий уни асрар эди.⁷Довуд Ҳададэзернинг қулларида бўлган олтин қалқонларни олиб, уларни Йерусалимга олиб келди. ⁸Ҳададэзернинг шаҳарлари бўлмиш Беф ва Беротдан подшоҳ Довуд жуда кўп мисларни олди.⁹Ҳамат подшоҳи Фой эса Довуд Ҳададэзернинг бор қўшинини яксон қилганини эшитиб, ¹⁰Ҳадарезер билан жанг қилиб, уни яксон қилгани учун подшоҳ Довудни қутлаш ва миннатдорчилик билдириш учун ўз ўғли Йорамни Довуднинг олдига юборди, чунки Ҳададэзер Фой билан уруш олиб борар эди. Йорамнинг қўлларида кумуш, олтин ва мис идишлар бор эди.¹¹Подшоҳ Довуд бўйсундирган барча халқлардан тортиб олган кумуш ва олтинлар билан бирга Фойнинг идишларини Раббийга бағишлади. ¹²Довуд сурияликлар, мўабликлар, аммўнликлар, пелиштликлар, амолеқликлар ҳамда Зўбаҳ подшоҳи Реҳобнинг ўғли Ҳададэзердан кумушу олтинни тортиб олди.¹³Довуд Туз водийсида ўн саккиз минг сурияликни яксон қилиб қайтаётганида, ўзига ном чиқарди. ¹⁴У Эдўмга қўриқчи лашкарларни қўйиб, бутун Эдўм бўйлаб қўриқчи лашкарларни қўйди ва барча эдўмликлар Довудга қул бўлдилар. Довуд қаерга борса ҳам, Раббий уни асрар эди.¹⁵Довуд бутун Исроил устидан ҳукмронлик қилар эди. Довуд барча халқ устидан суд ва адолатни амалга оширар эди. ¹⁶Зеруйаҳнинг ўғли Йўаб лашкарбоши эди. Аҳилуднинг ўғли Йеҳошафат тарихчи эди. ¹⁷Охитубнинг ўғли Садок ва Абиатарнинг ўғли Охимелек руҳонийлар эдилар. Серайаҳ котиб эди. ¹⁸Йеҳойаданинг ўғли Бенайаҳ қерайтиликлар ва пелетликларнинг устидан бошлиқ эди. Довуднинг ўғиллари эса саройда бошлиқлар эдилар.

Chapter 9

¹Довуд: “Шоулнинг хонадонидан яна бирор киши қолмаганмикан? Мен Йўнатан учун унга шафқат кўрсатар эдим, ”- деди. ²Шоулнинг хонадонида Зиба исмли қул бор эди. Уни Довуднинг олдига чақиришди ва подшоҳ ундан: “Сенми Зиба?”- деб сўради. У: “Мен, сизнинг қулингиз”,- деб жавоб берди.³Подшоҳ: “Шоулнинг хонадонидан яна бирор киши йўқми? Мен унга Худонинг шафқатини кўрсатар эдим”,- деди. Зиба подшоҳга: “Йўнатаннинг оёғи оқсоқ ўғли бор”,- деб жавоб берди. ⁴Подшоҳ ундан: “У қаерда?”- деб сўради. Зиба подшоҳга: “Мана, у Лодебарда, Аммиэлнинг ўғли Махирнинг уйида”,- деб жавоб берди.⁵Шунда Довуд одамларни юборди ва уни Лодебардан, Аммиэл ўғли Махирнинг уйидан олиб келдилар. ⁶Шоулнинг ўғли Йўнатаннинг ўғли Мефибошет Довуднинг олдига келиб, юз тубан йиқилди ва тиз чўкди. Довуд: “Мефибошет!”- деди, у эса: “Мана мен, сизнинг қулингиз”,- деди.⁷Довуд унга: “Қўрқмагин, мен сенга отанг Йўнатан ҳақи шафқат кўрсатаман ва сенинг отанг Шоулнинг барча далаларини сенга қайтариб бераман. Сен доимо менинг дастурхонимдан нон ейсан”,- деди. ⁸Мефибошет тиз чўкиб деди: “Сизнинг қулингиз ким бўлибдики, сиз мен каби ўлик итга илтифот кўрсатмоқдасиз?”- деди.⁹Подшоҳ Шоулнинг қули Зибани чақириб, унга деди: “Шоулга ва унинг хонадонига тегишли бўлган барча нарсаларни, мен хўжайинингнинг ўғлига бердим. ¹⁰Шундай қилиб, сен, ўғилларинг ва қулларинг у учун ерга ишлов бериб, унинг ҳосилларини келтиринглар, токи хўжайинингнинг ўғли озиқланиши учун нон бўлсин. Сенинг хўжайинингнинг ўғли Мефибошет эса доимо менинг дастурхонимдан овқатланади”. Зибанинг ўн беш нафар ўғли ва йигирма нафар қули бор эди.¹¹Зиба подшоҳга: “Менинг ҳукмдорим подшоҳ ўз қулига буюрганларининг ҳаммасини қулингиз бажаради”,- деди. Мефибошет эса подшоҳнинг ўғилларидан биридай Довуднинг дастурхонидан овқатлана бошлади. ¹²Мефибошетнинг Миқа исмли ёш боласи бор эди. Зибанинг хонадонида яшовчиларнинг барчаси Мефибошетнинг қули эди. ¹³Шундай қилиб, Мефибошет Йерусалимда яшай бошлади, чунки у ҳар доим подшоҳнинг дастурхонидан овқатланар эди. Унинг иккала оёғи ҳам оқсоқ эди.

Chapter 10

¹Анча вақтдан сўнг, аммўнликларнинг подшоҳи ўлди ва унинг ўрнига унинг ўғли Ҳанун подшоҳ бўлди. ²Довуд: “Отаси менга эзгулик кўрсатгани учун Наҳашнинг ўғли Ҳанунга шафқат кўрсатаман”,- деди. Довуд Ҳанунни отаси учун юпатишга ўз қулларини юборди. Довуднинг қуллари аммўнликларнинг ерига келдилар. ³Бироқ аммўнликларнинг ҳокимлари ўз ҳукмдорлари Ҳанунга дедилар: “Наҳотки сиз, Довуд сизнинг отангизга ҳурмат юзасидан сизга юпатувчиларни юборган, деб ўйласангиз? Довуд ўз қулларини шаҳарни кўздан кечириш, уни тўлиқ ўрганиш ва уни вайрон қилиш учун юборган эмасмикан?”⁴Шунда Ҳанун Довуднинг қулларини олиб, уларнинг ҳар бирининг соқолларининг ярмини қирди, уларнинг кийимларини белларигача ярмини қирқди ва уларни қўйиб юборди. ⁵Довудга бу ҳақида етказганларида, у уларни қарши олгани одамларни юборди, чунки улар жуда шарманда қилинган эдилар. Подшоҳ уларга: “Сизларнинг соқолларингиз ўсгунича Йерихода туринглар, ўсганидан сўнг қайтиб келинглар”,- деб айтишни буюрди.⁶Аммўн ўғиллари Довуднинг нафратига дучор бўлганларини кўрдилар. Шунинг учун Аммўн ўғиллари Бейт-Реҳобдан сурияликларни, Зўбаҳнинг сурияликларидан йигирма минг пиёда аскарни, Маақаҳнинг подшоҳидан минг кишини ва Иштобдан ўн икки минг кишини олиш учун элчиларни юбордилар. ⁷Довуд бу ҳақида эшитганида, Йўабни жасур аскарлар билан бирга юборди. ⁸Аммўнликлар пешвоз чиқиб, дарвоза олдида жангга саф тортдилар. Зўбаҳнинг сурияликлари, реҳобликлар, иштобликлар ва маақаҳликлар майдонда алоҳида турдилар.⁹Йўаб душман лашкарлари унга қарши олдин ва орқадан қўйилганлигини кўриб, Исроилнинг сара жангчиларини танлади ва уларни сурияликларга қарши қўйди. ¹⁰Одамларнинг қолган қисмини ўз укаси Абишайга топширди, токи у уларни Аммўн ўғилларига қарши сафга қўйсин.¹¹Йўаб деди: “Агар сурияликлар мени енга бошласа, сен менга ёрдам берасан, агар Аммўн ўғиллари сени енга бошласа, мен сенга ёрдамга келаман. ¹²Жасур бўлгин, ўз халқимиз учун ва Худойимизнинг шаҳарлари учун бардам турамиз. Раббий эса Унга нима маъқул бўлса, шуни қилади”.¹³Йўаб ва у билан бирга бўлган одамлар сурияликларга қарши жангга кирдилар, улар эса ундан қочиб кетдилар. ¹⁴Аммўн ўғиллари сурияликларнинг қочиб кетаётганини кўрганларида, Абишайдан қочиб кетдилар ва шаҳарга кирдилар. Шунда Йўаб Аммўн ўғиллари билан қилган жангдан қайтиб, Йерусалимга келди.¹⁵Сурияликлар исроилликларга мағлуб бўлганларини кўриб, бирга йиғилдилар. ¹⁶Шунда Ҳадарэзер элчиларни юбориб, дарё ортидаги сурияликларни чақиртирди ва улар Ҳеламга келдилар. Ҳадарэзернинг лашкарбошиси Шобак уларга бошчилик қилар эди.¹⁷Бу ҳақида Довудга хабар етказганларида, у барча исроилликларни йиғди ва Йорданни кечиб, Ҳеламга келди. Сурияликлар Довудга қарши саф тортиб, унга қарши жанг қилдилар. ¹⁸Сурияликлар исроилликлардан қочиб кетдилар. Довуд сурияликларнинг етти юзта от-аравасини ва қирқ минг нафар чавандозини қириб ташлади. Шунингдек, лашкарбоши Шобакни ҳам яралади ва у ўша жойда ўлди. ¹⁹Ҳадарэзерга тобе бўлган барча подшоҳлар исроилликларга мағлуб бўлганларини кўриб, исроилликлар билан сулҳ туздилар ва уларга тобе бўлдилар. Сурияликлар эса Аммўн ўғилларига яна ёрдам беришга қўрқдилар.

Chapter 11

¹Бир йилдан сўнг, подшоҳлар жанг сафарига чиқадиган вақтда, Довуд Йўабни ва у билан бирга ўз хизматкорларини ҳамда барча исроилликларни жангга юборди. Улар Аммўн ўғилларини яксон қилдилар, Раббаҳни эса қамал қилдилар. Довуд эса Йерусалимда қолган эди.²Бир куни Довуд кечқурун пайти тўшакдан туриб, подшоҳ саройининг айвонида сайр қилар эди. У айвондан чўмилаётган аёлни кўриб қолди, аёл эса жуда чиройли эди. ³Довуд бу аёл ким эканлигини суриштириш учун, одам юборди. Унга: “Бу Элиамнинг қизи, хетлик Урийаҳнинг хотини Батшеба экан”,- дедилар.⁴Довуд уни олиб келиш учун хизматкорларни юборди, у унинг олдига келди ва Довуд у билан ётди. Батшеба ўзининг нопоклигидан тозаланганидан сўнг ўз уйига қайтди. ⁵Бу аёл ҳомиладор бўлиб қолди ва Довудга: “Мен ҳомиладорман”,- деган хабарни етказиш учун одам юборди.⁶Довуд Йўабга: “Менга хетлик Урийаҳни юбор”, деб айтиш учун одам юборди. Шунда Йўаб Урийаҳни Довуднинг олдига юборди. ⁷Урийаҳ унинг олдига келди. Довуд эса ундан Йўаб ва халқнинг аҳволи ҳақида, уруш қандай кечаётгани ҳақида сўраб-суриштирди. ⁸Сўнг Довуд Урийаҳга: “Уйингга боргин ва оёқларингни ювгин”,- деди. Урийаҳ подшоҳнинг саройидан чиқди, унинг кетидан эса шоҳона таомларни олиб бордилар.⁹Лекин Урийаҳ подшоҳ саройининг дарвозаси ёнида ўзининг ҳукмдорининг барча хизматкорлари билан бирга ухлади. ¹⁰Довудга: “Урийаҳ ўзининг уйига бормади”,- деган хабарни етказдилар. Довуд Урийаҳга: “Мана, сен йўлдан келдинг, нима сабабдан сен ўз уйингга бормадинг?”- деб сўради. ¹¹Урийаҳ Довудга: “Аҳд Киботи, Исроил, Яҳудо чодирда қолди ва менинг ҳукмдорим Йўаб ҳамда менинг ҳукмдоримнинг қуллари далада қолди, мен эса ўз уйимга ейиш-ичиш ва хотиним билан ётиш учун кираманми? Сизнинг ҳаётингиз ва сизнинг жонингиз билан қасам ичаманки, мен бундай қилмайман!”- деди.¹²Довуд Урийаҳга: “Сен бугун ҳам шу ерда қолгин, эртага эса сени қўйиб юбораман”,- деди. Урийаҳ Йерусалимда ўша куни ҳам эртаси кунигача қолди. ¹³Довуд уни таклиф қилди, Урийаҳ унинг олдида овқатланди ва Довуд уни маст бўлгунича ичирди. Лекин тунда Урийаҳ ҳукмдорининг қуллари билан бирга ётиш учун ўзининг тўшагига борди, ўзининг уйига эса бормади.¹⁴Эрталаб Довуд Йўабга мактуб ёзиб, уни Урийаҳ билан бирга юборди. ¹⁵У хатда шундай ёзди: “Урийаҳни ўта шиддатли жанг бўладиган жойга қўйинглар ва ундан чекининглар, токи у яраланиб ўлсин”.¹⁶Шунинг учун Йўаб шаҳарни қамал қилаётганида, у Урийаҳни, у ерда жасур одамлар турганини билган жойга қўйди. ¹⁷Шаҳардан одамлар чиқиб, Йўаб билан жанг қилдилар ва халқдан, Довуднинг хизматкорларидан бир неча киши қулади. Шунингдек, хетлик Урийаҳ ҳам ўлди.¹⁸Йўаб Довудга жангнинг қандай кечганини батафсил айтиб бериш учун одам юборди. ¹⁹Хабарчига шундай деб буйруқ берди: “Сен подшоҳга жангнинг қандай кечганини батафсил айтиб берганингда, ²⁰подшоҳ ғазабланиб, сенга: Нима учун сизлар жанг қилиш учун шаҳарга бунча яқин бордингизлар? Наҳотки сизлар, девордан сизларга тош отишларини билмасангизлар?²¹Йеруббаалнинг ўғли Абумалекни ким ўлдирди? Унга девордан тегирмон тошининг бўлагини хотин киши ташлаган эмасмиди ва у Тебезда ўлган эмасмиди? Нима учун сизлар деворга яқин бордингизлар? деса, шунда сен: Сизнинг қулингиз хетлик Урийаҳ ҳам ўлди, деб айтгин”.²²Хабарчи кетди ва келиб, Йўаб уни нима учун юборган бўлса ҳаммасини, жангнинг қандай кечаётганини Довудга айтиб берди. ²³Сўнг хабарчи Довудга деди: “Ўша кишилар бизни мағлуб қилаётган эди ва бизга қарши майдонга чиқдилар, биз эса уларни дарвозанинг кириш қисмигача таъқиб қилдик.²⁴Шунда камончилар сизнинг қулларингизга девордан ўқ отдилар ва подшоҳнинг қулларидан бир нечтаси ўлди. Шунингдек, сизнинг қулингиз хетлик Урийаҳ ҳам ўлди”. ²⁵Довуд элчига деди: “Йўабга шундай дегин: Сени бу иш хижолат қилмасин, чунки қилич баъзан уни, баъзан буни ўлдиради. Шаҳарга қарши ўз жангингни кучайтиргин ва уни вайрон қилгин. Уни шундай деб, қўллаб-қувватлагин”.²⁶Урийаҳнинг хотини унинг эри Урийаҳ ўлганини эшитиб, ўз эри учун мотам тутди. ²⁷Мотам кунлари тугаганидан сўнг, Довуд одам юбориб, уни ўз уйига келтирди ва у унинг хотини бўлди ҳамда унга ўғил туғиб берди. Довуд қилган бу иш Раббийнинг нигоҳида ёвузлик эди.

Chapter 12

¹Раббий Натанни Довуднинг олдига юборди. Натан унинг олдига келиб, деди: “Бир шаҳарда икки киши бор эди: бири бой, бошқаси эса қашшоқ эди. ²Бойнинг жуда кўп кичик ва катта қорамоли бор эди. ³Қашшоқнинг эса кичиклигида сотиб олиб боқаётган қўзичоғидан бўлак ҳеч нарсаси йўқ эди. Қўзичоқ унинг болалари билан бирга ўсар, унинг нонидан ер, унинг косасидан ичар, унинг бағрида ухлар ва у унга қизидек бўлган эди.⁴Бой одамнинг уйига сафарчи келди ва унинг уйига келган мусофирга овқат тайёрлаб бериш учун у ўзининг қўйларидан ёки ҳўкизларидан олишни истамади, аммо қашшоқнинг қўзичоғини олиб, унинг олдига келган кишига уни пишириб берди”. ⁵Довуд ўша кишидан ўта ғазабланди ва Натанга деди: “Раббий тирик! Бу ишни қилган одам эса ўлимга лойиқдир! ⁶У бундай қилгани ва ачинмаганига қўзичоқ учун тўрт баробар тўлов тўлаши керак!”⁷Натан Довудга деди: “Ўша киши сенсан! Исроилнинг Раббий Худоси шундай дейди: Мен сени Исроил устидан подшоҳ қилиб мойладим ва Мен сени Шоулнинг қўлидан қутқардим. ⁸Ҳукмдорингнинг уйини ва ҳукмдорингнинг хотинларини сенинг қўйнингга бердим, сенга Исроил ва Яҳудонинг хонадонини бердим. Агар булар сенга кам бўлса, сенга янада кўпроқ қўшиб берар эдим.⁹Нима учун сен Раббийнинг нигоҳи қаршисида ёвузлик қилиб, Унинг сўзини менсимадинг? Хетлик Урийаҳни қилич билан ҳалок қилдинг, унинг хотинини ўзингга хотин қилиб олдинг, унинг эрини эса Аммўн ўғилларининг қиличи билан ўлдирдинг. ¹⁰Энди сен Мени менсимаганинг ва хетлик Урийаҳнинг хотинини ўзингга хотинликка олганинг учун қилич сенинг хонадонингдан абадий чекинмайди.¹¹Раббий шундай дейди: Мана, Мен сенинг хонадонингдан сенга қарши ёвузликни кўтараман, кўз олдингда сенинг хотингларингни олиб, ўз яқинингга бераман. У мана шу қуёш олдида сенинг хотинларинг билан ётади. ¹²Сен буни яширинча қилдинг, Мен эса буни бутун Исроил ва қуёш олдида ошкора қиламан”. ¹³Довуд Натанга: “Мен Раббий қаршисида гуноҳ қилдим”,- деди. Натан эса Довудга деди: “Раббий сендан гуноҳингни олиб ташлади, сен ўлмайсан.¹⁴Лекин сен бу қилмишинг билан Раббийнинг душманлари Уни ҳақорат қилишларига имкон берганинг учун сенинг туғилган боланг ўлади”. ¹⁵Натан ўз уйига кетди. Урийаҳнинг хотини Довудга туғиб берган болани Раббий шикастлади ва бола касал бўлиб қолди.¹⁶Довуд бола ҳақида Худога ибодат қилиб, рўза тутар эди. У алоҳида бўлиб, тунни ерда ётиб ўтказар эди. ¹⁷Унинг хонадонидаги оқсоқоллар уни ердан кўтариш учун унинг олдига кирдилар, бироқ у истамади ва улар билан бирга нон ҳам емади. ¹⁸Бола еттинчи куни ўлди ва Довуднинг хизматкорлари унга чақалоқ ўлгани хақида хабар беришдан қўрқдилар, чунки улар: “Бола ҳали тириклигида биз уни кўндирмоқчи бўлганимизда, у бизнинг овозимизга қулоқ солмади. Қандай қилиб биз: Бола ўлди, деб айтамиз? У бирор ёмон иш қилиб қўйиши мумкин”,- дер эдилар.¹⁹Довуд унинг хизматкорлари ўзаро пичирлашаётганларини кўриб, Довуд бола ўлганини тушунди ва ўзининг хизматкорларидан: “Бола ўлдими?”- деб сўради. Улар: “Ўлди”,- деб жавоб бердилар. ²⁰Шунда Довуд ердан туриб ювинди, ўзини мойлади ва ўз кийимларини алмаштирди ҳамда Раббийнинг уйига бориб, ибодат қилди. Уйга қайтганида, унга нон беришларини сўради ва еди.²¹Унинг хизматкорлари ундан: “Сиз нима учун бундай қиляпсиз? Бола ҳали тирик бўлганида, сиз рўза тутиб, йиғладингиз. Бола ўлганидан кейин, сиз туриб нон едингиз?”- деб сўрадилар. ²²Довуд жавоб берди: “Бола тириклигида, мен рўза тутиб йиғладим, чунки ким билади, балким Раббий менга шафқат қилар ва бола тирик қолар, деб ўйладим. ²³Энди эса у ўлди, рўза тутишимнинг нима кераги бор? Ахир мен уни қайтара оламанми? Мен унинг олдига бораман, у эса менга қайтиб келмайди-ку”.²⁴Довуд ўз хотини Батшебани юпатди ва унинг олдига кириб, у билан ётди. У ўғил туғди ва унинг исмини Сулаймон қўйди. Раббий уни севди ²⁵ва пайғамбар Натанни юборди, токи у Раббийнинг сўзи бўйича уни Йедидийаҳ, деб атасин.²⁶Йўаб Аммўн ўғилларининг Раббаҳ деган шаҳрига қарши жанг қилди ва подшоҳнинг шаҳрини босиб олди. ²⁷Йўаб Довудга одам юбориб деди: “Мен Раббаҳга қарши жанг қилдим ва шаҳрининг сувларини қўлга олдим. ²⁸Энди қолган халқни йиғиб, шаҳар атрофига қароргоҳ қуринг ва уни қўлга олинг. Чунки агар мен уни олсам, у менинг номим билан аталади.²⁹Довуд бутун халқни йиғиб, Раббаҳга кетди ва унга қарши жанг қилиб, уни босиб олди. ³⁰Довуд уларнинг подшоҳининг бошидан тожини олди, унда бир талант олтин ва қимматбаҳо тош бор эди. Довуд уни ўзининг бошига кийдирди ва шаҳардан жуда кўп ўлжаларни олиб чиқди.³¹Унда бўлган халқни эса чиқариб, уларни арра, темир болға ва темир болталарнинг остига ташлаб, уларни куйдириш ўчоқларига ташлади. У Аммўн ўғилларининг барча шаҳарларини шундай қилди. Шундан кейин Довуд ва бутун халқ Йерусалимга қайтди.

Chapter 13

¹Булардан сўнг шундай бўлди: Довуднинг ўғли Абишаломнинг Тамар исмли чиройли синглиси бор эди, уни Довуднинг ўғли Амнон севиб қолди. ²Амнон ўзининг синглиси Тамар учун шу қадар ўртандики, бетоб бўлиб қолди, чунки у бокира қиз эди. Амнонга эса уни бирон нима қилиш қийин туюлар эди.³Лекин Амноннинг Йонадаб исмли дўсти бўлиб, у Довуднинг акаси Шимейаҳнинг ўғли эди. Йонадаб ўта айёр киши эди. ⁴У Амнондан: “Эй, подшоҳнинг ўғли, нима учун сен кундан кунга озиб кетяпсан? Менга дардингни очмайсанми?”- деб сўради. Амнон унга: “Мен укам Абишаломнинг синглиси Тамарни севиб қолганман”,- деб жавоб берди.⁵Йонадаб эса унга деди: “Ўз тўшагингга ётиб, ўзингни касалликка солгин. Отанг сени кўришга келганида, сен унга: Менинг синглим Тамар келиб, мени овқатлантирсин, мен кўриб туришим учун, овқатни менинг кўз олдимда тайёрласин ва мен унинг қўлларидан ей, дегин”. ⁶Амнон тўшагига ётиб, ўзини касалликка солди ва подшоҳ уни кўришга келди. Амнон подшоҳга: “Менинг синглим Тамар келиб, кўзларим олдида биттами ёки иккитами нон пишириб берсин, мен унинг қўлларидан ей”,- деди.⁷Довуд Тамарнинг уйига: “Аканг Амноннинг уйига бориб, унга таом тайёрлаб бер”, деб айтиш учун одам юборди. ⁸У ўз акаси Амноннинг уйига борди, у эса ўз тўшагида ётар эди. У унни олиб, хамир қорди ва унинг кўз ўнгида нон қилиб, уни пишириб берди. ⁹Товадан нонни олиб, унинг олдига қўйди, лекин у ейишни истамади. Амнон: “Ҳамма менинг олдимдан чиқиб кетсин!”- деди ва ҳамма унинг олдидан чиқиб кетди.¹⁰Амнон Тамарга: “Егуликни ичкари хонага олиб кир ва мен сенинг қўлларингдан ейман”,- деди. Тамар ўзи тайёрлаган нонларни олиб, ичкари хонага, ўз акаси Амноннинг олдига олиб кирди. ¹¹У ейиши учун унинг олдига қўйганида, у уни тутиб олди-да: “Кел, синглим, мен билан ёт!”- деди. ¹²Лекин у деди: “Йўқ, акам менинг, мени шарманда қилмагин, чунки Исроилда бундай қилмайдилар, бундай нодонликни қилмагин!¹³Мен ўзимнинг шармандалигим билан қаерга бораман? Сен эса Исроилда нодонлардан бири бўласан. Сен подшоҳ билан гаплаш ва у мени сенга беришни рад этмайди”. ¹⁴Бироқ у унинг сўзларини эшитишни истамади, унга зўр келиб, уни зўрлади ва у билан ётди.¹⁵Шундан сўнг, Амнон ундан шу қадар улкан нафрат билан нафратландики, унинг нафрати, унга бўлган севгисидан ҳам устун келди. Амнон унга: “Туриб кет”,- деди. ¹⁶Тамар унга: “Йўқ, мени қувиб юборишинг, мен билан қилган ишингдан каттароқ ёвузликдир!”- деди. Лекин у уни эшитишни ҳам истамади. ¹⁷У унга хизмат қиладиган ўспиринни чақириб: “Буни менинг олдимдан ҳайдаб чиқар ва унинг ортидан эшикни қулфла”,- деб буюрди.¹⁸Унинг эгнида ранг-баранг кийим бор эди, чунки подшоҳнинг қизлари – бокира қизлар шунақа ранг-баранг кийим кияр эдилар. Хизматкор уни чиқариб ташлади ва унинг ортидан эшикни қулфлади. ¹⁹Тамар бошига кул сепиб, ўз эгнидаги ранг-баранг кийимини йиртиб ташлади ва ўз қўлларини бошига қўйиб, шу ҳолатда фарёд қилиб борди.²⁰Унинг акаси Абишалом унга: “Сенинг аканг Амнон эмасми, сен билан бўлган? Энди эса синглим менинг, сукут сақла, у сенинг аканг. Бу иш ҳақида юрагинг эзилмасин”,- деди. Шундай қилиб, Тамар ўз акаси Абишаломнинг уйида ёлғизликда яшай бошлади. ²¹Подшоҳ Довуд буларнинг барчасини эшитиб, қаттиқ ғазабланди. ²²Абишалом эса Амнонга яхши ҳам, ёмон ҳам гапирмади, чунки Абишалом Амнондан синглиси Тамарни шарманда қилгани учун нафратланди.²³Икки йилдан сўнг Эфрайимдаги Баал-Ҳазорда Абишаломнинг қўйларининг жунини қирқиш пайти бўлганида, Абишалом подшоҳнинг барча ўғилларини чақирди. ²⁴Абишалом подшоҳнинг олдига келиб: “Мана, эндиликда сизнинг қулингиз учун қўйларнинг жунини қирқиш пайти келди, подшоҳ ва унинг хизматкорлари сизнинг қулингиз билан бирга борсин”,- деди.²⁵Лекин подшоҳ Абишаломга: “Йўқ, ўғлим менинг, сенга юк бўлмаслик учун биз барчамиз бормаймиз”,- деди. Бироқ Абишалом ундан жуда ҳам ёлворди, лекин у боришни истамади ва уни дуо қилди. ²⁶Абишалом унга: “Ҳеч бўлмаганда, биз билан акам Амнон борсин”,- деди. Подшоҳ унга: “Унинг сен билан боришининг нима кераги бор?”- деди.²⁷Лекин Абишалом ундан ёлворди, шунда у билан бирга Амнонни ҳамда подшоҳнинг барча ўғилларини у қўйиб юборди. ²⁸Абишалом эса ўзининг ўспиринларига буюриб, деди: “Қаранглар, Амноннинг юраги шаробдан шодланганида ва мен сизларга: Амнонни ўлдиринглар, деганимда, уни ўлдиринглар. Қўрқманглар, буни мен сизларга буюрмоқдаман, дадил ва жасоратли бўлинглар”. ²⁹Абишаломнинг ўспиринлари Амнон билан Абишалом буюргани бўйича йўл тутдилар. Шунда подшоҳнинг барча ўғиллари турдилар ва ҳар бири ўзининг хачирига ўтириб қочиб кетдилар.³⁰Улар ҳали йўлда бўлганларида, Довудга: “Абишалом подшоҳнинг барча ўғилларини ўлдирди ва биронтаси ҳам тирик қолмади”,- деган хабар етиб келди. ³¹Подшоҳ ўз ўрнидан туриб, ўз кийимларини йиртиб ташлади ва ерга ташланди. Унинг ёнида турган барча хизматкорлари ҳам ўз кийимларини йиртиб ташладилар.³²Лекин Довуднинг акаси Шимейаҳнинг ўғли Йонадаб деди: “Менинг ҳукмдорим подшоҳ барча ўсмирларни, шоҳ ўғилларини ўлдиришган, деб ўйламасин, фақат битта Амнон ўлди. Чунки Амнон унинг синглисини шарманда қилган кундан бошлаб, Абишаломда бу режа бор эди. ³³Шунинг учун менинг ҳукмдорим подшоҳ, худди барча подшоҳ ўғиллари ўлгандек туюлаётган фикрдан хавотирланмасин. Фақат битта Амнон ўлган”.³⁴Абишалом эса қочиб кетди. Соқчиликда турган ўспирин ўз кўзларини кўтарди ва, мана, тоғдан тушиш йўлидан кўп одам келаётган эди. ³⁵Шунда Йонадаб подшоҳга: “Булар подшоҳнинг ўғиллари келмоқдалар. Сизнинг қулингиз қандай деган бўлса, худди шундай бўлиб чиқди”,- деди. ³⁶У гапини тугатмасидан, мана, подшоҳнинг ўғиллари келиб, фарёд кўтариб йиғладилар. Подшоҳнинг ўзи ҳам ва унинг хизматкорлари ҳам улкан йиғи билан йиғладилар.³⁷Абишалом эса қочиб кетди ва Гешур подшоҳи Аммиҳуд ўғли Талмайнинг олдига борди. Довуд ўз ўғли учун ўзининг барча кунларида йиғлади. ³⁸Абишалом қочиб кетиб, Гешурга келди ва ўша ерда уч йил турди. ³⁹Подшоҳ Довуд Абишаломни таъқиб қилмади, чунки Амноннинг ўлимидан юпанди.

Chapter 14

¹Зеруйаҳнинг ўғли Йўаб подшоҳнинг юраги Абишаломга ўгирилганини сезди. ²Йўаб Текойга одам юборди ва ўша ердан доно хотинни олиб, унга деди: “Ўзингни мотам тутаётганга солиб, қайғули кийим кийгин, ўзингга мой суртмагин ва ўзингни ўлган одам учун кўп кунлардан буён йиғлаётган аёлдек тутгин ³ҳамда подшоҳнинг олдига бориб, унга бундай-бундай дегин”. Йўаб унинг оғзига гапириши керак бўлган сўзларни солди.⁴Текойлик хотин подшоҳнинг олдига кирди, юзи билан ерга йиқилди ва тиз чўкиб: “Подшоҳ, ёрдам беринг!”- деди. ⁵Подшоҳ унга: “Сенга нима керак?”- деди. У эса шундай деди: “Мен беваман, эрим ўлган. ⁶Қулингизнинг икки нафар ўғли бор эди. Улар далада жанжаллашиб қолдилар, уларни ажратадиган одам йўқ эди ва бири иккинчисини уриб, ўлдириб қўйди.⁷Мана, бутун авлод сизнинг қулингизга қарши қўзғалиб: Ўз биродарининг қотилини бер, биз уни ўлдирган биродарининг жони учун ўлдирамиз, ҳатто меросхўрни ҳам қириб ташлаймиз, демоқдалар. Шундай қилиб, улар менинг эримнинг номи ва ер юзида насли қолмаслиги учун менинг қолган чўғимни ўчирмоқчилар”.⁸Подшоҳ хотинга: “Уйингга хотиржам кетавер, мен сен ҳақингда амр бераман”,- деди. ⁹Лекин текойлик хотин подшоҳга: “Менинг ҳукмдорим подшоҳ, айб менга ва отамнинг хонадонига бўлсин, подшоҳ ва унинг тахти эса айбсиздир”,- деди.¹⁰Шунда подшоҳ унга: “Ким сенга қарши бўлса, ўшани менинг олдимга келтир ва у сенга бошқа тегмайди”,- деди. ¹¹У: “Подшоҳ, қонга қасосчилар кўпаймасликлари ва менинг ўғлимни ўлдирмасликлари учун, ўз Раббий Худойингизни эсланг”,- деди. Подшоҳ: “Раббий тирик! Сенинг ўғлингнинг ерга сочи ҳам тўкилмайди”,- деди.¹²Хотин: “Менинг ҳукмдорим подшоҳимга чўрингиз яна бир оғиз сўз айтишига ижозат берсангиз”,- деди. ¹³У: “Гапир”,- деди. Шунда хотин деди: “Нима учун сиз Худонинг халқига қарши бундай фикрламоқдасиз? Подшоҳ бу сўзни айтиб ўзини ўзи айблади, чунки ўзининг бадарға қилинганини қайтармаяпти. ¹⁴Бизлар ўламиз ва ерга тўкилгач, қайта йиғиб бўлмайдиган сув каби бўламиз, лекин Худо жонни ҳалок қилишни истамайди ва рад қилинганни Ўзидан рад қилмасликни ўйлайди.¹⁵Мен энди бу сўзларни менинг ҳукмдорим подшоҳга айтиш учун келдим, чунки халқ мени қўрқитмоқда ва сизнинг чўрингиз деди: Подшоҳ билан гаплашаман, балким подшоҳ ўз чўрисининг илтимосини амалга оширар. ¹⁶Аниқ, подшоҳ тинглайди ва Худонинг меросидан ўғлим билан бирга мени қириб ташлашни истайдиган кишиларнинг қўлидан ўз чўрисини озод қилади. ¹⁷Шунда сизнинг чўрингиз деди: Менинг ҳукмдорим подшоҳнинг сўзи менга юпанч бўлсин, чунки менинг ҳукмдорим подшоҳ Худонинг фариштаси кабидир ва у яхши гапни ҳам, ёмон гапни ҳам тинглай олади. Шунинг учун Раббий Худойингиз сиз билан биргадир”.¹⁸Подшоҳ жавоб бериб, аёлга: “Мен сендан нима ҳақида сўрасам, мендан яширмагин”,- деди. Хотин: “Сўранг, менинг ҳукмдорим подшоҳ”,- деди. ¹⁹Подшоҳ: “Буларнинг барчасида сен билан бирга Йўабнинг қўли йўқми?”- деди. Хотин жавоб бериб деди: “Ҳа, жонингиз омон бўлсин, менинг ҳукмдорим подшоҳ! Менинг ҳукмдорим подшоҳнинг айтган сўзидан ўнгга ҳам, чапга ҳам чекинишнинг иложи йўқ. Аниқ, сизнинг қулингиз Йўаб буни менга буюрди ва ушбу барча сўзларни сизнинг чўрингизнинг оғзига солди, ²⁰ҳикмат ёрдамида масалани шундай кўрсатиш учун сизнинг қулингиз Йўаб менга шуни ўргатди, лекин менинг ҳукмдорим ердаги ҳамма нарсани билиш учун Худонинг фариштаси доно бўлгани каби донодир.²¹Подшоҳ Йўабга: “Мана, мен сенинг сўзинг бўйича қилдим. Бориб, ўспирин Абишаломни қайтариб олиб келгин”,- деди. ²²Шунда Йўаб ерга юз тубан йиқилиб, тиз чўкди ва подшоҳни дуо қилиб: “Менинг ҳукмдорим подшоҳ, энди қулингиз сизнинг нигоҳингизда илтифот топганини билади, чунки подшоҳ ўз қулининг сўзини амалга оширди”,- деди.²³Йўаб ўрнидан туриб, Гешурга борди ва Абишаломни Йерусалимга олиб келди. ²⁴Подшоҳ: “У ўз уйига қайтсин, лекин менинг юзимни кўрмасин”,- деди. Абишалом ўз уйига келди, шоҳнинг юзини эса кўрмади.²⁵Бутун Исроилда Абишалом каби кўркам ва у каби ўта мақтовга эга киши йўқ эди. Оёғининг товонидан бошининг тепасигача унинг камчилиги йўқ эди. ²⁶У ҳар йили сочини олдирар, чунки у унга оғирлик қилар эди. У бошининг сочини қирқтирганида, унинг бошидаги сочлари шоҳона тарози бўйича икки юз шеқел чиқар эди. ²⁷Абишаломда уч нафар ўғил ва Тамар исмли битта қиз туғилди, у чиройли қиз эди.²⁸Абишалом Йерусалимда икки йил яшади, подшоҳнинг юзини эса кўрмади. ²⁹Абишалом Йўабни подшоҳнинг олдига юбориш учун унга одам юборди, лекин у унинг олдига келишни истамади. У иккинчи бора одам юборди, лекин у келишни истамади.³⁰Шунда Абишалом ўз хизматкорларига: “Менинг далам ёнидаги Йўабнинг даласини кўряпсизларми, у ерда унинг арпаси бор. Бориб, унга ўт қўйинглар”,- деди. Абишаломнинг хизматкорлари ўша далага ўт қўйдилар. ³¹Йўаб турди-да Абишаломнинг олдига, унинг уйига келиб унга: “Нима учун сенинг қулларинг менинг даламга ўт қўйдилар?”- деди.³²Абишалом Йўабга: “Мана: Бу ерга кел, деб айтиш учун мен сенинг олдингга одамни юбордим, чунки мен сени: Нима учун мен Гешурдан келдим? Мен ўша ерда қолсам яхши эди, деган сўзлар билан подшоҳнинг олдига юбормоқчиман. Мен подшоҳнинг юзини кўрмоқчиман. Агар мен айбдор бўлсам, ўзинг мени ўлдиргин”,- деди. ³³Шунда Йўаб подшоҳнинг олдига келиб, ҳаммасини айтиб берди. Подшоҳ Абишаломни чақирди, у подшоҳнинг олдига келиб, подшоҳнинг қаршисида юз тубан йиқилди ва подшоҳ Абишаломни ўпди.

Chapter 15

¹Шундан сўнг Абишалом ўзига от-аравалар, отлар ва эллик нафар тезчопар кишини олди. ²Абишалом эрта тонгдан туриб, дарвоза ёнидаги йўл ёқасида турар эди. Кимдир даъвога эга бўлиб подшоҳнинг олдига судга бораётган бўлса, Абишалом уни олдига чақириб: “Сен қайси шаҳардансан?”- деб сўрар эди. У: “Қулинг Исроилнинг фалон қабиласидан”,- деб жавоб берганида,³Абишалом унга: “Мана, сенинг ишларинг эзгу ва адолатли, лекин подшоҳнинг сени эшитишга ҳеч кими йўқ”,- дер эди. ⁴Абишалом яна: “Эҳ, агар мени мана шу замин устидан ҳукм чиқарувчи қилиб қўйганларида эди! Кимнинг баҳсли ва тортишувли иши бўлса, менинг олдимга келган бўлар эди. Мен эса унга адолат бўйича ҳукм чиқарар эдим”.⁵Унга бирор киши таъзим қилиш учун яқинлашса, у ўз қўлини узатиб, уни қучоқлаб, ўпар эди. ⁶Подшоҳнинг олдига судга келаётган ҳар бир исроилликка Абишалом шундай қилар эди. Шундай қилиб, Абишалом исроилликларнинг юракларига айёрлик билан кириб борар эди.⁷Қирқинчи йилнинг оҳирида, Абишалом подшоҳга деди: “Мен бориб, Хебронда Раббийга берган назримни бажарайин, ⁸чунки мен, сизнинг қулингиз, Суриядаги Гешурда яшаб турганимда: Агар Раббий мени Исроилга қайтарса, мен Раббийга қурбонлик келтираман, деб ваъда берган эдим”.⁹Подшоҳ унга: “Тинчлик билан боравергин”,- деди. Шунда у туриб, Хебронга борди. ¹⁰Бироқ Абишалом бутун Исроил қабилаларига айғоқчиларни жўнатиб деди: “Сизлар бурғу товушини эшитганларингизда: Абишалом Хебронда подшоҳ бўлди, денглар”.¹¹Абишалом билан бирга Йерусалимдан у таклиф этган икки юз киши борди, улар ўзларининг соддаликлари учун, гап нимадалигини билмасдан бордилар. ¹²Қурбонлик келтираётган вақтида, Абишалом одам юбориб, Довуднинг маслаҳатчиси гилоҳлик Ахитофелни ўз шаҳри Гилоҳдан чақиртирди. Шунда кучли фитна уюштирилди ва халқ оқиб келиб, Абишаломнинг атрофида тўплана бошлади.¹³Довуднинг олдига хабарчи келиб: “Исроилликларнинг юраги Абишалом томонга оғди”,- деди. ¹⁴Довуд Йерусалимда, ўзининг олдида бўлган ўзининг барча хизматкорларига: “Туринглар, қочамиз, аксинча биз Абишаломдан қутула олмаймиз. Шошилинглар, биз кетиб улгурайлик, токи у қувиб етиб, бизни тутиб олмасин ва бизга кулфат ёғдирмасин ҳамда шаҳарларни қилич билан қирғин қилмасин”,- деди. ¹⁵Подшоҳнинг хизматкорлари подшоҳга: “Бизнинг ҳукмдоримиз подшоҳимизга нима маъқул бўлса, ҳаммасида биз сизнинг қулингизмиз”,- дедилар.¹⁶Подшоҳ ва унинг ортидан бутун хонадони яёв кетдилар. Подшоҳ уйни қўриқлаш учун ўзининг ўн нафар канизак хотинларини қолдирди. ¹⁷Подшоҳ ва у билан бирга бутун халқ яёв чиқдилар ва Бейт-Мерхат ёнида тўхтадилар. ¹⁸Унинг барча хизматкорлари унинг иккала тарафидан борар эдилар. Барча қерайтиликлар ва барча пелетликлар ҳамда у билан бирга Гатдан келган олти юз нафарга яқин барча гатликлар подшоҳнинг олдида кетар эдилар.¹⁹Подшоҳ гатлик Иттайга деди: “Нима учун сен бизлар билан бирга кетмоқдасан? Ортингга қайтгин ва ўша подшоҳ билан бирга қолгин, чунки сен ўзга юртликсан ва сен бу ерга ўз жойингдан келгансан. ²⁰Сен кеча келган эдинг, бугун эса мен сени биз билан бирга кетишга мажбур қиламанми? Мен қаер тўғри келса ўша жойга бормоқдаман. Сен эса қайтиб, ўз биродарларингни ҳам ўзинг билан бирга қайтаргин. Шафқат ва ҳақиқат сенга ҳамроҳ бўлсин!”²¹Иттай подшоҳга жавоб бериб: “Раббий тирик! Менинг ҳукмдорим подшоҳ омон бўлсин. Менинг ҳукмдорим подшоҳ қаерда бўлмасин, ҳаётдами ёки ўлимдами, сизнинг қулингиз ҳам ўша жойда бўлади”,- деди. ²²Довуд Иттайга: “Унда кетдик, мен билан бирга бор”,- деди. Шунда гатлик Иттай ва унинг барча одамлари ҳамда у билан бирга бўлган фарзандлари у билан бирга кетди. ²³Бутун замин баланд овозда йиғлар эди. Бутун халқ Кедронни кечиб ўтди ва подшоҳ ҳам Кедрон анҳорини кечиб ўтди. Бутун халқ саҳро йўли бўйлаб кетар эди.²⁴Мана, Садок ва у билан бирга барча левитлар Бефардан Худонинг аҳд Киботини кўтариб келар эдилар ва Худонинг аҳд Киботини ерга қўйдилар. Бутун халқ шаҳардан чиқмагунича, Абиатар тепаликда турди. ²⁵Подшоҳ Садокка деди: “Худонинг аҳд Киботини шаҳарга қайтаргин. Агар мен Раббийнинг нигоҳида шафқат топсам, шунда У мени яна ортга қайтариб, Уни ҳамда Унинг Маконини кўришга ижозат беради. ²⁶Агар У: Менинг илтифотим сенда йўқ, деса, унда мана мен! Унга нима маъқул бўлса, мени шундай қилсин”.²⁷Подшоҳ руҳоний Садокка яна деди: “Қарагин, ўғлинг Охимаас, Абиатар ўғли Йўнатан, сизлар билан бирга иккала ўғилларингиз шаҳарга тинчлик билан қайтинглар. ²⁸Қарагин, сизлардан менга хабар келмагунича, мен саҳродаги текисликда секин юриб бораман”. ²⁹Шунда Садок ва Абиатар Худонинг аҳд Киботини Йерусалимга қайтардилар ва ўша жойда қолдилар.³⁰Довуд эса Зайтун тоғига кетди. У йиғлаб борар эди, унинг боши ёпилган эди. У ялангоёқ борар ва у билан бирга бўлган барча одамларнинг ҳар бири ўз бошини ёпиб, йиғлаб борар эдилар. ³¹Довудга хабар етказиб: “Ахитофел ҳам Абишалом билан бирга фитначилардан бири”,- дедилар. Довуд: “Ё, Раббий, Ахитофелнинг маслаҳатини барбод қилгин”,- деди.³²Довуд Худога сажда қиладиган тоғ чўққисига кўтарилганида, мана, унинг дўсти, арқилик Хушай унга пешвоз келмоқда эди. Унинг кийими йиртилган ва бошига кул сепилган эди. ³³Довуд унга деди: “Агар сен мен билан бирга борсанг, унда менга юк бўласан. ³⁴Агар шаҳарга қайтиб, Абишаломга: Подшоҳ, мен сизнинг қулингизман. Шу пайтгача мен отангизнинг қули эдим, энди эса мен сизнинг қулингизман,- десанг, сен мен учун Ахитофелнинг маслаҳатини барбод қилар эдинг.³⁵Мана, руҳонийлар Садок ва Абиатар ўша жойда сен билан бирга бўлади. Подшоҳнинг хонадонидан эшитган ҳар қандай сўзни руҳонийлар Садокка ва Абиатарга етказгин. ³⁶Ўша ерда уларнинг иккала ўғли Садокнинг ўғли Охимаас ва Абиатарнинг ўғли Йўнатан ҳам улар билан бирга эдилар. Қандай хабар эшитсанг, улар орқали менга етказгин”. ³⁷Шунда Довуднинг дўсти Хушай шаҳарга келди. Абишалом бу вақтда Йерусалимга кираётган эди.

Chapter 16

¹Довуд тоғ чўққисида бироз туриб тушганида, унга Мефибошетнинг қули Зиба бир жуфт эгарланган эшак билан учради. Уларнинг устида икки юзта нон, юз боғлам майиз, юз боғлам анжир ва шароб солинган меш бор эди. ²Подшоҳ Зибага: “Булар нима учун?”- деб сўради. Зиба: “Эшаклар подшоҳ хонадони миниши учун, нон ва мевалар ўспиринларга озуқа учун, шароб эса саҳрода заифлашганлар ичишлари учундир”,- деб жавоб берди.³Подшоҳ: “Сенинг ҳукмдорингнинг ўғли қаерда?”- деди. Зиба эса подшоҳга: “Мана, у Йерусалимда қолди. У: Энди Исроилнинг хонадони менга отамнинг подшоҳлигини қайтариб беради, демоқда”,- деб жавоб берди. ⁴Шунда подшоҳ Зибага: “Мана, Мефибошетнинг ҳамма нарсаси сеники”,- деди. Зиба таъзим қилиб: “Менинг ҳукмдорим подшоҳнинг нигоҳида шафқат топай”,- деб жавоб берди.⁵Подшоҳ Довуд Баҳуримга етиб келганида, мана, ўша ердан Шоулнинг хонадони авлодидан бўлган Геранинг ўғли Шимей исмли бир киши чиқиб келди. У юрган йўлида лаънатлар ва ⁶Довудга ҳамда подшоҳ Довуднинг барча қулларига тош отар эди. Барча одамлар ва барча жасур кишилар подшоҳнинг ўнг ва чап томонида эдилар.⁷Шимей уни лаънатлаб, шундай дер эди: “Йўқол! Қотил ва қонунбузар! ⁸Сен ўрнига подшоҳ бўлган Шоулниинг хонадонининг бутун қонини Раббий сенга ўгирди ва Раббий подшоҳликни ўғлинг Абишаломнинг қўлига топширди. Мана, сен кулфатдасан, зеро сен қонхўрсан!”⁹Шунда Зеруйаҳнинг ўғли Абишай подшоҳга: “Нима учун бу ўлик ит менинг ҳукмдорим подшоҳни лаънатламоқда? Бориб, мен унинг бошини узиб ташлайман”,- деди. ¹⁰Подшоҳ: “Эҳ, Зеруйаҳнинг ўғиллари, менга ва сизларга нима? Майли, у лаънатласин, чунки Раббий унга Довудни лаънатлашни айтган. Ким: Нима учун сен бундай қилмоқдасан, дея олади?”- деди.¹¹Довуд Абишайга ва ўзининг барча хизматкорларига деди: “Мана, менинг белимдан чиққан ўғлим менинг жонимни излаётган бўлса, боз устига, Беняминнинг ўғли изласа. Уни тинч қўйинглар. Майли, лаънатласин, чунки буни Раббий унга айтган. ¹²Балки Раббий менинг камситилишимга назар ташлар ва унинг бугунги лаънатлаши эвазига эзгулик қайтарар”.¹³Довуд ва унинг одамлари ўз йўлларида кетар эдилар, Шимей эса тоғ чеккасидан, унинг томонидан юриб борар ва лаънатлаб, у томонга тош отар ҳамда тупроқ сепар эди. ¹⁴Подшоҳ ва у билан бирга бўлган бутун халқ ҳолдан тойиб келиб, ўша жойда дам олдилар.¹⁵Абишалом, бутун Исроил халқи ва у билан бирга Ахитофел Йерусалимга келдилар. ¹⁶Довуднинг дўсти арқилик Хушай Абишаломнинг олдига келганида, Хушай Абишаломга: “Подшоҳ омон бўлсин, подшоҳ омон бўлсин!”- деди.¹⁷Абишалом Хушайга: “Шуми сенинг дўстингга бўлган содиқлигинг?! Нима сабабдан сен дўстинг билан бирга кетмадинг?”- деди. ¹⁸Хушай Абишаломга деди: “Йўқ! Раббий, бу халқ ҳамда бутун Исроил кимни танлаган бўлса, мен ҳам ўша биланман ва у билан бирга қоламан.¹⁹Яна мен кимга хизмат қиламан? Унинг ўғлига эмасми? Мен отангизга қандай хизмат қилган бўлсам, сизга ҳам худди шундай хизмат қиламан”.²⁰Абишалом Ахитофелга: “Маслаҳат беринглар, биз нима қилайлик?”- деди. ²¹Ахитофел Абишаломга: “Отангиз ўз хонадонини қўриқлаш учун қолдирган канизакларининг олдига киринг, шунда барча исроилликлар отангизнинг нафратига сазовор бўлганингизни эшитишади ва сиз билан бирга бўлганларнинг қўллари қувватга тўлади”,- деди.²²Шунда Абишалом учун айвонда чодир ёйдилар ва Абишалом бутун Исроилнинг кўз ўнгида отасининг канизакларининг олдига кирди. ²³Ахитофелнинг ўша пайтларда берган маслаҳатлари, худди Худодан маслаҳат олгандай ҳисобланар эди. Ахитофелнинг ҳар бир маслаҳати Довуд учун ҳам, Абишалом учун ҳам худди шундай бўлган.

Chapter 17

¹Ахитофел Абишаломга деди: “Ижозат беринг, мен ўн икки минг кишини танлаб, шу тунда Довуднинг ортидан таъқиб қилай. ²У ҳолдан тойганида ва қўллари бўшашганида, мен унга ҳужум қиламан ҳамда уни даҳшатга соламан. У билан бирга бўлган барча одамлар қочиб кетадилар. Мен биргина подшоҳни ўлдираман, ³барча одамларни эса сенга қайтариб олиб келаман. Сен жонини излаётган биргина киши бўлмаганида эса бутун халқ тинчликда яшайди”. ⁴Бу сўз Абишаломга ва Исроилнинг барча оқсоқолларига маъқул бўлди.⁵Абишалом: “Арқилик Хушайни чақиринглар, у нима дейишини тинглайлик”,- деди. ⁶Хушай Абишаломнинг олдига келди ва Абишалом унга: “Мана, Ахитофел нима демоқда, унинг сўзлари бўйича йўл тутайликми? Агар нотўғри бўлса, унда сен гапир”,- деди. ⁷Хушай Абишаломга: “Ахитофел бу сафар берган маслаҳат яхши эмас”,- деди.⁸Сўнг Хушай гапини давом этди: “Сиз ўз отангизни ва унинг одамларини биласиз. Улар довюрак ва болалари тортиб олинган даладаги айиқ каби ўта дарғазаб. Сизнинг отангиз жанговар кишидир, у халқ билан тунаш учун тўхтамайди. ⁹Мана, у ҳозир қандайдир ғорда ёки бошқа жойда яширинмоқда. Агар кимдир биринчи ҳужумда қуласа ва бу ҳақида эшитиб: Абишаломга эргашган одамларга қирғин келди, десалар, ¹⁰шунда юраги шернинг юраги каби бўлган энг довюраклар ҳам, руҳан тушкунликка тушади. Чунки бутун Исроилга сизнинг отангиз нақадар довюрак эканлиги ва у билан бирга бўлганлар жасур эканлиги маълумдир.¹¹Шунинг учун мен бундай маслаҳат бераман: Денгизнинг қуми каби кўп сонли бўлиб бутун Исроил халқи Дандан Беир-Шебагача сизнинг олдингизга йиғилсин ва сиз унинг орасида боринг. ¹²Шунда у қаерда бўлмасин, биз унга қарши борамиз ва ерга шудринг тушгани каби унга қарши ҳужум қиламиз. У билан бирга бўлган унинг одамларидан бирортаси ҳам қолмайди.¹³Агар у бирор бир шаҳарга кирса, унда бутун Исроил ўша шаҳарга арқонлар олиб келади ва биз уни дарёга шундай судраб борамизки, ҳатто биронта тошчаси ҳам қолмайди. ¹⁴Абишалом ва бутун Исроил: “Арқилик Хушайнинг маслаҳати Ахитофелнинг маслаҳатидан яхшироқ”,- деди. Раббий Абишаломга кулфат келтириш учун Ахитофелнинг энг яхши маслаҳатини мана шундай барбод қилишни тайин қилган эди.¹⁵Хушай руҳонийлар Садок ва Абиатарга деди: “Ахитофел Абишаломга ва Исроилнинг оқсоқолларига шундай-шундай маслаҳат берди, мен эса шундай-шундай маслаҳат бердим. ¹⁶Энди эса зудлик билан одамларни юборинглар ва Довудга шундай денглар: Бу тунда саҳро текислигида қолманг, лекин подшоҳ ва у билан бирга бўлган барча одамлар ҳалок бўлмасликлари учун зудлик билан сувдан кечиб ўтинг”.¹⁷Йўнатан ва Охимаас Эн-Рогел булоғи ёнида турар эдилар. Бир чўри бориб, уларга буни айтиб берди. Улар бориб, подшоҳ Довудга хабар бердилар, шаҳарда эса улар кўрина олмас эдилар. ¹⁸Уларни бир ўспирин кўриб, Абишаломга етказди. Лекин улар зудлик билан кетдилар ва Баҳуримга, ҳовлисида қудуғи бор бир кишининг уйига келиб, қудуққа тушдилар.¹⁹Бу ердаги аёл эса ёпинғич олиб, қудуқнинг оғзини устидан ёйди ва унинг устига дон сепди, шунинг учун ҳеч нима сезилмади. ²⁰Абишаломнинг қуллари хотиннинг олдига, уйга келиб: “Охимаас ва Йўнатан қаерда?”- деб сўрадилар. Аёл уларга: “Улар дарёни кечиб ўтдилар”,- деб жавоб берди. Улар эса излаб топа олмадилар ва Йерусалимга қайтиб кетдилар.²¹Улар кетганларидан сўнг, булар қудуқдан чиқдилар ва бориб, подшоҳ Довудга хабар етказдилар. Улар Довудга: “Туринглар ва тезроқ сувни кечиб ўтинглар, чунки Ахитофел сиз ҳақингизда шундай-шундай маслаҳат берди”,- дедилар. ²²Довуд ва у билан бирга бўлган барча одамлар туриб, Йорданни кечиб ўтдилар. Тонггача Йордандан кечиб ўтмаган бирор киши қолмади.²³Ахитофел унинг маслаҳати бажарилмаганини кўрди-да, эшакни эгарлади, йўлга ҳозирланиб, ўз шаҳрига, ўзининг уйига кетди. У ўзининг уйига васият ёзиб, ўзини осди ва ўлди. Уни ўз отасининг қабрига кўмишди.²⁴Довуд Маханайимга келди. Абишалом ва у билан бирга бутун Исроил эса Йорданни кечиб ўтди. ²⁵Абишалом Амасани Йўабнинг ўрнига қўшин устидан бош қилиб қўйди. Амаса, Йўабнинг онаси, Зеруйаҳнинг опаси, Наҳашнинг қизи Обийгалнинг олдига кирган исроиллик Йефар исмли бир кишининг ўғли эди. ²⁶Исроил Абишалом билан бирга Гилъад ерида қароргоҳ қурди.²⁷Довуд Маханайимга келганида, аммўнликларнинг Раббаҳ шаҳридан бўлган Наҳашнинг ўғли Шобий, Лодебардан Аммиэлнинг ўғли Махир ва Рогелимдан гилъадлик Барзиллай ²⁸тўшаклар, идишлар, сопол идишлар, буғдой, арпа, ун, тариқ, ловия, ясмиқ, қовурилган донлар, ²⁹асал, ёғ, қўйлар ва сигир пишлоғини Довудга ҳамда у билан бирга бўлган одамларга олиб келдилар, чунки улар: “Халқ оч, ҳолдан тойган ва саҳрода сувсиз қолган”,- деб айтар эдилар.

Chapter 18

¹Довуд ўзи билан бирга бўлган одамларини кўриб чиқиб, уларнинг устидан мингбошилар ва юзбошиларни қўйди. ²Довуд одамларнинг учдан бир қисмини Йўабнинг қўмондонлиги, учдан бир қисмини Йўабнинг укаси, Зеруйаҳнинг ўғли Абишай қўмондонлиги, учдан бир қисмини гатлик Иттай қўмондонлиги остида юборди. Подшоҳ уларга: “Мен ўзим сизлар билан бирга бораман”,- деди.³Лекин унга одамлар: “Сиз борманг. Чунки агар биз қочиб кетсак, бизга эътибор бермайдилар. Бизнинг ярмимиз ҳалок бўлсак ҳам, бунга эътибор бермайдилар. Сизнинг бир ўзингиз бизнинг ўн минг нафаримизга тенгсиз. Шунинг учун сиз бизга шаҳар ичидан ёрдам бериб турсангиз, бизга шуниси маъқулроқ”,- деб жавоб бердилар. ⁴Подшоҳ эса уларга: “Сизларга нима маъқул бўлса, шундай қиламан”,- деди. Шунда подшоҳ дарвоза ёнида турди, бутун халқ эса юзлик ва мингликларга бўлиниб чиқдилар.⁵Подшоҳ Йўабга, Абишай ва Иттайга буюриб: “Мен учун ўспирин Абишаломни асраб қолинглар”,- деди. Подшоҳ Абишалом ҳақида барча бошлиқларга амр этганини барча одамлар эшитдилар.⁶Одамлар исроилликларга қарши майдонга чиқдилар ва Эфрайим ўрмонида жанг бўлди. ⁷Исроил халқи Довуднинг қулларига мағлуб бўлдилар. Ўша куни у ерда улкан қирғин бўлди, йигирма минг киши ҳалок бўлди. ⁸Жанг бутун ўша мамлакат бўйлаб тарқалди. Ўша куни қилич қирғин қилганидан кўра ўрмон халқни кўпроқ нобуд қилди.⁹Абишалом Довуднинг қулларига дуч келди, у хачирга миниб олган эди. Хачир у билан бирга катта эман дарахти шохлари остига югуриб кетди, шунда Абишалом ўзининг сочлари билан эман дарахтининг шохларига ўралиб, осмону ер орасида осилиб қолди, унинг остидаги хачир эса қочиб кетди. ¹⁰Буни бир киши кўрди ва Йўабга етказиб: “Мана, мен Абишаломни эманга осилиб қолганини кўрдим”,- деди. ¹¹Бу ҳақида хабар етказган кишига Йўаб: “Мана, сен кўрибсан, нима учун сен уни ўша ерда ўлдирмадинг? Мен сенга ўн шеқел кумуш ва битта белбоғ берган бўлар эдим”,- деди.¹²У киши Йўабга жавоб бериб: “Агарда менинг қўлимга минг шеқел кумуш берганларида ҳам, мен подшоҳнинг ўғлига қўл кўтармаган бўлар эдим. Чунки подшоҳ сенга, Абишай ва Иттайга, бизга эшиттириб: Менга ўспирин Абишаломни сақлаб қолинглар, деб буюрган эди. ¹³Агар мен ўз ҳаётимни хавфга қўйиб бошқача йўл тутганимда эди, бу подшоҳдан яширин қолмас эди. Сен ҳам менга қарши кўтарилар эдинг”.¹⁴Йўаб унга: “Сен билан бу ерда вақтни беҳудага ўтказишимдан фойда йўқ”,- деди. Сўнг қўлига учта найзани олиб, ҳали эманда тирик бўлган Абишаломнинг юрагига санчди. ¹⁵Йўабнинг ўн нафар қурол ташувчи йигити Абишаломни ўраб олиб, уни яраладилар ва ўлдирдилар.¹⁶Шунда Йўаб бурғу чалди ва одамлар Исроилни таъқиб қилишдан қайтдилар, чунки Йўаб халқни аяр эди. ¹⁷Абишаломни эса олиб, ўрмондаги чуқур ўрага ташладилар ва унинг устидан улкан тош уюмини уйдилар. Барча исроилликларнинг ҳар бири ўзининг чодирига қочиб кетди.¹⁸Абишалом ҳали ҳаёт бўлганида, подшоҳ водийсида ўзига ҳайкал қўйган эди, чунки у: “Менинг исмимнинг хотираси қолиши учун менинг ўғлим йўқ”, деган эди. Ҳайкални у ўзининг исми билан атаган эди. У ҳозирги кунгача “Абишаломнинг ҳайкали”, деб аталади.¹⁹Садокнинг ўғли Охимаас Йўабга: “Мен югуриб бориб, подшоҳни Раббий Ўзининг ҳукми билан уни душманларининг қўлидан халос этганидан хабардор қилай”,- деди. ²⁰Лекин Йўаб унга: “Сен бугун яхши хабарчи бўлмайсан. Бугун эмас, бошқа куни хабар бергин, чунки подшоҳнинг ўғли ўлди”,- деди.²¹Йўаб Хушайга: “Бор, нимани кўрган бўлсанг, подшоҳга етказгин”,- деди. Хушай Йўабга таъзим қилиб, югуриб кетди. ²²Лекин Садокнинг ўғли Охимаас сўзида қаттиқ туриб, Йўабга: “Нима бўлса ҳам, мен ҳам Хушайнинг ортидан югураман”,- деди. Йўаб эса: “Ўғлим менинг, сенга югуришнинг нима кераги бор? Сен яхши хабар олиб бора олмайсан”,- деди. ²³Охимаас: “Майли, шундай бўлса ҳам, мен ҳам югураман”,- деди. Йўаб унга: ”Майли, югургин!”- деди. Шунда Охимаас тўғри йўл бўйлаб югурди ва Хушайдан ўзиб кетди.²⁴Довуд шу пайтда икки дарвоза орасида ўтирар эди. Қўриқчи дарвозанинг устидаги айвонга девор орқали чиқди ва нигоҳини кўтариб кўрдики, мана, бир киши югуриб келар эди. ²⁵Қўриқчи қичқириб, подшоҳга хабар берди. Подшоҳ: “Агар бир киши бўлса, демак унинг оғзида хабар бор”,- деди. Одам эса тобора яқинлашар эди.²⁶Қўриқчи яна бир бошқа югуриб келаётган кишини кўрди. Шунда қўриқчи дарвозабонга қичқириб: “Мана, яна бир киши югуриб келмоқда”,- деди. Подшоҳ: “Бу ҳам хабарчи”,- деди. ²⁷Қўриқчи: “Мен биринчисининг юришини кўряпман, юриши Садок ўғли Охимаасникига ўхшайди”,- деди. Подшоҳ: “Бу яхши одам ва яхши хабар билан келмоқда”,- деди.²⁸Охимаас ҳайқирди ва подшоҳга: “Тинчлик!”- деди. Сўнг подшоҳга ергача таъзим қилиб, деди: “Менинг ҳукмдорим подшоҳга қўлларини кўтарган одамларни мағлубиятга топширган Раббий Худо муборакдир!”- деди. ²⁹Подшоҳ: ”Ўспирин Абишалом омонми?”- деди. Охимаас: “Подшоҳнинг қули Йўаб қулингизни юбораётганида, мен улкан саросимани кўрдим, лекин у ерда нима бўлганини билмайман”,- деди. ³⁰Подшоҳ: ”Четга ўт, бу ерда тур”,- деди. У четга ўтди ва тик турди.³¹Мана, Хушай ҳам келди. Хушай: ”Менинг ҳукмдорим подшоҳга яхши хабар! Эндиликда сизга қарши кўтарилганларнинг барчасининг қўлларидан халос қилиб, Раббий сизга ҳақиқатини намоён этди”,- деди. ³²Подшоҳ Хушайга: ”Ўспирин Абишалом омонми?”- деди. Хуший: “Менинг ҳукмдорим подшоҳнинг душманларига ва сизга қарши ёвуз ният қилганларнинг барчасига ўспирин билан нима бўлган бўлса, шу бўлсин”,- деди. ³³Подшоҳ чуқур ўксиниб, дарвоза устидаги болохонага кўтарилди ва йиғлади. У юриб шундай дер эди: “Оҳ, менинг ўғлим Абишалом! Менинг ўғлим, менинг ўғлим Абишалом! Қани эди, сенинг ўрнингга мен ўлсам эди! Оҳ, Абишалом, менинг ўғлим, менинг ўғлим!”

Chapter 19

¹Йўабга: “Мана, подшоҳ йиғламоқда, у Абишалом ҳақида фарёд қилмоқда”,- дедилар. ²Ўша кунги ғалаба халқ учун йиғига айланди, чунки халқ ўша куни буни эшитиб, подшоҳ ўзининг ўғли ҳақида қаттиқ қайғураётганини айтар эди.³Шунда халқ шаҳарга жанг пайтида қочиб кетган одамлар уялганидан ўғринча кирганидек, ўғринча кирди. ⁴Подшоҳ эса ўз юзини ёпиб: “Оҳ, менинг ўғлим Абишалом! Оҳ, Абишалом, менинг ўғлим, менинг ўғлим!”- деб баланд фарёд қилар эди.⁵Йўаб уйга, подшоҳнинг олдига келиб деди: “Сиз бугун эндиликда сизнинг ҳаётингизни, ўғиллару қизларингизнинг ҳаётини, хотинлару канизакларингизнинг ҳаётини қутқарган барча хизматкорларингизни уятга қолдирдингиз. ⁶Сизни ёмон кўрганларни сиз яхши кўрасиз, яхши кўрганларни эса ёмон кўрасиз, чунки бошлиқларингиз ва хизматкорларингиз сиз учун ҳеч ким эканлигини сиз бугун кўрсатдингиз. Мен бугун шуни билдимки, агар Абишалом тирик қолиб, биз ўлганимизда эди, сизга ёқимлироқ бўлар эди.⁷Энди ўрнингиздан туринг, чиқиб қулларингизнинг кўнглини олинг, чунки Раббий номи билан қасам ичаманки, агар сиз чиқмасангиз, бу тунда сизнинг биронта одамингиз қолмайди. Бу эса сиз учун сизни ёшлигингиздан ҳозиргача бошингизга тушган барча кулфатлардан кўра ёмонроқ бўлади”. ⁸Шунда подшоҳ ўрнидан туриб, дарвоза ёнида ўтирди ва бутун халққа подшоҳ дарвоза ёнида ўтирганини эълон қилишди. Бутун халқ подшоҳнинг юзи қаршисига келди, исроилликлар эса ўзларининг чодирларига тарқалиб кетдилар.⁹Исроилнинг барча қабилаларида бутун халқ ўзаро баҳслашиб, дер эдилар: “Подшоҳ бизни душманларимизнинг қўлидан халос қилди ва пелиштликларнинг қўлидан озод қилди. Энди эса ўзи ушбу ердан, Абишаломдан қочиб кетди. ¹⁰Биз ўзимизнинг устимиздан подшоҳликка мойлаган Абишалом эса жангда ҳалок бўлди. Нима учун энди сизлар подшоҳни ортга қайтариш ҳақида сўз айтмаяпсизлар?”¹¹Подшоҳ Довуд руҳонийлар Садок ва Абиатарнинг олдига одам юбориб, деди: “Яҳудонинг оқсоқолларига айтинглар: Нимага подшоҳни уйига қайтариш учун сизлар охирги бўлишни хоҳламоқдасизлар? Ваҳоланки, бутун Исроилнинг сўзлари подшоҳнинг уйигача етиб келди. ¹²Сизлар менинг биродарларимсизлар, менинг суякларим ва танамсизлар. Нима учун сизлар подшоҳни уйига қайтаришда охирги бўлмоқчисизлар?¹³Амасага эса айтинглар: Сен менинг суягим ва менинг танам эмасмисан? Агар сен менинг ёнимда Йўабнинг ўрнида абадий лашкарбоши бўлмасанг, Худо мени бундай, бундай қилсин ва бундан-да ортиғини қилсин!” ¹⁴Шундай қилиб, у яҳудийларнинг юрагини бир кишининг юрагини мойил қилган каби мойил қилди. Шунда улар подшоҳнинг олдига одам юбориб: “Сиз ҳам, барча хизматкорларингиз ҳам қайтинглар”,- дедилар. ¹⁵Подшоҳ қайтди ва Йордан дарёси ёқасига келди. Яҳудийлар эса подшоҳни кутиб олиш ва подшоҳни Йордандан ўтказиш учун Гилгалга келишди.¹⁶Шунда Баҳуримлик Бенямин авлодидан Геранинг ўғли Шимей шошиб келди ва яҳудийлар билан бирга подшоҳни кутиб олишга борди. ¹⁷У билан бирга Бенямин авлодидан минг киши ва Шоул хонадонининг хизматкори Зиба ўзининг ўн беш нафар ўғли ҳамда йигирма нафар қули билан борди. Улар подшоҳнинг юзи олдида Йорданни кечиб ўтдилар. ¹⁸Подшоҳнинг уйини кўчириш ва унга хизмат қилиш учун қайиқни юборганларида, у Йордандан сузиб ўтганида, Геранинг ўғли Шимей подшоҳ қаршисида йиқилиб,¹⁹подшоҳга деди: “Менинг ҳукмдорим, мени айбдор, деб ҳисобламанг. Менинг ҳукмдорим подшоҳ Йерусалимдан чиққан кунда сизнинг қулингиз қилган гуноҳни ёдга олманг ва уни ўз юрагингизда сақламанг. ²⁰Чунки қулингиз гуноҳ қилганини билади ва, мана, эндиликда мен ҳукмдорим подшоҳ олдига пешвоз чиқиш учун Юсуфнинг бутун хонадонидан биринчи бўлиб келдим”.²¹Бироқ Зеруйаҳнинг ўғли Абишай: “Наҳотки Шимей Раббийнинг мойланганини лаънатлагани учун ўлмаса?”- деди. ²²Довуд эса: “Мен сизларни нима қилай, эй, Зеруйаҳнинг ўғиллари? Нима учун эндиликда сизлар менга рақиб бўлиб қолсангизлар? Шу кунда Исроилда бирор кишини ўлдириш керакми? Зеро мен эндиликда Исроил устидан подшоҳ эканлигимни билмайманми?”- деди. ²³Сўнг подшоҳ Шимейга: “Сен ўлмайсан”,- деди. Шу тариқа, подшоҳ унга қасам ичди.²⁴Шоулнинг ўғли Йўнатаннинг ўғли Мефибошет ҳам подшоҳга пешвоз чиқди. Подшоҳ чиқиб кетган кундан, у тинчликда қайтиб келган кунгача Мефибошет ўз оёқларини ювмаган, ўз соқолига қарамаган ва ўз кийим-бошини ювмаган эди. ²⁵У Йерусалимдан подшоҳга пешвоз чиққанида, подшоҳ унга: “Мефибошет, нима учун сен мен билан бирга кетмадинг?”- деди.²⁶Шунда у жавоб бериб деди: “Менинг ҳукмдорим подшоҳ! Менинг қулим мени алдади, чунки мен сизнинг қулингиз: Ўзимга эшакни эгарлаб, унга ўтираман ва подшоҳ билан бирга бораман, дедим, чунки қулингиз оқсоқ. ²⁷У эса қулингизга менинг ҳукмдорим подшоҳ қаршисида туҳмат қилди. Лекин менинг ҳукмдорим подшоҳ Худонинг фариштаси кабидир, сизга нима маъқул бўлса, шуни қилинг. ²⁸Менинг ҳукмдорим подшоҳ қаршисида отамнинг бутун хонадони ўлимга лойиқ бўлса ҳам, сиз мени дастурхонингиздан овқатланадиганлар орасига ўтирғиздингиз. Мен подшоҳнинг қаршисида яна қандай шикоят қилишга ҳаққим бор?”²⁹Подшоҳ эса унга деди: “Нима учун сен буларни гапирмоқдасан? Мен: Сен ва Зиба далани бўлишиб олинглар, дедим”. ³⁰Лекин Мефибошет подшоҳга: “Майли, у ҳаммасини олсин, менинг ҳукмдорим подшоҳ ўз уйига тинчлик билан қайтгани менга етарли”.³¹Гилъадлик Барзиллай ҳам Рогелимдан келди ва подшоҳни Йордандан олиб ўтиш учун у билан бирга Йордандан ўтди. ³²Барзиллай жуда ҳам қари бўлиб, саксон ёшларда эди. У подшоҳ Маханайимда бўлганида, уни озиқ-овқат билан таъминлаб турган эди, чунки у бой киши эди. ³³Подшоҳ Барзиллайга: “Мен билан юргин, мен сени Йерусалимда озиқ-овқат билан таъминлайман”,- деди.³⁴Барзиллай эса подшоҳга деди: “Подшоҳ билан Йерусалимга бориш учун қанча умрим қолди? ³⁵Мен ҳозир саксон ёшдаман, мен ёмондан яхшини ажрата оламанми? Мен сизнинг қулингиз нимаики есам ва нимаики ичсам, таъмини биламанми? Мен хонанда эркаклару аёлларнинг овозини эшита оламанми? Менинг ҳукмдорим подшоҳга қулингизнинг юк бўлишининг нима кераги бор? ³⁶Бироздан сўнг қулингиз подшоҳ билан бирга Йорданнинг нариги томонига ўтади, нима учун подшоҳ мени бундай шафқат билан тақдирламоқда?³⁷Қулингизга қайтишга рухсат беринг, токи ўз шаҳримда, отам-онамнинг қабри ёнида ўлайин. Лекин мана, сизнинг қулингиз ўғлим Кимхам менинг ҳукмдорим подшоҳ билан бирга борсин ва сизга қандай маъқул бўлса, у билан шундай муносабатда бўлинг”.³⁸Шунда подшоҳ: “Кимхам мен билан бирга борсин. Сенга нима маъқул бўлса, у учун шуни қиламан. Сен мендан нимаики истасанг, сен учун шуни қиламан”,- деди. ³⁹Шундай қилиб, бутун халқ ва подшоҳ Йордандан ўтишди. Подшоҳ Барзиллайни ўпиб, дуо қилди ва у ўз жойига қайтиб кетди.⁴⁰Сўнг подшоҳ Гилгалга борди ва Кимхам ҳам у билан бирга борди. Яҳудиянинг бутун халқи ва Исроил халқининг ярми подшоҳни кузатиб қўйди. ⁴¹Мана, барча исроилликлар подшоҳнинг олдига келдилар ва подшоҳга дедилар: “Нима учун Яҳудонинг эркаклари, бизнинг биродарларимиз сизни ўғирлаб кетдилар ва подшоҳни ҳамда у билан бирга Довуднинг барча одамларини унинг уйига Йордандан олиб ўтдилар?”⁴²Яҳудонинг барча эркаклари эса исроилликларга: “Чунки подшоҳ бизга яқинроқ, нимага бу учун ғазабланмоқдасизлар? Ахир биз подшоҳнинг бирор нарсасини едикми ёки ундан совғалар олдикми?”- дейишди. ⁴³Исроилликлар Яҳудо эркакларига жавоб бериб: “Биз подшоҳнинг ўн қисмимиз ва Довудда сизларга нисбатан биз кўпроқмиз. Нима учун сизлар бизни камситдингизлар? Бизнинг подшоҳимизни қайтариш ҳақидаги сўз биринчи бўлиб бизга тегишли эмасмиди?”- дедилар. Лекин Яҳудо эркакларининг сўзлари исроилликларникига нисбатан кучли эди.

Chapter 20

¹Шундай бўлдики, ўша жойда Бенямин қабиласидан Бихрийнинг ўғли Шеба исмли ярамас бир киши бор эди. У бурғу чалиб: “Довудда бизнинг қисмимиз йўқ! Йишайнинг ўғлида бизнинг улушимиз йўқ! Эй, исроилликлар, ҳар ким ўз чодирларига тарқалсин!”- деди. ²Барча исроилликлар Довуддан ажралиб, Бихрий ўғли Шебанинг ортидан кетдилар. Яҳудийлар эса Йордандан Йерусалимгача ўз подшоҳларининг томонида қолдилар.³Довуд Йерусалимдаги ўзининг уйига келди ва подшоҳнинг уйни қўриқлаш учун қолдирган ўн нафар канизак хотинни олиб, уларни назорат остидаги алоҳида уйга жойлаштирди. У уларни таъминлар, лекин уларнинг олдига кирмас эди. Улар ўша жойда ўлиш кунларигача назорат остида бевалар каби яшадилар.⁴Довуд Амасага: “Яҳудийларни менинг олдимга уч кун давомида чақиргин ва ўзинг ҳам бу ерга келгин”,- деди. ⁵Амаса эса яҳудийларни чақириш учун кетди, лекин унга белгиланган вақтдан анча кечикди.⁶Шунда Довуд Абишайга: “Бихрийнинг ўғли Шеба бизга Абишаломдан кўра кўпроқ ёмонлик қилиши мумкин. Сен ўз ҳукмдорингнинг хизматкорларини олгин ва у ўзига мустаҳкамланган шаҳарларни топмаслиги ва бизнинг нигоҳимиздан ғойиб бўлмаслиги учун уни таъқиб қил”,- деди. ⁷Унинг ортидан Йўабнинг одамлари, қерайтиликлар, пелетликлар ва барча жасур одамлар Бихрийнинг ўғли Шебани таъқиб қилиш учун Йерусалимдан чиқдилар.⁸Улар Гибъўнда катта тошга яқин келганларида, улар Амасага дуч келдилар. Йўаб ўзининг жанговар кийимини кийган ва белига қилич таққан эди. Унинг қиличи ғилофида унинг сонида осилиб турар ва осон кириб-чиқар эди.⁹Йўаб Амасага: “Эй, менинг биродарим, омонмисан?”- деди. Йўаб Амасани ўпиш учун ўнг қўли билан унинг соқолидан тортди. ¹⁰Амаса эса Йўабнинг қўлидаги қиличдан ҳимояланмади ва у унинг қорнини шундай яраладики, унинг ичак-човоқлари ерга тўкилди. Йўаб зарбани такрорламади ва Амаса ўша заҳоти ўлди. Йўаб ва унинг укаси Абишай Бихрийнинг ўғли Шебанинг ортидан қувиб кетдилар.¹¹Йўабнинг ўспиринларидан бири Амасанинг ёнида туриб: “Кимки Йўабга содиқ ва Довуд томонда бўлса, Йўабнинг ортидан эргашсин!”- дер эди. ¹²Амаса эса, йўлнинг ўртасида қонга беланган ҳолда ётар эди. Амасанинг олдида бутун халқ тўхтаётганини кўрган бир киши уни йўлдан далага судраб бориб, устини кийим билан ёпди. ¹³У йўлдан судраб олиб ташланганидан сўнг, бутун Исроил халқи Бахрий ўғли Шебани таъқиб қилиш учун Йўабнинг ортидан эргашди.¹⁴У эса барча Исроил қабилалари орасидан Абел-Бейт-Маакаҳгача ва бутун Беримнинг орасидан ўтди. Аҳоли ҳам йиғилиб, унинг ортидан эргашди. ¹⁵Улар келиб, уни Абел-Бейт-Маакаҳда қуршовга олдилар. Улар шаҳар қаршисида уюм уйиб, деворга яқинлашдилар ва Йўаб билан бирга бўлган барча одамлар деворни бузишга ҳаракат қилдилар. ¹⁶Шунда бир доно аёл шаҳарнинг деворидан қичқириб: “Қулоқ солинглар, қулоқ солинглар! Йўабга айтинглар, бу ерга яқин келсин, мен у билан гаплашмоқчиман”,- деди.¹⁷Йўаб унга яқин келди ва аёл: “Сиз Йўабмисиз?”- деди. У: “Ҳа”,- деб жавоб берди. Шунда аёл: “Чўрингизнинг сўзларини тингланг”,- деди. У: “Тингламоқдаман”,- деб жавоб берди. ¹⁸У сўзлаб деди: “Илгарилари: Кимки сўрамоқчи бўлса, Абелда сўрасин, дейишар эди ва шу тарзда ишни ҳал қилар эдилар. ¹⁹Мен Исроилнинг тинчликсевар ва содиқ шаҳарларидан бириданман. Сиз эса шаҳарни, яна Исроилдаги она шаҳарни вайрон қилмоқчисиз! Раббийнинг улушини вайрон қилишнинг сизга нима кераги бор?”²⁰Йўаб жавоб бериб деди: “Мен уни барбод қилишим ёки вайрон қилишимдан Худо асрасин! ²¹Бундай эмас! Лекин Эфрайим тоғидан Бихрий ўғли Шеба исмли киши ўз қўлини подшоҳ Довудга қарши кўтарди! Менга унинг бир ўзини топширинглар ва мен шаҳарни тарк этаман. Шунда аёл Йўабга: “Мана, унинг боши сизга девордан улоқтирилади”,- деди. ²²Аёл ўзининг доно сўзи билан бутун халқнинг олдига борди. Улар Бихрий ўғли Шебанинг бошини кесиб олдилар ва Йўабга ташладилар. Шунда Йўаб бурғу чалди ва барча одамлар шаҳардан ўзларининг чодирларига тарқаб кетдилар. Йўаб эса Йерусалимга, подшоҳнинг олдига қайтиб кетди.²³Йўаб бутун Исроил қўшини устидан эди. Йеҳойаданинг ўғли Бенайаҳ қерайтиликлар ва пелетликларнинг устидан бошлиқ эди. ²⁴Адорам солиқ йиғиш устидан эди. Аҳилуднинг ўғли Йеҳошафат тарихчи эди. ²⁵Шуйа котиб эди. Садок ва Абиатар руҳонийлар эдилар. ²⁶Шунингдек, йаирлик Ираҳ ҳам Довуднинг руҳонийси эди.

Chapter 21

¹Довуднинг кунларида ерда уч йил, йилма йил очарчилик бўлди. Довуд Раббийга илтижо қилди. Раббий: “Бу Шоул ва унинг қонхўр хонадони учун, чунки у гибъўнликларни ўлдирди”,- деди.²Шунда подшоҳ гибъўнликларни чақириб, улар билан суҳбатлашди. Гибъўнликлар Исроилнинг ўғилларидан эмас, балки амўрликларнинг қолдиғидан эдилар. Исроилликлар уларга қасам ичган эдилар, лекин Шоул Исроил ва Яҳудонинг авлоди ҳақи ўз рашкида уларни қириб ташлашни истаган эди. ³Довуд Гибъўнликларга: “Раббийнинг меросини дуо қилишларингиз учун, сизларга нима қилишим ва сизларни қандай яраштиришим мумкин?”- деди.⁴Гибъўнликлар эса унга: “Бизга Шоулдан ёки унинг хонадонидан кумуш ҳам, олтин ҳам, Исроилда кимнидир ўлдиришлари ҳам керак эмас”,- дедилар. У: “Унда нимани истайсизлар? Мен сизлар учун буни амалга ошираман!”- деди.⁵Улар подшоҳга дедилар: “Исроилнинг бирорта ҳудудида биз бўлмаслигимиз учун бизни қирғин қилган ва йўқ қилиб ташлашни истаган кишининг авлодидан, ⁶мана, унинг авлодидан етти нафар кишини бизга беринг ва биз уларни Раббий танлаган Шоулнинг Гибеаҳида, Раббийнинг қаршисида осамиз”. Подшоҳ: “Мен бераман”,- деди.⁷Бироқ Довуд ўзи ва Шоулнинг ўғли Йўнатан ўртасидаги Раббий номи билан ичилган қасам туфайли Шоулнинг ўғли Йўнатаннинг ўғли Мефибошетга раҳм-шафқат қилди. ⁸Подшоҳ Шоулга Армон ва Мефибошетни туғиб берган Айаҳнинг қизи Ризпаҳнинг иккита ўғлини ва Шоулнинг қизи Микал мехолатлик Барзиллайнинг ўғли Одриэлга туғиб берган беш нафар ўғлини олиб, ⁹уларни гибъўнликларнинг қўлига топширди. Гибъўнликлар уларни тоғда Раббий қаршисида осдилар, уларнинг етталови бирга ҳалок бўлдилар. Улар ўрим-йиғим пайтининг биринчи кунларида, арпа ўрим-йиғимининг бошларида ўлдирилдилар.¹⁰Шунда Айаҳнинг қизи Ризпаҳ ўзига қанор олиб, ўша тоғда ўзи ўтириши учун ёйди ва ўрим-йиғим пайтидан бошлаб, то самодан Худонинг ёмғири ёғилиши пайтигача унда ўтирди. У жасадларга кундузи само қушлари ва тунда ёввойи ҳайвонлар тегишига қўймас эди. ¹¹Шоулнинг канизаги Айаҳ қизи Ризпаҳ нима қилганлигини Довудга етказдилар.¹²Шунда Довуд бориб, Гилъаддаги Йабош аҳолисидан Шоул ва унинг ўғли Йўнатаннинг суякларини олди. Чунки пелиштликлар Шоул ва Йўнатанни Гилбоаҳда ўлдирганларида ва уларни Бейт-Шеан майдонида осиб қўйганларида, гилъаддагилар уларни яширинча олиб кетган эдилар. ¹³У ўша ердан Шоул ва унинг ўғли Йўнатаннинг суякларини олиб келди ҳамда осиб қўйилганларнинг суякларини йиғиб олдилар.¹⁴Шоул ва унинг ўғли Йўнатаннинг суякларини Беняминнинг ери бўлмиш Зелаҳда, унинг отаси Кишнинг қабрида дафн этдилар. Подшоҳ нималарни буюрган бўлса, барчасини амалга оширдилар. Шундан кейин Худо бу мамлакатга шафқат қилди.¹⁵Пелиштликлар ва исроилликлар ўртасида яна уруш бошланди. Довуд ва унинг хизматкорлари у билан бирга чиқиб, пелиштликлар билан жанг қилдилар. Довуд ҳолдан тойди. ¹⁶Шу пайтда найзаси уч юз шеқел мис бўлган ва белига янги қилич боғлаб олган рафаликларнинг авлодидан бири бўлмиш Ишбибеноб Довудни ўлдирмоқчи бўлди. ¹⁷Лекин унга Зеруйаҳнинг ўғли Абишай ёрдам берди ва пелиштликни яралаб ўлдирди. Шунда Довуднинг одамлари қасам ичиб: “Исроилнинг чироғи ўчиб қолмаслиги учун энди сиз бошқа биз билан бирга жангга чиқмайсиз!”- дедилар.¹⁸Кейин яна Гобда пелиштликлар билан уруш бўлди, шунда хушатлик Сиббикай рафаликларнинг авлодидан бири бўлмиш Сафутни ўлдирди. ¹⁹Гобда яна бошқа жанг бўлди. Шунда бейт-леҳемлик Йаре-Орегимнинг ўғли Элҳанан, найзасининг дастаси тўқувчининг ғалтаги каби бўлган гатлик Голийатни ўлдирди.²⁰Гатда яна уруш бўлди. У ерда қўл ва оёқларида олтитадан, жами йигирма тўртта бармоғи бўлган узун бўйли одам бўлиб, у ҳам рафаликларнинг авлодидан эди. ²¹У исроилликларни лаънатлар эди, лекин уни Довуднинг биродари Шимейнинг ўғли Йўнатан ўлдирди. ²²Бу тўрт нафар киши Гатда рафаликларнинг авлодидан эдилар, улар Довуд ва унинг хизматкорларининг қўлидан қуладилар.

Chapter 22

¹Раббий Довудни барча душманларининг қўлидан ҳамда Шоулнинг қўлидан халос қилган кунда у Раббийга қўшиқ куйлаб деди: ²“Раббий – менинг истеҳкомим, менинг қалъам ва менинг Халоскоримдир!³Менинг Худойим – менинг қоям, мен Унга таянаман. У – менинг қалқоним, менинг нажотимнинг бурғуси, менинг қўрғоним ва менинг бошпанамдир! Эй, Қутқарувчим менинг, Сен мени кулфатлардан халос қилдинг! ⁴Мақтовга лойиқ Раббийни чақираман ва душманларимдан халос бўламан.⁵Мени ўлим тўлқинлари ўраб олди ва қонунбузарлик оқимлари мени даҳшатга солди. ⁶Дўзах занжирлари мени қамраб олди, ўлим тўрлари эса мени чирмаб олди.⁷Сиқилганимда Раббийни чақирдим ва Худойимга фарёд қилдим. У Ўзининг Маконидан менинг овозимни эшитди ва менинг фарёдим Унинг қулоғига етиб борди.⁸Ер силкинди ва қимирлади, самонинг асоси титради ва қимирлади, чунки Раббий ғазабланди. ⁹Унинг ғазабидан тутун ҳамда Унинг оғзидан еб ютадиган олов чиқди. Ундан ёнаётган чўғлар сочилар эди.¹⁰У осмонни энгаштириб, тушиб келди. Зулмат Унинг оёғи остида эди! ¹¹У керубларга ўтириб учар, шамолнинг қанотларида парвоз қилар эди. ¹²У самонинг қалин булутларини ва сувлари тўпламини Ўз атрофига зулмат қоплами қилди.¹³Унинг ҳузури ёғдусидан оташин чўғлар ёнар эди. ¹⁴Раббий самодан гумбурлади ва Сарвари Коинот Ўз овозини чиқарди. ¹⁵У камон ўқларини отди ва уларни тарқатиб юборди. Чақмоқ чақтирди ва уларни қириб ташлади.¹⁶Раббийнинг ҳайбатли овозидан ва Унинг ғазаб нафасингнинг эсишидан Коинотнинг асослари очилди ва денгизнинг ўзанлари кўринди.¹⁷У қўлини юқоридан узатиб, мени кўтариб олди ва мени кўплаб сувлардан олиб чиқди. ¹⁸Мендан кучли бўлган душманимдан, мендан кучлироқ бўлган, мендан нафратланадиган одамлардан У мени халос қилди.¹⁹Улар менинг кулфатли кунимда менга қарши кўтарилдилар, аммо Раббий менга таянч бўлди. ²⁰У мени кенг жойга олиб чиқди ва мени қутқарди, чунки мен Унга ёқаман. ²¹Раббий ҳақлигимга кўра мени мукофотлади, қўлларимнинг поклигига кўра мени тақдирлади,²²чунки мен Раббийнинг йўлларига риоя қилдим ҳамда Худойимнинг олдида бетавфиқ эмас эдим. ²³Зеро Унинг барча амрлари менинг кўз ўнгимда ва Унинг низомларидан чекинган эмасман.²⁴Мен Унинг юзи олдида бенуқсон эдим ва гуноҳ қилмаслик учун ўзимни сақлар эдим. ²⁵Шунинг учун Раббий менинг ҳақлигим бўйича, Унинг нигоҳи олдида бўлган поклигим бўйича мени мукофотлади.²⁶Сен раҳм-шафқатли одамга раҳм-шафқат кўрсатасан, самимийга эса самимийлик қиласан, ²⁷пок одамга поклик намоён қиласан, айёрга эса унинг айёрлигига биноан муносабатда бўласан.²⁸Сен эзилган одамларни қутқарасан, кеккайганларни эса Ўз нигоҳинг билан пастга урасан. ²⁹Сен, ё, Раббий ― менинг чироғимсан. Раббий менинг зулматимни ёритади.³⁰Сен билан мен лашкарларни мағлуб қиламан, Худойим билан девордан ошиб ўтаман. ³¹Худо – Унинг йўли мукаммалдир! Раббийнинг сўзи эритиб тозалангандир! Унга умид қилаётганларнинг ҳаммаси учун У қалқондир.³²Чунки Йаҳвеҳдан бошқа ким Худо? Бизнинг Худойимиздан ташқари ким ҳимоя? ³³Худо менинг қувватим ва кучимдир, У менга мукаммал йўл ҳозирламоқда.³⁴У менинг оёқларимни буғунинг оёқлари каби қилмоқда ва мени тепаликларга қўймоқда. ³⁵У менинг қўлларимни жангга ўргатмоқда ва менинг билагим мис камонни синдиради.³⁶Сен менга Ўз нажотингнинг қалқонини бермоқдасан ва Сенинг шафқатинг мени юксалтирмоқда. ³⁷Сен менинг қадамларимни кенгайтирмоқдасан ва менинг оёқларим тебранмайди.³⁸Мен душманларимни таъқиб қиламан, уларга етиб оламан ва уларни қирмагунимча ортга қайтмайман. ³⁹Уларни қириб ташлайман ва уларни шикастлайман, улар ўринларидан тура олмайдилар ва оёқларим остига қуламоқдалар.⁴⁰Сен менинг белимни уруш учун куч билан боғламоқдасан ва менга қарши кўтарилаётганларни менинг қаршимда қулатмоқдасан. ⁴¹Сен душманларимнинг бўйнини менга топширмоқдасан ва мендан нафратланувчиларни мен қириб ташламоқдаман.⁴²Улар фарёд урадилар, лекин қутқарувчи йўқ – Раббийни чақирадилар, лекин У уларга жавоб бермайди. ⁴³Мен уларни ер чанги каби тарқатиб юбормоқдаман, кўча балчиғи каби босиб, уларни топтамоқдаман.⁴⁴Сен халқимнинг исёнидан мени халос қилдинг. Мен мажусийларга бош бўлишим учун Сен мени асрадинг, мен билмаган халқ менга хизмат қилмоқда. ⁴⁵Бегона халқ менга хушомадгўйлик қилмоқда. Менинг овозимни эшитибоқ менга бўйсунмоқдалар. ⁴⁶Бегона халқ бўздек оқариб, ўз истеҳкомларида титрамоқда.⁴⁷Раббий тирикдир! Менинг Қоям муборакдир! Нажотимнинг Худоси улуғлансин! ⁴⁸Эй, мен учун қасос оладиган, менга халқларни бўйсундирадиган ⁴⁹ва мени душманларимдан халос қиладиган Худо! Менга қарши кўтарилувчиларнинг устидан Сен мени юксалтирдинг. Сен мени золим одамдан қутқардинг.⁵⁰Шунинг учун, ё, Раббий, мажусийлар орасида Сени шарафлайман ва Сенинг номингга куйлайман. ⁵¹Шоҳни улуғворона қутқарувчи ва Ўз мойлангани Довудга ҳамда унинг авлодига абадулабад шафқат кўрсатувчи Худодир!

Chapter 23

¹Мана булар ― Довуднинг охирги сўзларидир. Йишай ўғли Довуднинг сўзлари, баланд кўтарилган, Ёқубнинг Худосининг мойлангани ва Исроилнинг хушовоз саночиси бўлган кишининг сўзларидир: ²“Раббийнинг Руҳи мен орқали сўзламоқда ва Унинг сўзи менинг тилимдадир.³Исроилнинг Худоси айтди, Исроилнинг қояси мен ҳақимда гапирди: Одамлар устидан ҳукмронлик қилаётган одам Худодан қўрқиш билан ҳукмронлик қилса, адолатли бўлади. ⁴Тонг отиш чоғида, мусаффо осмонда қуёш чиқиш вақтида, қуёшнинг ёмғирдан кейинги порлашидан ердан ўт ўсиб чиққани каби ―⁵менинг уйим Худода шундай эмасми? Чунки У мен билан мустаҳкам, ўзгармас ва абадий аҳд тузди. Менинг бор нажотимни ва менинг барча истагимни худди шундай У ўстирмайдими?⁶Бетавфиқлар эса қўл билан олинмайдиган, ⁷лекин ким унга тегмоқчи бўлса, темир ёки найзанинг дастаси билан қуролланиб ташлаб юборадиган тикан каби бўладилар ва уларни жойида оловда куйдирадилар”.⁸Мана булар ― Довуднинг жасур кишиларининг исмлари: уч нафар бошлиқнинг бошлиғи тахмонлик Ишбошет. У ўз найзасини саккиз юз кишига қарши кўтарди ва уларни бир вақтнинг ўзида ўлдирди.⁹Ундан кейингиси ахохлик Додонинг ўғли Элеазар бўлиб, улар жангга йиғилган пелиштликларни мазах қилиб чақирганларида, Довуд билан бирга бўлган уч нафар жасурнинг бири эди. ¹⁰Исроилнинг эркаклари қочиб кетганларида, у туриб, қўли чарчагунича ва қиличга ёпишиб қолгунича пелиштликларни ўлдирди. Шунда Раббий ўша куни буюк ғалаба тақдим этди ва халқ фақатгина жасадларни териб олиш учун ортига қайтиб келди.¹¹Ундан кейин герарлик Аге ўғли Шаммаҳ эди. Пелиштликлар ясмиқ дони экилган далада саф тортганларида ва халқ пелиштликлардан қочиб кетганида, ¹²у дала ўртасида туриб, уни асраб қолди ва пелиштликларни яксон қилди. Ўшанда Раббий буюк ғалаба тақдим этди.¹³Ўттиз нафар бошлиқнинг боши бўлмиш шу уч нафар жасур бориб, ўрим-йиғим вақтида Довуднинг олдига Адуллам ғорига кирдилар. Ўша пайтда пелиштликларнинг қўшинлари Рафаликлар водийсида қароргоҳ қуриб, ўрнашган эдилар. ¹⁴Довуд ўша вақтда мустаҳкамланган жойда эди. Пелиштликлар тўдаси эса Бейт-Леҳемда эди.¹⁵Довуд ўртаниб: “Эҳ, қани эди, кимдир мени Бейт-Леҳем дарвозаси олдидаги қудуқнинг сувидан ичирса эди!”- деди. ¹⁶Шунда бу уч нафар жасур пелиштликларнинг қароргоҳини ёриб ўтиб, Бейт-Леҳем дарвозаси олдидаги қудуқдан сув тортиб олдилар ва Довудга олиб келдилар. Лекин у ичишни истамади ва Раббийнинг шарафи учун тўкди. ¹⁷У деди: “Мен бундай қилишимдан Раббий мени асрасин! Бу ўз ҳаётларини хавфга қўйиб борган одамларнинг қони эмасми?” Шунинг учун уни ичишни истамади. Мана, бу уч нафар жасур киши нималар қилди!¹⁸Зеруйаҳнинг ўғли, Йўабнинг укаси Абишай кейинги уч нафар жасурнинг бошлиғи эди. У ўзининг найзаси билан уч юз нафар кишини ўлдирди ва уч нафар жасурнинг орасида шарафда эди. ¹⁹У уч нафар жасурнинг ичида энг таниқлиси ва уларнинг бошлиғи эди, лекин биринчи уч нафар жасурнинг ҳисобига кирмас эди.²⁰Кейингиси кабзеиллик Йеҳойаданинг ўғли Бенайаҳ жасур киши бўлиб, улкан ишлар қилган эди. У мўаблик Ариэлнинг икки нафар ўғлини ўлдирди, қор пайтида эса пастга тушиб, ўрадаги шерни ўлдирди. ²¹У бир мисрлик, салобатли одамни ҳам ўлдирди. Мисрликнинг қўлида найза бор эди. У эса унинг олдига таёқ билан бориб, мисрликнинг қўлидан найзасини тортиб олди ва уни ўз найзаси билан ўлдирди.²²Мана, Йеҳойаданинг ўғли Бенайаҳ нималар қилди ва у уч нафар жасур орасида шарафли эди. ²³У ўттиз нафар жасурдан ҳурматлиси, лекин биринчи уч нафар жасурнинг ҳисобига кирмас эди. Уни Довуд ўз қўриқчиларининг бошлиғи қилиб қўйди.²⁴Йўабнинг укаси Асаҳел ўттиз нафар жасурнинг бири эди. Кейин қуйидаги кишилар эдилар: бейт-леҳемлик Додо ўғли Элҳанан, ²⁵ҳародлик Шаммаҳ, ҳародлик Элика, ²⁶пелонлик Ҳелез, текойлик Иккеш ўғли Ираҳ, ²⁷анатотлик Абиэзер, хушатлик Мебуннай, ²⁸ахохлик Тсалмуно, нетофатлик Махарай,²⁹нетофатлик Баанаҳ ўғли Ҳелеб, Бенямин ўғилларига тегишли бўлган Гибеаҳдаги Рибай ўғли Иттай, ³⁰пиратонлик Бенайаҳ, Нахле-Гаҳашдаги Ҳиддай, ³¹арбатлик Аби-Албон, барҳумлик Азмавет, ³²шаалбонлик Элийаҳба, Йашен ўғилларидан Йўнатан,³³герарлик Шаммаҳ, герарлик Шарар ўғли Аҳиам, ³⁴Маақаҳнинг ўғли Аҳашбайнинг ўғли Элифелет, гилоҳлик Ахитофелнинг ўғли Элиам, ³⁵кармеллик Ҳезро, арбилик Паарай, ³⁶зўбаҳлик Натаннинг ўғли Игал, Гад қабиласидан Бани,³⁷аммўнлик Зелек, Зеруйаҳ ўғли Йўабнинг қуролташувчиси бейеротлик Нахарай, ³⁸йитрилик Ираҳ, йитрилик Гареб, ³⁹хетлик Урийаҳ. Жами бўлиб жасур кишилар ўттиз етти нафар эди.

Chapter 24

¹Раббийнинг ғазаби яна исроилликларга қарши алангаланди ва ўша руҳ Довудни: “Боргин, Исроил ва Яҳудони ҳисоблаб чиққин”, деб айтишга қўзғалтирди. ²Подшоҳ ёнида бўлган лашкарбоши Йўабга: “Дандан Беир-Шебагача бутун Исроил қабилалари бўйлаб боргин ва мен халқнинг сонини билишим учун халқни санаб чиққин”,- деди.³Йўаб подшоҳга: “Раббий Худойингиз халқингизни қанча бўлса, шунча ва бундан яна юз баробар кўпайтирсин, менинг ҳукмдорим подшоҳнинг кўзлари буни кўрсин. Лекин нима учун менинг ҳукмдорим подшоҳ буни истамоқда?”- деди. ⁴Бироқ подшоҳнинг Йўаб ва лашкарбошиларга айтган сўзи устун келди. Йўаб ва лашкарбошилар подшоҳнинг олдидан чиқиб, Исроил халқини санаш учун кетдилар.⁵Улар Йорданни кечиб ўтдилар ва Йазер томондаги Гад водийси ўртасидаги Ароэрда, шаҳарнинг ўнг томонида тўхтадилар. ⁶Сўнгра улар Гилъадга ва Таҳтим-Ходши ерига келдилар; кейин Дан-Йаанга келиб, Сидўнни айланиб ўтдилар ⁷ҳамда Тир қўрғонига, ҳивликлар ва канъанликларнинг барча шаҳарларига келдилар. Сўнг Яҳудиянинг жанубий томонига Беир-Шебага чиқдилар.⁸Шундай қилиб, улар бутун ерни айланиб чиқдилар ва тўққиз ой йигирма кундан кейин Йерусалимга келдилар. ⁹Йўаб подшоҳга халқнинг сони ёзилган рўйхатни узатди. Исроилликлардан жангга лаёқатли, кучли эркаклар сони саккиз юз минг киши, яҳудийлардан эса беш юз минг киши эди.¹⁰Довуд халқни санаб чиққанидан сўнг унинг юраги санчди. Шунда Довуд Раббийга: “Мен бундай иш қилиб, оғир гуноҳ қилдим. Эндиликда, ё, Раббий, Сендан ўтиниб сўрайман, Ўз қулингнинг гуноҳини кечир, чунки мен ўйламай иш қилдим”,- деди.¹¹Довуд эртаси куни эрталаб турганида, Довуднинг башоратчиси пайғамбар Гадга Раббийнинг сўзи келди: ¹²“Бориб, Довудга айтгин: Раббий шундай дейди: Мен сенга учта жазо таклиф этаман. Улардан бирини ўзинг учун танла ва Мен уни сенда амалга ошираман”.¹³Шунда Гад Довуднинг олдига келди ва унга эълон қилиб деди: “Ўзинг учун танла: Сенинг мамлакатингда етти йил очарчилик бўлсинми, ёки сен ўз душманларингдан уч ой қочиб, улар эса сени таъқиб қилсинми, ёки сенинг мамлакатингда уч кун давомида ўлат яраси бўлсинми? Энди ўйлагин ва қарор қилгин: мени Юборганга мен нима дейин?” ¹⁴Довуд Гадга: “Менинг аҳволим жуда оғир. Майли, мен Раббийнинг қўлига тушай, чунки Унинг шафқати буюкдир, фақатгина инсоннинг қўлига тушмайин”,- деди.¹⁵Раббий исроилликларга тонгдан белгиланган вақтгача ўлат ярасини юборди ва Дандан Беир-Шебагача халқдан етмиш минг киши ҳалок бўлди. ¹⁶Йерусалимни барбод қилиш учун фаришта ўз қўлини чўзди, бироқ Раббий кулфатдан ачинди ва халқни қирғин қилган фариштага: “Бас, энди қўлингни тушир”,- деди. Раббийнинг фариштаси бу вақтда ябуслик Орнаннинг хирмони ёнида эди.¹⁷Довуд халқни қирғин қилаётган фариштани кўрганида, Раббийга: “Мана, мен гуноҳ қилдим, мен қонунбузарлик қилдим, бу қўйлар эса нима қилди? Сенинг қўлинг менга ва менинг отамнинг хонадонига қарши ўгирилсин”,- деди.¹⁸Ўша куни Гад Довуднинг олдига келиб: “Бориб, ябуслик Орнаннинг хирмон омборхонасида қурбонгоҳ қуринг”,- деди. ¹⁹Довуд Раббий буюрганидек, Гаднинг сўзи бўйича кетди. ²⁰Орнан қараб, унинг олдига келаётган подшоҳни ва унинг хизматкорларини кўрди. Шунда Орнан чиқиб, подшоҳга юзи билан ергача эгилиб таъзим қилди.²¹Орнан: ”Менинг ҳукмдорим подшоҳ ўз қулининг олдига нима сабабдан келди?”- деди. Довуд: ”Халқнинг қирғин қилиниши тўхташи учун Раббийга қурбонгоҳ қуриш учун сендан хирмон омборхонасини сотиб олишга келдим”,- деди. ²²Орнан Довудга: ”Майли, менинг ҳукмдорим подшоҳ буни олсин ва унга нима маъқул бўлса, шуни қурбон келтирсин. Мана, тамоман ёндириш қурбонлиги учун ҳўкизлар ва ўтин учун ҳўкизларнинг аравалари ҳамда анжомлари. ²³Эй, подшоҳим, буларнинг барчасини Орнан подшоҳимга топширади”,- деди. Орнан яна подшоҳга: ”Сизнинг Раббий Худойингиз, сизга шафқатли бўлсин”,- деди.²⁴Лекин подшоҳ Орнанга: ”Йўқ, мен сенга булар қанча турса, шунча тўлайман ва мен Раббий Худойимга текинга олинган қурбонликлар келтирмайман”,- деди. Довуд хирмон омборхонаси ва ҳўкизларни эллик шеқел кумушга сотиб олди. ²⁵Довуд ўша жойда Раббийга қурбонгоҳ қурди ва тамоман ёндириш қурбонликларини ҳамда тинчлик қурбонликларини келтирди. Шунда Раббий мамлакатга шафқат қилди ва исроилликларнинг қирғин қилиниши тўхтади.

1 Kings

Chapter 1

¹Подшоҳ Довуд қариб, кекса ёшга кирганида, уни кийимлар билан ўрар эдилар, лекин у исина олмас эди. ²Шунда унинг хизматкорлари: “Бизнинг ҳукмдоримиз подшоҳ учун ёш қизни изласинлар, токи у подшоҳ олдида турсин, унинг кетидан юрсин ва у билан бирга ётсин, шунда бизнинг ҳукмдоримиз подшоҳ исинади”,- дедилар.³Шундай қилиб, Исроилнинг бутун ҳудуди бўйлаб чиройли қизни излаб, шунамлик Абишагани топдилар ва уни подшоҳнинг олдига олиб келдилар. ⁴Қиз жуда чиройли эди. У подшоҳнинг кетидан юрар ва унга хизмат қилар эди, лекин подшоҳ унга тегмади.⁵Ҳаггифнинг ўғли Адонийаҳ мағрурланиб: “Мен подшоҳ бўламан”,- дер эди. У ўзига от-аравалар, отлиқлар ва тез чопар элликта кишини олди. ⁶Унинг отаси ҳеч қачон уни: “Нима учун сен бундай қиляпсан?”- деган савол билан хижолат қилмас эди. У жуда кўркам киши бўлиб, Абишаломдан кейин туғилган эди.⁷У Зеруйаҳнинг ўғли Йўаб ва руҳоний Абиатар билан маслаҳатлашар эди, улар эса Адонийаҳга ёрдам берар эдилар. ⁸Лекин руҳоний Садок ва Йеҳойаданинг ўғли Бенайаҳ, пайғамбар Натан, Шимей, Рей ва Довуднинг жасур одамлари Адонийаҳ томонда эмас эдилар.⁹Адонийаҳ Эн-Рогел булоғи ёнидаги Зохелет тоши олдида қўй, ҳўкиз ва буқаларни сўйди. Шундай қилиб, у подшоҳнинг ўғиллари, яъни ўзининг барча укаларини ва подшоҳ олдида хизмат қиладиган барча яҳудийларни таклиф қилди. ¹⁰Лекин у пайғамбар Натанни, Бенайаҳни, ўша жасур одамларни, ўз укаси Сулаймонни таклиф қилмади.¹¹Шунда Натан Сулаймоннинг онаси Батшебага деди: “Ҳаггифнинг ўғли Адонийаҳ подшоҳ бўлганини эшитдингми? Бизнинг ҳукмдоримиз Довуд эса бундан бехабар. ¹²Мана, энди мен сенга бундай маслаҳат бераман: Ўз жонингни ва ўз ўғлинг Сулаймоннинг жонини қутқаргин.¹³Бор, подшоҳнинг олдига кир ва унга бундай дегин: Менинг ҳукмдорим подшоҳ, сиз ўз қулингизга қасам ичиб: Сенинг ўғлинг Сулаймон подшоҳ бўлади ва у менинг тахтимда ўтиради, демаганмидингиз? Нима учун Адонийаҳ подшоҳ бўлди? ¹⁴Мана, сен ўша жойда подшоҳ билан суҳбатлашаётганингда, мен сенинг ортингдан кириб бораман ва сенинг сўзларингни қўллаб-қувватлайман”.¹⁵Батшеба подшоҳнинг олдига ётоқхонага борди. Подшоҳ жуда қари эди. Шунамлик Абишага подшоҳга хизмат қилар эди. ¹⁶Батшеба эгилиб, подшоҳга таъзим қилди. Подшоҳ унга: “Сенга нима керак?”- деди. ¹⁷У унга: “Менинг ҳукмдорим подшоҳ! Сиз ўз қулингизга Раббий Худойингиз номи билан: Сенинг ўғлинг Сулаймон мендан кейин подшоҳлик қилади ва у менинг тахтимда ўтиради, деб қасам ичган эдингиз.¹⁸Энди эса, мана, Адонийаҳ подшоҳ бўлди, сиз эса, менинг ҳукмдорим подшоҳ, бундан бехабарсиз. ¹⁹У кўплаб ҳўкиз, буқа ва қўйларни сўйиб, барча подшоҳ ўғилларини, руҳоний Абиатарни, лашкарбоши Йўабни таклиф қилди, қулингиз Сулаймонни эса таклиф қилмади.²⁰Лекин сиз менинг ҳукмдорим – подшоҳсиз, менинг ҳукмдорим подшоҳдан кейин унинг тахтига ким ўтиришини эълон қилишингиз учун барча исроилликларнинг нигоҳи сизга қаратилган. ²¹Акс ҳолда, менинг ҳукмдорим подшоҳ кўз юмиб, ўз оталарига қўшилганида, мен ва менинг ўғлим Сулаймон айбдор бўлиб қоламиз”.²²У подшоҳ билан суҳбатлашаётганида, пайғамбар Натан ҳам келди. ²³Подшоҳга сўзлаб: “Мана, пайғамбар Натан келди”,- дейишди. У подшоҳнинг олдига кирди ва юз тубан таъзим қилди.²⁴Сўнг Натан деди: “Менинг ҳукмдорим подшоҳ! Сиз: Мендан кейин Адонийаҳ подшоҳлик қилади ва менинг тахтимда ўтиради,- деб айтган эдингизми? ²⁵Зеро у эндиликда бориб, кўпгина ҳўкиз, буқа ва қўйларни сўйди. У шоҳнинг барча ўғилларини, лашкарбошиларни, руҳоний Абиатарни таклиф қилди. Мана, улар унинг олдида еб-ичиб: Яшасин подшоҳ Адонийаҳ!- демоқдалар.²⁶Сизнинг қулингиз мени, руҳоний Садокни, Йеҳойаданинг ўғли Бенайаҳни ва қулингиз Сулаймонни эса таклиф қилмади. ²⁷Бу менинг ҳукмдорим подшоҳнинг иродаси бўйича бўлган эмасми? Нима учун ўз қулингизга ҳукмдорим подшоҳдан кейин унинг тахтида ким ўтиришини маълум қилмадингиз?”²⁸Подшоҳ жавоб бериб: “Менинг олдимга Батшебани чақиринглар”,- деди. У кириб келиб, подшоҳнинг қаршисида турди. ²⁹Подшоҳ қасам ичиб, деди: “Менинг жонимни ҳар қандай кулфатдан халос қилган Раббий тирик! ³⁰Мен сенга Исроилнинг Раббий Худоси билан қасам ичиб: Сенинг ўғлинг Сулаймон мендан кейин ҳукмронлик қилади ва у менинг ўрнимга менинг тахтимда ўтиради, деганимдек, мен буни бугун амалга ошираман”. ³¹Батшеба юзи билан ергача эгилди ва подшоҳга таъзим қилиб: “Менинг ҳукмдорим подшоҳ Довуд абадий яшасин!”- деди.³²Подшоҳ Довуд: “Менинг олдимга руҳоний Садокни, пайғамбар Натанни ва Йеҳойаданинг ўғли Бенайаҳни чақиринглар”,- деди. Улар подшоҳнинг олдига кирдилар. ³³Подшоҳ уларга деди: “Ўзларингиз билан бирга ҳукмдорингизнинг хизматкорларини олинглар ва менинг ўғлим Сулаймонни менинг хачиримга ўтқизиб, Гиҳўнга олиб боринглар. ³⁴Ўша ерда уни руҳоний Садок ва пайғамбар Натан Исроил устидан подшоҳликка мойласин. Сўнг бурғу чалиб: Яшасин подшоҳ Сулаймон!- деб эълон қилинглар.³⁵Кейин эса уни қайтариб олиб келинглар ва у келиб, менинг тахтимда ўтиради. У менинг ўрнимга ҳукмронлик қилади. У Исроил ва Яҳудонинг бошлиғи бўлиши учун мен уни тайинлаганман”. ³⁶Йеҳойаданинг ўғли Бенайаҳ подшоҳга жавоб бериб деди: “Омин, менинг ҳукмдорим подшоҳнинг Раббий Худоси шундай десин! ³⁷Раббий Худо менинг ҳукмдорим подшоҳ билан бирга бўлганидай, худди шундай У Сулаймон билан ҳам бирга бўлсин! Раббий унинг тахтини менинг ҳукмдорим подшоҳ Довуднинг тахтидан ҳам буюкроқ қилсин!”³⁸Шундай қилиб, руҳоний Садок, пайғамбар Натан, Йеҳойаданинг ўғли Бенайаҳ, қерайтиликлар ҳамда пелетликлар бориб, подшоҳ Довуднинг хачири устига Сулаймонни ўтқиздилар ва уни Гиҳўнга олиб бордилар. ³⁹Руҳоний Садок муқаддас Чодирдан мой солинган бурғуни олиб, Сулаймонни мойлади. Сўнг бурғу чалдилар ва бутун халқ: “Яшасин подшоҳ Сулаймон!”- деб ҳайқирди. ⁴⁰Бутун халқ Сулаймоннинг ортидан чиқиб келди, халқ най чалар ва шу қадар қувонар эдики, уларнинг қичқириқларидан ер ёрилиб кетар эди.⁴¹Адонийаҳ ва у таклиф қилганларнинг барчаси овқат ейишни тўхтатганларида, буни эшитдилар. Йўаб эса, бурғуларнинг овозини эшитиб: “Шаҳарни тўлқинлантираётган бу шовқин нима сабабдан?”- деди. ⁴²У ҳали гапираётганида, руҳоний Абиатарнинг ўғли Йўнатан келди. Шунда Адонийаҳ: “Кир, сен тўғри одамсан ва яхши хабар олиб келасан”,- деди.⁴³Йўнатан Адонийаҳга жавоб бериб деди: “Бизнинг ҳукмдоримиз подшоҳ Довуд Сулаймонни подшоҳ қилди. ⁴⁴Подшоҳ у билан бирга руҳоний Садокни, пайғамбар Натанни, Йеҳойаданинг ўғли Бенайаҳни, қерайтиликлар ҳамда пелетликларни юборди. Улар уни подшоҳнинг хачирига ўтқиздилар. ⁴⁵Уни руҳоний Садок ва пайғамбар Натан Гиҳўнда подшоҳликка мойладилар. Улар у ердан хурсандчилик билан йўлга тушдилар, шунинг учун шаҳар ҳаракатга келди. Сизлар эшитаётган шовқиннинг сабаби мана шу.⁴⁶Сулаймон аллақачон шоҳ тахтига ўтирган эди. ⁴⁷Бундан ташқари, бизнинг ҳукмдоримиз подшоҳ Довудни табриклаш учун подшоҳнинг хизматкорлари келиб: Сизнинг Худойингиз Сулаймоннинг исмини сизнинг исмингиздан ҳам улуғроқ қилсин, шунингдек, унинг тахтини сизнинг тахтингиздан ҳам буюкроқ қилсин!- дедилар. Подшоҳ ўз тўшагида таъзим қилди ⁴⁸ва подшоҳ: Раббий Исроилнинг Худоси муборакдир. У бугун менинг тахтимда ўтирадиганни берди ва буни менинг кўзларим кўрмоқда!- деди”.⁴⁹Шунда Адонийаҳнинг олдидаги таклиф қилинганларнинг барчаси қўрқиб, ўринларидан турди ва ҳар бири ўзининг йўлидан кетди. ⁵⁰Адонийаҳ эса Сулаймондан қўрқиб, ўрнидан турди ва бориб, қурбонгоҳнинг шохидан маҳкам ушлаб олди. ⁵¹Сулаймонга хабар бериб: “Мана, Адонийаҳ подшоҳ Сулаймондан қўрқмоқда. Мана, у қурбонгоҳнинг шохидан маҳкам тутиб: Менга подшоҳ Сулаймон, ўз қулини қилич билан ўлдирмаслиги ҳақида қасам ичсин!- демоқда”,- дедилар.⁵²Сулаймон: “Агар у ростгўй одам бўлса, унинг бошидан ерга битта сочи ҳам тушмайди. Агарда унда ёвузлик топилса, унда ўлади”,- деди. ⁵³Подшоҳ Сулаймон одам юборди ва уни қурбонгоҳ олдидан олиб келдилар. У келиб, подшоҳ Сулаймонга таъзим қилди. Сулаймон унга: “Ўз уйингга бор”,- деди.

Chapter 2

¹Довуднинг ўлиш вақти етиб келди ва у ўз ўғли Сулаймонга васият қилиб, деди: ²“Мана, мен бутун ернинг йўлига тушиб кетмоқдаман, сен эса кучли ва жасур бўлгин. ³Мусонинг қонунида ёзилганидай, ўз Раббий Худойингнинг йўлларидан юриб, Унинг низомларига, Унинг амрларига, Унинг қарорлару фармонларига риоя қилиб, Раббий Худойингнинг аҳдини сақлагин, токи нимаики қилсанг, ҳамма ишда ва қаерга ўгирилсанг, ўша жойда доно бўлгин, ⁴токи Раббий мен ҳақимда: Агар сенинг ўғилларинг бор юрагидан ва бор қалби билан Менинг қаршимда ҳақиқатда юриш учун ўз йўлларини назорат қилишса, шунда сенинг наслингдан Исроилнинг тахтида ўтирадиган киши тўхтамайди, деб айтган Ўз сўзини амалга оширсин.⁵Яна: Сен Зеруйаҳнинг ўғли Йўаб менга нима қилганини, Исроил қўшинининг икки нафар лашкарбошиси Нернинг ўғли Абинер ва Йетернинг ўғли Амасага нима қилганини биласан. У уларни ўлдириб, ўз белидаги белбоғни ва оёқларидаги пойафзални қонга белаб, тинчлик вақтида уруш қонини тўкди. ⁶Ўз донолигинг бўйича ҳаракат қил, токи унинг оқарган сочини қабрга тинчлик билан қўйиб юбормагин.⁷Гилъадлик Барзиллайнинг ўғилларига эса шафқат кўрсат, токи улар сенинг дастурхонингдан овқатланувчилар орасида бўлсинлар, чунки мен сенинг аканг Абишаломдан қочганимда, улар менинг олдимга келган эдилар.⁸Мана, яна сенда Баҳуримдан беняминлик Геранинг ўғли Шимей ҳам бор. Мен Маханайимга кетаётганимда, у мени қаттиқ лаънат билан лаънатлади. Лекин у менга Йордан бўйида пешвоз чиқди ва мен унга: Мен сени қилич билан ўлдирмайман,- деб Раббий номи билан қасам ичдим. ⁹Сен эса уни жазосиз қолдирма, чунки сен доно кишисан ва унинг оқарган сочини қабрга қон билан тушириш учун уни нима қилишни биласан”.¹⁰Сўнг Довуд кўз юмиб, оталарига қўшилди ва Довуд шаҳрида дафн этилди. ¹¹Довуднинг Исроил устидан ҳукмронлигининг вақти қирқ йил эди: у Хебронда етти йил ва Йерусалимда ўттиз уч йил ҳукмронлик қилди. ¹²Сўнг Сулаймон ўз отаси Довуднинг тахтида ўтирди ва унинг ҳукмронлиги жуда мустаҳкам эди.¹³Ҳагифнинг ўғли Адонийаҳ Сулаймоннинг онаси Батшебанинг олдига келди. Батшеба: “Тинчлик билан келдингми?”- деди. У: “Тинчлик билан,- деб жавоб берди,- ¹⁴Сизга гапим бор”. Батшеба: “Гапир”,- деди. ¹⁵Шунда у деди: “Сиз биласиз, подшоҳлик менга тегишли эди. Бутун Исроил бўлажак подшоҳ сифатида менга ўз нигоҳларини қаратар эди. Лекин подшоҳлик мендан йироқлашиб, укамга тегишли бўлди, чунки бу унга Раббийдан эди.¹⁶Энди эса фақат бир нарса сўрайман, мени рад қилманг”. У эса унга: “Сўрагин”,- деди. ¹⁷У: “Сиздан илтимос қиламан, подшоҳ Сулаймон билан гаплашинг, чунки у сизни рад қилмайди, токи у менга шунамлик Абишагани хотинликка берсин”,- деди. ¹⁸Батшеба: “Яхши, сен ҳақингда подшоҳга гапириб кўраман”,- деди.¹⁹Шунда Батшеба Адонийаҳ ҳақида гапириш учун подшоҳ Сулаймоннинг олдига кирди. Подшоҳ унинг қаршисида туриб, унга таъзим қилди ва ўз тахтига ўтирди. Подшоҳнинг онаси учун ҳам тахт ўрнатдилар ва у унинг ўнг қўли томонда ўтирди. ²⁰Сўнгра Батшеба: “Менинг сенга кичик илтимосим бор, мени рад этма”,- деди. Подшоҳ унга: “Онам менинг, сўранг, мен сизни рад этмайман”,- деди. ²¹Шунда у: “Ўз аканг Адонийаҳга шунамлик Абишагани хотинликка бер”,- деди.²²Подшоҳ Сулаймон онасига жавоб бериб: “Нима учун сиз Адонийаҳга шунамлик Абишагни сўрамоқдасиз? Унга подшоҳликни ҳам сўранг, чунки у менинг катта акам ва руҳоний Абиатар, Зеруйаҳнинг ўғли Йўаб унга дўст”,- деди. ²³Сўнг подшоҳ Сулаймон Раббий номи билан қасам ичиб, деди: “Агар Адонийаҳ бу сўзни ўзининг жонига қасд қилиб гапирмаган бўлса, Худо менга буни ва буни қилсин, бундан ҳам ортиғини қилсин.²⁴Энди мени мустаҳкамлаган, менинг отам Довуднинг тахтига мени ўтқизган ва Ўзи айтганидек, менинг хонадонимни барпо қилган Раббий тирик, энди Адонийаҳ ўлиши керак!” ²⁵Шунда подшоҳ Сулаймон Йеҳойаданинг ўғли Бенайаҳни юборди, у эса Адонийаҳни яралади ва у ўлди.²⁶Руҳоний Абиатарга эса подшоҳ: “Ўз далангга, Анатотга йўл ол! Сен ўлимга лойиқсан, бироқ мен сени ҳозир ўлдирмайман, чунки сен менинг отам Довуд қаршисида Раббий Худонинг Киботини кўтариб юрган ва отам нимага бардош берган бўлса, барчасига бардош берган эдинг”,- деди. ²⁷Сулаймон Абиатарни Раббийнинг руҳонийлигидан четлаштирди ва Раббийнинг Шилўҳдаги Элий хонадони ҳақида айтган сўзи амалга ошди.²⁸Бу ҳақидаги хабар Йўабга етиб келди. Йўаб Абишалом томонда бўлган бўлмаса ҳам, Адонийаҳ томонга ўтган эди. Шунинг учун Йўаб Раббийнинг Чодирига қочиб кетди ва қурбонгоҳнинг шохларини маҳкам ушлаб олди. ²⁹Подшоҳ Сулаймонга Йўаб Раббийнинг Чодирига қочиб кетганини ва у қурбонгоҳ олдида эканини айтдилар. Сулаймон Йеҳойаданинг ўғли Бенайаҳни: “Бориб, уни ўлдир”,- деб юборди.³⁰Шунда Бенайаҳ Раббийнинг Чодирига келиб, Йўабга: “Подшоҳ шундай демоқда: Чиқ!”- деди. У: “Йўқ, мен шу ерда ўлмоқчиман”,- деди. Бенайаҳ бу гапни яна подшоҳга етказиб: “Йўаб шундай демоқда ва менга шундай жавоб берди”,- деди. ³¹Подшоҳ унга деди: “У айтганидек қилгин, уни ўлдир ва уни кўмгин. Йўаб тўккан бегуноҳ қоннинг айбини мендан ва отамнинг хонадонидан олгин.³²У икки нафар ўзидан кўра ҳақроқ ва яхшироқ бўлган кишиларни ўлдиргани учун Раббий унинг қонини унинг бошига солсин. У отам Довудга билдирмасдан, Исроилнинг лашкарбошиси Нер ўғли Абинерни ва Яҳудиянинг лашкарбошиси Йетер ўғли Амасани қилич билан ўлдирган. ³³Уларнинг қони абадий Йўаб ва унинг авлодининг бошига тушсин, аммо Довудга, унинг авлодига, унинг хонадонига, унинг тахтига Раббийдан абадий тинчлик бўлсин!”³⁴Йеҳойаданинг ўғли Бенайаҳ бориб, Йўабни яралаб ўлдирди. У саҳрода, ўз уйида дафн этилди. ³⁵Сулаймон Йеҳойаданинг ўғли Бенайаҳни унинг ўрнига лашкарбоши қилиб қўйди, руҳоний Садокни эса, у Абиатарнинг ўрнига қўйди.³⁶Подшоҳ одам юбориб, Шимейни чақиртирди ва унга деди: “Исроилда ўзингга уй қуриб, шу ерда яша ва бу ердан ҳеч қаерга чиқма. ³⁷Шуни билгинки, сен шаҳардан чиқиб, Кедрон анҳоридан ўтган куниёқ ўласан ва сенинг қонинг ўз бошингда бўлади”. ³⁸Шимей подшоҳга: “Маъқул, менинг ҳукмдорим подшоҳ қандай буюрса, қулингиз худди шундай қилади”,- деди. Шундай қилиб, Шимей Йерусалимда узоқ вақт яшади.³⁹Лекин уч йилдан сўнг, Шимейнинг икки нафар қули Гат подшоҳи Маақаҳ ўғли Ақишнинг олдига қочиб кетдилар. Шимейга: “Мана, сенинг қулларинг Гатда”,- деб хабар беришди. ⁴⁰Шимей туриб, эшагини эгарлади ва ўз қулларини излашга Гатга, Ақишнинг олдига йўл олди. Шимей бориб, Гатдан ўз қулларини қайтариб олиб келди.⁴¹Сулаймонга Шимей Йерусалимдан Гатга борганини ва қайтиб келганини етказдилар. ⁴²Шунда подшоҳ одамларни юбориб, Шимейни чақиртирди ва унга деди: “Мен сенга Раббий номи билан қасам ичтириб, сени: Билгин, сен шаҳардан чиқиб, бирон жойга борган куниёқ ўласан, деб огоҳлантирган эмасмидим? Сен эса: Мен эшитган бу сўз менга маъқул, деб жавоб берган эмасмидинг?⁴³Нима учун сен Раббий қаршисидаги қасамга ва мен сенга буюрган амрга амал қилмадинг?” ⁴⁴Подшоҳ Шимейга яна: “Сен биласан ва менинг отам Довудга қилган барча ёвузликларингни сенинг юрагинг билади. Шунинг учун Раббий сенинг ёвузликларингни ўзингнинг бошингга солсин!⁴⁵Сулаймон эса баракалансин ва Довуднинг тахти Раббийнинг қаршисида тебранмас бўлсин!” ⁴⁶Сўнг подшоҳ Йеҳойаданинг ўғли Бенайаҳга буюрди ва у бориб, Шимейни яралади, у эса ўлди. Шоҳлик эса Сулаймоннинг қўлида мустаҳкамланди.

Chapter 3

¹Сулаймон Миср подшоҳи фиръавни билан қариндош бўлди, у фиръавннинг қизини хотинликка олди. Сулаймон ўзининг уйини, Раббийнинг уйини ва Йерусалимнинг атрофидаги деворларни қуриб битирмагунича, ўз хотинини Довуднинг шаҳрига жойлаштирди. ²Халқ ҳануз тепаликларда қурбонликлар келтирар эди, чунки ўша кунларгача Раббийнинг номига уй қурилмаган эди. ³Сулаймон отаси Довуднинг низомлари бўйича юриб Раббийни севди, лекин у ҳам тепаликларда қурбонликлар келтирар ва тутатқи тутатар эди.⁴Подшоҳ қурбонлик келтириш учун Гибъўнга борди, чунки у ерда бош қурбонгоҳ бор эди. Сулаймон ўша қурбонгоҳда мингта тамоман ёндириш қурбонлиги келтирди. ⁵Гибъўнда Раббий Сулаймонга тунда тушида намоён бўлди ва Худо: “Сўра, сенга нима берай?”- деди.⁶Сулаймон шундай деди: “Ўз қулинг Довуд, менинг отам Сенинг қаршингда ҳақиқатда, ҳақликда ва Сенинг қаршингда софдиллик билан юргани учун Сен унга буюк шафқат кўрсатдинг. Шунингдек, Сен унга бу буюк шафқатни асраб қолиб, унинг тахтида ўтирадиган ўғилни унга ҳадя этдинг, бу эндиликда амалга ошди.⁷Энди, менинг Раббий Худойим, Сен отам Довуднинг ўрнига Ўз қулингни шоҳ қилиб қўйдинг, лекин мен ёш боламан ва мен қандай чиқиб киришни билмайман. ⁸Сенинг қулинг – Сен танлаган халқнинг, сонининг кўплигидан ҳисоблаб ҳам бўлмайдиган, саноғига ҳам етиб бўлмайдиган халқнинг орасидадир. ⁹Сенинг халқингни ҳукм қилиш ва нима ёмон, нима яхши эканлигини фарқлай олиш учун Ўз қулингга доно юрак ато қилгин, чунки ким Сенинг бу кўп сонли халқингни бошқара олади?”¹⁰ Сулаймон шуни сўрагани Раббийга маъқул бўлди. ¹¹Худо унга деди: “Сен шуни сўраганинг, ўзингга узоқ умр, бойлик ва ўз душманларингни жонини сўрамаганинг, балки тўғри ҳукм чиқариш учун донолик сўраганинг учун ¹²мана, Мен сенинг сўзингни амалга ошираман: мана, Мен сенга шундай доно ва идрокли юрак бераманки, сендан олдин сенга ўхшагани бўлмаган ва сендан кейин сенга ўхшагани бўлмайди.¹³Яна Мен сенга сен сўрамаган нарсаларни: бойлик ва шуҳратни бераманки, сенинг барча кунларингда подшоҳлар орасида сенга ўхшаши бўлмайди. ¹⁴Агар сен отанг Довуд каби Менинг низомларимни, Менинг амрларимни сақлаб, Менинг йўлларимдан юрсанг, унда Мен сенинг умрингни ҳам узайтираман”.¹⁵Сулаймон уйғониб кетди ва, мана, бу туш эди. У Йерусалимга борди ва Раббийнинг Аҳд Киботи олдида туриб, тамоман ёндириш қурбонликлари ва тинчлик қурбонликлари келтириб, ўзининг барча хизматкорлари учун катта базм уюштирди.¹⁶Шунда подшоҳнинг олдига иккита зинокор аёл келиб, унинг қаршисида турди. ¹⁷Аёллардан бири деди: “Оҳ, менинг ҳукмдорим! Мен ва бу аёл битта уйда яшаймиз. Мен шу уйда унинг олдида бола туғдим.¹⁸Мен туққанимдан уч кундан кейин, бу аёл ҳам туғди. Биз уйда бирга эдик ва уйда биз билан бирга ҳеч қандай бошқа одам йўқ эди, уйда фақат иккимиз эдик. ¹⁹Тунда бу аёлнинг боласи ўлди, чунки у уни босиб олган эди. ²⁰Шунда у тунда туриб, мен, сизнинг қулингиз ухлаб ётганида, менинг боламни ёнимдан олди ва уни ўзининг кўксига қўйди. Ўзининг ўлик боласини эса менинг кўксимга қўйди.²¹Мен эрталаб ўғлимни овқатлантириш учун турдим ва мана, у ўлган эди. Мен унга эрталаб диққат билан қараганимда эса, у мен туққан менинг ўғлим эмас эди”. ²²Бошқа аёл: “Йўқ, менинг ўғлим тирик, сенинг ўғлинг эса ўлган”,- деди. Биринчиси эса: “Йўқ, сенинг ўғлинг ўлган, меники эса тирик!”- деди. Улар шоҳнинг олдида шундай дейишар эди.²³Подшоҳ деди: “Буниси: Менинг ўғлим тирик, сенинг ўғлинг эса ўлган, демоқда. Униси эса: Йўқ, сенинг ўғлинг ўлган, менинг ўғлим эса тирик, демоқда”. ²⁴Шунда подшоҳ: “Менга қилич келтиринглар!”- деди. Подшоҳга қилич келтирдилар. ²⁵Подшоҳ: “Тирик болани иккига бўлинглар ва ярмини бирига, ярмини бошқасига беринглар!”- деди.²⁶Ўғли тирик бўлган аёл подшоҳга сўзлаб: “Оҳ, менинг ҳукмдорим, бу тирик болани унга беринг, уни ўлдирманг!”- деди, чунки у ўз ўғлига раҳми келганидан, бутун ичи ҳаяжонга тўлган эди. Бошқаси эса: “У сенга ҳам, менга ҳам бўлмасин, уни чопинглар!”- деди. ²⁷Подшоҳ жавоб бериб: “Бу тирик болани бу аёлга беринглар, уни ўлдирманглар. У унинг онасидир!”- деди. ²⁸Подшоҳ қандай ҳукм қилганини бутун Исроил эшитди ва улар подшоҳдан қўрқа бошладилар, чунки унда суд қилиш учун Худонинг донолиги борлигини кўрдилар.

Chapter 4

¹Подшоҳ Сулаймон бутун Исроил устидан подшоҳ эди. ²Мана булар – унинг қўл остидаги бошлиқлар эдилар: руҳоний Садокнинг ўғли Азарийаҳ, ³Шибанинг ўғиллари Элиҳореф ва Ахийаҳ котиблар, Аҳилуднинг ўғли Йеҳошафат тарихчи, ⁴Йеҳойаданинг ўғли Бенайаҳ лашкарбоши, Садок ва Абиатар эса руҳонийлар,⁵Натаннинг ўғли Азарийаҳ назоратчиларга бошлиқ, Натаннинг ўғли руҳоний Забут подшоҳнинг дўсти, ⁶Аҳишар подшоҳнинг хонадони устидан бошлиқ, Абданинг ўғли Адонирам эса солиқларнинг устидан бошлиқ.⁷Сулаймоннинг Исроил устидан ўн иккита назоратчиси бор эди. Улар подшоҳга ва унинг хонадонига озиқ-овқат етказиб турар эдилар. Ҳар бир назоратчи йилнинг бир ойида озиқ-овқат етказиб туриши керак эди. ⁸Мана уларнинг исмлари: Эфрайим тоғида Бен-Хур эди. ⁹Маказда, Шаалбимда, Бейт-Шемешда, Элон ва Бейт-Хананда Бен-Декар эди. ¹⁰Арубофда Бен-Ҳесед эди. У яна Сўкоҳ ва Ҳефер устида ҳам бўлган.¹¹Бутун Новоҳ-Дор ҳудуди устида Бен-Абинадаб эди. Сулаймонинг қизи Тават унинг хотини эди. ¹²Таанаҳ ва Мегиддода Аҳилуднинг ўғли Баанаҳ эди. У яна Йезреэл остидаги Заретан олдидаги Бейт-Шеандан то Абел-Мехолаҳгача, ҳатто Йокмеҳамдан наригача бутун юрт устида ҳам бўлган. ¹³Гилъаддаги Рамўтда Бен-Гебер эди. У яна Гилъаддаги Манашеҳ ўғли Йаирнинг шаҳарлари, шунингдек, Башандаги Аргоб вилояти, деворли ва мис дарвозали олтмишта катта шаҳар устида ҳам бўлган. ¹⁴Маханайимда Иддонинг ўғли Аҳинадаб эди.¹⁵Нафтали ерида Охимаас эди. У ўзига Сулаймоннинг қизи Босиматни хотинликка олган эди. ¹⁶Ашернинг ери ва Беалотда Хушайнинг ўғли Баана эди. ¹⁷Иссохор ерида Паруйахнинг ўғли Йеҳошафат эди.¹⁸Бенямин ерида Элаҳнинг ўғли Шимей. ¹⁹Гилъад ерида, яъни Амўрлик подшоҳи Сихоннинг ерида ва Башан подшоҳи Огнинг ерида Урийнинг ўғли Гебер эди. У Гилъадда назоратчи эди.²⁰Денгиз бўйидаги қум каби кўп сонли Яҳудо ҳамда Исроил еб-ичар ва шодланар эди. ²¹Сулаймон Фурот дарёсидан Пелишт еригача ва Мисрнинг чегарасигача барча шоҳликлар устидан ҳукмронлик қилар эди. ²²Сулаймоннинг ҳар кунги озуқаси қуйидагилардан иборат эди: ўттиз кор буғдой уни ва олтмиш кор бошқа унлар; ²³ўнта семиртирилган ҳўкиз, йигирмата яйловдан келтирилган ҳўкиз, буғу, кийик, оққуйруқ ва семиртирилган қушлардан ташқари юзта қўй эди.²⁴Зеро дарёнинг у томонидаги Типсаҳдан Газагача бутун ер устидан ва дарёнинг бу томонидаги барча подшоҳлар устидан Сулаймон ҳукмронлик қилар эди. У атрофидаги барча мамлакатлар билан тинчликда эди. ²⁵Шундай қилиб, Сулаймоннинг барча кунларида Дандан то Беир-Шебагача Яҳудо ва Исроилнинг ҳар бир одами ўзининг узумзори остида ва анжир дарахти остида хотиржам яшар эди.²⁶Сулаймонинг отхоналарида аравалар учун қирқ мингта ва отлиқлар учун ўн икки мингта от бор эди. ²⁷Ўша назоратчилар подшоҳ Сулаймонга, шоҳнинг дастурхонига керакли барча нарсаларни ҳар бири ўзининг ойида келтириб берар ва ҳеч нарсанинг камчилигига йўл қўймас эдилар. ²⁸Ҳар бири ўз навбатида, подшоҳ яшайдиган жойга от ва хачирлар учун арпа ҳамда сомонни ҳам етказиб берар эди.²⁹Худо Сулаймонга донолик, ўта буюк идрок ва денгиз қирғоғидаги қум каби кенг ақл берди. ³⁰Сулаймоннинг донолиги барча шарқ ўғилларининг ҳамда Мисрнинг бор донолигидан юқори эди. ³¹У барча одамлардан доно эди. У эзраҳлик Эйтандан, Маҳолнинг ўғиллари Ҳейман, Калкол ва Дардадан ҳам донороқ эди. Атрофидаги барча халқлар орасида унинг исми шарафда эди.³²У уч мингта ҳикмат айтди ва унинг бир минг бешта қўшиғи бор эди. ³³У Лебанондаги кедрдан то девордан ўсиб чиқадиган ҳиссопгача дарахтлар ҳақида сўзлади. У ҳайвонлар, қушлар, судралиб юрувчилар ва балиқлар ҳақида ҳам сўзлади. ³⁴Сулаймоннинг донолиги ҳақида эшитиб, унинг донолигини эшитиш учун барча халқлардан ва барча подшоҳликлардан келар эдилар.

Chapter 5

¹Тир подшоҳи Хирам, Сулаймонни отасининг ўрнига подшоҳликка мойлаганини эшитганида, ўз қулларини унинг олдига юборди, чунки Хирам бутун ҳаёти давомида Довуд билан дўст эди. ²Сулаймон ҳам Хирамнинг олдига одам юбориб, деди: ³”Сиз биласизки, менинг отам Довуд атрофидаги халқлар билан жанг қилаётиб, Раббий уларни унинг оёғининг товони остига бўйсундирмагунича у ўз Раббий Худосининг номига уй қура олмади.⁴Эндиликда эса Раббий Худо менга ҳар томондан тинчлик ато этди: душман ҳам йўқ, ёвуз ғовлар ҳам йўқ. ⁵Мана, Раббий менинг отам Довудга: Мен сенинг ўрнингга сенинг тахтингга ўтқизадиган ўғлинг, Менинг номимга уй қуради,- деб айтганидек, мен ўз Раббий Худойимнинг номига уй қурмоқчиман.⁶Шундай қилиб, мен учун Лебанондан кедрларни кесишни буюринг. Мана, менинг қулларим сизнинг қулларингиз билан бирга бўлади. Мен сизга қулларингиз учун сиз белгилайдиган тўловни бераман, чунки сиз биласизки, бизда сидўнликлар каби дарахтларни кеса оладиган одамлар йўқ”.⁷Хирам Сулаймоннинг бу гапларини эшитганида, жуда хурсанд бўлиб: “Бу кўп сонли халқни бошқариш учун Довудга доно ўғил берган Раббий бу кун муборак бўлсин!”- деди. ⁸Сўнг Хирам Сулаймоннинг олдига одам юбориб, деди: “Сен менинг олдимга нима мақсадда одам юборганингни диққат билан тингладим. Сенинг кедр ва сарв дарахтлари ҳақидаги барча истакларингни амалга ошираман.⁹Менинг қулларим уларни Лебанондан денгиз олдига олиб келадилар, мен эса уларни денгиз орқали сен менга белгилайдиган жойга кемаларда олиб бораман. Мен уларни ўша ерда тахлайман ва сен оласан. Сен ҳам менинг истагимни бажаргин: менинг хонадонимга нон етказиб бергин”.¹⁰Шундай қилиб, Хирам Сулаймонга у истаганича кедр ва сарв дарахтлари етказиб бера бошлади. ¹¹Сулаймон эса Хирамга унинг хонадони озиқланиши учун йигирма минг кор буғдой ва йигирма кор тоза зайтун ёғи берди. Сулаймон Хирамга ҳар йили шунчадан бериб турди. ¹²Раббий Сулаймонга ваъда берганидай, унга донолик берди. Сулаймон билан Хирамнинг ораси тинч эди ва улар ўзаро иттифоқ туздилар.¹³Подшоҳ Сулаймон бутун Исроилни мажбурий ишга чорлади, ўттиз минг киши мажбурий ишга боришлари керак эди. ¹⁴У уларни Лебанонга, ҳар ой навбатма-навбат ўн мингтадан юборар эди. Улар бир ой Лебанонда, икки ой эса ўз уйларида бўлар эдилар.¹⁵Яна Сулаймоннинг етмиш минг нафар юк ташувчиси ва саксон минг нафар тоғда тош йўнувчиси бор эди. ¹⁶Булар ― меҳнат қилаётган халқни назорат қилиш учун Сулаймон иш бошқарувчи қилиб қўйган уч минг уч юз кишидан ташқари эди.¹⁷Подшоҳ уйнинг пойдевори учун катта тошлар, қимматбаҳо тошлар ва йўнилган тошлар келтиришни буюрди. ¹⁸Уларни Сулаймоннинг ишчилари, Хирамнинг ишчилари ва гебалийликлар йўнар эдилар. Улар уйни қуриш учун дарахт ва тошларни тайёрлар эдилар.

Chapter 6

¹Исроил ўғилларининг Миср еридан чиққанларининг тўрт юз саксонинчи йилида, Сулаймоннинг Исроил устидан ҳукмронлигининг тўртинчи йилида, иккинчи ой бўлмиш Зиф ойида Сулаймон Раббийга маъбад қуришни бошлади. ²Подшоҳ Сулаймон Раббийга қурган маъбаднинг узунлиги олтмиш тирсак, эни ва бўйи ўттиз тирсак эди.³Маъбаднинг олдидаги даҳлиз маъбаднинг энига мос равишда йигирма тирсак узунликда ва маъбад олдида ўн тирсак кенгликда эди. ⁴Шунингдек, уй учун нақшинкор ромли деразалар қилди.⁵У маъбаднинг деворлари ёнида, маъбаднинг ёнида ва Муқаддаслар-Муқаддаси ёнида айланасига уч қаватли қурилиш қилиб, уларни айланасига ён томондаги хоналар қилди. ⁶Қурилишнинг пастки қаватининг эни беш тирсак, ўртадагисининг эни олти тирсак, учинчисининг эни етти тирсак эди. Қурилиш маъбаднинг деворларига тегмаслиги учун маъбаднинг ташқи томонида токчалар қилинган эди.⁷Маъбад қурилаётганида, қурилишга йўнилган тошлар ишлатилар эди. Маъбад қурилаётган вақтда унда болғанинг ҳам, новтешанинг ҳам, бошқа бирор темир асбобнинг ҳам товуши эшитилмас эди. ⁸Пастки қаватнинг кириш қисми маъбаднинг ўнг томонида эди. Айлана зиналардан ўрта қаватга чиқилар, ўрта қаватдан эса учинчи қаватга чиқилар эди.⁹У маъбадни қуриб тугатди ва маъбадни кедр ёғочлари билан қоплади. ¹⁰Бутун маъбаднинг атрофига беш тирсак баландликдаги ён хоналар қурди. Улар маъбад билан кедр ёғочлари воситасида бирлаштирилган эди.¹¹Сулаймонга Раббийнинг сўзи келиб, унга шундай дейилган эди: ¹²“Мана, сен маъбад қурмоқдасан. Агар сен Менинг низомларим бўйича юрсанг, Менинг қоидаларим бўйича йўл тутсанг ва Менинг барча амрларим бўйича йўл тутиб, уларга амал қилсанг, унда Мен сенинг отангга айтган Ўз сўзимни сенда амалга ошираман ¹³ҳамда Мен Исроил ўғиллари орасида яшайман ва Ўз халқим Исроилни тарк этмайман”.¹⁴Шундай қилиб, Сулаймон маъбадни қурди ва уни битказди. ¹⁵У маъбаднинг ичкаридаги деворларини кедр дарахтидан қилди. Маъбаднинг ичини ердан шифтгача ёғоч билан қоплади ва маъбаднинг ерини сарв тахталари билан қоплади.¹⁶Маъбаднинг орқа томонида, чеккасидан йигирма тирсак ичкарида девор қурди. Деворлар ва шифтни кедр тахталари билан қоплади ва Муқаддаслар-Муқаддаси учун Муқаддасгоҳ қурди. ¹⁷Маъбад, яъни маъбаднинг олд қисми қирқ тирсак эди. ¹⁸Маъбаднинг ичидаги кедр билан қопланган деворларда ғунча ва очилаётган гулларга ўхшаш нақшлар ўйилган эди. Ҳамма жой кедр билан қопланган бўлиб, тошлар кўринмас эди.¹⁹У маъбаднинг ичидаги Муқаддаслар-Муқаддасини Раббийнинг Аҳд Киботини қўйиш учун тайёрлади. ²⁰Муқаддаслар-Муқаддасининг узунлиги йигирма тирсак, эни йигирма тирсак ва баландлиги йигирма тирсак эди. У уни соф олтин билан қоплади, шунингдек, кедрдан қилинган қурбонгоҳни ҳам олтин билан қоплади.²¹Сулаймон маъбаднинг ичини соф олтин билан қоплади, Муқаддаслар-Муқаддасининг олдидан олтин занжирлар тортди ва уни олтин билан қоплади. ²²У бутун маъбадни охиригача олтин билан қоплади. Муқаддаслар-Муқаддаси олдидаги қурбонгоҳни ҳам бутунлай олтин билан қоплади.²³Муқаддаслар-Муқаддаси ичида зайтун дарахтидан бўйи ўн тирсак бўлган иккита керуб ясади. ²⁴Керубнинг биринчи қаноти беш тирсак ва иккинчи қаноти ҳам беш тирсак эди. Унинг биринчи қанотининг чеккасидан иккинчи қанотининг чеккасигача ўн тирсак эди. ²⁵Иккинчи керуб ҳам ўн тирсак эди. Иккала керуб ҳам бир хил ўлчамда ва бир хил кўринишда эди. ²⁶Биринчи керубнинг бўйи ўн тирсак, иккинчи керубнинг бўйи ҳам худди шундай эди.²⁷У керубларни маъбаднинг ички қисмига қўйди. Керубларнинг қанотлари ёйилган ва бир керубнинг қаноти бир деворга, бошқа керубнинг қаноти эса бошқа деворга тегиб турар эди. Уларнинг бошқа қанотлари эса маъбаднинг ўртасида бир-бирига тегиб турар эди. ²⁸У керубларни олтин билан қоплади.²⁹У маъбаднинг барча деворларининг ташқи ва ички томонларига айланасига керубларнинг, палма дарахтларининг, гуллаётган гулларнинг тасвирини нақш қилиб ўйдирди. ³⁰У маъбаднинг ички ва олди томонини олтин билан қоплади.³¹Муқаддаслар-Муқаддасининг кириш қисми учун зайтун дарахтидан беш бурчак ромли эшик ясади. ³²Зайтун дарахтидан қилинган эшикнинг иккала ярмига ўйма керублар, палмалар, гуллаётган гуллар ясади ва олтин билан қоплади. У керубларни ҳам, палмаларни ҳам олтин билан қоплади.³³Маъбаднинг кириш қисмига зайтун дарахтидан тўрт бурчакли ромлар ³⁴ва сарв дарахтидан иккита эшик қилди. Биринчи эшикнинг иккала ярми очилиб-ёпиладиган, иккинчи эшикнинг ҳам иккала ярми очилиб-ёпиладиган эди. ³⁵У уларга керубларни, палмаларни, гуллаётган гулларни ўйиб ясади ва нақш устини олтин билан қоплади.³⁶У уч қатор йўнилган тошлардан ва бир қатор кедр ёғочидан иборат қилиб ички ҳовлини қурди.³⁷Тўртинчи йилнинг Зиф ойида у Раббийнинг маъбадининг пойдеворини ўрнатди. ³⁸Ўн биринчи йили эса, саккизинчи ой бўлмиш Бул ойида, у маъбадни барча буюмлари билан бирга ва олдиндан белгиланган лойиҳасига кўра тугатди. Шундай қилиб, у маъбадни етти йил қурди.

Chapter 7

¹ Сулаймон ўз уйини эса ўн уч йил қурди ва бутунлай уйини битказди. ²У ўз уйини ҳам Лебанон дарахтидан қурди. Унинг узунлиги юз тирсак, эни эллик тирсак, баландлиги ўттиз тирсак бўлиб, тўрт қатор кедрли устунларда қурилган ва устунларга кедр ёғочлари қўйилган эди.³Ҳар қаторда ўн бештадан қўйилган қирқ бешта устун устидаги ёғочлар кедр билан қопланган эди. ⁴Дераза ромлари уч қатор ва деразалар уч қатор бўлиб, бир-бирига қарама-қарши жойлашган эди. ⁵Барча эшик ва эшик ромлари тўртбурчак эди. Уларнинг ҳам деразалари бир-бирига қарама-қарши жойлашган бўлиб, уч қатордан иборат эди.⁶У устунлардан уйнинг даҳлизини ясади: унинг узунлиги эллик тирсак, эни ўттиз тирсакдан иборат бўлиб, унинг олд қисмида равоқ бор эди, унинг олдида эса устунлар ҳамда бўсаға қилди.⁷Яна тахт ўрнатилган даҳлиз, ҳукм қилиш учун ҳукм қилиш даҳлизи қилди ва унинг тагини тўлиқ кедр билан қоплади.⁸У яшайдиган уйда, даҳлизнинг ортидаги бошқа ҳовли худди шундай услубда эди. Сулаймон ўзига хотинликка олган фиръавн қизининг уйида ҳам худди шундай даҳлиз қурди.⁹Буларнинг барчаси пойдеворидан бўртиқларигача ва ташқи томонидан катта ҳовлигача ўлчами бўйича йўнилган, ички ва ташқи томонидан арра билан кесилган қимматбаҳо тошлардан қилинган эди. ¹⁰Уйнинг пойдевори қимматбаҳо тошлардан, катта тошлардан: ўн тирсак ва саккиз тирсак тошлардан бўлиб,¹¹уларнинг устидан ўлчами бўйича йўнилган қимматбаҳо тошлар ва кедр қўйилган эди. ¹²Катта ҳовли айланасига уч қатор йўнилган тошлар ва бир қатор кедр ёғочлари билан ўралган эди. Раббий маъбадининг ички ҳовлиси ва маъбаднинг даҳлизи ҳам худди шундай эди.¹³Подшоҳ Сулаймон одам юбориб, Тирдан Хирам, деб аталган одамни келтирди. ¹⁴У Нафтали қабиласидаги бир беванинг ўғли бўлиб, унинг ўлган отаси тирлик мисгар эди. Хирам мисдан ҳар хил нарсалар ясаш учун қобилиятга, маҳоратга ва тажрибага эга эди. У подшоҳ Сулаймоннинг олдига келиб, унинг ҳамма ишларини қилиб берди.¹⁵У иккита мис устун ясади, уларнинг ҳар бирининг баландлиги ўн саккиз тирсак эди. Ўн икки тирсакли тасма бу иккала устунни айланасига ўраб турар эди. ¹⁶У устунларнинг устига қўйиш учун мисдан иккита қуйма тож ясади. Бир тожнинг баландлиги беш тирсак ва бошқа тожнинг баландлиги ҳам беш тирсак эди. ¹⁷Устунларнинг устидаги тож учун тўқима тўр ва занжирчалар шаклида тасмачалар ясади: улар бир тожда еттита ва бошқа тожда ҳам еттита эди.¹⁸Шундай қилиб, у устунлар ва устунларнинг устидаги тожларни қоплаб туриш учун тўрнинг атрофига икки қатор анор нақшини солди. Бошқа тож учун ҳам худди шундай қилди. ¹⁹Даҳлизнинг устунлари тепасида тожлар лолагул шаклида қилинган бўлиб, бўйи тўрт тирсак эди.²⁰Иккала устуннинг устидаги тожларда, тўрнинг ёнидаги бўртиқ устида анорлар шакли ўйилган эди. Бошқа тожда ҳам айланасига қатор қилиб, икки юзта анор шакли ўйилган эди. ²¹У устунларни маъбаднинг даҳлизига ўрнатди. У бир устунни ўнг томонга ўрнатиб, унга Йахин, деб ном берди ва бошқа устунни чап томонга қўйиб, унга Бўаз, деб ном берди. ²²Устунларнинг устига лолагулга ўхшаш қилиб ясалган тожларни қўйди. Шу тарзда, устунларни ясаш иши якунига етди.²³Сўнг мисдан қуйма денгиз ясади. У бир четидан бошқа четигача ўн тирсак бўлиб, у тўлиқ юмалоқ эди. Унинг баландлиги беш тирсак эди. Ўттиз тирсакли тасма уни айланасига ўраб турар эди. ²⁴Унинг чеккаларининг остидан уни ғунча шакли ўраб турар эди. Улар бир тирсакда ўнтадан бўлиб, денгизни ҳамма томонидан икки қават бўлиб ўраб турар эди. Ғунча шакли денгиз билан бир қилиб қуйилган эди.²⁵У ўн иккита ҳўкизнинг устида турар эди: улардан учтаси шимол томонга қараб турар, учтаси ғарб томонга қараб турар, учтаси жануб томонга қараб турар ва учтаси шарқ томонга қараб турар эди. Денгиз уларнинг устида турар ва уларнинг орқа томони унинг ичкари томонига қаратилган эди. ²⁶Унинг қалинлиги бир қарич бўлиб, унинг четлари косанинг четига, очилаётган гулсафсарга ўхшаш қилинган эди. У икки минг бат сиғимига эга эди.²⁷Сўнг у мисдан ўнта таглик қилди. Ҳар бир тагликнинг узунлиги тўрт тирсак, эни тўрт тирсак ва баландлиги уч тирсак эди. ²⁸Тагликларнинг кўриниши қуйидагича: уларнинг чегаралари ромлар орасида эди. ²⁹Ромлар орасидаги чегараларда шерлар, ҳўкизлар ва керублар тасвирланган эди. Шунингдек, ромларда, шерлар ва ҳўкизлардан юқорида ҳамда пастда сершох гулчамбар қилинган эди.³⁰Ҳар бир тагликнинг тўрттадан мис ғилдираги ва мис ғилдирак ўқи бор эди. Унинг тўрттала бурчагида елка каби бўртиқ бўлиб, бу қуйма бўртиқлар пастда, коса остида, ҳар бир гулчамбарнинг ёнида эди. ³¹Ички гулчамбардан юқоригача бўлган тешик бир тирсак эди. Унинг тешиги юмалоқ, устунларнинг супачаси каби бир ярим тирсак бўлиб, унинг тешиги атрофига нақшлар урилган эди. Лекин ён деворлари юмалоқ эмас, тўртбурчак эди.³²Чегараларнинг остида тўртта ғилдирак ва тагликларда ғилдиракларнинг ўқлари бор эди. Ҳар бир ғилдиракнинг баландлиги бир ярим тирсак эди. ³³Ғилдиракларнинг тузилиши худди араваларнинг ғилдираклари каби эди. Уларнинг ўқлари, тўғинлари, кегайлари ва гупчакларининг ҳаммаси қуйма эди.³⁴Ҳар бир тагликнинг тўрттала бурчагида тўртта бўртиқ бор эди. Тагликнинг бўртиқлари унинг ўзи билан бир бутун эди. ³⁵Тагликнинг устида ярим тирсак баландликда юмалоқ гумбазча бор эди. Тагликнинг устидаги унинг дастаси ва чегаралари унинг ўзи билан бир бутун эди.³⁶У унинг дастасининг юзасига ва унинг деворларига, қаерда бўш жой бўлса, керубларнинг, шерлар ва палмаларнинг нақшини солди. Уларнинг атрофига эса сершох гулчамбарлар нақшини солди. ³⁷У ўнта шунақа устун қилди. Уларнинг барчаси бир хил қуйилган, бир хил ўлчамга ва бир хил шаклга эга эди.³⁸У мисдан ўнта ювингич ясади. Ҳар бир ювингичга қирқ бат сув сиғар эди. Ҳар бир ювингич тўрт тирсак ва ҳар бир ювингич ўнта тагликнинг бирининг устида турар эди. ³⁹Сўнгра у тагликларнинг бештасини маъбаднинг ўнг томонига ва бештасини маъбаднинг чап томонига қўйди, денгизни эса маъбаднинг ўнг томонига, шарқий-жануб томонига қўйди.⁴⁰Хирам ювингичлар, кураклар ва косаларни ясади. Шундай қилиб, Хирам Раббийнинг маъбади учун подшоҳ Сулаймонга қилиб берган барча ишларни якунлади. Булар қуйидагилар эди: ⁴¹Иккита устун, устунларнинг тепасидаги тожларнинг косачалари, бу косачаларини қоплаш учун иккита тўр,⁴²иккита тўр устида икки қатор тўрт юзта анор, ⁴³ўнта таглик ва тагликлар устида ўнта ювингич,⁴⁴битта денгиз ва денгиз остида ўн иккита ҳўкиз, ⁴⁵тоғоралар, кураклар ҳамда косалар. Хирам Раббийнинг маъбади учун подшоҳ Сулаймонга ясаган барча нарсалар сайқалланган мисдан эди.⁴⁶Подшоҳ уларни Йордан атрофида, Суккот ва Заретан орасидаги лой ерда қуйди. ⁴⁷Сулаймон ушбу барча нарсаларни ўз жойига қўйди. Уларнинг ҳаддан зиёд кўплиги сабабли мисларнинг вазни аниқланмади.⁴⁸Сулаймон Раббийнинг маъбадидаги барча нарсаларни ясади: олтин қурбонгоҳни, тақдим нонлари турадиган олтин хонтахтани, ⁴⁹Муқаддасгоҳнинг олдида, яъни бештаси унинг ўнг томонида ва бештаси унинг чап томонида турадиган олтин чироқпояни, олтин гулларини, чироқлари ва қисқичларини,⁵⁰шунингдек, олтин идишларни, пичоқларни, косаларни, оташкуракларни, тутатқидонларни, Муқаддаслар-Муқаддасидаги ички маъбаднинг эшигидаги ва маъбаднинг эшигидаги олтин илгакларни ясади.⁵¹Шундай қилиб, подшоҳ Сулаймон Раббийнинг маъбади учун қилган барча ишлар тугалланди. Сулаймон отаси Довуд Худога бағишлаган нарсаларни келтирди: кумуш, олтин ва бошқа нарсаларни Раббий маъбадининг хазинасига топширди.

Chapter 8

¹Сўнгра Довуднинг шаҳридан, яъни Сиондан Раббийнинг Аҳд Киботини келтириш учун Сулаймон Исроилнинг оқсоқолларини, барча қабилабошиларини, Исроил ўғилларининг авлод бошлиқларини Йерусалимга, подшоҳ Сулаймоннинг олдига чақиртирди. ²Шунда подшоҳ Сулаймоннинг олдига барча исроилликлар еттинчи ой бўлмиш Этаним ойида байрамга йиғилдилар.³Исроилнинг барча оқсоқоллари келдилар ва руҳонийлар Аҳд Киботини кўтардилар. ⁴Улар Раббийнинг Аҳд Киботини, Йиғин Чодирини ва Муқаддас Чодирда бўлган барча нарсани кўтариб бордилар. Уларни руҳонийлар ва левитлар кўтариб бордилар. ⁵Подшоҳ Сулаймон ва унинг олдига йиғилган барча Исроил жамоаси, ҳўкиз ва қўйларни қурбонликка келтириб, Аҳд Киботи олдидан борар эдилар. Қурбонликларнинг кўплигидан уларни санаш ва аниқлашнинг иложи йўқ эди.⁶Руҳонийлар Раббийнинг Аҳд Киботини ўз жойига, маъбаднинг муқаддасгоҳига, Муқаддаслар-Муқаддасига, керубларнинг қанотлари остига киргизиб қўйдилар. ⁷Чунки керублар ўз қанотларини Аҳд Киботи жойининг устидан ёзиб турар эди. Шундай қилиб, керублар Аҳд Киботини ҳамда унинг ходаларини юқоридан қоплаб турар эди. ⁸Ходалар шундай чиқариб қўйилдики, ходаларнинг бош қисми Муқаддасгоҳ олдидаги муқаддасгоҳда кўриниб турар, лекин ташқарида кўринмас эди. Улар ҳозирги кунга қадар ўша жойдадир.⁹Раббий Исроил ўғиллари билан улар Миср еридан чиққанларида аҳд тузганида, Мусо Хоребда унинг ичига солган иккита тош лавҳадан бўлак Аҳд Киботида бошқа ҳеч нарса йўқ эди. ¹⁰Руҳонийлар муқаддасгоҳдан чиққанларида, Раббийнинг уйини булут тўлдирди. ¹¹Шунда руҳонийлар булут туфайли хизматда тик тура олмадилар, чунки Раббийнинг шуҳрати Раббийнинг маъбадини тўлдирди.¹²Шунда Сулаймон деди: “Раббий айтдики, У қалин зулматда яшайди. ¹³Мен Сенга макон бўлиши учун маъбад, Сен абадий яшашинг учун жой қурдим”.¹⁴Подшоҳ юзи билан ўгирилиб, исроилликларнинг бутун йиғинини дуо қилди. Исроилликларнинг бутун йиғини тик турар эди. ¹⁵У деди: “Менинг отам Довудга Ўз оғзи билан айтган сўзини эндиликда Ўз қўли билан амалга оширган Исроилнинг Раббий Худоси муборакдир! У бундай деган эди: ¹⁶Мен Ўз халқим Исроилни Миср еридан олиб чиққан кундан бошлаб, у ерда Менинг номим бўлиши учун уй қурилишига Исроил қабилаларидан бирорта ҳам шаҳарни танлаган эмас эдим. Бироқ Менинг халқим Исроил устидан бош бўлиши учун Мен Довудни танладим.¹⁷Менинг отам Довуднинг юрагида Исроилнинг Раббий Худосининг номига маъбад қуриш нияти бор эди. ¹⁸Лекин Раббий отам Довудга деди: Менинг номимга маъбад қуриш юрагингда бор экан. Бу сенинг юрагингда борлиги яхши. ¹⁹Бироқ маъбадни сен қурмайсан, балки сенинг белингдан чиқадиган ўғлинг қуради. У Менинг номимга маъбад қуради.²⁰Раббий Ўзининг айтган сўзини амалга оширди. Мен отам Довуднинг ўрнига кўтарилдим ва Раббий айтганидек, Исроилнинг тахтига ўтирдим. Энди мен Исроилнинг Раббий Худосининг номига маъбад қурдим. ²¹Раббий оталаримизни Миср еридан олиб чиққанида, У оталаримиз билан тузган Раббийнинг аҳди ичида бўлган Аҳд Киботи учун ўша ерда жой тайёрладим”.²²Сулаймон исроилликларнинг бутун йиғинининг олдида, Раббийнинг қурбонгоҳи олдида турди. ²³У деди: “Ё, Исроилнинг Раббий Худоси! Юқоридаги самода ва пастдаги ерда Сенга ўхшаш Худо йўқдир! Бор юраги билан Сенинг юзинг олдида юрадиган қулларингга Сен аҳдингни ва шафқатингни сақлайсан. ²⁴Сен Ўз қулинг, отам Довудга айтганларингни амалга оширдинг. Сен Ўз оғзинг билан айтганларингни мана, ушбу кунда Ўз қўлинг билан амалга оширдинг.²⁵Эндиликда эса, ё, Исроилнинг Раббий Худоси, Сен Ўз қулинг, отам Довудга: Сен Менинг юзим олдида юрганинг каби, сенинг ўғилларинг ҳам Менинг юзим олдида юриб, ўз йўлларини назорат қилсалар, сенинг авлодингдан Менинг юзим олдида Исроилнинг тахтида ўтирадиган одам тўхтамайди,- деб айтган ваъдангни амалга оширгин. ²⁶Эндиликда, Исроилнинг Худоси, Сен Ўз қулинг отам Довудга айтган Сенинг сўзинг тасдиқлансин!²⁷Ҳақиқатан ҳам, Худо ерда яшайдими? Сени само ва самоларнинг самоси сиғдира олмайди, боз устига, мен қурган бу маъбад сиғдира олмайди. ²⁸Бироқ, Ўз қулингнинг ибодатларига ва унинг илтижоларига назар солгин, ё, менинг Раббий Худойим! Эндиликда Сенинг қулинг Сендан ўтинаётган унинг фарёдини ва ибодатини эшитгин.²⁹Сенинг кўзларинг куну тун ушбу маъбадга ва Сен: Менинг номим ўша жойда бўлади,- деб айтган жойга очиқ бўлсин. Шу жойда Сенинг қулинг илтижо қиладиган ибодатларини эшитгин. ³⁰Сенинг қулингнинг ва Сенинг халқинг Исроилнинг илтижосини, улар шу жойда ибодат қилганларида эшитгин. Сен самодан, Ўзингнинг яшаш жойингдан эшитгин ва эшитиб, шафқат қилгин.³¹Бирор киши ўз яқинига қарши гуноҳ қилса ва у қасам ичиши учун ундан қасам талаб қилсалар, ҳамда қасам учун ушбу маъбаддаги Сенинг қурбонгоҳинг қаршисига келсалар, ³²шунда Сен самодан эшитгин ва Ўз қулларингни ҳукм қилгин: айбдорни –– унинг қилмишини ўз бошига солиб айблагин ва ҳақ одамни – унинг ҳақлиги бўйича тақдирлаб оқлагин.³³Сенинг халқинг Исроил Сенинг қаршингда гуноҳ қилгани учун душмани томонидан қирғин қилинса ва улар яна Сенга ўгирилсалар, Сенинг номингни эътироф этсалар, ушбу маъбадда Сенга ибодат ва илтижо қилсалар, ³⁴шунда Сен самодан эшитиб, Ўз халқинг Исроилнинг гуноҳини кечиргин ва Сен уларнинг оталарига берган ерга уларни қайтариб олиб келгин.³⁵Улар Сенинг қаршингда гуноҳ қилганлари туфайли осмон ёпилиб, ёмғир ёғмаганида, улар ушбу жойда ибодат қилиб, Сенинг номингни эътироф этсалар, Сен уларни бўйсундирганинг учун ўз гуноҳларидан қайтсалар, ³⁶шунда Сен самодан эшитгин ва Ўз қулларингнинг ҳамда Ўз халқинг Исроилнинг гуноҳини кечиргин, уларга юришлари керак бўлган эзгу йўлни кўрсатгин ва Сен Ўз халқингга мерос қилиб берган Ўз ерингга ёмғир бергин.³⁷Ерда очарчилик бўладими, ўлат яраси бўладими, куйдирадиган шамол, занг, чигиртка ёки қурт бўладими, уларнинг ерида уларнинг душмани эзадими, қандай кулфат ва қанақа касаллик бўлмасин, ³⁸Сенинг халқинг Исроилдан бўлган ҳар қандай одам ўз юрагида кулфатни ҳис қилганида ва қўлларини ушбу маъбадга узатганида, у қиладиган ҳар қандай ибодатда ва ҳар қандай илтижода –³⁹Сен самодан, Ўзингнинг яшаш жойингдан уни эшитгин ва шафқат қилгин. Ҳар бир кишини унинг йўлига кўра, Сен биладиган юрагига кўра тақдирлагин ва қаримтасини бергин, (чунки биргина Сен барча инсон ўғилларининг юрагини биласан), ⁴⁰токи улар, Сен оталаримизга берган ерда яшаётган барча кунларида Сендан қўрқсинлар.⁴¹Агар Сенинг халқинг Исроилдан бўлмаган ўзга қабилалик, Сенинг номинг ҳақи олис ердан келса, ⁴²(чунки улар ҳам Сенинг буюк номинг, Сенинг кучли қўлинг ва Сенинг чўзилган билагинг ҳақида эшитадилар), у келиб, ушбу маъбадда ибодат қилса, ⁴³Сен самодан – Ўз яшаш жойингдан эшитгин ва ўзга қабилалик нима ҳақида илтижо қилса, барчасини бажаргин, токи ернинг барча халқлари Сенинг номингни билиб олсинлар ва Сенинг халқинг Исроил қўрққани каби Сендан қўрқсинлар. Шунингдек, мен қурган ушбу маъбад Сенинг номинг билан аталишини билиб олсинлар.⁴⁴Сенинг халқинг Сен юборадиган йўл билан душманига қарши урушга борганида, Сен танлаган шаҳарга ва мен Сенинг номингга қурган маъбадга қараб, Раббийга ибодат қилса, ⁴⁵шунда самодан уларнинг ибодатлару илтижоларини эшитгин ҳамда уларга керак бўлган ишни қилгин.⁴⁶Улар Сенинг қаршингда гуноҳ қилсалар, – зеро гуноҳ қилмайдиган инсон йўқдир, – ва Сен улардан ғазабланиб, уларни душманларга топширсанг, уларни асир олиб, олис ёки яқинга, душманнинг ерига олиб кетсалар, ⁴⁷улар асирликда бўлган ерда ўзларига келиб, Сенга ўгирилсалар, уларни асир олганларнинг ерида Сенга: “Биз гуноҳ қилдик, қонунбузарлик қилдик, биз айбдормиз”, деб ибодат қилсалар,⁴⁸уларни асир олиб кетган душманларининг ерида Сенга бутун юраклари ва бутун жонлари билан ўгирилсалар ҳамда Сен уларнинг оталарига берган ўз ерларига, Сен танлаган шаҳарга ва мен Сенинг номингга қурган маъбадга қараб, Сенга ибодат қилсалар,⁴⁹шунда Сен самодан – Ўз яшаш жойингдан уларнинг ибодатлару илтижоларини эшитгин ҳамда уларга керак бўлган ишни қилгин. ⁵⁰Сенинг қаршингда гуноҳ қилган ўз халқингни ва уларнинг Сенинг қаршингда қилган барча айбларини кечиргин, уларни асир қилганларга уларга нисбатан ачиниш ҳиссини бергин, токи уларга раҳм-шафқатли бўлсинлар.⁵¹Зеро улар – Сен темир ўчоқ бўлмиш Мисрдан олиб чиққан Сенинг халқинг ва Сенинг улушингдир. ⁵²Сенинг кўзларинг Ўз қулингнинг ибодатига ҳамда халқинг Исроилнинг ибодатига очиқ бўлсин, токи улар Сени чақирганларида, Сен доим эшитгин. ⁵³Чунки бизнинг оталаримизни Миср еридан олиб чиққанингда, Сенинг қулинг Мусо орқали Сен айтганинг каби, Сен уларни ернинг барча халқларидан Ўзинг учун улуш қилиб ажратиб олдинг, ё, Раббий Худо!”⁵⁴Сулаймон Раббийга ушбу барча ибодату илтижони айтиб бўлганида, у Раббий қурбонгоҳи қаршисида тиззасидан турди, унинг қўллари эса осмонга узатилган эди. ⁵⁵У тик турган ҳолда Исроилнинг бутун жамоасини баланд овозда дуо қилиб, деди: ⁵⁶”Ўз сўзига биноан,Ўз халқи Исроилга ором берган Раббий муборакдир! У Ўз қули Мусо орқали айтган барча эзгу сўзлардан бирортаси амалга ошмасдан қолмади.⁵⁷Раббий Худойимиз бизнинг оталаримиз билан бирга бўлгани каби биз билан ҳам бирга бўлсин, бизни ташлаб кетмасин ва бизни тарк этмасин. ⁵⁸Унинг барча йўлларидан юришимиз учун, У оталаримизга амр этган Унинг амрларига, Унинг низомларига ҳамда Унинг қонунларига амал қилишимиз учун юрагимизни Ўзига бурсин.⁵⁹Мен Раббий қаршисида ибодат қилган ушбу сўзлар Раббий Худойимизга куну тун яқин бўлсин, токи У Ўз қули ва Ўз халқи Исроил учун керак бўлган иш илтижо сўзида айтилганида, кундан-кунга амалга оширсин, ⁶⁰токи барча халқлар Йаҳвеҳ Худо эканлигини ва Ундан бошқа ҳеч ким йўқлигини билиб олсинлар. ⁶¹Юракларингиз эса, худди ҳозиргидек, Раббий Худойингизнинг низомлари бўйича юриш ва Унинг амрларини бажариш учун Унга тўлиқ содиқ бўлсин”.⁶²Сўнг подшоҳ ва у билан бирга барча исроилликлар Раббийга қурбонликлар келтирдилар. ⁶³Сулаймон тинчлик қурбонлиги келтирди, у Раббийга йигирма икки мингта буқа ва бир юз йигирма мингта қўйни қурбонликка келтирди. Шундай қилиб, подшоҳ ва Исроилнинг барча ўғиллари Раббийга маъбадни бағишлашди.⁶⁴Ўша куннинг ўзида, подшоҳ Раббий маъбади олдидаги ҳовлининг ўрта қисмида тамоман ёндириш қурбонлиги ва нон бағишловлари келтириб, тинчлик қурбонликларининг ёғини тутатиб, ўша жойни муқаддаслади, чунки Раббий қаршисидаги мис қурбонгоҳ тамоман ёндириш қурбонлиги, нон бағишловлари ва тинчлик қурбонликларининг ёғини қўйиш учун кичкина эди.⁶⁵Кейин Сулаймон ва у билан бирга бутун Исроил, улкан йиғин Ҳаматнинг кириш қисмидан Миср дарёсигача Раббий Худойимиз қаршисида етти кун ва яна етти кун, жаъми ўн тўрт кун байрам қилдилар. ⁶⁶Сулаймон саккизинчи куни халқни қўйиб юборди. Улар подшоҳни дуо қилиб, Раббий Ўз қули Довудга ва Ўз халқи Исроилга қилган барча эзгуликлар ҳақида юракларида қувониб ҳамда шодланиб, ўз чодирларига кетдилар.

Chapter 9

¹Сулаймон Раббийнинг маъбадини, подшоҳнинг уйини ва Сулаймон қилишни истаган барча ниятини қилиб бўлганида, ²Раббий Сулаймонга Гибъўнда намоён бўлганидан кейин яна иккинчи марта намоён бўлди.³Раббий унга деди: “Мен сенинг ибодатингни ва сен Менинг қаршимда қилган илтижонгни эшитдим. Менинг номим абадий у жойда бўлиши учун сен қурган шу маъбадни Мен муқаддасладим. Менинг кўзларим ва Менинг юрагим ҳар куни ўша жойда бўлади.⁴Агар сен ҳам Менинг юзим олдида отанг Довуд каби пок юрак билан тўғриликда юрсанг, Мен сенга амр этганларнинг барчасини бажарсанг, Менинг низомлару қонунларимни сақласанг, ⁵шунда, Мен отанг Довудга: Сенинг наслингдан Исроил тахтида ўтирадиган одам йўқ бўлмайди, деб айтганимдек, Мен сенинг шоҳона тахтингни Исроил устидан абадий мустаҳкам ўрнатаман.⁶Лекин агар сизлар ва сизларнинг ўғилларингиз Мени тарк этсангизлар, Мен сизларга берган Менинг амрларимга ва Менинг низомларимга амал қилмасангизлар, ҳамда бориб, ўзга худоларга хизмат қилиб, сажда қилсангизлар, ⁷шунда Мен Исроилга берган ер юзидан Исроилни қириб ташлайман ва Мен Ўз номимга муқаддаслаган ушбу маъбадни Ўз юзим қаршисидан рад қиламан. Шунда Исроил халқи барча халқларда масал ва масхара бўлади.⁸Мана шу баланд маъбад ҳақида, унинг ёнидан ўтаётган ҳар бир кимса даҳшатга тушиб, ҳуштак чалади ва дейди: Нима учун Раббий бу ерни ва бу маъбадни бундай қилди? ⁹Улар: Чунки улар оталарини Миср еридан олиб чиққан ўз Раббий Худосини тарк этдилар ва бошқа худоларни қабул қилдилар, уларга хизмат қилиб, сажда қилдилар? Шунинг учун Раббий уларга ушбу барча кулфатларни юборди,- дейдилар”.¹⁰Сулаймон иккита уй: Раббийнинг ва подшоҳнинг уйини қурган йигирма йил ўтганидан сўнг, ¹¹Тир подшоҳи Хирам Сулаймонга кедр, сарв дарахтларини ҳамда олтинни унинг кўнгли истаганича етказиб тургани учун подшоҳ Сулаймон Хирамга Галиле еридан йигирмата шаҳарни берди.¹²Сулаймон берган шаҳарларни кўриш учун Хирам Тирдан чиқиб келди ва улар унга ёқмади. ¹³У: “Биродарим менинг, сен менга берган бу шаҳарлар қанақа шаҳарлар?”- деди. У уларни Кэбул (“Чекланган”), деб атади. Улар ҳозирги кунга қадар шундай аталади. ¹⁴Хирам подшоҳга бир юз йигирма талант олтин юборди.¹⁵Подшоҳ Сулаймоннинг солиқ солишининг сабаби мана шудир: Раббийнинг маъбадини, ўзининг уйини, Миллони, Йерусалимнинг деворларини, Ҳазорни, Мегиддо ва Гезерни қуриш учун у солиқ солди. ¹⁶Миср подшоҳи фиръавн келиб, Гезерни қўлга киритди, уни оловда ёндирди ва шаҳарда яшаётган канъанликларни қириб ташлаб, шаҳарни ўзининг қизи, Сулаймоннинг хотинига совға қилди.¹⁷Шунда Сулаймон Гезерни ва пастги Бейт-Хўронни, ¹⁸Баалатни ва саҳродаги Тадморни, ¹⁹барча ғамлаш шаҳарларини, жанг аравалари учун шаҳарларни, отлиқлар учун шаҳарларни қурди. Шундай қилиб, Сулаймон Йерусалимда, Лебанонда ҳамда ўзининг шоҳлигидаги барча ерда қуришни истаган барча нарсани қурди.²⁰Исроил ўғилларидан бўлмаган, амўрликлардан, хетликлардан, перизликлардан, ҳивликлар ва ябусликлардан қолган бутун халқни, ²¹шунингдек, улардан кейин ерда қолган, Исроил ўғиллари қириб ташламаган уларнинг фарзандларини Сулаймон ҳозирги кунгача товон тўловчи хизматкорлар қилди.²²Исроил ўғилларини эса Сулаймон қул қилмади, лекин улар унинг жангчилари, хизматкорлари, амалдорлари, лашкарбошилари ва унинг жанговар араваларининг ҳамда отлиқларининг бошлиқлари бўлдилар.²³Мана булар Сулаймоннинг ишларининг устидан бош назоратчилар: ишларни амалга ошираётган халқни бошқарадиганлар беш юз эллик нафар киши эди.²⁴Фиръавннинг қизи Довуднинг шаҳридан Сулаймон унга қуриб берган уйга кўчиб ўтди. Сўнгра Сулаймон Миллони қурди.²⁵Сулаймон Раббийга қурган қурбонгоҳда бир йилда уч марта тамоман ёндириш қурбонлиги ва тинчлик қурбонлиги келтириб, Раббийнинг қаршисида қурбонгоҳда тутатқилар тутатар эди. Шундай қилиб, у уйнинг қурилишини тугатди.²⁶Подшоҳ Сулаймон Эдўм ерида, Қизил денгиз қирғоғида, Элат ёнидаги Эзион-Габерда кема ясади. ²⁷Хирам денгизни биладиган ўзининг кемачи хизматкорларини кемада Сулаймоннинг хизматкорлари билан бирга юборди. ²⁸Улар Офирга жўнадилар ва у ердан тўрт юз йигирма талант олтинни олиб, подшоҳ Сулаймонга олиб келдилар.

Chapter 10

¹Шеба маликаси эса Сулаймоннинг Раббий номи туфайли бўлган шуҳрати ҳақида эшитиб, уни топишмоқлар билан синаш учун Йерусалимга келди. ²У Йерусалимга жуда кўп бойликлар билан келди. Туяларга жуда кўп хушбўйликлар, олтинлар ва қимматбаҳо тошлар ортилган эди. У Сулаймоннинг олдига келиб, унинг юрагида бўлган ҳамма нарса ҳақида у билан суҳбатлашди.³Сулаймон унинг барча саволларига жавоб берди. Подшоҳ унга тушунтириб бера олмайдиган, подшоҳга номаълум бўлган бирор нарса йўқ эди. ⁴Шеба маликаси Сулаймоннинг барча донолигини ва у қурган уйни, ⁵унинг дастурхонидаги таомларни, қулларининг яшаш жойини, хизматкорларининг тавозели хизматларини, уларнинг кийимларини, унинг шароб қуювчиларини ва у Раббийнинг маъбадида келтираётган тамоман ёндириш қурбонликларини кўриб, ўзини бошқа тута олмай,⁶подшоҳга деди: “Мен ўз еримда сизнинг ишларингиз ва донолигингиз ҳақида эшитганларим тўғри экан. ⁷Бироқ мен келмагунимча ва менинг кўзларим буларни кўрмагунича, бу сўзларга ишонмаган эдим. Мана, менга буларнинг ярми ҳам айтилмаган экан. Сизнинг донолигингиз ва бойлигингиз мен эшитганимдан ҳам кўпроқ экан.⁸Сизнинг одамларингиз бахтли ва доим сизнинг қаршингизда туриб, донолигингизни тинглаётган сизнинг ушбу хизматкорларингиз бахтлидир. ⁹Сизни Исроилнинг тахтига ўтқизишни маъқул кўрган Раббий Худойингиз муборакдир! Раббий Исроилни абадий севиши туфайли сизни ҳукм ва адолатни амалга оширишингиз учун подшоҳ қилиб қўйди”.¹⁰У подшоҳга бир юз йигирма талант олтин, жуда кўп миқдорда хушбўйликлар ва қимматбаҳо тошлар туҳфа қилди. Малика Шеба подшоҳ Сулаймонга берган даражада кўп хушбўйликлар ҳали ҳеч қачон келган эмас эди.¹¹Офирдан олтинларни олиб келган Хирамнинг кемаси Офирдан ҳам жуда кўп қизил дарахти ва қимматбаҳо тошларни олиб келди. ¹²Подшоҳ қизил дарахтлардан Раббийнинг уйи ва подшоҳнинг уйи учун ёғоч панжаралар, шунингдек, қўшиқчилар учун қўбиз ва ғижжаклар ясади. Ҳеч қачон бу қадар шунча кўп қизил дарахт келмаган ҳам, шу кунгача кўришмаган ҳам эди.¹³Подшоҳ Сулаймон Шеба маликасига шоҳона саҳий қўли билан ҳадя этган нарсаларидан ташқари, у нимани сўраса истаган нарсаларининг ҳаммасини берди. Сўнгра у ўзининг хизматкорлари билан ўз ерига қайтиб кетди.¹⁴Сулаймонга ҳар йили келадиган олтиннинг вазни олти юз олтмиш олти талант олтин эди, ¹⁵бундан ташқари, савдогарлардан ва сотувчиларнинг молларидан, барча арабийлик подшоҳлардан ва вилоят ҳокимларидан олтин келар эди.¹⁶Подшоҳ Сулаймон болғаланган олтиндан икки юзта катта қалқон ясади, ҳар бир қалқонга олти юз шеқел олтин кетди. ¹⁷У яна болғаланган олтиндан уч юзта кичик қалқон ясади, ҳар бир қалқонга уч манеҳ олтин кетди. Подшоҳ уларни Лебанон дарахтидан ясалган уйга қўйди.¹⁸Сўнг подшоҳ филнинг суягидан катта тахт ясади ва уни соф олтин билан қоплади. ¹⁹Тахтнинг олтита зинапояси бор бўлиб,тахтнинг тепаси орқа томондан айлана эди. Ўриндиқнинг иккала томонида тирсак қўйгич ёндор бор бўлиб, тирсак қўйгич ёндорларнинг ёнида иккита шер турар эди. ²⁰Яна у жойда, олтита зинапоянинг икки томонида ўн иккита шер турар эди. Бошқа бирор шоҳликда бунга ўхшаши йўқ эди.²¹Подшоҳ Сулаймоннинг ичиш учун барча идишлари олтиндан бўлиб, Лебанон дарахтидан ясалган уйдаги барча идишлар соф олтиндан эди. Бирор нарса кумушдан қилинган эмас эди, чунки кумуш Сулаймоннинг кунларида ҳеч нарса каби ҳисобланар эди. ²²Чунки денгизда подшоҳнинг Хирам кемаси билан бирга Таршиш кемаси бор эди. Таршиш кемаси уч йилда бир марта олтин, кумуш, фил суяги, маймун ва товусларни олиб келар эди.²³Шундай қилиб, Сулаймон бойлик ва доноликда ердаги барча подшоҳлардан устун эди. ²⁴Сулаймоннинг юрагига Худо солган доноликни эшитиш учун ердаги барча уни кўриш имконини излар эдилар. ²⁵Ҳар йили улар унга ҳар бири ўз совғасини: кумуш ва олтин идишлар, либослар, қуроллар, хушбўйликлар, от ва хачирларни олиб келар эди.²⁶Сулаймон арава ва отлиқларни йиғди, унинг бир минг тўрт юзта араваси ва ўн икки минг нафар отлиғи бор эди. У уларни аравалар учун мўлжалланган шаҳарларга ва Йерусалимда подшоҳнинг ёнига жойлаштирди. ²⁷Подшоҳ Йерусалимда кумушни оддий тошга тенг қийматли қилди, кедрларни эса кўплигидан паст жойларда ўсадиган сикаморга тенг қийматли қилди.²⁸Отларни Сулаймонга Миср ва Қоведан олиб келар эдилар. Подшоҳнинг савдогарлари уларни Қоведан пулга сотиб олар эдилар. ²⁹Мисрдан арава олти юз, от эса бир юз эллик шеқел кумушга олиб келинар эди. Худди шу тарзда, буларнинг барчасини Хет подшоҳларига ва Сурия подшоҳларига ҳам етказар эдилар.

Chapter 11

¹Подшоҳ Сулаймон фиръавннинг қизидан ташқари кўплаб ўзга юртлик аёлларни: моўблик, аммўнлик, эдўмлик, сидўнлик ва хетлик аёлларни севиб қолди. ²Раббий Исроил ўғилларига: “Улар сизнинг юракларингизни ўз худоларига ўгирмасликлари учун уларникига кирманглар, шунингдек, улар сизларникига кирмасинлар”, деган халқлардан бўлган аёлларга Сулаймон севги билан ёпишди.³Унинг етти юз нафар хотини ва уч юз нафар канизаги бор эди. Унинг хотинлари унинг юрагини буздилар. ⁴Сулаймон қариганида, хотинлари унинг юрагини ўзга худоларга ўгирдилар ва унинг юраги отаси Довуднинг юраги каби ўз Раббий Худосига тўлиқ содиқ эмас эди.⁵Сулаймон сидўнликларнинг худоси Аштаротга ва аммўнликларнинг жирканч бути Милкўмга сиғина бошлади. ⁶Сулаймон Раббийнинг нигоҳида ёвуз бўлган ишни қилар эди ва унинг отаси Довуд каби Раббийга тўлиқ эргашмади.⁷Сўнгра Сулаймон Йерусалимнинг олдидаги тоғда мўабликларнинг жирканч бути Қемошга ва аммўнликларнинг жирканч бути Молекга бутхона қурди. ⁸Сулаймон ўзга юртлик барча ўзининг хотинлари учун шундай қилди, токи улар ўз худоларига қурбонлик келтириб, тутатқи тутатсинлар.⁹Раббий Сулаймондан ғазабланди, чунки унга икки марта намоён бўлган Раббий, Исроилнинг Худосидан у ўз юрагини ўгирди ¹⁰ва унга ўзга худоларнинг ортидан бормасликни амр қилган Раббийнинг амрини бажармади.¹¹Шунда Раббий Сулаймонга деди: “Сен шу ишни қилганинг, Мен сенга амр берган Менинг аҳдимни ва Менинг низомларимни сақламаганинг учун Мен сендан шоҳликни оламан ва уни қулингга топшираман. ¹²Бироқ Мен отанг Довуд ҳақи буни сенинг кунларингда қилмайман, лекин уни сенинг ўғлингнинг қўлидан тортиб оламан. ¹³Фақат бутун шоҳликни тортиб олмайман, балки Менинг қулим Довуд ва Мен танлаган Йерусалим ҳақи битта қабилани ўғлингга бераман”.¹⁴Сўнгра Раббий Сулаймонга қарши душманни – Эдўмлик Ҳададни кўтарди. У эдўмликларнинг подшоҳлари уруғидан эди. ¹⁵Довуд Эдўмда бўлганида, лашкарбоши Йўаб Эдўмдаги барча эркакни қириб ташлаганидан сўнг мурдаларни дафн этиш учун келганида, ¹⁶(чунки Йўаб ва исроилликлар Эдўмдаги барча эркакни қириб ташламагунларича, ўша ерда олти ой турдилар), ¹⁷шунда Ҳадад ва унинг отасининг хизматкорларидан бўлмиш бир неча эдўмликлар Мисрга қочиб кетдилар. Ўша вақтда Ҳадад кичкина бола эди.¹⁸Улар Мидиандан чиқиб, Поронга келдилар ва ўзлари билан бирга Порондан одамларни олиб, Миср подшоҳи фиръавннинг олдига Мисрга келдилар. У унга уй берди, таъминот тайинлади ва унга ер берди. ¹⁹Ҳадад фиръавннинг нигоҳида катта илтифот топди ва у унга хотинликка ўз хотинининг синглисини, малика Таҳпенеснинг синглисини берди.²⁰Таҳпенеснинг синглиси унга ўғли Генубатни туғиб берди. Таҳпенес эса уни фиръавннинг уйида тарбиялар эди. Генубат фиръавннинг хонадонида фиръавн ўғиллари билан бирга яшар эди. ²¹Мисрда Ҳадад Довуд кўз юмиб, оталарига қўшилганини ва лашкарбоши Йўаб вафот этганини эшитганида, у фиръавнга: “Мени қўйиб юборинг, мен ўз юртимга борайин”,- деди. ²²Фиръавн унга: “Сен менинг шоҳлигимда нимага муҳтожсанки, ўз юртингга боришни истамоқдасан?”- деди. У: “Ҳеч нарсага муҳтож эмасман, лекин барибир мени қўйиб юборинг”,- деб жавоб берди.²³Худо Сулаймонга қарши яна бир душманни, ўз ҳукмдори Зўбаҳ подшоҳи Ҳададэзердан қочиб кетган Элиаданинг ўғли Резонни кўтарди. ²⁴Довуд зўбаҳликларни қириб ташлаганидан сўнг, у ёнига одамларни йиғиб, бир тўда одамнинг бошлиғи бўлган эди. Улар Дамашққа бориб, у ерга ўрнашдилар ва Дамашқда ҳукмронлик қила бошладилар. ²⁵У Сулаймоннинг барча кунларида Исроилнинг душмани эди. Ҳадад етказган зарардан ташқари у ҳам Исроилга доим зарар етказар эди ва у Сурияга подшоҳ бўлди.²⁶Шунингдек, Сулаймоннинг қули Зереддаги эфрайимлик Небатнинг ўғли Йеробоам подшоҳга қўл кўтарди. Унинг онаси бева аёл бўлиб, унинг исми Зеруаҳ эди. ²⁷Йеробоамнинг подшоҳга қўл кўтарганининг сабаби қуйидагича эди: Сулаймон Миллони қурар ва отаси Довуднинг шаҳрининг ёриқларини таъмирлар эди.²⁸Йеробоам жасоратли киши эди. Сулаймон бу ёш йигитнинг ишга қобилиятли эканлигини кўриб, уни Юсуф хонадонидан бўлган мажбурий ишчиларнинг устидан назоратчи қилиб қўйди. ²⁹Ўша пайтда шундай бўлдики, Йеробоам Йерусалимдан чиққан вақтда, йўлда шилўҳлик Ахийаҳ унга дуч келди, унинг эгнида янги кийим бор эди. Далада фақат уларнинг иккаласи эди. ³⁰Ахийаҳ эгнидаги янги кийимни олиб, уни ўн икки бўлакка бўлиб йиртди.³¹У Йеробоамга деди: “Ўзингга ўнта қисмни ол, чунки Исроилнинг Раббий Худоси шундай дейди: Мана, Мен Сулаймоннинг қўлидан шоҳликни тортиб оламан ва ўнта қабилани сенга топшираман. ³²Бироқ Менинг қулим Довуд ва Мен Исроилнинг барча қабилалари орасидан танлаган Йерусалим шаҳри ҳақи битта қабила унда қолади. ³³Чунки улар Мени тарк этиб, сидўнликларнинг худоси Аштаротга, мўабликларнинг худоси Қемошга, аммўнликларининг худоси Милкўмга сиғина бошладилар ва Сулаймоннинг отаси Довуд каби Менинг нигоҳимда тўғри ишларни қилиш учун Менинг низомларимга, Менинг амрларимга амал қилиш учун Менинг йўлларимдан бормадилар.³⁴Мен унинг қўлидан бутун шоҳликни тортиб олмайман, бироқ Менинг амрларимга ва Менинг низомларимга амал қилган, Мен танлаган Менинг қулим Довуд туфайли Мен Сулаймонни бутун ҳаётининг давомида ҳукмрон қилиб қолдираман. ³⁵Лекин унинг ўғлининг қўлидан шоҳликни оламан ва ўнта қабилани сенга бераман. ³⁶Унинг ўғлига эса битта қабилани бераман, токи Менинг номим ўша жойда бўлиши учун Мен Ўзимга танлаган Йерусалим шаҳрида Менинг юзим олдида, барча кунларда қулим Довуднинг чироғи қолсин.³⁷Мен сени танламоқдаман ва кўнглинг истаганидек ҳукмронлик қиласан ҳамда Исроил устидан подшоҳ бўласан. ³⁸Агар сен, Мен сенга амр этганларимга амал қилсанг, Менинг йўлларимдан юрсанг ва Менинг қулим Довуд каби Менинг низомларимга, амрларимга амал қилиб, Менинг нигоҳимда тўғри ишларни қилсанг, Мен сен билан бирга бўламан ва Мен Довудга қурганим каби сенга мустаҳкам уй қураман. Бутун Исроилни сенга бераман. ³⁹Бу учун Мен Довуднинг уруғини пастга ураман, лекин то абад эмас”.⁴⁰Сулаймон Йеробоамни ўлдирмоқчи бўлди, лекин Йеробоам туриб, Миср подшоҳи Шушакнинг олдига қочиб кетди ва Сулаймоннинг ўлимигача Мисрда қолди.⁴¹Сулаймоннинг қолган фаолияти, унинг қилган барча ишлари ва унинг донолиги Сулаймоннинг ишлари китобида ёзилган. ⁴²Сулаймоннинг Йерусалимда барча Исроил устидан ҳукронлик қилган вақти қирқ йил эди. ⁴³Сулаймон кўз юмиб, оталарига қўшилди ва отаси Довуднинг шаҳрида дафн этилди. Унинг ўрнига унинг ўғли Реҳобоам подшоҳ бўлди.

Chapter 12

¹Реҳобоам Шеқемга борди, чунки уни подшоҳ қилиш учун барча исроилликлар Шеқемга келдилар. ²Мисрда бўлган Небатнинг ўғли Йеробоам бу ҳақида эшитди. Йеробоам эса подшоҳ Сулаймондан қочиб кетган ва у Мисрда яшаётган эди.³Улар унинг ортидан одам юбордилар ва уни чақирдилар. Йеробоам ва бутун Исроилнинг жамоаси келди ва Реҳобоамга сўзлаб: ⁴“Сизнинг отангиз бизга оғир юкни юклади, бироқ сиз отангизнинг машаққатли меҳнатини ва у бизга юклаган оғир юкни енгиллаштиринг, шунда биз сизга хизмат қиламиз”,- дедилар. ⁵У уларга: “Боринглар ва уч кундан кейин менинг олдимга қайтиб келинглар”,- деди. Шунда халқ қайтиб кетди.⁶Подшоҳ Реҳобоам отасининг ҳаётлигида унинг олдида турган ёши улуғ одамлар билан маслаҳатлашиб: “Мен ушбу халққа қандай жавоб беришимни маслаҳат берасизлар?”- деди. ⁷Улар унга сўзлаб: “Агар сен ушбу кунда бу халққа хизматкор бўлсанг, унга хизмат қилсанг, уларга диққат қилсанг ва уларга мулойим гапирсанг, унда улар барча кунларда сенга қул бўладилар”,- дедилар.⁸Лекин у ёши улуғ одамлар унга берган маслаҳатни менсимади ва ўзи билан бирга ўсган ҳамда унинг ҳузурида турган ёшлар билан маслаҳатлашди. ⁹У уларга: “Менга: Сизнинг отангиз бизга юклаган юкни енгиллаштиринг, деб айтаётган бу халққа қандай жавоб беришимни маслаҳат берасизлар?”- деди.¹⁰У билан бирга ўсган ёш йигитлар унга сўзлаб, дедилар: “Сизга: Сизнинг отангиз бизга оғир юк юклади, сиз эса буни енгиллаштиринг, деб айтаётган халққа шундай денг: Менинг жимжилоғим отамнинг белидан йўғонроқ! ¹¹Агар менинг отам сизларга оғир юк юклаган бўлса, унда мен сизларнинг юкингизга юк қўшаман. Агар менинг отам сизларни қамчи билан жазолаган бўлса, мен сизларни чаёнлар билан жазолайман”.¹²Подшоҳ: Менинг олдимга учинчи куни қайтиб келинглар, деб буюрганига кўра Йеробоам ва бутун халқ Реҳобоамнинг олдига учинчи куни келдилар. ¹³Подшоҳ халққа қўпол жавоб берди ва ёши улуғ одамлар унга берган маслаҳатни менсимади. ¹⁴У ёш йигитларнинг маслаҳати бўйича сўзлаб: “Менинг отам сизларга оғир юкни юклади, мен эса сизларнинг юкларингизга юк қўшаман. Менинг отам сизларни қамчи билан жазолар эди, мен эса сизларни чаёнлар билан жазолайман!”- деди.¹⁵Подшоҳ халққа қулоқ солмади, чунки Раббий томонидан шундай белгиланган эди, токи Раббий шилўҳлик Ахийаҳ орқали Небатнинг ўғли Йеробоамга айтган Унинг сўзи амалга ошсин.¹⁶Бутун исроилликлар подшоҳ уларга қулоқ солмаганини кўрганларида, халқ подшоҳга жавоб бериб: “Биз Довудда қандай улушга эгамиз? Йишай ўғлида бизга мерос йўқ экан! Эй, Исроил, ҳамма ўз чодирига тарқалсин! Довуд, энди ўз уйингни кўр!”- деди. Шундай қилиб, Исроил ўз чодирларига тарқалиб кетди. ¹⁷Реҳобоам фақат Яҳудиянинг шаҳарларида яшовчи Исроил ўғиллари устидан подшоҳлик қилди.¹⁸Подшоҳ Реҳобоам солиқнинг устидан бошлиқ бўлган Адорамни юборди. Лекин исроилликлар уни тошбўрон қилишди ва у ўлди. Подшоҳ Реҳобоам эса Йерусалимга қочиш учун зудлик билан аравага минди. ¹⁹Шундай қилиб, Исроил Довуднинг уйига қарши исён қилди, бу ҳозирги кунларда ҳам шундайдир.²⁰Барча исроилликлар Йеробоам қайтиб келганини эшитганларида, улар одам юбориб, уни йиғинга чақиришди ва уни барча исроилликларнинг устидан подшоҳ қилиб қўйишди. Яҳудонинг ва Бенямин қабиласидан бошқа ҳеч ким Довуднинг хонадони билан қолмади.²¹Реҳобоам Йерусалимга келиб, Яҳудонинг бутун хонадонидан ва Бенямин қабиласидан бир юз саксон нафар сара лашкарни йиғди, чунки Сулаймоннинг ўғли Реҳобоамга шоҳликни қайтариш учун Исроилнинг хонадонига қарши жанг қилмоқчи эди.²²Бироқ Худонинг кишиси Шемайаҳга Худонинг сўзи келди: ²³“Яҳудиянинг подшоҳи, Сулаймоннинг ўғли Реҳобоамга, Бенямин ва Яҳудонинг бутун хонадонига ҳамда қолган халққа айтгин. ²⁴Раббий шундай дейди: Сизлар борманглар ва ўз биродарларингиз Исроил ўғилларига қарши жанг қилманглар. Ҳар бирингиз ўз хонадонингизга қайтинглар, чунки бу иш Мендандир”. Шунда улар Раббийнинг сўзига қулоқ солдилар ва Раббийнинг сўзи бўйича ортларига қайтдилар.²⁵Йеробоам Эфрайим тоғида Шеқемни қурди ва унга жойлашди. Сўнгра у ердан бориб, Пенуэлни қурди. ²⁶Йеробоам ўз юрагида деди: “Шоҳлик Довуднинг хонадонига қайтиб ўтиши мумкин. ²⁷Агар бу халқ Раббийнинг уйига қурбонлик келтириш учун Йерусалимга борсалар, унда бу халқнинг юраги ўз ҳукмдори Яҳудонинг подшоҳи Реҳобоамга ўгирилади ва улар мени ўлдириб, Яҳудонинг подшоҳи Реҳобоамга қайтадилар”.²⁸Шунда подшоҳ маслаҳатлашиб, иккита олтин буқа ясади ва халққа: “Сизлар Йерусалимга боришларингиз шарт эмас! Мана, эй, Исроил, сени Миср еридан олиб чиққан сенинг худоларинг!”- деди. ²⁹У биттасини Бейт-Элга, бошқасини эса Данга қўйди. ³⁰Бу иш гуноҳга олиб келди, чунки халқ уларнинг бирига, ҳатто Данга боришни бошлади.³¹У тепаликда бутхона қурди ва халқнинг орасидан Левининг ўғилларидан бўлмаган кишиларни руҳоний қилиб қўйди. ³²Йеробоам саккизинчи ойнинг ўн бешинчи кунида, Яҳудияда бўлган байрамга ўхшаш байрам уюштирди ва қурбонгоҳда қурбонлик келтирди. У Бейт-Элда, ўзи ясаган буқаларга қурбонлик келтириш учун шундай қилди ва ўзи ясаган тепаликларнинг руҳонийларини Бейт-Элда қўйди.³³У Бейт-Элда ўзи ясаган қурбонгоҳда, ўзбошимча қарор қилган кунда, яъни саккизинчи ойнинг ўн бешинчи кунида қурбонлик келтирди ва Исроил ўғилларига байрам уюштирди. Сўнг тутатқи тутатиш учун қурбонгоҳга яқинлашди.

Chapter 13

¹Йеробоам тутатқи тутатиш учун қурбонгоҳ олдида турганида, мана, Худонинг кишиси Раббийнинг сўзи бўйича Яҳудиядан Бейт-Элга келди. ²У қурбонгоҳга қарши Раббийнинг сўзини эълон қилиб: “Эй, қурбонгоҳ, қурбонгоҳ! Раббий шундай дейди: Мана, Довуднинг хонадонида Йошийаҳ исмли ўғил туғилади. У сенинг тутатқи тутатаётган руҳонийларингни сенда қурбон қилади ва сенда одамларнинг суякларини ёндиради!”- деди. ³Кейин у шу куннинг ўзида аломат бериб деди: “Буни Раббий айтганининг аломати мана будир: Мана, бу қурбонгоҳ парчаланади ва ундаги кул сочилиб кетади”.⁴Подшоҳ Йеробоам Худонинг кишисининг Бейт-Элдаги қурбонгоҳга қарши эълон қилган сўзини эшитганида, у ўз қўлини қурбонгоҳдан олди ва унга чўзиб: “Уни тутинглар!”- деди. Лекин унга қарши чўзилган унинг қўли қотиб қолди ва у уни ўзига қайира олмади. ⁵Худонинг кишиси Раббийнинг сўзи билан берган аломат бўйича қурбонгоҳ парчаланди ва қурбогоҳдаги кул сочилиб кетди.⁶Подшоҳ Худонинг кишисига: “Раббий Худойингнинг юзига илтижо қил ва қўлим ўзимга қайрилиши учун мен ҳақимда ибодат қил!”- деди. Худонинг кишиси Раббий қаршисида илтижо қилди ва подшоҳнинг қўли ўзига қайрилди ҳамда худди олдингидек бўлиб қолди. ⁷Шунда подшоҳ Худонинг кишисига: “Мен билан бирга уйга кириб, озуқа билан ўзингни қувватлантир ва мен сенга совға бераман”,- деди.⁸Лекин Худонинг кишиси подшоҳга деди: “Сен менга ҳатто ўз уйингнинг ярмини берганингда ҳам, мен сен билан бирга бормайман, бу жойда нон ҳам емайман, сув ҳам ичмайман. ⁹Чунки менга Раббийнинг сўзи билан шундай амр этилган: У ерда нон емагин, сув ҳам ичмагин ва сен борган йўлингдан ортингга қайтмагин”. ¹⁰Сўнг у бошқа йўл билан кетди ва Бейт-Элга келган йўлдан ортига қайтмади.¹¹Бейт-Элда бир кекса пайғамбар яшар эди. Унинг ўғиллари келиб, бугун Бейт-Элда Худонинг кишиси қилган барча ишларни унга айтиб бердилар. Шунингдек, у подшоҳга айтган сўзларни ҳам ўғиллари ўз оталарига сўзлаб беришди. ¹²Отаси улардан: “У қайси йўл билан кетди?”- деб сўради. Ўғиллари Яҳудиядан келган Худонинг кишиси қайси йўл билан кетганини кўрсатиб юбордилар. ¹³У ўғилларига: “Менга эшакни эгарланглар”,- деди. Шунда улар эшакни эгарладилар ва у унга ўтирди.¹⁴У Худонинг кишиси ортидан кетди ва уни эман дарахти тагида ўтирган ҳолда топди. У: “Сен Яҳудиядан келган Худонинг кишисимисан?”- деди унга. У: “Ҳа, менман”,- деди. ¹⁵Шунда у: “Менинг уйимга киргин ва нон еб олгин”,- деди унга. ¹⁶У деди: “Мен сен билан бирга қайта олмайман ва сеникига бора олмайман. Мен сен билан бу жойда нон ҳам емайман, сув ҳам ичмайман. ¹⁷Чунки Раббийнинг сўзи билан менга: У ерда нон емагин, сув ҳам ичмагин ва сен борган йўл билан ортингга қайтмагин, деб амр этилган”.¹⁸У унга деди: “Мен ҳам сен каби пайғамбарман ва менга фаришта Раббийнинг сўзи билан сўзлаб: Уни ўз уйингга қайтариб олиб кел, у нон есин ва сув ичсин, деди”. Шундай деб, у уни алдади. ¹⁹Шунда пайғамбар у билан бирга қайтиб, унинг уйида нон еди ва сув ичди.²⁰Улар дастурхон атрофида ўтирганларида, уни қайтариб олиб келган пайғамбарга Раббийнинг сўзи келди. ²¹У Яҳудиядан келган Худонинг кишисига эълон қилиб, деди: “Раббий шундай дейди: Сен Раббийнинг оғзининг сўзига итоат қилмаганинг ва Раббий Худойинг сенга амр этган буйруққа амал қилмаганинг учун, ²²бироқ ортинга қайтиб, Раббий сенга: Нон ҳам ема, сув ҳам ичма, деб айтган жойда нон еганинг ва сув ичганинг учун сенинг тананг оталарингнинг қабрига кирмайди”.²³У нон еб ва сув ичиб бўлганидан сўнг, у қайтариб олиб келган пайғамбар учун эшакни эгарлади. ²⁴Пайғамбар йўлга чиққанида, йўлда унга шер дуч келди ва уни ўлдирди. Унинг йўлда улоқтириб ташланган танаси ётар, эшак эса унинг ёнида турар эди. Шер ҳам тананинг ёнида турар эди. ²⁵Мана, йўлдан ўтаётган одамлар йўлга улоқтириб ташланган танани ва тананинг ёнида турган шерни кўрдилар. Улар бориб, буни кекса пайғамбар яшайдиган шаҳарда сўзлаб бердилар.²⁶Уни йўлдан қайтариб олиб келган пайғамбар буни эшитиб: “Бу Раббийнинг сўзига итоат қилмаган ўша Худонинг кишиси. Шунинг учун Раббий унга айтган сўзи бўйича уни шерга топширди, у эса уни ёриб ташлади ва ўлдирди”,- деди. ²⁷У ўз ўғилларига: “Менга эшакни эгарланглар”,- деди. Улар уни эгарладилар. ²⁸У йўлга отланди ва йўлда улоқтириб ташланган танани топди, эшак ва шер тананинг ёнида турар эдилар. Шер танани емаган, эшакни ҳам ёрмаган эди.²⁹Пайғамбар Худонинг кишисининг танасини кўтариб, эшакнинг устига қўйди ва уни қайтариб олиб кетди. Кекса пайғамбар йиғи қилиш ва уни кўмиш учун ўз шаҳрига келди. ³⁰Унинг танасини ўзининг мақбарасига қўйди ва у ҳақида: “Афсус, менинг биродарим!”- деб йиғлади.³¹Уни дафн этганидан сўнг, у ўз ўғилларига деди: “Мен ўлганимда, мени Худонинг кишиси дафн этилган мақбарага дафн этинглар. Менинг суякларимни унинг суяклари ёнига қўйинглар. ³²Чунки у Бейт-Элда қурбонгоҳ ҳақида ва Самариянинг шаҳарлари тепаликларидаги барча бутхоналар ҳақида Раббийнинг буйруғи бўйича эълон қилган сўз амалга ошади”.³³Йеробоам ўша воқеалардан кейин ҳам ўзининг ёвуз йўлидан қайтмади, бироқ тепаликларнинг руҳонийларини оддий халқдан қўйишни давом эттирди. У кимни истаса, ўшани бағишлар ва ўша одам тепаликларнинг руҳонийси бўлиб қолар эди. ³⁴Бу иш Йеробоамнинг хонадонини гуноҳга бошлаб, уни ҳалокатга ва ер юзидан қириб ташланишга олиб борди.

Chapter 14

¹Ўша вақтда Йеробоамнинг ўғли Абийаҳ касал бўлиб қолди. ²Йеробоам ўз хотинига деди: “Тур, Йеробоамнинг хотини эканингни билмасликлари учун қиёфангни ўзгартириб, Шилўҳга боргин. Ўша ерда пайғамбар Ахийаҳ бор, у менга мана шу халққа подшоҳ бўлишимни башорат қилган эди. ³Ўзинг билан ўнта нон, кулчалар ва бир кўза асал олиб, унинг олдига бор. У сенга болага нима бўлишини айтади”.⁴Йеробоамнинг хотини худди шундай қилди. Ўрнидан туриб, Шилўҳга борди ва Ахийаҳнинг уйига келди. Ахийаҳнинг кўзлари энди кўрмас, чунки унинг кўзлари қариганидан хиралашган эди. ⁵Раббий Ахийаҳга деди: “Мана, Йеробоамнинг хотини ўз ўғли ҳақида сендан сўрагани келмоқда, чунки у касал. Сен унга мана бундай-бундай дегин, чунки у қиёфасини ўзгартириб келади”.⁶Ахийаҳ аёл эшикдан кириб келганида, оёқларининг шитирлашини эшитиб, деди: “Эй, Йеробоамнинг хотини, кир. Қиёфангни ўзгартиришинг нима керак эди? Мен сенга даҳшатли элчиман. ⁷Бор, Йеробоамга айт: Раббий Исроилнинг Худоси шундай дейди: Мен сени оддий халқ орасидан кўтариб, Менинг халқим Исроилга бошлиқ қилиб қўйдим. ⁸Мен Довуднинг хонадонидан шоҳликни тортиб олиб, сенга бердим. Сен эса Менинг амрларимга амал қилган ва Менинг нигоҳимда тўғри ишларнигина қилиб, бор юраги билан Менга эргашган Менинг қулим Довуд каби эмассан.⁹Сен барча сендан олдин бўлганлардан ёмонроқ иш қилдинг: бориб, Мени ғазаблантириш учун ўзингга ўзга худолар ва ҳайкаллар ясадинг, Мени эса ортга улоқтирдинг. ¹⁰Шунинг учун Мен Йеробоамнинг хонадонига кулфат юбораман, Йеробоамнинг хонадонидан деворга сиядиганларни, асир қилинганларни ва Исроилда қолганларни қириб ташлайман. Йеробоамнинг уйининг қолдиғини, биров ахлатни тўлиқ тозалагунича олиб ташлаганидек супуриб ташлайман.¹¹Йеробоамнинг хонадонидан ким шаҳарда ўлса, уни итлар еб битиради, ким далада ўлса, уни само қушлари чўқиб ейди. Зеро Раббий шундай дейди. ¹²Туриб, ўз уйингга бор. Сенинг оёқларинг шаҳарга қадам босганида, бола ўлади. ¹³У ҳақида барча исроилликлар фарёд қиладилар ва уни дафн этадилар. Йеробоамнинг хонадонидан қабрга фақат у киради, чунки Йеробоамнинг хонадонидан ундангина Исроилнинг Раббий Худоси қаршисида қандайдир эзгулик топилди.¹⁴Бундан ташқари, Раббий Ўзига Исроил устидан подшоҳни кўтаради; у ўша куни Йеробоамнинг хонадонини қириб ташлайди. Қачон? Ҳатто ҳозир! ¹⁵Раббий Исроилни шикастлайди ва у сувда тебранадиган қамиш каби бўлади. У уларнинг оталарига берган мана шу яхши ердан Исроилни қўпориб олади ва уларни дарёнинг у томонига сочиб юборади, чунки улар Раббийни ғазаблантириб, ўзларига бутлар ясадилар. ¹⁶Раббий Йеробоамнинг гуноҳлари учун: унинг ўзи қилгани ва Исроилни гуноҳга ботиргани учун Исроилни душманга топширади”.¹⁷Йеробоамнинг хотини ўрнидан туриб, кетди ва Тирзаҳга келди. У эшикнинг остонасига қадам қўйганидаёқ бола ўлди. ¹⁸Уни дафн этдилар ва Раббий Ўз қули пайғамбар Ахийаҳ орқали айтган Унинг сўзи бўйича барча исроилликлар бола учун йиғладилар.¹⁹Йеробоамнинг қолган ишлари, у қандай жанг ва подшоҳлик қилгани Исроил подшоҳлари йилномаси китобида ёзилган. ²⁰Йеробоамнинг ҳукмронлик қилган муддати йигирма икки йил эди. У кўз юмиб, оталарига қўшилди ва унинг ўрнига унинг ўғли Надаб подшоҳ бўлди.²¹Сулаймоннинг ўғли Реҳобоам Яҳудияда подшоҳлик қилар эди. Реҳобоам подшоҳ бўлганида, қирқ бир ёшда эди. У Раббий Ўз номи ўша жойда бўлиши учун Исроил қабилалари орасидан танлаган шаҳар Йерусалимда ўн етти йил подшоҳлик қилди. Унинг онасининг исми аммўнлик Наамаҳ эди. ²²Яҳудо Раббийнинг нигоҳида ёвуз ишларни қилар, уларнинг оталари қилган гуноҳларнинг устига улар ўзларининг гуноҳлари билан Уни ўта ғазаблантирар эдилар.²³Улар ҳам ўзларига ҳар бир баланд тепаликда ва ҳар қандай яшил дарахт остида сиғинадиган тепаликлар, бутлар ва бутхоналар қурдилар. ²⁴Бу ерда фоҳишабозлар ҳам бор бўлиб, улар Раббий Исроил ўғиллари юзи қаршисидан қувиб юборган халқларнинг барча жирканч ишларини қилар эдилар.²⁵Реҳобоам подшоҳлигининг бешинчи йилида, Миср подшоҳи Шушак Йерусалимга қарши юриш қилди. ²⁶У Раббий уйининг хазинасини, подшоҳ уйининг хазинасини олиб кетди. У ҳамма нарсани олиб кетди, Сулаймон ясаган барча олтин қалқонларни ҳам олиб кетди.²⁷Подшоҳ Реҳобоам уларнинг ўрнига мис қалқонлар ясади ва уларни подшоҳ уйининг эшигини қўриқлайдиган қўриқчилар бошлиғининг қўлларига топширди. ²⁸Подшоҳ Раббийнинг уйига борганида, қўриқчилар уларни кўтариб борар ва ундан кейин уларни яна қўриқчиларнинг хонасига қайтариб, олиб келар эдилар.²⁹Реҳобоамнинг қолган ишлари ва у қилган барча ишлар ҳақида Яҳудиянинг подшоҳлари йилномаси китобида ёзилган. ³⁰Реҳобоам ва Йеробоам орасида, уларнинг ҳаётларининг барча кунларида уруш бўлди. ³¹Реҳобоам кўз юмиб, ўз оталарига қўшилди ва ўз оталари ёнида Довуд шаҳрида дафн этилди. Унинг онасининг исми аммўнлик Наамаҳ эди. Унинг ўрнига ўғли Абийам подшоҳ бўлди.

Chapter 15

¹Небат ўғли Йеробоам подшоҳлигининг ўн саккизинчи йилида Яҳудия устидан Абийам подшоҳ бўлди. ²У Йерусалимда уч йил ҳукмронлик қилди. Унинг онасининг исми Маақаҳ бўлиб, у Абишаломнинг қизи эди. ³Абийам унинг отаси ундан олдин қилган барча гуноҳларда юрар ва унинг юраги унинг отаси Довуднинг юраги каби Раббий Худога тўлиқ содиқ эмас эди.⁴Лекин Раббий Довуд ҳақи, ундан кейин унинг ўғлини кўтариш ва Йерусалимни мустаҳкамлаш учун Раббий Худоси унга Йерусалимда чироқ берди. ⁵Чунки Довуд Раббийнинг нигоҳида тўғри ишларни қилар ва ҳаётининг барча кунларида, хетлик Урийаҳга қилган қилмишидан ташқари Худо унга амр этган барча нарсаларда йўлдан оғмас эди. ⁶Реҳобоам ва Йеробоам орасида, уларнинг ҳаётларининг барча кунларида уруш бўлди.⁷Абийамнинг қолган фаолияти ва унинг қилган барча ишлари Яҳудия подшоҳлари китобида ёзилган. Абийам ва Йеробоам орасида ҳам уруш бўлди. ⁸Абийам кўз юмиб, ўз оталарига қўшилди ва уни Довуд шаҳрида дафн этишди. Унинг ўрнига унинг ўғли Осо подшоҳ бўлди.⁹Исроил подшоҳи Йеробоам ҳукмронлигининг йигирманчи йилида Яҳудия устидан Осо подшоҳ бўлди. ¹⁰У Йерусалимда қирқ бир йил подшоҳлик қилди. Унинг онасининг исми Маақаҳ бўлиб, у Абишаломнинг қизи эди. ¹¹Осо эса отаси Довуд каби Раббийнинг нигоҳида тўғри ишларни қилар эди.¹²У юртидан фоҳишабозларни қувиб юборди ва унинг оталари ясаган барча бутларни олиб ташлади. ¹³У ҳатто ўз онасини ҳам, унинг Аштарот бутини ясагани учун маликалик унвонидан маҳрум қилди. Осо унинг бутини чопиб ташлади ва Кедрон анҳори ёнида ёндирди.¹⁴Лекин тепаликлар йўқ қилинмаган эди. Барибир Осонинг юраги унинг барча кунларида Раббийга тўлиқ бағишланган эди. ¹⁵У Раббийнинг уйига унинг отаси ва унинг ўзи бағишлаган нарсаларни: олтин, кумуш ва идишларни олиб келди.¹⁶Осо ва Исроил подшоҳи Баашанинг орасида, уларнинг барча кунларида уруш бўлди. ¹⁷Исроилнинг подшоҳи Бааша Яҳудияга қарши чиқди ва Яҳудиянинг подшоҳи Осонинг олдига ҳеч ким кириб-чиқа олмаслиги учун Рамаҳни қурди.¹⁸Шунда Осо Раббий уйининг хазиналаридан ва подшоҳ уйининг хазинасидан қолган барча кумуш ва олтинни олиб, хизматкорларининг қўлларига берди ҳамда уларни подшоҳ Осо Дамашқда яшовчи Суриянинг подшоҳи Ҳезион ўғли, Табримоннинг ўғли Бен-Ҳададнинг олдига юбориб, деди: ¹⁹“Менинг отам ва сенинг отанг орасида иттифоқ бўлгани каби, мен ва сенинг орангда иттифоқ бўлсин. Мана, мен сенга инъом сифатида кумуш ва олтин юбормоқдаман, сен Исроил подшоҳи Бааша билан бўлган иттифоқингни бузгин, токи у мендан чекинсин”.²⁰Бен-Ҳадад подшоҳ Осога қулоқ солди ва ўз лашкарбошиларини Исроил шаҳарларига юборди. Улар Ижонни, Данни, Абел-Бей-Маақаҳни, бутун Киннеретни, бутун Нафтали ери билан биргаликда қирғин қилди. ²¹Бааша буни эшитганида, Рамаҳни қуришни бас қилди ва Тирзаҳга қайтиб кетди. ²²Шунда подшоҳ Осо бутун Яҳудия аҳлини, ҳеч кимни қолдирмасдан чақирди ва улар Бааша қурилиш учун ишлатган тошларни, дарахтларни Рамаҳдан олиб кетдилар. Подшоҳ Осо улардан Беняминнинг Гебеаҳини ва Мизпаҳни қурди.²³Осонинг қолган барча фаолияти, унинг бор қудрати, унинг барча қилган ишлари ва қурган шаҳарлари Яҳудия подшоҳлари китобида ёзилган. У қариган чоғида унинг оёқлари оғрир эди. ²⁴Осо кўз юмиб, оталарига қўшилди ва отаси Довуд шаҳрида ўз оталари билан дафн этилди. Унинг ўрнига унинг ўғли Йеҳошафат подшоҳ бўлди.²⁵Яҳудия подшоҳи Осо ҳукмронлигининг иккинчи йилида Исроил устидан Йеробоамнинг ўғли Надаб подшоҳ бўлди ва Исроил устидан икки йил ҳукмронлик қилди. ²⁶У Раббийнинг нигоҳида ёвуз ишларни қилар ва ўз отасининг йўлидан ҳамда Исроилни гуноҳга ботирган унинг гуноҳларида юрар эди.²⁷Шунда Иссохор хонадонидан Ахийаҳ ўғли Бааша унга қарши фитна уюштириб, Небат ва барча исроилликлар Гиббетонни қуршаб олганларида, уни Бааша пелиштликларнинг Гиббетон шаҳрининг олдида ўлдирди. ²⁸Яҳудиянинг подшоҳи Осо ҳукмронлигининг учинчи йилида Бааша уни ўлдирди ва унинг ўрнига подшоҳ бўлди.²⁹У подшоҳ бўлганида, Йеробоамнинг бутун хонадонини қириб ташлади. Раббий Ўз қули шилўҳлик Ахийаҳ орқали айтган сўзи бўйича уни қириб ташламагунича, Йеробоамдан бирорта ҳам жонни қолдирмади. ³⁰Ушбуларнинг барчаси Йеробоамнинг қилган гуноҳлари, Исролни гуноҳга ботиргани ва Исроилнинг Раббий Худосини ғазабини қўзғагани учун бўлди.³¹Надабнинг қолган фаолияти ва унинг барча ишлари Исроилнинг подшоҳлари китобида ёзилган. ³²Осо ва Исроил подшоҳи Бааша орасида уларнинг барча кунларида уруш бўлди.³³Яҳудиянинг подшоҳи Осо ҳукмронлигининг учинчи йилида барча исроилликлар устидан Ахийаҳнинг ўғли Бааша Тирзаҳда подшоҳ бўлди. У йигирма тўрт йил ҳукмронлик қилди. ³⁴У Раббийнинг нигоҳида ёвуз ишларни қилар ва Йеробоамнинг йўлларидан, у Исроилни гуноҳга ботирган унинг гуноҳларида юрар эди.

Chapter 16

¹Бааша ҳақида Йеҳу ўғли Ҳананига Раббийнинг сўзи келди: ²“Мен сени тупроқдан кўтардим ва Менинг халқим Исроилга ҳукмдор қилиб қўйдим. Сен эса Йеробоамнинг йўлидан бординг ва Мени ўз гуноҳлари билан ғазаблантириши учун Менинг халқим Исроилни гуноҳга ботирдинг.³Шунинг учун Мен Баашанинг ва унинг уруғининг хонадонини қириб ташлайман, Небат ўғли Йеробоамнинг хонадонини қирғин қилганим каби, сенинг хонадонингни ҳам худди шундай қиламан. ⁴Баашанинг хонадонидан ким шаҳарда ўлса, уни итлар ейди, унинг хонадонидан ким далада ўлса, уни само қушлари ейдилар”.⁵Баашанинг қолган фаолияти, унинг қилган ишлари ва унинг қудрати Исроил подшоҳлари китобида ёзилган. ⁶Бааша кўз юмиб, оталарига қўшилди ва Тирзаҳда дафн этилди. Унинг ўрнига ўғли Элаҳ подшоҳ бўлди.⁷Аммо Ҳанани ўғли Йеҳу орқали Баашага ва унинг хонадонига қарши аллақачон Раббийнинг сўзи айтилган эди, чунки у Йеробоамнинг хонадонига тақлид қилиб, ўз қўлларининг ишлари билан Раббийни ғазаблантириб, Унинг нигоҳида ҳар қандай ёвузликни қилган эди. Айни шунинг учун Йеробоам ўлдирилган эди.⁸Яҳудиянинг подшоҳи Осо ҳукмронлигининг йигирма олтинчи йилида, Исроил устидан Баашанинг ўғли Элаҳ Тирзаҳда подшоҳ бўлди ва икки йил ҳукмронлик қилди. ⁹Жанг араваларининг ярмининг устидан бошлиқ бўлган унинг хизматкори Зимри унга қарши фитна уюштирди. Элаҳ Тирзаҳда, Тирзаҳдаги қаср устидан бошлиқ Арзанинг уйида маст бўлгунича ичганида, ¹⁰Зимри кириб, уни яралади ва Яҳудия подшоҳи Осо ҳукмронлигининг йигирма еттинчи йилида уни ўлдирди ҳамда унинг ўрнига подшоҳ бўлди.¹¹У подшоҳ бўлганида ва Башаанинг тахтига ўтирганида, шунда Баашанинг бутун хонадонини қириб ташлади ва у бирорта деворга сиядиган кишини: унинг қариндошларини ҳам, ошналарини ҳам қолдирмади. ¹²Шундай қилиб, Раббий пайғамбар Йеҳу орқали Бааша ҳақида айтилган Унинг сўзи бўйича Зимри Баашанинг бутун хонадонини қириб ташлади. ¹³Уларнинг ўзлари қилган ва ўз бутлари билан Исроилнинг Раббий Худосини ғазаблантириб, Исроилни гуноҳга ботирган Баашанинг барча гуноҳлари ва унинг ўғли Элаҳнинг барча гуноҳлари учун бу содир бўлди.¹⁴Элаҳнинг қолган фаолияти ва унинг барча қилган ишлари Исроил подшоҳлари китобида ёзилган.¹⁵Яҳудиянинг подшоҳи Осо ҳукмронлигининг йигирма еттинчи йилида, Зимри Тирзаҳда етти кун подшоҳ бўлди. Бу вақтда халқ пелиштликларнинг Гиббетон шаҳрини қамал қилаётган эди. ¹⁶Қамал қилаётган халқ эса Зимри фитна уюштириб, подшоҳни ўлдирганини эшитганларида, исроилликларнинг ҳаммаси шу куни лашкарбоши Омрини қароргоҳда Исроил устидан подшоҳ қилиб қўйди. ¹⁷Омри ва исроилликларнинг барчаси у билан бирга Гиббетондан чиқиб бориб, Тирзаҳни қамал қилдилар.¹⁸Зимри шаҳар қўлга олинганини кўриб, подшоҳ уйининг ичкари хонасига кирди-да, ўзининг ортидан подшоҳнинг уйига ўт қўйди ва ҳалок бўлди. ¹⁹У Йеробоамнинг йўлидан ва Исроилни гуноҳга ботириш учун қилган гуноҳларида юриб Раббийнинг нигоҳида ёвуз ишларни қилгани ҳамда қилган гуноҳлари учун бу содир бўлди. ²⁰Зимрининг қолган фаолияти ва у уюштирган унинг фитнаси Исроил подшоҳлари китобида ёзилган.²¹Шунда Исроил халқи иккига бўлинди: халқнинг ярми Гинафнинг ўғли Тибнини подшоҳ қилиш учун унинг ортидан эргашди, ярми эса Омрига эргашди. ²²Бироқ Омрига эргашган халқ Гинаф ўғли Тибнига эргашган халқдан устун келди: Тибни ўлди ва Омри подшоҳ бўлди.²³Яҳудиянинг подшоҳи Осо ҳукмронлигининг ўттиз биринчи йилида Омри Исроил устидан подшоҳ бўлди ва ўн икки йил ҳукмронлик қилди. У Тирзаҳда олти йил ҳукмронлик қилди. ²⁴Омри Семердан Самария тоғини икки талант кумушга сотиб олди. У тоғда шаҳар қурди ва қурган шаҳрини тоғнинг эгаси Семернинг исми бўйича Самария, деб атади.²⁵Бироқ Омри Раббий нигоҳида ёвуз ишларни, ундан олдин бўлганларнинг барчасидан баттар ҳам ишларни қилар эди. ²⁶Зеро у Небат ўғли Йеробоамнинг барча йўлларидан бориб, ўз бутлари билан Исроилнинг Раббий Худосини ғазаблантирар ва Исроилни гуноҳга ботирган унинг гуноҳларида юрар эди.²⁷Омрининг қилган бошқа ишлари ва кўрсатган унинг жасорати Исроил подшоҳлари йилномаси китобида ёзилган. ²⁸Омри кўз юмиб, оталарига қўшилди ва Самарияда дафн этилди. Унинг ўрнига ўғли Ахаб подшоҳ бўлди.²⁹ Яҳудиянинг подшоҳи Осо ҳукмронлигининг ўттиз саккизинчи йилида Омрининг ўғли Ахаб Исроил устидан подшоҳ бўлди ва Омрининг ўғли Ахаб Самарияда Исроил устидан йигирма икки йил ҳукмронлик қилди. ³⁰Омрининг ўғли Ахаб Раббий нигоҳида ундан олдин бўлганларнинг барчасидан ортиқроқ ёвуз ишларни қилар эди.³¹Небат ўғли Йеробоамнинг гуноҳларида юриш у учун камлик қилганидек, у ўзига Сидўн подшоҳи Этбаалнинг қизи Йезебелни хотинликка олди. Шунинг учун у Баалга хизмат қилиб, унга сажда қила бошлади. ³²У Самарияда қурган Баалнинг бутхонасида Баалга қурбонгоҳ қўйди. ³³Шунингдек, Ахаб Аштаротга эманзор қилди. Шу тарзда, Ахаб ундан олдин бўлган барча Исроил подшоҳларидан ортиқроқ Исроилнинг Раббий Худосини ғазаблантирадиган ишларни қилди.³⁴Унинг кунларида бейт-эллик Ҳиэл Йерихони қурди. Раббий Нўн ўғли Йешуа орқали айтган сўзи бўйича, у ўз тўнғичи Абирамни йўқотиб, Йериҳоннинг пойдеворини қўйди ва ўзининг кенжа ўғли Сегубни йўқотиб, унинг дарвозасини қўйди.

Chapter 17

¹Гилъадда яшовчи тишбиҳлик Элийаҳ Ахабга деди: “Мен қаршисида турган Исроилнинг Раббий Худоси тирик! Мана шу йилларда, мен айтмагунимча, шудринг ҳам ёмғир ҳам ёғмайди”.²Унга Раббийнинг сўзи келди: ³“Бу ердан кетиб, шарққа ўгирил ва Йорданнинг олдидаги Керит жилғаси ёнида яширин. ⁴Сен бу жилғадан сув ичасан, чунки Мен қарғаларга сени ўша ерда боқишга буюрдим”.⁵Шунда у кетиб, Раббийнинг сўзини бажарди. Шундай қилиб, у бориб, Йорданнинг олдидаги Керит жилғаси ёнида яшай бошлади. ⁶Қарғалар унга эрталаб нон ва гўшт, оқшом ҳам нон ва гўшт олиб келар эдилар. У жилғадан сув ичар эди. ⁷Бир неча кун ўтганидан сўнг, бу жилға ҳам қуриб қолди, чунки ерга ёмғир ёғмаётган эди.⁸Шунда унга Раббийнинг сўзи келди: ⁹“Тур, Сидўндаги Зарепатга бор ва ўша ерда қол. Мен у ерда бева аёлга сени боқишга буюрдим”. ¹⁰Шунда у туриб, Зарепатга борди. У шаҳарнинг дарвозаси олдига келганида, мана, у ерда бева аёл ўтин терар эди. У уни чақириб: “Мен ичишим учун идишда озгина сув бергин”,- деди.¹¹У олиб келгани кетаётганида, Элийаҳ унинг ортидан қичқириб: “Ўз қўлингга мен учун бир бурда нон ҳам ола кел”,- деди. ¹²Бева эса жавобан: “Сизнинг Раббий Худойингиз тирик! Менда ҳеч қандай нон йўқ, фақатгина хумчада бир ҳовуч ун ва кўзада озгина ёғ бор. Мана, мен озгина ўтин йиғяпман, буни ўзим ва ўғлим учун тайёрламоқчиман. Буни еймиз, кейин ўламиз”,- деди. ¹³Шунда Элийаҳ унга деди: “Қўрқма, бор ва айтганингдек қил, фақат олдин мен учун кичик кулча пишириб, менга олиб кел. Кейин ўзинг ва ўғлинг учун қиласан.¹⁴Чунки Исроилнинг Раббий Худоси шундай демоқда: Раббий ерга ёмғир бергунга қадар хумнинг ичидаги ун тугамайди ва кўзадаги ёғ камаймайди!” ¹⁵У бориб, Элийаҳ айтганидек қилди. Шундай қилиб, кўп кунлар давомида Элийаҳ, хотин ва унинг хонадони овқатландилар. ¹⁶Раббий Элийаҳ орқали айтган сўзи бўйича хумчадаги ун тугамас ва кўзадаги ёғ камаймас эди.¹⁷Бундан кейин бу аёлнинг, яъни хонадон соҳибасининг ўғли касал бўлиб қолди, унинг касали шунча оғир эдики, уни ҳаёт нафаси тарк этди. ¹⁸Шунда бу аёл Элийаҳга: “Эҳ, Худонинг одами, мен сизни нима қилай? Сиз гуноҳларимни эслатиш ва ўғлимни ўлдириш учун менинг олдимга келдингиз”,- деди.¹⁹У эса унга: “Менга ўғлингни бер”,- деди. У болани унинг қўлидан олиб, ўзи яшаётган болохонага олиб чиқди ва уни ўзининг тўшагига ётқизди. ²⁰У Раббийга фарёд қилиб: “Ё, менинг Раббий Худойим, наҳотки Сен беванинг ўғлини ўлдириб, мен яшаётган унинг хонадонига кулфат келтирган бўлсанг?”- деди. ²¹Сўнг у ўсмирнинг устига уч марта чўзилиб ётди ва Раббийга фарёд қилиб деди: “Ё, менинг Раббий Худойим! Сендан илтижо қиламан, бу ўсмирнинг жони ўзига қайтсин!”²²Раббий Элийаҳнинг овозини эшитди, боланинг жони ўзига қайтди ва у тирилди. ²³Элийаҳ болани олиб, уни болохонадан пастги уйга олиб тушди ва уни онасига топшириб, Элийаҳ: “Қара, ўғлинг тирик”,- деди. ²⁴Шунда ўша хотин Элийаҳга: “Энди мен сизнинг Худонинг одами эканингизни ва сизнинг оғзингиздаги Раббийнинг сўзлари ҳақиқат эканини билиб олдим”,- деди.

Chapter 18

¹Кўп кунлар ўтганидан сўнг, учинчи йили Элийаҳга: “Бориб, Ахабга кўрингин. Мен эса ер юзига ёмғир ёғдираман”,- деган Раббийнинг сўзи келди. ²Шунда Элийаҳ Ахабга кўриниш учун борди. Самарияда очарчилик кучли эди.³Ахаб қаср устидан бошлиқ Обадийаҳни чақирди. Обадийаҳ эса Худодан жуда қўрқадиган киши эди. ⁴Йезебел Раббийнинг пайғамбарларини қириб ташлаётганида, Обадийаҳ юз нафар пайғамбарни олиб, уларни ғорларда эллик кишидан қилиб яширган ва уларни нон-сув билан таъминлаган эди.⁵Ахаб Обадийаҳга: “Ернинг барча сув булоқларига ва ернинг барча жилғаларига боргин, отларни, хачирларни тирик сақлаб қолиш ва моллардан маҳрум бўлмаслик учун балки бирор ердан ўт топа олармиз”,- деди. ⁶Шундай қилиб, улар ерни айланиб чиқиш учун уни ўзаро бўлиб олдилар. Ахабнинг ўзи бир йўлдан, Обадийаҳнинг ўзи бошқа йўлдан кетди.⁷Обадийаҳ йўлда кетаётганида, мана, унга Элийаҳ пешвоз чиқди. У уни таниди ва юз тубан йиқилиб: “Бу сизми, менинг ҳазратим Элийаҳ?”- деди. ⁸У унга: “Бу менман. Бориб, ўз ҳукмдорингга: Мана, Элийаҳ шу ерда, деб айтгин”,- деди.⁹У эса деди: “Мен нима гуноҳ қилдимки, мени ўлдириши учун сиз ўз қулингизни Ахабнинг қўлига топширмоқчисиз? ¹⁰Сизнинг Раббий Худойингиз тирик! Менинг ҳукмдорим сизни излаш учун одам юбормаган бирорта халқ ва шоҳлик қолмади. Улар: У бу ерда йўқ, деб айтганларида, у ўша подшоҳликка ва халққа сизни топа олмаганликларига қасам ичишларини талаб қилар эди. ¹¹Энди эса сиз: Бориб, ўз ҳукмдорингга: Элийаҳ, шу ерда! деб айт,- демоқдасиз.¹²Мен сизнинг олдингиздан кетганимда, Худонинг Руҳи сизни мен билмайдиган томонга олиб кетади. Агар мен Ахабни хабардор қилишга борсам, у эса сизни топа олмаса, унда мен, сизнинг қулингиз ёшлигимдан Раббийдан қўрқадиган бўлсам ҳам, у мени ўлдиради. ¹³Йезебел Раббийнинг пайғамбарларини ўлдираётганида, мен нима қилганим, Раббийнинг юз нафар пайғамбарини эллик нафардан қилиб ғорларда яшириб, уларни нон ва сув билан таъминлаганимни, менинг ҳазратимга сўзлаб беришмадими?¹⁴Сиз эса энди: Бориб, ўз ҳукмдорингга: Мана, Элийаҳ шу ерда, деб айт,- демоқдасиз. Унда у мени ўлдиради”. ¹⁵Элийаҳ: “Мен қаршисида турган Қўшинлар Худованди тирик! Мен бугун унга кўринаман”,- деди.¹⁶Шундай қилиб, Обадийаҳ Ахабга пешвоз чиққани кетди ва унга хабарни етказди. Ахаб Элийаҳга пешвоз чиқиш учун кетди. ¹⁷Ахаб Элийаҳни кўрганида, Ахаб унга: “Бу сенми, Исроилни безовта қилаётган одам?”- деди.¹⁸Элийаҳ унга деди: “Мен Исроилни безовта қилганим йўқ, аксинча, сен ва отангнинг хонадони безовта қилдилар, чунки сен Раббийнинг амрларини тарк этдинг ва Баалга эргашдинг. ¹⁹Энди одам юборгин ва менинг олдимга, Кармел тоғига бутун Исроилни, Баалнинг пайғамбарларини ва Йезебелнинг дастурхонидан озиқланадиган Аштаротнинг пайғамбарларини йиққин.²⁰Шунда Ахаб исроилликларнинг барча ўғилларига хабар юборди ва Кармел тоғига барча пайғамбарларни йиғди. ²¹Элийаҳ бутун халққа яқинлашиб: “Қачонгача икки фикр орасида тебранасизлар? Агар Йаҳвеҳ Худо бўлса, унда Унга эргашинглар! Агар Баал бўлса, унда унга эргашинглар”,- деди. Бироқ халқ унга бирор оғиз сўз жавоб бермади.²²Сўнг Элийаҳ халққа деди: “Йаҳвеҳнинг пайғамбарларидан битта мен қолдим, Баалнинг пайғамбарлари эса тўрт юз эллик киши. ²³Бизга иккита буқа берсинлар, улар ўзларига битта буқани танлаб, уни бўлакларга бўлсинлар ва уни ўтин устига қўйсинлар, лекин остига олов ёқмасинлар. Мен эса иккинчи буқани тайёрлаб, уни ўтин устига қўяман, лекин остига олов ёқмайман. ²⁴Сизлар ўз худоларингизнинг номини айтиб чақиринглар, мен эса ўз Раббий Худойимнинг номини айтиб чақираман. Олов воситасида жавоб берадиган Худо ― ҳақиқий Худодир!” Бутун халқ: “Бу яхши фикр”,- деди.²⁵Элийаҳ Баалнинг пайғамбарларига: “Ўзларингизга битта буқани танлаб, уни сизлар биринчи тайёрланглар, чунки сизлар кўпчиликсизлар. Сўнг ўз худоларингизнинг номини айтиб чақиринглар, лекин олов ёқманглар”. ²⁶Шунда уларга берилган биринчи буқани олиб, уни тайёрладилар ва Баалнинг номини эрталабдан туш вақтигача: “Ё, Баал, бизни эшитгин!”- дер чақирдилар. Лекин бирор садо ҳам бўлмади, жавоб ҳам бўлмади. Улар эса қурган қурбонгоҳлари олдида сакрар эдилар.²⁷Туш вақтида Элийаҳ уларнинг устидан кула бошлаб деди: “Баланд овозда бақиринглар, зеро у худо! Балки у ўйлаётгандир, ёки бирор иш билан банддир, балки йўлдадир, балки ухлаётгандир ва уни уйғотиш керакдир?” ²⁸Улар баланд овозда бақирар ва ўз одатлари бўйича пичоқлару найзалар билан қон оққунича ўзларини тилар эдилар. ²⁹Куннинг ярми ўтди, улар эса кечки қурбонлик келтириш вақтигача телбаландилар, бироқ бирор садо ҳам, бирор жавоб ҳам, бирор эшитувчи ҳам бўлмади.³⁰Шунда Элийаҳ бутун халққа: “Менинг олдимга келинглар”,- деди. Бутун халқ унинг олдига келди. У Раббийнинг барбод қилинган қурбонгоҳини қайта тиклади. ³¹Раббий: Сенинг исминг Исроил бўлади, деб айтган Ёқубнинг ўғилларининг қабилаларининг сони бўйича Элийаҳ ўн иккита тош олди. ³²Бу тошлардан Раббийнинг номига қурбонгоҳ қурди ва қурбонгоҳ атрофида икки сиҳ дон сиғадиган чуқур қилди.³³Сўнгра унинг устига ўтин қўйди, буқани бўлакларга бўлди ва уни ўтиннинг устига қўйди. ³⁴У: “Тўртта челакни сувга тўлдириб, тамоман ёндириш қурбонлигининг устига ва ўтиннинг устига қуйинглар”,- деди. Кейин у: “Яна бир марта қилинглар”,- деди. Улар яна бир марта шундай қилдилар. У: “Учинчи марта шундай қилинглар”,- деди. Улар учинчи марта шундай қилдилар. ³⁵Шунда сув қурбонгоҳнинг атрофига оқди ва чуқур сув билан тўлди.³⁶Кечки қурбонлик келтирилиши вақтида пайғамбар Элийаҳ яқинроқ келиб, деди: “Ё, Раббий, Иброҳимнинг, Исҳоқнинг ва Исроилнинг Худоси! Сен Исроилда ягона Худо эканинг, мен Сенинг қулинг эканим ва бу ишларнинг ҳаммасини Сенинг сўзинг бўйича қилганимни бугун билиб олсинлар. ³⁷Мени эшит, ё, Раббий, мени эшит! Токи Сен, ё, Раббий, Худо эканингни ва уларнинг юракларини яна Ўзингга ўгиришингни бу халқ билиб олсин!”³⁸Шунда Раббийнинг олови тушиб, тамоман ёндириш қурбонлигини, ўтинни, тошларни, тупроқни ямлади ва чуқурдаги сувни ютиб юборди. ³⁹Бутун халқ буни кўрганида, юз тубан йиқилди ва улар: “Йаҳвеҳ, У ― Худодир! Йаҳвеҳ, У― Худодир!”- дедилар. ⁴⁰Элийаҳ уларга: “Баалнинг пайғамбарларини қўлга олинглар, улардан бирортаси қочиб кетмасин!”- деди. Уларни қўлга олдилар ва Элийаҳ уларни Кишон жилғаси ёнига олиб бориб, уларни ўша жойда сўйди.⁴¹Элийаҳ Ахабга: “Боргин ва еб-ичгин, чунки ёмғирнинг шовқини эшитилмоқда”,- деди. ⁴²Шунда Ахаб еб-ичишга кетди, Элийаҳ эса Кармелнинг чўққисига чиқди ва ерга эгилиб, юзини тиззаларининг орасига қўйди.⁴³У ўз хизматкорига: “Бориб, денгиз томонга қара”,- деди. У бориб қаради-да: “Ҳеч нима йўқ”,- деди. У: “Етти марта бориб-келгин”,- деди. ⁴⁴Еттинчи мартасида у: “Мана, денгиздан одамнинг кафтича кичкина булут кўтарилмоқда”,- деди. У: “Бориб, Ахабга: Ўз аравангизни тайёрланг ва ёмғир тўхтатиб қолмаслиги учун тоғдан тушинг, деб айтгин”,- деди.⁴⁵Шу орада, осмон қора булут ва шамолдан қоронғилашиб, кучли ёмғир қуйди. Ахаб эса аравасига ўтирди-да, Йезреэлга чоптириб кетди. ⁴⁶Раббийнинг қўли Элийаҳнинг устида эди. У ўз белини боғлади ва Йезреэлнинг дарвозасигача Ахабдан олдинда югуриб кетди.

Chapter 19

¹Ахаб Йезебелга Элийаҳ қилган барча ишларни ва у барча пайғамбарларни қилич билан ўлдирганини айтиб берди. ²Шунда Йезебел Элийаҳнинг олдига хабарчини юбориб: “Агар мен эртага, мана шу вақтгача, сенинг жонингни уларнинг ҳар бирининг жони нима қилинган бўлса шундай қилмасам, унда менинг худоларим менга шундай қилсин ва ҳатто ортиқроғини қилсин”,- деди. ³Буни кўриб, Элийаҳ ўрнидан турди ва ўз ҳаётини сақлаб қолиш учун кетиб, Яҳудиядаги Беир-Шебага келди. Сўнгра хизматкорини ўша жойда қолдириб,⁴ўзи эса бир кунлик йўл босиб саҳрога кетди. Бир жойга келиб, у арча тагида ўтирди. Элийаҳ ўзига ўлим сўраб: “Етар энди, ё, Раббий, менинг жонимни олгин, чунки мен оталаримдан кўра яхшироқ эмасман!”- деди. ⁵У ётиб, арча тагида ухлаб қолди. Мана, фаришта уни туртиб: “Тур, овқатлангин”,- деди. ⁶Шунда Элийаҳ қаради ва, мана, унинг бош томонида кўмирда пишган кулча ҳамда кўзада сув бор эди. У еди, ичди ва яна уйқуга кетди.⁷Худонинг фариштаси иккинчи марта қайтиб келди ва уни туртиб: “Тур ва овқатлангин, чунки сенинг олдингда олис йўл турибди”,- деди. ⁸У туриб, еб-ичди. Кейин шу озуқа билан қувватланиб, Худонинг тоғи Хоребгача қирқ кун ва қирқ тун юрди.⁹У ўша ерда ғорга кирди ва унинг ичида тунади. Мана, унга Раббийнинг сўзи келди ва Раббий унга: “Элийаҳ, сен бу ерда нима қиляпсан?”- деди. ¹⁰У: “Мен Раббий Қўшинлар Худованди ҳақида рашк қилдим, чунки Исроил ўғиллари Сенинг амрингни тарк этдилар, Сенинг қурбонгоҳларингни барбод қилдилар ва Сенинг пайғамбарларингни қилич билан ўлдирдилар. Битта мен қолдим ва улар менинг жонимни олиш учун мени изламоқдалар”,- деди.¹¹У эса деди: “Чиқ ва тоғда Раббий юзи олдида тур. Мана, Раббий ўтиб кетади. Раббийнинг олдидан қояларни парчалайдиган, тоғларни ёрадиган кучли ва қаттиқ шамол бўлади, бироқ Раббий шамолда эмас. Шамолдан кейин зилзила бошланади, бироқ Раббий зилзилада ҳам эмас. ¹²Зилзиладан кейин олов ёнади, бироқ Раббий оловда ҳам эмас. Оловдан кейин майин шабада эсади”.¹³Элийаҳ буни эшитганида, юзини ўзининг ридоси билан ёпди ва чиқиб, ғорнинг кириш қисмида турди. Унга овоз келди ва деди: “Элийаҳ, сен бу ерда нима қиляпсан?” ¹⁴Шунда у: “Мен Раббий Қўшинлар Худованди ҳақида рашк қилдим, чунки Исроил ўғиллари Сенинг амрингни тарк этдилар, Сенинг қурбонгоҳларингни барбод қилдилар ва Сенинг пайғамбарларингни қилич билан ўлдирдилар. Битта мен қолдим ва улар менинг жонимни олиш учун мени изламоқдалар”,- деди.¹⁵Раббий унга деди: “Ўз йўлинг билан Дамашқ саҳроси орқали ортингга қайтгин ва келганингда, Сурия устидан Ҳазаэлни подшоҳликка мойлагин. ¹⁶Нимшининг ўғли Йеҳуни Исроил устидан подшоҳликка мойлагин. Абел-Мехолаҳдан бўлган Шафатнинг ўғли Элишани эса ўзингнинг ўрнингга пайғамбарликка мойлагин.¹⁷Кимки Ҳазаэлнинг қиличидан қочса, уни Йеҳу ўлдиради ва кимки Йеҳунинг қиличидан қутилса, уни Элиша ўлдиради. ¹⁸Мен исроилликлар орасида етти минг кишини қолдирдим. Уларнинг барчасининг тиззалари Баал қаршисида тиз чўкмади ва уларнинг оғизлари уни ўпмади”.¹⁹Элийаҳ ўша жойдан кетди ва ўн икки жуфт ҳўкиз билан ер ҳайдаётган Шафатнинг ўғли Элишани топди. Унинг ўзи эса ўн иккинчи жуфтнинг ёнида эди. Элийаҳ унинг ёнидан ўтиб кетаётганида, унинг устига ўзининг ридосини ташлади. ²⁰У ўз ҳўкизларини қолдириб, Элийаҳнинг ортидан югурди ва деди: “Илтимос, мен бориб ота-онамни ўпиб келишимга рухсат бергин ва сўнг мен сенинг ортингдан бораман”. У эса унга: “Бор ва қайтиб кел, зеро мен сенга нима қилдим?”- деди.²¹У унинг олдидан қайтиб, бир жуфт ҳўкизни олди ва уларни сўйди. Ҳўкизларнинг омочини ёндириб, уларнинг гўштини пиширди ҳамда одамларга тарқатди ва улар едилар. Ўзи эса туриб, Элийаҳга эргашди ва унга хизмат қила бошлади.

Chapter 20

¹Сурия подшоҳи Бен-Ҳадад ўзининг барча лашкарини йиғди. У билан бирга ўттиз икки нафар подшоҳ, отлар, аравалар бор эди. У бориб, Самарияни қамал қилиб, унга қарши жанг қилди. ²У шаҳарга, Исроил подшоҳи Ахабнинг олдига элчиларни юборди ва унга деди: “Бен-Ҳадад шундай дейди: ³ Сенинг кумушингу олтининг меники, хотинларингу энг сара ўғилларинг ҳам меники".⁴Исроил подшоҳи жавоб бериб: “Оҳ, менинг ҳукмдорим подшоҳ, сен айтганингдек бўлсин: мен ҳам, менинг ҳамма нарсам ҳам сеники бўлсин”,- деди. ⁵Элчилар яна келиб, дедилар: “Бен-Ҳадад шундай дейди: Мен элчиларни сенга: Ўз кумушингу олтинингни ва хотинларингу ўғилларингни менга топшир, дейишга юборган эдим. ⁶Шунинг учун мен эртага, шу вақтда сенинг олдингга уйингни ва олдингдаги хизматкорларингнинг уйини текшириб чиқиш учун ўз қулларимни юбораман, улар сенга қадрли бўлган ҳамма нарсани ўз қўлларига олиб, чиқиб кетадилар”.⁷Шунда Исроил подшоҳи ернинг барча оқсоқолларини чақириб: “Қаранглар, билиб олинглар: бу одам ёвузликни ният қилган. У менинг хотинларимни, ўғилларимни, кумуш ва олтинимни олиб кетиш учун элчиларни юборганида, мен уни рад этмадим”,- деди. ⁸Барча оқсоқоллар ва бутун халқ унга: “Қулоқ солманг, рози ҳам бўлманг”,- дейишди.⁹Шунинг учун у Бен-Ҳададнинг элчиларига: “Менинг ҳукмдорим подшоҳга бундай денглар: Сен қулингга биринчи бор нималарни сўраб юборган бўлсанг, барчасини мен қилишга тайёрман, лекин бунисини қила олмайман”,- деди. Элчилар кетдилар ва унга жавобни етказдилар. ¹⁰Бен-Ҳадад унинг олдига яна одам юбориб: “Агар менинг ортимдан бораётган барча одамга Самариянинг тупроғи бир ҳовучдан тегса, унда худолар мени бундай қилсинлар ва бундан-да ортиқроғини қилсинлар”,- деди.¹¹Исроил подшоҳи жавоб бериб: “Айтинглар: Белини боғлаётган худди белбоғини ечаётгандек мақтанмасин”,- деди. ¹²Чодирларда подшоҳлар билан бирга ичиб ўтирган Бен-Ҳадад бу сўзни эшитганида, ўз қулларига: “Сафланинглар”,- деди. Улар шаҳар қаршисида саф тортдилар.¹³Мана, бир пайғамбар Исроилнинг подшоҳи Ахабнинг олдига келиб: “Раббий шундай дейди: Сен бу улкан қўшинни кўряпсанми? Мана, мен бугун уни сенинг қўлларингга топшираман, шунда Сен Менинг Раббий эканлигимни билиб оласан”,- деди. ¹⁴Ахаб: “Ким орқали?”- деди. У: “Раббий шундай дейди: Вилоят ҳокимларининг хизматкорлари орқали”,- деди. Ахаб: “Ким жангни бошлаши керак?”- деди. У: “Сен”,- деди. ¹⁵Шунда Ахаб вилоят ҳокимларининг хизматкорларини санади, улар икки юз ўттиз икки киши эди. Улардан кейин бутун халқни, Исроилнинг барча ўғилларини санади, улар етти минг киши эди.¹⁶Улар тушги пайтда жангга чиқдилар. Бен-Ҳадад эса чодирда подшоҳлар билан бирга, яъни унга ёрдам бераётган ўттиз икки нафар подшоҳ билан бирга ичиб маст бўлди. ¹⁷Вилоят ҳокимларининг хизматкорлари биринчи бўлиб жангга чиқдилар. Бен-Ҳадад одамларни юборди ва улар унга Самариядан одамлар чиққанини етказдилар.¹⁸У: “Агар улар тинчлик учун чиққан бўлсалар, унда уларни тириклайин тутинглар, агар улар жангга чиққан бўлсалар, шунда ҳам тириклайин тутинглар”,- деди. ¹⁹Шундай қилиб, вилоят ҳокимларининг хизматкорлари шаҳардан чиқдилар ва уларнинг кетидан қўшин чиқди.²⁰Уларнинг ҳар бири ўзининг душманини қира бошлади, шунда сурияликлар қочиб кетдилар, исроилликлар эса уларни таъқиб қилдилар. Суриянинг подшоҳи Бен-Ҳадад отлиқлар билан бирга отда қочиб, қутилиб қолди. ²¹Исроил подшоҳи чиқиб, от ва араваларни қирғин қилди ва сурияликларни улкан қирғин билан қириб ташлади.²²Шунда пайғамбар Исроил подшоҳининг олдига келди ва унга: “Бориб, қувватлангин ва сен нима қилишинг кераклигини кўриб, билиб ол, чунки бир йилдан сўнг Сурия подшоҳи яна сенга қарши чиқади”,- деди. ²³Суриянинг хизматкорлари унга дедилар: “Уларнинг Худоси тоғларнинг Худоси, шунинг учун ҳам улар бизни мағлуб қилдилар. Агар биз улар билан текисликда жанг қилсак, унда уларни аниқ мағлуб қиламиз.²⁴Шундай қилиб бундай қилинг: Подшоҳларнинг ҳар бирини ўз ўрнидан олиб ташланг ва уларнинг ўрнига вилоят ҳокимларини қўйинг. ²⁵Қанча қўшин қулаган бўлса, шунча қўшин: отга от, аравага арава йиғинг. Сўнг улар билан текисликда жанг қиламиз, шунда аниқ уларни мағлуб этамиз”. У уларнинг овозига қулоқ солди ва шундай қилди.²⁶Бир йил ўтиши билан Бен-Ҳадад сурияликларни йиғиб, исроилликлар билан жанг қилиш учун Офоққа чиқди. ²⁷Исроил ўғиллари ҳам йиғилдилар ва озиқ-овқатлар олиб, уларга пешвоз чиқдилар. Исроил ўғиллари уларнинг қаршисида худди иккита кичиккина эчки подасидек жойлашдилар, сурияликлар эса ерни тўлдирдилар.²⁸Худонинг кишиси келиб, Исроил подшоҳига: “Раббий шундай дейди: Сурияликлар: Раббий – тоғлар Худосидир, лекин У – водий Худоси эмас, деганлари учун Мен бу барча улкан қўшинни сенинг қўлингга топшираман, шунда сизлар Мен Раббий эканлигимни билиб оласизлар”,- деди.²⁹Улар етти кун бир-бирларининг қаршисида қароргоҳ қурдилар. Еттинчи кун жанг бошланди ва Исроил ўғиллари бир кунда суриялик пиёда аскарлардан юз мингтасини ўлдирдилар. ³⁰Қолганлари эса Офоқ шаҳрига қочиб кетдилар, лекин у ерда қолган йигирма етти минг кишининг устига девор йиқилди. Бен-Ҳадад эса шаҳарга қочиб, ички хонага кирди.³¹Унинг хизматкорлари унга: “Биз эшитдикки, Исроил хонадонининг подшоҳлари шафқатли подшоҳлар экан. Рухсат беринг, биз қанор кийимларини белимизга боғлаб ва арқонларни бошимизга ўраб, Исроил подшоҳининг олдига борайлик. Балки у сизнинг ҳаётингизни сақлаб қолар”,- дедилар. ³²Шундай қилиб, улар белларига қанор кийимини боғладилар, бошларига арқон ўрадилар ва Исроил подшоҳининг олдига келиб дедилар: “Сизнинг қулингиз Бен-Ҳадад: Илтимос, менга шафқат қил, демоқда”. Шоҳ: “Наҳот у тирик бўлса? У менинг биродарим”,- деди.³³Бу одамлар буни яхши белги, деб қабул қилиб, унинг оғзидаги сўзни шошилинч илиб олдилар ва унга: “Сизнинг биродарингиз Бен-Ҳадад!”- дедилар. Шунда у: “Бориб, уни олиб келинглар”,- деди. Шунда Бен-Ҳадад унинг олдига чиқди ва у уни ўзи билан бирга аравага ўтқизди. ³⁴Бен-Ҳадад унга: “Менинг отам сенинг отангдан олган шаҳарларни сенга қайтариб бераман ва менинг отам Самарияда майдонларга эга бўлгани каби, сен ҳам ўзингга Дамашқда майдонларга эга бўлишинг мумкин”,- деди. Ахаб: “Битимдан кейин сени қўйиб юбораман”,- деди. Сўнг у билан битим тузиб, уни қўйиб юборди.³⁵Пайғамбарларнинг ўғилларидан бир киши иккинчисига, Раббийнинг сўзи бўйича: “Илтимос, ур мени”,- деди. Лекин у киши уни уришга рози бўлмади. ³⁶Унга: “Сен Раббийнинг овозига қулоқ солмаганинг учун, менинг олдимдан кетаётганингда сени шер ўлдиради”,- деди. У унинг олдидан кетаётганида, унга шер пешвоз чиқиб, уни ўлдирди.³⁷Шунда у бошқа одамни топиб: “Илтимос, ур мени”,- деди. У одам уни шу қадар урдики, уни бутунлай моматалоқ қилди. ³⁸Пайғамбар бориб, юзини ёпинчиқ билан ёпиб олди ва йўлда подшоҳни кута бошлади.³⁹Подшоҳ ёнидан ўтиб кетаётганида, у подшоҳга бақириб деди: “Сенинг қулинг урушга борган эди, мана, бир киши мени четга тортиб, олдимга бир кишини келтириб: Бу кишини тутиб тургин, агар у йўқолиб қолса, сенинг жонинг унинг жони ўрнига бўлади ёки сен талант кумуш тортиб беришинг керак бўлади, деди. ⁴⁰Сенинг қулинг у-бу ишлар билан банд бўлганида, у йўқолиб қолди”. Исроилнинг подшоҳи унга: “Сенга ҳукм худди шундай бўлади, сен буни ўзинг ҳал қилдинг”,- деди.⁴¹У шу заҳоти юзидан ёпинчиқни олди ва подшоҳ унинг пайғамбарлардан бири эканини таниди. ⁴²У шоҳга: “Раббий шундай дейди: Мен лаънатлаган одамни қўлингдан чиқарганинг учун сенинг жонинг унинг жони ўрнига ва сенинг халқинг унинг халқи ўрнига бўлади”,- деди. ⁴³Исроил подшоҳи уйига хавотиру қайғу билан жўнаб кетди ва Самарияга келди.

Chapter 21

¹Ушбу воқеалардан сўнг бундай бўлди: Йезреэлда, Самариядаги подшоҳ Ахабнинг қасри ёнида йезреэллик Наботнинг узумзори бор эди. ²Ахаб Наботга сўзлаб: “Менга ўз узумзорингни бергин, у менга сабзавот полизи бўлади, чунки у менинг уйимга яқин. Унинг ўрнига эса мен сенга ундан яхшироқ узумзор бераман. Ёки сенга маъқул бўлса, у қанча турса, сенга шунча кумуш бераман”,- деди.³Лекин Набот Ахабга: “Сизга оталаримнинг меросини беришдан мени Раббий сақласин”,- деди. ⁴Ахаб эса йезреэллик Наботнинг: Ўз оталаримнинг меросини сизга бермайман, деб айтган сўзларидан безовта ва хафа бўлиб, ўз уйига келди. Ўз тўшагига ётиб олиб, юзини ўгириб олди ва нон емади.⁵Унинг хотини Йезебел, унинг олдига кириб: “Сизнинг руҳингиз нимадан безовта, ҳатто нон ҳам емаяпсиз?”- деди. ⁶Ахаб деди: “Мен йезреэллик Наботга сўзлаб: Менга ўз узумзорингни кумушга бергин ёки агар истасанг, мен сенга унинг ўрнига бошқа узумзор бераман, деганимда, у менга: Мен сизга ўз узумзоримни бермайман, деди”. ⁷Унинг хотини Йезебел унга: “Агар сиз шундай йўл тутсангиз, Исроил қанақа шоҳлик бўлиши мумкин? Туринг, нон енг ва юрагингиз қувонсин. Мен сизга йезреэллик Наботнинг узумзорини олиб бераман”,- деди.⁸Сўнг у Ахаб исмидан мактуб ёзди ва унинг муҳри билан муҳрлаб, бу мактубни Наботнинг шаҳрида, у билан бирга яшайдиган оқсоқолларга ҳамда атоқлиларга юборди. ⁹У мактубда шундай ёзган эди: “Рўза эълон қилиб, Наботни халқнинг орасида энг тўрга ўтқазиб қўйинглар ¹⁰ва унинг қаршисига: Сен Худо ва подшоҳни ҳақорат қилдинг, деб гувоҳлик берадиган иккита ярамас кишини ўтқизинглар. Сўнгра уни олиб чиқинглар ва ўлгунича тошбўрон қилинглар”.¹¹Унинг шаҳрида яшовчилар, оқсоқоллар ва атоқлилар Йезебел уларга амр этганидек, Йезебел уларга юборган мактубида қандай ёзилган бўлса, худди шундай қилдилар. ¹²Улар рўза эълон қилдилар ва Наботни халқнинг ичида энг тўрга ўтқиздилар. ¹³Шунда иккита ярамас киши келиб, унинг қаршисига ўтирди. Бу ярамас кишилар халқнинг олдида унга қарши гувоҳлик бериб: “Набот Худо ва подшоҳни ҳақоратлади”,- дедилар. Шунда уни шаҳарнинг ташқарисига олиб чиқиб, тошбўрон қилдилар ва у ўлди. ¹⁴Сўнг Йезебелнинг олдига: “Набот тошбўрон қилинди ва ўлди”,- деб айтишга одам юбордилар.¹⁵Набот тошбўрон қилиниб, ўлганини эшитганида, Йезебел Ахабга: “Туринг, йезреэллик Наботнинг сизга кумушга беришни истамаган узумзорини олинг, чунки Набот тирик эмас, у ўлди”,- деди. ¹⁶Ахаб Наботнинг ўлганини эшитганида, Наботнинг узумзорига бориш ва уни эгаликка олиш учун турди.¹⁷Шунда тишбитлик Элийаҳга Раббийнинг сўзи келди: ¹⁸“Тургин, Самариядаги Исроил подшоҳи Ахаб билан учрашгани боргин. Мана, у Наботнинг узумзори ичида, у уни эгалликка олиш учун келган.¹⁹Унга дегин: Раббий шундай дейди: Сен ўлдириб, яна эгаликка оляпсанми? Мана, Раббий шундай дейди: Наботнинг қонини итлар ялаган жойда, итлар сенинг қонингни ҳам ялайди”. ²⁰Ахаб Элийаҳга: “Менинг душманим, сен мени топдинг!”- деди. У: “Топдим, чунки сен ўзингни Раббий нигоҳида ёвуз ишни қилишга сотдинг”,- деб жавоб берди.²¹Раббий шундай дейди: “Мана, мен сенга кулфатларни юбориб, ортингдан супуриб ташлайман ва Ахабнинг авлодидан деворга сиядиганларни: асир олинганларини ҳам, Исроилда қолганларини ҳам қириб ташлайман. ²²Сен Мени ғазаблантирганинг ва Исроилни гуноҳга ботирганинг учун Мен Небат ўғли Йеробоамнинг хонадонини ва Ахийаҳ ўғли Баашанинг хонадонини нима қилган бўлсам, сенинг хонадонингни ҳам шундай қиламан.²³Шунингдек, Раббий Йезебел ҳақида деди: Йезебелни Исроил девори ортида итлар ейдилар. ²⁴Ахабнинг хонадонидан ким шаҳарда ўлса, уни итлар ейди, ким далада ўлса, уни само қушлари ейди”.²⁵Раббийнинг нигоҳида ёвуз ишларни қилишга шу қадар ўзини сотган Ахабга ўхшаган киши ҳали бўлмаган эди. Унинг хотини Йезебел уни бунга қўзғатар эди. ²⁶Раббий Исроил ўғилларининг юзи қаршисидан қувиб юборган амўрликлар қилганидек бутларга эргашиб, у ўта жирканч ишлар қилар эди.²⁷Ахаб бу барча сўзларни эшитганида, ўз кийимларини йиртиб ташлаб, ўз танасига қанор кийди. У рўза тутиб, қанор кийимида ухлай бошлади ва қайғули юрди. ²⁸Шунда тишбитлик Элийаҳга Раббийнинг сўзи келди ва Раббий деди: ²⁹“Ахаб Менинг қаршимда нақадар бўйсуниб ўзини паст олганини кўрдингми? У Менинг қаршимда бўйсуниб, ўзини паст олгани учун Мен унинг кунларида кулфатни юбормайман, лекин унинг ўғлининг кунларида унинг хонадонига кулфатларни юбораман”.

Chapter 22

¹Уч йил давомида Сурия ва Исроил орасида уруш бўлмади. ²Учинчи йили Яҳудиянинг подшоҳи Йеҳошафат Исроил подшоҳининг олдига келди.³Исроилнинг подшоҳи ўз хизматкорларига: “Гилъаддаги Рамўт бизники эканлигини биласизларми? Биз эса узоқ вақт жим ўтирибмиз ва уни Сурия подшоҳининг қўлидан олмаяпмиз”,- деди. ⁴У Йеҳошафатга: “Сен мен билан бирга Гилъаддаги Рамўта қарши жангга борасанми?”- деди. Йеҳошафат Исроил подшоҳига: “Мен сендекман, менинг халқим сенинг халқингдек, менинг отларим сенинг отларингдек”,- деди.⁵Яна Йеҳошафат Исроил подшоҳига: “Раббий нима дейди, бугун сўраб билгин”,- деди. ⁶Шунда Исроил подшоҳи пайғамбарларни, тахминан тўрт юз кишини йиғди ва уларга: “Мен Гилъаддаги Рамўтга қарши жангга борайми ёки йўқми?”- деди. Улар: “Боринг, Раббий уни подшоҳнинг қўлига топширади”,- дедилар.⁷Йеҳошафат: “Бу ерда Раббийнинг яна бошқа пайғамбари йўқми? Токи у орқали Раббийдан сўраб олайлик”,- деди. ⁸Исроил подшоҳи Йеҳошафатга: “Яна бир киши бор, у орқали биз Раббийдан сўраб билишимиз мумкин, лекин мен уни ёмон кўраман, чунки у мен ҳақимда яхши нарсаларни башорат қилмайди, фақат ёмонликни башорат қилади. У – Имлаҳнинг ўғли Микаҳ”,- деди. Лекин Йеҳошафат: “Подшоҳ, бундай демагин”,- деди. ⁹Исроил подшоҳи бир бичилган қулни чақириб: “Зудлик билан Имлаҳнинг ўғли Микаҳни олиб кел”,- деди.¹⁰Исроилнинг подшоҳи ва Яҳудиянинг подшоҳи Йеҳошафат, Самариянинг дарвозалари олдидаги майдонда шоҳона кийимларини кийиб, ҳар бири ўзининг тахтида ўтирар эди. Уларнинг қаршисида барча пайғамбарлар башорат қилар эдилар. ¹¹Шунда Хенаанаҳнинг ўғли Сидқийаҳ ўзига темир шох ясади ва деди: “Раббий шундай дейди: Бу билан сурияликларни тўлиқ қириб ташлагунингча сузасан”. ¹²Барча пайғамбарлар ҳам: “Гилъаддаги Рамўтга қарши боринг, муваффақият қозонасиз. Раббий уни подшоҳнинг қўлига топширади”,- деб шундай башорат қилар эдилар.¹³Микаҳни чақириб келишга борган хабарчи унга: “Мана, пайғамбарларнинг сўзлари бир оғиздан подшоҳга яхшиликни башорат қилмоқда. Илтимос, сенинг сўзинг ҳам уларнинг бирининг сўзи каби бўлсин, сен ҳам яхшиликни гапиргин”,- деди. ¹⁴Бироқ Микаҳ: “Раббий тирик! Раббий менга нима деса, шуни башорат қиламан”,- деди. ¹⁵У подшоҳнинг олдига келди. Подшоҳ унга: “Микаҳ, биз Гилъаддаги Рамўтга қарши урушга борайликми ёки йўқми?”- деди. У унга: “Боргин, муваффақият қозонасан, чунки Раббий уни подшоҳнинг қўлига топширади”,- деди.¹⁶Подшоҳ унга: “Сен менга Раббий номи билан фақат ҳақиқатдан бошқа ҳеч нарса айтмаслигингни мен сендан такрор ва такрор илтимос қиламан”,- деди. ¹⁷Шунда у деди: “Мен барча исроилликларни чўпони йўқ қўйлар каби тоғларда тарқалиб кетганини кўрмоқдаман. Сўнг Раббий: Уларнинг бошлиғи йўқ, ҳар бири ўзининг уйига тинчлик билан қайтсин, деди”.¹⁸Исроилнинг подшоҳи Йеҳошафатга: “У мен ҳақимда яхшиликни башорат қилмайди, фақат ёмонликни башорат қилади, деб мен сенга айтмаганмидим?”- деди. ¹⁹Микаҳ деди: “Раббийнинг сўзини тингла. Мен Раббийнинг Ўз тахтида ўтирганини кўрдим, барча самовий қўшинлар Унинг ёнида: Унинг ўнг ва чап қўли томонида турар эдилар. ²⁰Раббий: Ким Ахабни аврай олади, токи у чиқиб бориб, Гилъаддаги Рамўтда қуласин? деди. Бири бундай деди, бошқаси ундай деди.²¹Шунда бир руҳ келиб, Раббий қаршисида турди ва деди: Мен уни аврай оламан. ²²Раббий унга: Қандай қилиб? деди. У эса: Мен бориб, унинг барча пайғамбарларининг оғизларида алдамчи руҳ бўламан, деди. Шунда У: Сен уни аврай оласан ва буни амалга оширасан. Боргин ва шундай қилгин, деди. ²³Мана, Раббий сенинг ушбу барча пайғамбарларингнинг оғзига алдамчи руҳни солди, лекин Раббий сенга нисбатан кулфатни эълон қилди”.²⁴Шунда Хенаанаҳнинг ўғли Сидқийаҳ яқин келди ва Микаҳнинг юзига уриб: “Наҳот сен орқали гапириш учун Раббийнинг Руҳи мендан кетган бўлса?”- деди. ²⁵Микаҳ: “Мана, сен яшириниш учун хонадан хонага югуришни бошлаган кунингда буни кўрасан”,- деди.²⁶Шунда Исроил подшоҳи деди: “Микаҳни тутиб, шаҳар бошлиғи Амоннинг ва подшоҳнинг ўғли Йоашнинг олдига қайтариб олиб боринглар ²⁷ва бундай денглар: Подшоҳ шундай дейди: Буни зиндонга қамаб, мен тинчликда қайтиб келгунимча, уни кам нон ва кам сув билан боқинглар”. ²⁸Микаҳ деди: “Агар тинчликда қайтсанг, унда Раббий мен орқали гапирмаган”. У яна: “Эй, халқ, ҳар бирингиз эшитиб олинг!”- деди.²⁹Шундай қилиб, Исроил подшоҳи ва Яҳудия подшоҳи Йеҳошафат Гилъаддаги Рамўтга кетдилар. ³⁰Исроил подшоҳи Йеҳошафатга: “Мен кийимимни алмаштириб, жангга кираман, сен эса шоҳона кийимларингни кийиб олгин”,- деди. Исроил подшоҳи кийимини алмаштириб, жангга кирди.³¹Сурия подшоҳи ўзининг араваларини бошқарадиган ўттиз иккита бошлиғига: “Бирор кичик билан ҳам, катта билан ҳам жанг қилманглар, фақат Исроилнинг подшоҳи билан жанг қилинглар”,- деб буюрди. ³²Араваларнинг бошлиқлари Йеҳошафатни кўриб: “Бу аниқ Исроилнинг подшоҳи”,- деб ўйладилар. Улар у билан жанг қилиш учун унга бурилдилар. Йеҳошафат эса қичқириб юборди. ³³Араваларнинг бошлиқлари у Исроилнинг подшоҳи эмаслигини кўриб, уни таъқиб қилишдан қайтдилар.³⁴Бир киши эса тасодифан камонини тортиб, Исроил подшоҳини совутининг чокини тешиб ярадор қилди. У ўзининг аравакашига: “Ортга бургин, мени қўшин ичидан олиб чиққин, чунки мен яраландим”,- деди.³⁵Лекин ўша куни жанг кучайди, подшоҳ аравада сурияликларнинг қаршисида туриб қолди ва оқшом ўлди. Унинг ярасининг қони аравага қуйилар эди. ³⁶Қуёшнинг ботиши билан бутун қўшинга: “Ҳар бир киши ўз шаҳрига ва ҳар бир киши ўз ерига кетсин!”- деб эълон қилинди.³⁷Шундай қилиб, подшоҳ ўлди ва уни Самарияга олиб келишди. Сўнг подшоҳни Самарияда кўмдилар. ³⁸Аравани Самариядаги ҳовузда ювдилар, шунингдек, унинг қурол-аслаҳаларини ювдилар ва Раббий айтган Унинг сўзи бўйича итлар унинг қонини ялар эдилар.³⁹Ахабнинг қолган фаолияти ва унинг қилган барча ишлари, у фил суягидан қурган уй ва у қурган барча шаҳарлар ҳақида Исроил подшоҳлари йилномаси китобида ёзилган. ⁴⁰Ахаб кўз юмиб, ўз оталарига қўшилди ва унинг ўрнига ўғли Ахазийаҳ подшоҳ бўлди.⁴¹Исроилнинг подшоҳи Ахаб ҳукмронлигининг тўртинчи йилида Яҳудиянинг устидан Осонинг ўғли Йеҳошафат подшоҳ бўлди. ⁴²Йеҳошафат подшоҳ бўлганида, ўттиз беш ёшда эди ва Йерусалимда йигирма беш йил ҳукмронлик қилди. Унинг онаси Шилҳининг қизи Азубаҳ эди.⁴³У ҳамма соҳада ўзининг отаси Осонинг йўлларидан юрар ва Раббийнинг нигоҳида яхши ишларни қилиб, ундан четга чиқмас эди. Фақатгина тепаликлар барбод қилинмаган эди. Халқ ҳамон тепаликларда қурбонликлар келтирар ва тутатқилар тутатар эди. ⁴⁴Йеҳошафат Исроил подшоҳи билан тинчлик битимини тузди.⁴⁵Йеҳошафатнинг қолган ишлари, унинг қилган жасоратлари ва у қандай жанг қилгани Яҳудия подшоҳлари йилномаси китобида ёзилган. ⁴⁶Унинг отаси Осо кунларидан қолган фоҳишабозларни у ер юзидан қириб ташлади. ⁴⁷Ўша пайтда Эдўмда подшоҳ йўқ эди, фақат подшоҳнинг вакили бор эди.⁴⁸Йеҳошафат Офирга олтинга бориш учун Таршиш кемаларини ясади, лекин улар етиб бора олмадилар, чунки улар Эзион-Геберда парчаланиб кетдилар. ⁴⁹Шунда Ахабнинг ўғли Ахазийаҳ Йеҳошафатга: “Менинг хизматкорларим сенинг хизматкорларинг билан бирга кемада борсинлар”,- деди. Лекин Йеҳошафат рози бўлмади. ⁵⁰Йеҳошафат кўз юмиб, ўз оталарига қўшилди ва ўз отаси Довуднинг шаҳрида ўзининг оталари ёнида дафн этилди. Унинг ўрнига ўғли Йеҳорам подшоҳ бўлди.⁵¹Яҳудия подшоҳи Йеҳошафат ҳукмронлигининг ўн еттинчи йилида Самарияда Исроил устидан Ахабнинг ўғли Ахазийаҳ подшоҳ бўлди ва у Исроил устидан икки йил ҳукмронлик қилди. ⁵²У Раббийнинг нигоҳида ёвуз ишларни қилар ва ўз отаси билан онасининг йўлидан ҳамда Исроилни гуноҳга ботирган Небатнинг ўғли Йеробоамнинг йўлидан юрар эди. ⁵³Чунки у Баалга хизмат қилар, унга сажда қилар ҳамда отаси қилган барча ишларни қилиб, Исроилнинг Раббий Худосини ғазаблантирар эди.

2 Kings

Chapter 1

¹Ахабнинг ўлимидан сўнг Мўаб Исроилга қарши исён қилди. ²Ахазийаҳ эса Самариядаги болохонасининг панжарасидан йиқилди ва бетоб бўлиб қолди. Шунда у элчиларни юбориб, уларга: “Боринглар, Эқрон худоси Баалзебубдан сўранглар, мен бу касалликдан соғаяманми?”- деди.³Шунда Раббийнинг фариштаси тишбиҳлик Элийаҳга деди: “Тур, Самария подшоҳининг элчиларига пешвоз чиқиб, уларга дегин: Исроилда Худо йўқмики, сизлар Эқрон худоси Баалзебубдан сўраш учун боряпсизлар? ⁴Шунинг учун Раббий шундай дейди: Сен ётган тўшагингдан тушмайсан, бироқ ўласан”. Сўнг Элийаҳ қайтиб кетди.⁵Элчилар Ахазийаҳнинг олдига қайтиб келганларида, у уларга: “Нима учун сизлар қайтиб келдингизлар?”- деди. ⁶Улар унга: “Бизга бир киши пешвоз чиқиб, бизга деди: Боринглар, сизларни юборган подшоҳнинг олдига қайтинглар ва унга денглар: Раббий шундай дейди: Исроилда Худо йўқмики, сен Эқрон худоси Баалзебубдан сўраш учун юбординг? Шунинг учун сен ётган тўшагингдан тушмайсан, бироқ ўласан”.⁷У уларга: “Сизларга пешвоз чиқиб, ушбу сўзларни айтган кишининг кўриниши қанақа эди?”- деди. ⁸Улар унга: “У сержун ва белига чарм камар боғлаган одам эди”,- деб жавоб бердилар. У эса: “Бу тишбиҳлик Элийаҳ”,- деди.⁹Шунда подшоҳ унинг олдига элликбошини унинг элликта кишиси билан бирга юборди. Элийаҳ тоғнинг тепасида ўтирганида, у унинг олдига чиқди ва унга: “Эй, Худонинг одами, подшоҳ айтмоқда: Туш!”- деди. ¹⁰Элийаҳ элликбошига жавоб бериб: “Агар мен Худонинг одами бўлсам, унда осмондан олов тушиб, сени ва сенинг элликта кишингни ютиб юборсин”,- деди. Шунда осмондан олов тушиб, уни ва унинг элликта кишисини ютиб юборди.¹¹Шундан сўнг подшоҳ унинг олдига бошқа элликбошини унинг элликта кишиси билан бирга юборди. У унга: “Эй, Худонинг одами, подшоҳ шундай деди: Тезда туш!”- деди. ¹²Элийаҳ унга жавоб бериб: “Агар мен Худонинг одами бўлсам, унда осмондан олов тушиб, сени ва сенинг элликта кишингни ютиб юборсин”,- деди. Шунда осмондан олов тушиб, уни ва унинг элликта кишисини ютиб юборди.¹³Шундан сўнг, у учинчи марта унинг олдига бошқа элликбошини унинг элликта кишиси билан бирга юборди. Бу учинчи элликбоши чиқиб келганида, Элийаҳнинг қаршисида тиз чўкди ва унга илтижо қилиб деди: “Эй, Худонинг одами, ўтинаман, сенинг нигоҳингда менинг жоним ва сенинг бу эллик нафар қулингнинг жони қадрли бўлсин. ¹⁴Мана, осмондан олов тушиб, бундан олдинги икки нафар элликбошини уларнинг элликта кишиси билан бирга ютиб юборди, бироқ энди сенинг нигоҳингда менинг жоним қадрли бўлсин”.¹⁵Раббийнинг фариштаси Элийаҳга: “У билан бирга бор, ундан қўрқма”,- деди. У турди ва у билан бирга подшоҳнинг олдига борди. ¹⁶Шунда Элийаҳ подшоҳга деди: “Раббий шундай дейди: Худди Исроилда Худо йўқдек, Эқрон худоси Баалзебубдан сўраш учун элчиларни юбординг, шунинг учун сен ётган тўшагингдан тушмайсан, бироқ ўласан”.¹⁷У Элийаҳ айтган Раббийнинг сўзи бўйича ўлди. Унинг ўғли бўлмагани учун, унинг ўрнига Йеҳорам подшоҳ бўлди. У Яҳудия подшоҳи Йеҳошафат ўғли Йеҳорам ҳукмронлигининг иккинчи йилида подшоҳ бўлди. ¹⁸Ахазийаҳ қилган унинг бошқа ишлари Исроил подшоҳлари йилномаси китобида ёзилган.

Chapter 2

¹Раббий Элийаҳни самога қуюнда кўтариб кетишни истаганида, Элийаҳ Элиша билан бирга Гилгалдан келаётган эди. ²Элийаҳ Элишага: “Шу ерда қолгин, чунки Раббий мени Бейт-Элга юбормоқда”,- деди. Лекин Элиша: “Раббий тирик ва сенинг жонинг тирик экан, сени тарк этмайман!”- деди. Шундай қилиб, улар Бейт-Элга боришди.³Бейт-Элдаги пайғамбарларнинг ўғиллари Элишанинг олдига чиқиб, унга: “Раббий бугун сенинг ҳазратингни сенинг бошингнинг устидан кўтариб олиб кетишини биласанми?”- дедилар. У: “Ҳа, мен ҳам биламан, жим бўлинглар”,- деди. ⁴Элийаҳ унга: “Элиша, шу ерда қолгин, чунки Раббий мени Йерихога юбормоқда”,- деди. У: “Раббий тирик ва сенинг жонинг тирик экан, сени тарк этмайман!”- деди. Шундай қилиб, улар Йерихога келишди.⁵Йерихондаги пайғамбарларнинг ўғиллари Элишанинг олдига келиб, унга: “Раббий бугун сенинг ҳазратингни сенинг бошингнинг устидан кўтариб олиб кетишини биласанми?”- дедилар. У: “Ҳа, мен ҳам биламан, жим бўлинглар”,- деди. ⁶Сўнг Элийаҳ унга: “Шу ерда қолгин, чунки Раббий мени Йорданга юбормоқда”,- деди. У: “Раббий тирик ва сенинг жонинг тирик экан, сени тарк этмайман!”- деди. Шундай қилиб, улар иккаласи бирга кетишди.⁷Пайғамбарларнинг ўғилларидан эллик киши бориб, узоқдан уларнинг қаршисида турдилар, уларнинг иккаласи эса Йорданнинг ёнида турар эдилар. ⁸Элийаҳ ўз ридосини олиб, уни ўради ва уни сувга урди. Сув у томон ва бу томонга ажралди ҳамда иккаласи қуруқ ердан ўтдилар.⁹Улар ўтганларидан сўнг Элийаҳ Элишага: “Мен сендан олиб кетилишимдан олдин сўрагин, сен учун нима қилай?”- деди. Элиша: “Сенда бўлган руҳ менда икки баробар бўлсин”,- деди. ¹⁰У: “Сен қийин нарсани сўрамоқдасан. Агар менинг сендан олиб кетилишимни кўрсанг, шунда сенга шундай бўлади, агар кўрмасанг, ундай бўлмайди”,- деди.¹¹Улар йўл бўйлаб гаплашиб кетаётганларида, бирданига оловли арава ва оловли отлар пайдо бўлиб, уларнинг иккаласини ажратдилар ва Элийаҳ қуюнда самога кўтарилди. ¹²Элиша эса қараб: “Отам менинг, отам менинг, Исроилнинг араваси ва унинг отлиқлари!”- деб қичқирди ва у Элийаҳни бошқа кўрмади. Шунда у ўз кийимларини чангаллаб, уларни икки бўлак қилиб йиртиб ташлади.¹³У Элийаҳдан тушиб қолган унинг ридосини кўтариб, ортига қайтди ва Йорданнинг қирғоғида турди. ¹⁴У Элийаҳдан тушиб қолган унинг ридосини олди ва уни сувга уриб: “Элийаҳнинг Худоси Раббий қани?”- деди. У сувга урганида, сув у томон ва бу томонга ажралди, шунда Элиша ўтди.¹⁵Йериходаги пайғамбарларнинг ўғиллари уни олисдан кўриб: “Элийаҳнинг руҳи Элишага ўтди”,- дедилар. Улар унинг олдига бордилар ва ергача эгилиб, унга таъзим қилдилар. ¹⁶Улар унга: “Мана, бизда, сенинг қулларингда, элликта кучли одам бор. Улар бориб, сенинг ҳазратингни изласинлар, балки Раббийнинг Руҳи уни олиб кетиб, тоғлару водийларнинг бирига ташлаб юборгандир”,- дедилар. У эса: “Юборманглар”,- деди.¹⁷Лекин улар шу қадар қистадиларки, унинг жонига тегди ва у: “Юборинглар”,- деди. Улар элликта одамни юбордилар ва улар уч кун изладилар, лекин уни топа олмадилар. ¹⁸Улар унинг олдига қайтиб келганларида, (чунки у Йерихода қолган эди), у уларга: “Мен сизларга: Борманглар, деб айтмаган эдимми?”- деди.¹⁹Ўша шаҳарнинг аҳолиси Элишага: “Мана, менинг ҳазратим кўриб турганидек, бу шаҳарнинг аҳволи яхши, лекин суви яхши эмас ва ери ҳосилсиз”,- дедилар. ²⁰У: “Менга янги коса беринглар ва унга туз солинглар”,- деди. Шунда улар унга бердилар.²¹У сув булоғининг олдига чиқди ва унга туз ташлаб, деди: “Раббий шундай дейди: Мен ушбу сувни соғлом қилдим, бошқа ундан ўлим ҳам, ҳосилсизлик ҳам бўлмайди”. ²²Элишанинг айтган сўзи бўйича сув соғлом бўлди, бу ҳозирги кунгача шундайдир.²³Сўнг у ўша ердан Бейт-Элга борди. У йўл бўйлаб кетаётганида, шаҳардан ёш болалар чиқиб, уни масхара қилдилар ва унга: “Кетгин, эй, кал! Кетгин, эй, кал!”- дедилар. ²⁴У ортига ўгирилиб, уларни кўрди ва уларни Раббий номи билан лаънатлади. Шунда ўрмондан иккита она айиқ чиқиб, улардан қирқ иккита болани ёриб ташлади. ²⁵У бу ердан Кармел тоғига борди, у ердан эса Самарияга қайтди.

Chapter 3

¹Яҳудия подшоҳи Йеҳошафат ҳукмронлигининг ўн саккизинчи йилида, Самарияда Исроил устидан Ахабнинг ўғли Йеҳорам подшоҳ бўлди ва ўн икки йил ҳукмронлик қилди. ²У Раббийнинг нигоҳида ёвуз ишларни қилса ҳам, бироқ ўз ота-онаси қилганидек, шундай ишларни қилмади. У отаси ясаган Баал ҳайкалини олиб ташлади. ³Барибир у Исроилни гуноҳга ботирган Небатнинг ўғли Йеробоамнинг гуноҳларига ёпишди ва уларни тарк этмади.⁴Мўабнинг подшоҳи Меша чорвага бой эди. У Исроил подшоҳига юз мингта қўй ва юз мингта жуни қирқилмаган қўчқорни юборар эди. ⁵Лекин Ахаб ўлганида, Мўаб подшоҳи Исроил подшоҳига қарши исён қилди. ⁶Шу вақтда, подшоҳ Йеҳорам Самариядан чиқиб, бутун Исроилни кўздан кечирди.⁷Сўнг бориб, Яҳудия подшоҳи Йеҳошафатнинг олдига: "Мўаб подшоҳи менга қарши исён қилди, мен билан бирга Мўабга қарши урушга борасанми?" деб айтиш учун одам юборди. У: “Бораман, сен каби мен ҳам, сенинг халқинг каби менинг халқим ҳам, сенинг отларинг каби менинг отларим ҳам борамиз”,- деди. ⁸Яна у: “Биз қайси йўл билан борайлик?”- деди. Исроил подшоҳи: “Эдўм саҳросининг йўлидан боринглар”,- деди.⁹Шундай қилиб, Исроил подшоҳи, Яҳудия подшоҳи ва Эдўм подшоҳи бордилар. Улар етти кун айланиб бордилар ва қўшинлари ҳамда уларнинг ортидан келаётган чорвалари учун сув йўқ эди. ¹⁰Шунда Исроил подшоҳи: “Эҳ, Раббий Мўабнинг қўлига топшириш учун ушбу уч нафар подшоҳни чақирган экан!”- деди.¹¹Аммо Йеҳошафат: “Бу ерда Раббийнинг пайғамбари йўқмикан, биз у орқали Раббийдан сўз сўрар эдик?”- деди. Исроил подшоҳининг хизматкорларидан бири жавоб бериб: “Бу ерда, Элийаҳнинг қўлларига сув қуйган Шафатнинг ўғли Элиша бор”,- деди. ¹²Йеҳошафат: “Унда Раббийнинг сўзи бор!”- деди. Шундай қилиб, Исроил подшоҳи, Йеҳошафат ва Эдўм подшоҳи унинг олдига бордилар.¹³Элиша Исроил подшоҳига: “Мен сенга нима қилай? Ўз ота-онангнинг пайғамбарларининг олдига бор”,- деди. Аммо Исроил подшоҳи унга: “Йўқ, чунки Раббий бу ерга ушбу уч нафар подшоҳни Мўабнинг қўлига топшириш учун олиб келди”,- деди. ¹⁴Шунда Элиша деди: “Мен қаршисида турган Қўшинлар Худованди тирик! Агар мен Яҳудия подшоҳи Йеҳошафатни ҳурмат қилмаганимда эди, мен сенга қарамас эдим ҳам, сени кўрмас эдим ҳам.¹⁵Энди эса чанг чалувчини чақиринглар”. Чанг чалувчи чангни чалаётганида, Раббийнинг қўли Элишага тегди ¹⁶ва у деди: “Раббий шундай дейди: Ушбу водийда чуқур ортидан чуқур қазинглар. ¹⁷Зеро Раббий шундай дейди: Шамолни кўрмайсизлар, ёмғирни ҳам кўрмайсизлар, лекин бу водий сув билан тўлади, токи сизлар ва сизларнинг кичик ҳамда катта қорамолларингиз ичинглар.¹⁸Лекин бу ҳам Раббийнинг нигоҳида камдир, У Мўабни ҳам сизларнинг қўлларингизга топширади. ¹⁹Шунда сизлар барча мустаҳкамланган шаҳарларни, барча сара шаҳарларни қирғин қиласизлар, энг яхши дарахтларни кесиб ташлайсизлар, барча сув булоқларини ёпасизлар ва ернинг энг яхши далаларини тошларга тўлдирасизлар”.²⁰Эрталаб, тақдим нонлари келтириладиган вақтда, бирданига Эдўм йўли томондан сув қуйилди ва ер сувга тўлди.²¹Подшоҳлар уруш қилиш учун келаётганларини эшитганларида, шунда мўабликларнинг белбоғ боғлаганларидан бошлаб катталаригача ҳаммаси йиғилди ва чегарада турди. ²²Улар эрталаб тонг саҳарлаб турдилар. Қуёш сув устидан чарақлаганида, мўабликларга олисдан бу сув қон каби қип-қизил бўлиб кўринди. ²³Шунда улар: “Бу қон, подшоҳлар ўзаро жанг қилиб, бир-бирларини қириб ташлаганлар. Шунинг учун, эй, Мўаб, ўлжага олға!”- дедилар.²⁴Улар Исроилнинг қароргоҳига келганларида, исроилликлар туриб, мўабликларни қирғин қила бошладилар ва мўабликлар улардан қочиб кетдилар. Лекин улар мўабликларни қирғин қилиб, уларнинг шаҳарларигача бордилар. ²⁵Шу тарзда, уларнинг шаҳарларини вайрон қилдилар, ҳар қандай энг яхши дала майдонларига ҳар бирлари тош отдилар ва уларни тошларга тўлдирдилар. Барча сув ҳавзаларини ёпдилар ва барча энг яхши дарахтларни кесиб ташладиларки, Кирхарешетда фақат тошлар қолди. Уни палақмондан тош отувчилар қуршаб олдилар ва вайрон қилдилар.²⁶Мўаб подшоҳи урушда мағлуб бўлаётганини кўрганида, Эдўм подшоҳи олдидан ёриб ўтиш учун ўзи билан бирга етти юзта қиличбоз кишини олди. Лекин улар ёриб ўта олмадилар. ²⁷Шунда у ўзининг ўрнига подшоҳ бўлиши керак бўлган ўз тўнғич ўғлини олиб, уни девор устида тамоман ёндириш қурбонлигига келтирди. Бу исроилликларда катта норозилик уйғотди ва улар ундан чекиниб, ўз ерларига қайтдилар.

Chapter 4

¹Пайғамбарларнинг ўғилларининг хотинларидан бири Элишага фарёд қилиб: “Менинг эрим, сизнинг қулингиз ўлди. Сиз эса қулингиз Раббийдан қўрқадиган киши бўлганини биласиз. Энди қарз берган одам иккала ўғлимни ўзига қулликка олиш учун келди”,- деди. ²Элиша унга деди: “Мен сен учун нима қилай? Менга айт-чи, уйингда нима бор?”- деди. У: “Қулингизнинг уйидаги бир кўза мойидан бошқа ҳеч нарсаси йўқ”,- деди.³Шунда у: “Бориб, ташқаридан ҳамма қўшниларингдан ўзингга бўш идишларни сўраб олгин, кам олмагин. ⁴Ичкарига кириб, ўзинг ва ўғилларингнинг ортидан эшикни беркит. Сўнг бу барча идишларга мойдан қуйгин, тўлганларини четга қўйгин”.⁵Шундай қилиб, у унинг олдидан кетиб, ўзининг ва ўғилларининг ортидан эшикни беркитди. Улар унга идишларни узата бошладилар, у эса қуя бошлади. ⁶Идишлар тўлганида, у ўғлига: “Менга бошқа идишни узатгин”,- деди. У унга: “Бошқа идиш йўқ”,- деди. Шунда ёғ тўхтади.⁷У келиб, буни Худонинг одамига айтиб берди. У: “Бориб, ёғни сотгин ва қарзингни тўлагин, қолганига эса ўзинг ўғилларинг билан бирга яшайсизлар”,- деди.⁸Бир куни Элиша Шунемга келди. Ўша жойдаги бой аёл уни нон ейиш учун кўндирди. У қачонки келмасин, ҳар доим ўша жойга нон ейишга кирар эди. ⁹Шу аёл ўз эрига деди: “Мана, мен биламан, бизнинг ёнимиздан доимо ўтадиган Худонинг одами муқаддас кишидир.¹⁰Илтимос, девор устида кичкина болохона қуриб берайлик ва ўша жойда унга тўшак, хонтахта, ўтирғич, чироқ қўяйлик, токи у бизникига келганида, ўша жойга кирсин”. ¹¹Бир куни у ўша жойга келиб, болохонага кирди ва ўша жойда ётди.¹²Сўнг у ўз хизматкори Гихезийга: “Шу шунемлик аёлни чақиргин”,- деди. У уни чақирди ва аёл унинг қаршисида турди. ¹³У хизматкорига: “Унга айтгин: Мана, сен бизга ғамхўрлик қилмоқдасан, сен учун мен нима қилай? Сен ҳақингда подшоҳга ёки лашкарбошига сўзлайми?”- деди. Аёл: “Мен ўз халқим орасида яшайман”,- деди.¹⁴Элиша: “Унга нима қилса бўлади?”- деди. Гихезий унга: “Мана, унинг ўғли йўқ, унинг эри эса қариган”,- деди. ¹⁵У: “Уни чақир”,- деди. У аёлни чақирди ва у эшик олдида турди. ¹⁶Шунда Элиша унга: “Бир йилдан сўнг, худди мана шу вақтда, ўғлингни бағрингга босасан”,- деди. У эса: “Йўқ, ҳазратим менинг, Худонинг одами, ўз қулингни алдамагин”,- деди.¹⁷Хотин ҳомиладор бўлди ва Элиша унга айтганидек, худди шу вақтда, келаси йили ўғил туғди. ¹⁸Бола бироз улғайганида, бир куни ўз отасининг ёнига, ўроқчиларнинг олдига борди. ¹⁹У ўз отасига: “Менинг бошим, менинг бошим оғрияпти!”- деди. Шунда у ўз хизматкорига: “Уни онасининг олдига олиб бор”,- деди. ²⁰У уни олиб кетди ва онасининг олдига олиб келди. Бола эса унинг тиззаларида тушгача ўтирди ва ўлди.²¹У бориб, уни Худонинг одамининг тўшагига қўйди ва эшикни қулфлаб, чиқиб кетди. ²²У эрини чақириб: “Менга хизматкорлардан ва эшаклардан бирини юборинг, мен Худонинг одамининг олдига бориб келаман”,- деди.²³Эри эса: “Сен нима учун унинг олдига бугун бормоқчисан? Бугун янги ой ҳам, шаббат куни ҳам эмас”,- деди. У: “Яхши”,- деди. ²⁴Сўнг у эшакни эгарлаб, ўз хизматкорига: “Ҳайдаб олдинда боравергин, сенга айтмагунимча тўхтамагин”,- деди.²⁵Шундай қилиб, у жўнаб кетди ва Кармел тоғига, Худонинг одамининг олдига келди. Худонинг одами уни олисдан кўрганида, ўз хизматкори Гихезийга деди: “Бу ўша шунемлик аёл. ²⁶Унинг олдига югургин ва унга: Соғломмисан? Эринг соғломми? Боланг соғломми?-дегин”. Аёл эса: “Соғломлар”,- деди.²⁷У тоғнинг устига, Худонинг одамининг олдига келганида, унинг оёқларини маҳкам ушлаб олди. Гихезий уни ажратиш учун яқинлашди, бироқ Худонинг одами: “Қўйгин, унинг жони азобда, Раббий эса буни мендан яширди ва менга эълон қилмади”,- деди.²⁸Шунда аёл: “Мен ҳазратимдан ўғил сўраган эдимми? Мен: Мени алдаманг,- демаганмидим?”- деди. ²⁹Элиша эса Гихезийга: “Белингни боғлаб, менинг ҳассамни қўлингга олгин ва боргин. Агар бирор кишини учратсанг, у билан саломлашмагин. Агар бирор киши сен билан саломлашса, унга жавоб бермагин. Менинг ҳассамни боланинг юзига қўйгин”,- деди.³⁰Боланинг онаси: “Раббий тирик ва сизнинг жонингиз тирик экан, мен сизни тарк этмайман”,- деди. У туриб, хотиннинг ортидан эргашди. ³¹Гихезий улардан олдинда кетди ва ҳассани боланинг юзига қўйди. Лекин садо ҳам, жавоб ҳам бўлмади. У унинг олдига чиқиб, унга етказди ва унга: “Бола уйғонмаяпти”,- деди.³²Элиша уйга кирганида, ўлган бола унинг тўшагида ётар эди. ³³У ичкарига кириб, ортидан эшикни беркитди ва Раббийга ибодат қилди. ³⁴Кейин у ўрнидан туриб, боланинг устига ётди, ўз оғзини унинг оғзига, ўз кўзини унинг кўзига, ўз кафтини унинг кафтига қўйди ва унинг устига чўзилди. Шунда боланинг танаси исиди.³⁵Сўнг у ўрнидан туриб, болохона бўйлаб орқага-олдинга юра бошлади. Кейин яна чиқиб, унинг устига чўзилди ва бола етти марта аксирди-да, кўзларини очди. ³⁶У Гихезийни чақириб: “Бу шунемлик аёлни чақир”,- деди. У уни чақирди. Хотин унинг олдига келди, у эса унга: “Ўз ўғлингни ол”,- деди. ³⁷Шунда у яқин келиб, унинг оёқларига йиқилди ва ерга қадар таъзим қилди, сўнгра ўғлини олиб кетди.³⁸Элиша эса Гилгалга қайтиб кетди. У ерда очарчилик бошланган эди. Пайғамбарларнинг ўғиллари унинг қаршисида ўтирганларида, у ўз хизматкорига: “Катта қозон қўйиб, пайғамбарларнинг ўғиллари учун егулик пишир”,- деди. ³⁹Улардан бири далага ўт теришга чиқди ва чирмашадиган ёввойи ўсимлик топиб, унинг ёввойи меваларидан ўз этагини тўлдириб терди. Сўнг келиб, уларни овқатли қозонга тўғраб солди, бироқ улар бунинг нима эканини билмас эдилар.⁴⁰Улар ейишлари учун овқат сузилди. Лекин улар овқатни ейишни бошлаганларида, улар қичқириб: “Эй, Худонинг одами, қозонда ўлим”,- дедилар. Улар овқатни ея олмадилар. ⁴¹У эса: “Унни узатинглар”,- деди. Кейин унни қозонга ташлаб, Гихезийга: “Буни одамларга сузиб бер, есинлар”,- деди. Шунда қозонда ҳеч қандай зарарли нарса қолмади.⁴²Бир киши Баал-Шалишаҳдан келди ва Худонинг одамига нон бошланғич ҳосилларидан йигирмата арпа нони ва халтада янги буғдойдан олиб келди. Элиша эса: “Одамларга бергин, есинлар”,- деди. ⁴³Унинг хизматкори: “Мен буни юз кишининг олдига қандай қўяман?”- деди. Лекин у: “Одамларга бергин, есинлар, чунки Раббий шундай дейди: Улар еб тўядилар ва ортиб қолади”,- деди. ⁴⁴Шундай қилиб, у уларнинг олдига қўйди ва Раббийнинг сўзи бўйича, улар еб тўйдилар ва яна ортиб ҳам қолди.

Chapter 5

¹Сурия подшоҳининг лашкарбошиси Нааман ўз ҳукмдорининг олдида улуғ ва ҳурматли киши эди, чунки Раббий у орқали сурияликларга ғалаба берган эди. Бу киши жасур жангчи бўлиб, лекин у мохов эди. ²Бир куни сурияликлар гуруҳлар билан бориб, Исроил еридан ёш қизчани асирликка олдилар. Кейин у Нааманнинг хотинига хизмат қилар эди.³У ўз бекасига: “Агар менинг ҳазратим Самариядаги пайғамбарнинг олдига борганида эди, шунда у ундан моховни олиб ташлаган бўлар эди”,- деди. ⁴Нааман бориб, ўз ҳукмдорига буни етказиб: “Исроил ерилик қизча, бундай-бундай демоқда”,- деди.⁵Шунда Суриянинг подшоҳи Нааманга: “Бориб келгин (?), мен эса Исроил подшоҳига мактуб юбораман”,- деди. У бориб, ўзи билан бирга ўн талант кумуш, олти минг шеқел олтин ва ўн жуфт кийим-бош олди. ⁶Сўнг Нааман Исроил подшоҳига: “Бу мактуб билан бирга ўз хизматкорим Нааманни юбормоқдаман, токи сен ундан моховни олиб ташлагин”, деб ёзилган мактубни олиб келди.⁷Исроил подшоҳи мактубни ўқиганида, ўз кийимларини йиртиб: “Мен ўлдириб тирилтирадиган Худоманмики, мен одамдан моховни олиб ташлашим учун у одамни менинг олдимга юбормоқда? Мана, энди кўринглар ва билиб олинглар, у менга қарши жанг қилиш учун баҳона изламоқда”,- деди.⁸Худонинг одами Элиша эса Исроил подшоҳи ўз кийимини йиртиб ташлаганини эшитганида, подшоҳга: “Нима учун сен ўз кийимларингни йиртиб ташладинг? У менинг олдимга келсин ва Исроилда пайғамбар борлигини билиб олсин”,- деб айтиш учун одам юборди. ⁹Шунда Нааман ўз от ва араваларида келиб, Элишанинг уйининг эшиги олдида тўхтади. ¹⁰Элиша унинг олдига: “Бориб, Йорданда етти марта ювингин, шунда сенинг тананг янгиланади ва тоза бўласан”,- дейиши учун ўз хизматкорини юборди.¹¹Бироқ Нааман ғазабланди ва кетаётиб, деди: “Мана, у чиқади, туриб, ўз Худоси Раббийнинг номини чақиради ва ўз қўлини ўша жойга қўйиб, моховни олиб ташлайди, деб мен ўйлабман. ¹²Наҳотки Дамашқ дарёлари Абанаҳ ва Фарпар барча Исроил сувларидан яхшироқ бўлмаса? Наҳотки мен уларда ювиниб, тозалана олмасам?”- деди. Шундай қилиб, у ўгирилиб, ғазабида кетиб қолди.¹³Шунда унинг қуллари яқин келиб: “Отам менинг, агар пайғамбар сизга қандайдир муҳим нарсани айтганида, уни қилмас эдингизми? У сизга фақатгина: Ювингин ва тозаланасан, деганида, бунида кўпроқ бажаришингиз керак эмасми?”- дедилар. ¹⁴У бориб, Худонинг одамининг сўзи бўйича Йорданга етти марта шўнғиди. Шунда унинг танаси худди ёш боланинг танасидек янгиланди ва тозаланди.¹⁵У ва унинг барча ҳамроҳлари Худонинг одамининг олдига қайтдилар. У келиб, унинг қаршисида турди-да: “Мана, мен бутун ерда Худо йўқлигини, фақат Исроилда борлигини билиб олдим. Шунинг учун, илтимос, қулингдан совғани қабул қилгин”,- деди. ¹⁶Аммо Элиша: “Мен қаршисида турган Раббий тирик! Мен ҳеч нарса олмайман”,- деди. Нааман эса уни олишга қистади, лекин у рози бўлмади.¹⁷Шунда Нааман деди: “Агар шундай бўлса, унда қулингга иккита хачир кўтариб кета оладиган тупроқ берсинлар, чунки қулинг бундан буён Раббийдан бўлак бошқа худоларга тамоман ёндириш қурбонлиги ва бошқа қурбонликлар келтирмайди. ¹⁸Раббий қулингни фақат қуйидаги нарсада кечирсин: Менинг ҳукмдорим сажда қилиш учун Риммоннинг уйига бориб, менинг қўлимга суянганида ва мен Риммоннинг уйида тиз чўкканимда, шунда Раббий менинг Риммоннинг уйида тиз чўкканим учун қулингни шундай қилганидан кечирсин”. ¹⁹Элиша эса унга: “Тинчлик билан боравер”,- деди. Шундай қилиб, у унинг олдидан жўнаб кетди.²⁰Шунда Худонинг одамининг хизматкори Гихезий: “Мана, менинг ҳазратим бу суриялик Нааманнинг қўлидан у олиб келган нарсаларни олишни рад этди. Раббий тирик! Мен унинг ортидан югуриб бораман ва ундан нимадир оламан”,- деб ўйлади. ²¹Шундай қилиб, Гихезий Нааманнинг ортидан югуриб кетди. Нааман ортидан югуриб келаётган одамни кўрди ва унга пешвоз чиқиш учун аравасидан тушиб: “Тинчлик билан келдингми?”- деди. ²²У: “Тинчлик билан! Менинг ҳазратим мени: Мана, ҳозиргина менинг олдимга пайғамбарларнинг ўғилларидан иккита ёш киши Эфрайим тоғидан келди. Уларга бир талант кумуш ва икки жуфт кийим-бош бергин, деб айтиш учун юборди”,- деди.²³Нааман унга: “Марҳамат, икки талант олгин”,- деди. У уни қистаб кўндирди. У икки талант кумушни ва икки жуфт кийим-бошни иккита халтага солиб, икки нафар қулига берди ва улар ундан олдинда кўтариб бордилар. ²⁴У тепаликка етиб келганида, Нааманнинг хизматкорларидан олиб, уйга яширди ва одамларни қўйиб юборди, улар кетдилар. ²⁵Кейин Гихезий келиб, ўз ҳазратининг олдида турди. Элиша унга: “Гихезий, қаердан келяпсан?”- деди. У: “Қулинг ҳеч қаерга боргани йўқ”,- деди.²⁶Шунда Элиша унга деди: “Ўша киши ўз аравасидан сенга пешвоз чиқиш учун ўгирилганида, наҳотки менинг юрагим сенга ҳамроҳ бўлган бўлмаса? Ҳозир кумуш, кийим-бош, зайтун дарахтларию узумзорлар, кичик ёки катта қорамол, қул ёки чўри олиш вақтими? ²⁷Шунинг учун Нааманнинг мохови абадий сенга ва сенинг авлодингга ўтсин”. Шунда у Элишанинг олдидан моховдан қордек оппоқ бўлиб чиқди.

Chapter 6

¹Пайғамбарларнинг ўғиллари Элишага дедилар: “Мана, биз сенинг олдингда яшаётган жой бизга торлик қилмоқда. ²Илтимос, бизга рухсат бер, Йорданга борайлик. У ердан ҳар биримиз биттадан ёғоч олиб, ўша ерда яшашимиз учун жой тайёрлайлик”. У эса: “Боринглар”,- деди. ³Шунда бири: “Илтимос, мурувват кўрсатиб, сен ҳам қулларинг билан бирга боргин”,- деди. Элиша: “Бораман”,- деди.⁴У улар билан бирга борди. Улар Йорданга келиб, дарахтларни кеса бошладилар. ⁵Бири ёғочни қулатганида, болта сувга тушиб кетди. У бақириб: “Эҳ, ҳазратим менинг, болта омонотга олинган эди!”- деди.⁶Худонинг одами: “У қаерга тушди?”- деди. У жойни кўрсатганида, у битта дарахтнинг шохини кесиб, ўша жойга ташлади ва болта сузиб чиқди. ⁷У: “Уни чиқариб олгин”,- деди. У қўлини чўзиб, уни олди.⁸Суриянинг подшоҳи исроилликларга қарши урушга борди. У ўз хизматкорлари билан: “Мен фалон жойга ўз лашкаримни жойлаштираман”,- деб маслаҳатлашди. ⁹Худонинг одами эса Исроил подшоҳига: “Эҳтиёт бўл, мана бу жойдан ўтма, чунки у жойда сурияликлар ўрнашиб олганлар”,- деб одам юборди.¹⁰Исроил подшоҳи Худонинг одами айтган ва уни огоҳлантирган жойга одамларни юборди. Шундай қилиб, ўша жойда у ўзини бир-икки мартадан кўпроқ асраб қолди. ¹¹Сурия подшоҳининг юраги бу воқеадан безовталанди ва ўз қулларини чақириб, уларга: “Менга айтинглар-чи, биздан қайси биримиз Исроил подшоҳи томонда?”- деди.¹²Унинг хизматкорларидан бири: “Ҳеч ким, менинг ҳукмдорим подшоҳ. Бироқ Исроилдаги пайғамбар Элиша Исроилнинг подшоҳига сиз ўз ётоқхонангизда гапирадиган сўзларни ҳам етказиб туради”,- деди. ¹³Шунда у: “Бориб, у қаерда эканини билинглар. Мен одам юбориб, уни қўлга оламан”,- деди. Унга хабар бериб: “Мана, у Дотанда”,- дедилар.¹⁴Ўша ерга подшоҳ отларни, араваларни ва улкан қўшинни юборди. Улар тунда келиб, шаҳарни ўраб олдилар. ¹⁵Худонинг одамининг хизматкори эрталаб туриб, ташқарига чиққанида, мана, қўшин, от ва аравалар шаҳарни ўраб олган эди. Унинг хизматкори унга: “Эҳ, менинг ҳазратим, биз нима қиламиз?”- деди. ¹⁶У: “Қўрқма, чунки биз билан бирга бўлганлар, улар билан бирга бўлганлардан кўра кўпроқдир”,- деб жавоб берди.¹⁷Сўнг Элиша ибодат қилиб: “Раббий, ўтинаман, унинг кўзларини очгин, токи у кўра олсин!”- деди. Раббий хизматкорнинг кўзларини очди ва у кўрди: мана, Элишанинг атрофидаги бутун тоғ отларга ва оловли араваларга тўла эди. ¹⁸Сурияликлар унинг олдига келганларида, Элиша Раббийга ибодат қилиб: “Бу халқни кўрлик билан шикастлагин”,- деди. Раббий Элишанинг сўзига биноан уларни кўрлик билан шикастлади. ¹⁹Шунда Элиша уларга: “Бу бошқа йўл ва бошқа шаҳар. Менинг ортимдан юринглар ва мен сизларни сизлар излаётган кишининг олдига олиб бораман”,- деди. Шундай қилиб, у уларни Самарияга олиб келди.²⁰Улар Самарияга келганларида, Элиша: “Ё, Раббий, уларнинг кўзларини очгин, токи улар кўрсинлар!”- деди. Раббий уларнинг кўзларини очди ва улар Самариянинг ўртасида эканликларини кўрдилар. ²¹Исроилнинг подшоҳи уларни кўриб, Элишага: “Отам менинг, мен уларни ўлдирайми? Уларни ўлдирайми?”- деди.²²У: “Уларни ўлдирмагин. Ахир сен уларни ўз қиличинг ва камонинг билан асир қилдингмики, уларни ўлдирасан? Уларга нон ва сув бергин, токи улар еб-ичсинлар ва ўз ҳукмдорларининг олдига борсинлар”,- деди. ²³Шунда у уларга катта зиёфат уюштирди ва улар еб-ичганларидан сўнг уларни қўйиб юборди, улар эса ўз ҳукмдорларининг олдига кетдилар. Ўша Суриянинг қўшини Исроил ерига бошқа келмади.²⁴Бундан сўнг Суриянинг подшоҳи Бен-Ҳадад ўзининг барча қўшинини йиғиб, сафарга чиқди ва Самарияни қамал қилди. ²⁵Улар Самарияни қамал қилганларида, шу қадар кучли очарчилик бўлдики, эшакнинг калласи саксон шеқел кумушга ва чорак каба каптарнинг ахлати беш шеқел кумушга сотилар эди. ²⁶Бир куни Исроил подшоҳи девор устидан кетаётганида, бир аёл фарёд қилиб, унга: “Менинг ҳукмдорим подшоҳ, менга ёрдам беринг!”- деди.²⁷У: “Агар сенга Раббий ёрдам бермаса, мен сенга қаердан ёрдам бера оламан? Хирмонданми ёки исканжаданми?”- деди. ²⁸Подшоҳ унга яна: “Сенга нима керак?”- деди. У жавоб берди: “Бу аёл менга: Ўз ўғлингни бер, уни бугун еймиз, менинг ўғлимни эса эртага еймиз,- деди. ²⁹Шундай қилиб, биз менинг ўғлимни пишириб едик. Мен эртаси куни унга: Ўз ўғлингни бер, уни еймиз,- дедим. Лекин у ўз ўғлини яшириб қўйди”.³⁰Подшоҳ аёлнинг сўзларини эшитганида, ўз кийимларини йиртиб ташлади ва шу ҳолда, девор устидан ўтди. Шунда халқ қараб, у ичидан танасига қанор кийимини кийганлигини кўрди. 31Сўнгра у: “Агар Шафат ўғли Элишанинг боши бугун ўзида қолса, унда Худо мени бундай қилсин ва янада ортиқроғини қилсин”,- деди.³²Элиша эса ўз уйида ўтирар эди. Оқсоқоллар ҳам унинг олдида ўтирар эдилар. Подшоҳ ўзининг одамини юборди. Хабарчи унинг олдига келишидан олдин, у оқсоқолларга: “Бу қотилнинг ўғли менинг бошимни олиб ташлаш учун одам юборганини кўряпсизларми? Қаранглар, хабарчи келганида, эшикни ёпинглар ва уни эшикка сиқинглар. Мана, унинг ортидан ҳукмдорининг оёқларининг товуши келади”,- деди. ³³У улар билан гаплашаётганида, хабарчи унинг олдига келиб: “Мана, Раббийдан қанақанги кулфат, мен Раббийдан бундан буён нима кутай?”- деди.

Chapter 7

¹Шунда Элиша: “Раббийнинг сўзини тингланглар. Раббий шундай дейди: Эртага мана шу вақтда, Самария дарвозаси ёнида энг яхши уннинг бир сиҳи бир шеқел бўлади, арпанинг икки сиҳи ҳам бир шеқел бўлади”,- деди. ²Подшоҳ қўлига суянадиган амалдор Худонинг одамига жавоб бериб: “Раббий осмон деразаларини очганида ҳам, бу амалга ошиши мумкинми?”- деди. Элиша: “Мана, сен буни ўз кўзларинг билан кўрасан, лекин бундан емайсан”,- деди.³Шаҳар дарвозасининг кириш қисмида тўрт нафар мохов киши турар эди. Улар бир бирига дедилар: “Ўлимни кутиб, биз бу ерда ўтириб нима қиламиз? ⁴Агар биз шаҳарга кирамиз, десак, шаҳарда очлик экан, биз у ерда ўламиз. Агар бу ерда ўтирсак, унда ҳам ўламиз. Яхшиси, сурияликларнинг қароргоҳига борайлик. Агар улар бизни тирик қолдирсалар, яшайверамиз. Агарда улар бизни ўлдирсалар, майли ўламиз”.⁵Улар сурияликларнинг қароргоҳига бориш учун ғира-шира пайтда турдилар. Улар сурияликлар қароргоҳининг чеккасига келганларида, мана, у ерда бирор киши йўқ эди. ⁶Раббий шундай қилдики, сурияликларнинг қароргоҳига араваларнинг тақирлаши, отларнинг кишнаши ва улкан лашкарнинг шовқини эшитилди. Шунда улар бир бирларига: “Исроилнинг подшоҳи бизга бостириб келиш учун хитликлар ва мисрликларнинг подшоҳларини бизга қарши ёллаган”,- дедилар.⁷Шунинг учун улар туриб, ғира-шира пайтида қочиб кетдилар. Улар ўз чодирларини, отларини, эшакларини, бутун чодирларини қандай бўлса, шундайлигича қолдириб, жонларини қутқариш учун қочиб кетдилар. ⁸Ўша моховлар қароргоҳнинг чеккасига келдилар ва бир чодирга кириб, еб-ичдилар ва у ердан кумушу олтинларни, кийим-бошларни олдилар-да, бориб, яшириб қўйдилар. Яна қайтиб келиб, бошқа чодирга кирдилар, у ердан ҳам нарсаларни олдилар ва бориб, яшириб қўйдилар.⁹Шунда улар бир бирига: “Биз яхши иш қилмаяпмиз, бу кун ― хушхабар куни, биз эса жим ўтирибмиз. Агар бизлар тонг ёришганича кечиктирсак, биз айбдор бўлиб қоламиз. Шунинг учун юринглар, бориб, подшоҳнинг хонадонига хабар берамиз”,- дедилар. ¹⁰Шундай қилиб, улар келиб, шаҳар дарвозабонларини чақирдилар ва уларга: “Биз сурияликларнинг қароргоҳига борган эдик: мана, у ерда одам ҳам йўқ, одам овози ҳам йўқ, фақат боғланган отлар, эшаклар ва чодирлар қандай бўлса, шундайлигича турибди”,- деб айтдилар. ¹¹Сўнг дарвозабонларни чақирдилар ва улар хабарни подшоҳ саройига етказдилар.¹²Шунда подшоҳ тунда туриб, ўз хизматкорларига: “Сурияликлар биз билан нима қилмоқчи эканликларини мен сизларга айтаман. Улар бизнинг очлигимизни билиб: Исроилликлар шаҳардан чиққанларида, биз уларни тириклайин тутамиз ва шаҳарга кирамиз, деб далада яшириниш учун қароргоҳдан чиққанлар”,- деди. ¹³Унинг ҳузурида хизмат қиладиган хизматкорлардан бири жавоб бериб: “Илтимос, шаҳарда қолган охирги отлардан бештасини олсинлар (қолганлари ҳалок бўлганлари учун бутун Исроил қўшинидан фақат шулар қолган эди). Уларни юборамиз ва нима бўлишини кўрамиз”,- деди.¹⁴Улар аравага қўшилган икки жуфт отни олдилар. Подшоҳ уларни Суриянинг қўшини ортидан: “Бориб, қаранглар”,- деб юборди. ¹⁵Улар унинг ортидан Йордангача бордилар ва, мана, бутун йўл сурияликлар шошиб югурганларида, сочиб ташлаган кийим ва бошқ нарсаларга тўла эди. Элчилар ортларига қайтиб, буни подшоҳга етказдилар.¹⁶Шунда халқ чиқиб, сурияликларнинг қароргоҳини талон-торож қилди. Раббийнинг сўзи бўйича, энг яхши уннинг бир сиҳи бир шеқел бўлди, арпанинг икки сиҳи ҳам бир шеқел бўлди. ¹⁷Подшоҳ қўлига суянадиган амалдорини дарвозани назорат қилишга қўйди. Лекин халқ уни дарвоза олдида топтаб ташлади ва у ўлди. Айни Худонинг одами унинг олдига келган подшоҳга айтганидай, худди шундай бўлди.¹⁸Худонинг одами подшоҳга: “Эртага мана шу вақтда, Самария дарвозаси ёнида энг яхши уннинг бир сиҳи бир шеқел бўлади, арпанинг икки сиҳи ҳам бир шеқел бўлади”,- деганида, ¹⁹бу амалдор Худонинг одамига жавоб бериб: “Раббий осмон деразаларини очганида ҳам, бу амалга ошиши мумкинми?”- деган эди. У эса: “Мана, сен буни ўз кўзларинг билан кўрасан, лекин бундан емайсан”,- деган эди. ²⁰У билан худди шундай бўлди: халқ уни дарвоза ёнида топтаб ташлади ва у ўлди.

Chapter 8

¹Элиша боласини тирилтирган хотинга сўзлаб: “Тургин, сен ва сенинг хонадонинг қаерга бора олсанг, ўша жойга бориб яшагин, чунки Раббий очарчиликни чақирди. Шунинг учун очарчилик ушбу ерга етти йилга келади”,- деди. ²Аёл туриб, Худонинг одамининг сўзи бўйича йўл тутди. У ўз хонадони билан бирга бориб, Пелишт ерида етти йил истиқомат қилди.³Етти йил ўтганидан сўнг, бу аёл Пелишт еридан қайтди. У ўз уйи ва даласини сўраш учун подшоҳга келди. ⁴Бу пайтда, подшоҳ Худонинг одамининг хизматкори Гихезий билан суҳбатлашаётган эди ва деди: “Менга Элиша қилган барча буюк ишларни айтиб бер”,- деди.⁵У эса подшоҳга Элишанинг ўликни тирилтирганини атиб бераётганида, у ўғлини тирилган аёл подшоҳдан ўз уйи ва даласи ҳақида сўраб келди. Шунда Гихезий: “Менинг ҳукмдорим подшоҳ, мана, бу ўша аёл ва бу Элиша тирилтирган унинг ўғли”,- деди. ⁶Подшоҳ хотиндан сўради, у эса унга ҳаммасини айтиб берди. Подшоҳ унга сарой аъёнларидан бирини чақириб, унга деди: “Бу аёлга тегишли барча нарсани ва у ерни қолдирган кундан бошлаб, то ҳозиргача даласининг барча даромадини қайтаринглар”.⁷Суриянинг подшоҳи Бен-Ҳадад бетоб бўлганида, Элиша Дамашққа келди. Унга: “Бу ерга Худонинг одами келди”,- деб хабар етказдилар. ⁸Подшоҳ Ҳазаэлга: “Қўлингга совға олиб, Худонинг одамига пешвоз чиққин ва у орқали Раббийдан сўрагин, мен бу касалликдан тузаламанми?”- деди. ⁹Ҳазаэл у билан учрашгани борди. Қирқта туя кўтара оладиган Дамашқнинг энг яхши совғаларини қўлига олди-да, келиб Элишанинг юзи қаршисида турди ва деди: “Сизнинг ўғлингиз Бен-Ҳадад, Суриянинг подшоҳи мени сизнинг олдингизга: Мен бу касалликдан тузала оламанми?- деб сўраш учун юборди”,- деди.¹⁰Шунда Элиша унга: “Бориб унга: Тузаласиз, деб айтгин. Лекин менга Раббий унинг ўлишини кўрсатди”,- деди. ¹¹Сўнг Элиша унга шу қадар тикилиб қарадики, у уялиб қолди. Худонинг одами эса йиғлаб юборди. ¹²Ҳазаэл: “Менинг ҳазратим нимага йиғламоқдалар?”- деди. Шунда у: “Чунки сен Исроил ўғилларига қанақанги ёвузлик қилишингни мен биламан: сен уларнинг қалъаларига ўт қўясан, уларнинг ўспиринларини қилич билан ўлдирасан, эмизикли болаларини тилка-пора қиласан ва ҳомиладор хотинларини ёриб ташлайсан”,- деб жавоб берди.¹³Шунда Ҳазаэл: “Шундай улкан ишни қилиш учун сенинг қулинг, ит ким бўлибди?”- деди. Элиша: “Раббий менга сен Суриянинг подшоҳи бўлишингни кўрсатди”,- деб жавоб берди. ¹⁴У Элишанинг олдидан кетиб, ўз ҳукмдорининг олдига келди. У унга: “Элиша сенга нима деди?”- деди. У: “У менга сизни соғайиб кетади, деди”,- деб жавоб берди. ¹⁵Эртаси куни у қалин мато олиб, уни сувга ботирди-да, унинг юзига қўйди ва у ўлди. Унинг ўрнига Ҳазаэл подшоҳ бўлди.¹⁶Исроилнинг подшоҳи Ахаб ўғли Йеҳорам ҳукмронлигининг бешинчи йилида, Яҳудия подшоҳи Йеҳошафатдан кейин Йеҳошафатнинг ўғли Йеҳорам Яҳудияга подшоҳ бўлди. ¹⁷У подшоҳ бўлганида, ўттиз икки ёшда эди. У Йерусалимда саккиз йил ҳукмронлик қилди.¹⁸У Ахабнинг хонадони қандай йўл тутган бўлса, худди шундай Исроил подшоҳларининг йўлидан юрар эди, чунки унинг хотини Ахабнинг қизи эди. У Раббийнинг нигоҳида ёвуз ишларни қилар эди. ¹⁹Бироқ Раббий Ўз қули Довуд ҳақи Яҳудони вайрон қилишни истамади, чунки У Довуднинг фарзандларидан абадий чироқ беришни ваъда берган эди.²⁰Йеҳорамнинг кунларида Эдўм Яҳудонинг қўли остидан чиқиб кетди. Улар ўзларига подшоҳ қўйдилар. ²¹Шунда Йеҳорам ва унинг барча аравалари у билан бирга Тсаирга борди. У тунда туриб, уни ўраб олган эдўмликларни ва араваларнинг бошлиқларини қириб ташлади, лекин халқ ўз чодирларига қочиб кетди.²²Шундай қилиб, Эдўм Яҳудонинг қўлидан чиқиб кетди, бу ҳозирги кунгача шундайдир. Худди шу вақтда Либнаҳ ҳам исён қилди. ²³Йеҳорамнинг қолган фаолияти ва унинг барча қилган ишлари Яҳудиянинг подшоҳлари йилномаси китобида ёзилган. ²⁴Сўнг Йеҳорам кўз юмиб, ўз оталарига қўшилди ва ўз оталари ёнига, Довуд шаҳрида дафн этилди. Унинг ўрнига ўғли Ахазийаҳ подшоҳ бўлди.²⁵Исроилнинг подшоҳи Ахаб ўғли Йеҳорам ҳукмронлигининг ўн иккинчи йилида, Яҳудиянинг подшоҳи Йеҳорамнинг ўғли Ахазийаҳ подшоҳ бўлди. ²⁶Ахазийаҳ подшоҳ бўлганида, йигирма икки ёшда эди. У Йерусалимда бир йил ҳукмронлик қилди. Унинг онасининг исми Аталйаҳ бўлиб, у Исроилнинг подшоҳи Омрининг қизи эди. ²⁷У Ахаб хонадонининг йўлидан юрар ва Ахабнинг хонадони каби Раббийнинг нигоҳида ёвуз ишларни қилар эди, чунки у Ахаб хонадонининг куёви эди.²⁸У Ахабнинг ўғли Йеҳорам билан бирга Гилъаддаги Рамўтга Суриянинг ўғли Ҳазаэлга қарши урушга борди ва сурияликлар Йеҳорамни яраладилар. ²⁹Подшоҳ Йеҳорам Суриянинг подшоҳи Ҳазаэл билан уруш қилаётганида, сурияликлар уни Рамўтда яралаган жароҳатидан тузалиши учун Йезреэлга қайтиб кетди. Шунда Яҳудия подшоҳи Йеҳорамнинг ўғли Ахазийаҳ Ахабнинг ўғли Йеҳорамдан хабар олиш учун Йезреэлга келди, чунки у бетоб эди.

Chapter 9

¹Элиша эса пайғамбарларнинг ўғилларидан бирини чақириб, унга деди: “Белингни боғлаб, қўлингга мой идишини олгин ва Гилъаддаги Рамўтга боргин. ²У ерга келганингда, ўша жойда Нимши ўғли Йеҳошафатнинг ўғли Йеҳуни топиб, унинг олдига боргин ва унга ўз биродарларининг орасидан чиқишини буюриб, уни ичкари хонага олиб киргин. ³Кейин мой идишни олиб, уни унинг бошига қуйгин ва дегин: Раббий шундай дейди: Мен сени Исроил устидан подшоҳликка мойладим. Шундан сўнг эшикни очиб, қочгин ва кутмагин”.⁴Шунда пайғамбарнинг хизматкори бўлмиш шу ўспирин Гилъаддаги Рамўтга борди. ⁵У келганида, мана, лашкарбошилар бирга ўтирар эдилар. У: “Эй, лашкарбоши, сенга гапим бор”,- деди. Йеҳу: “Биздан қайси биримизга?”- деди. У: “Сенга, эй, лашкарбоши”,- деди. ⁶У туриб, уйга кирди. Ўспирин унинг бошига мой қуйди ва унга деди: “Исроилнинг Раббий Худоси шундай дейди: Мен сени Раббийнинг халқи устидан, Исроил устидан подшоҳликка мойладим.⁷Йезебелнинг қўлидан қулаган Менинг қулларим пайғамбарларнинг қони ва Раббийнинг барча қулларининг қони учун Мен қасос олишим учун сен ўз ҳукмдоринг Ахабнинг хонадонини қириб ташлайсан ⁸ва Ахабнинг бутун хонадони ҳалок бўлади. Ахабнинг авлодидан деворга сиядиганларни – асирдагиларни ҳам, Исроилда қолганларни ҳам қириб ташлайман.⁹Мен Ахабнинг хонадонини Небат ўғли Йеробоамнинг хонадони ва Ахийаҳ ўғли Баашанинг хонадони каби қиламан. ¹⁰Йезебелни эса Йезреэл даласида итлар ейди ва ҳеч ким уни дафн этмайди”. Сўнг у эшикни очиб, қочиб кетди.¹¹Йеҳу ҳукмдорининг хизматкорларининг олдига чиқди ва улардан бири унга: “Тинчликми? Бу телба сенинг олдингга нима учун келибди?”- деди. У уларга: “Сизлар бу кишини ва унинг нима деганини биласизлар”,- деди. ¹²Улар: “Бу ёлғон, бизга ҳозироқ айтгин”,- дедилар. У деди: “У менга: Раббий шундай дейди: Мен сени Исроил устидан подшоҳликка мойладим, деб бундай-бундай деди”. ¹³Шунда улар шошилиб, ҳар бири ўз кийимларини олди-да, зинапояларнинг устига тўшадилар ва бурғу чалиб: “Йеҳу подшоҳ бўлди!”- дедилар.¹⁴Нимши ўғли Йеҳошафатнинг ўғли Йеҳу Йеҳорамга қарши фитна уюштирди. Йеҳорам барча исроилликлар билан бирга Гилъаддаги Рамўтни Суриянинг подшоҳи Ҳазаэлдан қўриқлаб турар эди. ¹⁵Лекин подшоҳ Йеҳорам Суриянинг подшоҳи Ҳазаэл билан жанг қилаётганида, сурияликлар яралаган жароҳатдан даволаниш учун Йезреэлга қайтиб келган эди. ¹⁶Шунда Йеҳу отга ўтириб, Йезреэлга жўнаб кетди, чунки Йеҳорам ўша ерда ётган эди. Яҳудиянинг подшоҳи Ахазийаҳ Йеҳорамни кўргани келган эди.¹⁷Йезреэлнинг минорасида қоровул турган эди, у келаётган Йеҳунинг қўшинини кўриб: “Мен қўшин кўряпман”,- деди. Йеҳорам деди: “Отлиқни олиб, уларнинг олдига одамни юбор. У: Тинчлик биланми?- деб сўрасин”. ¹⁸Бир отлиқ отда чиқиб борди ва унга пешвоз чиқиб: “Подшоҳ шундай дейди: Тинчлик биланми?”- деди. Йеҳу: “Тинчлик билан нима ишинг бор? Менинг ортимдан юр”,- деди. Қоровул хабар бериб: “Хабарчи уларнинг олдига борди, лекин у ортига қайтмади”,- деди.¹⁹Шунда бошқа отлиқни юборди. У уларнинг олдига келиб: “Подшоҳ шундай дейди: Тинчлик биланми?”- деди. Йеҳу: “Тинчлик билан нима ишинг бор? Менинг ортимдан юр”,- деб жавоб берди. ²⁰Қоровул хабар бериб: “У ҳам уларнинг олдига борди ва ортига қайтмаяпти, лекин келаётганнинг юриши худди Нимши ўғли Йеҳуникига ўхшайди, чунки у шиддат билан келмоқда”,- деди.²¹Шунда Йеҳорам: “Тайёрла”,- деди ва улар унинг аравасини тайёрладилар. Исроилнинг подшоҳи Йеҳорам ва Яҳудиянинг подшоҳи Ахазийаҳ ҳар бири ўзининг аравасига чиқди. Улар Йеҳунинг қаршисига чиқдилар ва у билан йезреэллик Наботнинг даласида учрашдилар. ²²Йеҳорам Йеҳуни кўрганида, у: “Эй, Йеҳу, тинчлик биланми?”- деди. У: “Сенинг онанг Йезебелнинг зинолари ва унинг кўп жодугарликлари билан қанақа тинчлик бўлиши мумкин?”- деди.²³Шунда Йеҳорам қўлини буриб, югуриб кетди ва Ахазийаҳга: “Ҳой, Ахазийаҳ, бу хиёнат!”- деди. ²⁴Йеҳу бор кучи билан камонни тортиб, Йеҳорамнинг елкалари орасига ўқ отди. Камон ўқи унинг юрагини тешиб ўтди ва у ўз аравасига йиқилди.²⁵Шунда Йеҳу ўзининг саркардаси Бидкарга деди: “Уни олиб, йезреэллик Наботнинг даласига ташла. Эсингда борми – биз иккаламиз унинг отаси Ахабнинг ортидан кетаётганимизда, Раббий унга қарши шундай башорат қилган эди: ²⁶Мен кеча Наботнинг ва унинг ўғилларининг қонини кўрдим,- дейди Раббий. Мен сендан шу далада қасос оламан,- дейди Раббий. Шундай қилиб, Раббийнинг сўзи бўйича уни далага ташлагин”.²⁷Яҳудиянинг подшоҳи Ахазийаҳ буни кўриб, боғдаги йўлдан уйи томон қочди. Йеҳу унинг ортидан қувиб: “Уни ҳам аравада ўлдиринглар!”- деди. Бу Иблеамдаги Гур тепалигида содир бўлди. У Мегиддонга қочиб кетди ва ўша ерда ўлди. ²⁸Сўнгра унинг қуллари уни аравада Йерусалимга олиб боришди ва уни оталари ёнида, Довуднинг шаҳрида дафн этишди.²⁹Ахаб ўғли Йеҳорам ҳукмронлигининг ўн биринчи йилида Яҳудияда Ахазийаҳ подшоҳ бўлди.³⁰Йеҳу Йезреэлга келди. Йезебел бу ҳақида эшитганида, юзини пардозлаб, бошини безади ва деразадан қараб турди. ³¹Йеҳу дарвозадан кирганида, у: “Эй, ўз ҳукмдорининг қотили Зимри, тинчлик биланми?”- деди. ³²Йеҳу эса юзини деразага қаратиб: “Ким мен тарафда, ким?”- деди. Унга икки-уч нафар бичилган қуллар эгилиб қарадилар.³³У: “Уни улоқтириб юборинглар”,- деди. Улар уни улоқтириб юбордилар. Унинг қони деворга, отларга сачраб кетди ва уни топтаб ташладилар. ³⁴Йеҳу ичкарига киргач, еб-ичди ва деди: “Боринглар, бу лаънати аёлни дафн этинглар, чунки у подшоҳнинг қизи”,- деди.³⁵Улар уни дафн этиш учун бордилар, лекин улар унинг бош суяги, товонлари ва қўлларининг бармоқларидан бўлак ҳеч нимани топа олмадилар. ³⁶Улар қайтиб келиб, буни унга айтдилар. У деди: “Раббий Ўз қули тишбитлик Элийаҳ орқали айтган сўзи шундай эди: Йезебелнинг танасини Йезреэл даласида итлар ейди. ³⁷Йезебелнинг мурдаси Йезреэл майдонида даладаги гўнг каби бўлади, шунинг учун ҳеч ким: Бу Йезебел, деб айта олмайди”.

Chapter 10

¹Ахабнинг Самарияда етмиш нафар ўғли бор эди. Йеҳу мактублар ёзиб, Самарияга Йезреэл бошлиқларига, оқсоқолларига ва Ахаб ўғилларининг тарбиячиларига юборди. Унда шундай дейилган эди: ²“Бу мактуб сизларга етиб борганида, мана, ҳукмдорингизнинг ўғиллари сизларда, аравалар, отлар, мустаҳкамланган шаҳар ва қуроллар ҳам сизларда, ³шунинг учун ўз ҳукмдорингизнинг ўғилларидан энг яхшисини ва маъқулини танланглар, уни отасининг тахтига ўтқизинглар ва ўз ҳукмдорингизнинг хонадони билан бирга жанг қилинглар”.⁴Улар эса жуда қўрқиб: “Мана, унинг қаршисида иккита подшоҳ тура олмади, биз қандай тура оламиз?”- дедилар. ⁵Подшоҳ уйи устидан бошлиқ, шаҳар бошлиғи, оқсоқоллар ва тарбиячилар Йеҳуга: “Биз сизнинг қулларингизмиз, бизга нима буюрсангиз, шуни бажарамиз. Биз ҳеч кимни подшоҳ қилмаймиз, сизга нима маъқул бўлса, ўшани қилинг”,- дейиш учун одам юбордилар.⁶Шунда у уларга иккинчи марта шундай мактуб юборди: “Агар сизлар мен тарафда бўлсангизлар ва менинг сўзимга итоат қилсангизлар, унда ўз ҳукмдорингиз ўғилларининг бошларини олиб, эртага мана шу вақтда Йезреэлга, менинг олдимга келинглар”. (Подшоҳнинг ўғиллари етмиш киши эди. Шаҳарнинг энг атоқлилари уларни тарбия қилар эдилар). ⁷Уларга мактуб етиб келганида, улар подшоҳнинг ўғилларини олиб, ҳаммаларини – етмиш кишини сўйдилар. Сўнг уларнинг бошларини саватга солиб, Йеҳунинг олдига Йезреэлга юбордилар.⁸Элчи келганида, унга хабар етказиб: “Подшоҳ ўғилларининг бошларини келтиришди”,- деди. У: “Уларни эрталабгача дарвоза ёнига икки уюм қилиб қўйинглар”,- деди. ⁹У эрталаб туриб, чиқди ва бутун халққа деди: “Сизлар айбдор эмассизлар! Мана, мен ўз ҳукмдоримга қарши фитна қилдим ва уни ўлдирдим, аммо буларнинг барчасини ким ўлдирди?¹⁰Энди эса билиб олинглар, Раббий Ахабнинг хонадони ҳақида айтган Унинг бирор сўзи ерга тушмайди. Раббий Ўз қули Элийаҳ орқали айтган сўзини амалга оширди”. ¹¹Йеҳу Йезреэлда Ахабнинг хонадонидан қолганларнинг барчасини: унинг барча амалдорларини, унинг яқинларини ва унинг руҳонийларини ўлдирди. Ундан ҳеч бир тирик жон қолмади.¹²Шунда у туриб, Самарияга келди. Йеҳу йўл бўйи Бейт-Экедидаги чўпонларнинг жойида бўлиб, ¹³Яҳудия подшоҳи Ахазийаҳнинг биродарларига дуч келди ва уларга деди: “Сизлар кимсизлар?” Улар: “Биз Ахазийаҳнинг биродарларимиз, биз подшоҳ ва маликанинг ўғилларининг соғлиғи ҳақида билиш учун бормоқдамиз”,- дедилар. ¹⁴У: “Уларни тириклайин тутинглар”,- деди. Уларни тириклайин тутиб, ҳаммаларини – қирқ икки кишини Бейт-Экеддаги қудуқ ёнида сўйдилар. Улардан бирортаси ҳам тирик қолмади.¹⁵Сўнг у ердан жўнаб кетаётганида, унга пешвоз келаётган Реқаб ўғли Йонадаб билан учрашди ва у билан саломлашиб, унга: “Менинг юрагим сенинг юрагингга мойил бўлгани каби, сенинг юрагинг ҳам менга мойилми?”- деди. Йонадаб: “Ҳа, шундай”,- деб жавоб берди. Йеҳу: “Агар шундай бўлса, унда қўлингни бер”,- деди. У унга ўз қўлини узатди ва у уни ўзининг олдига аравага чиқариб олди. ¹⁶У: “Мен билан бирга юргин ва менинг Раббийга бўлган рашкимни кўргин”,- деб айтиб, уни ўз аравасига миндириб кетди. ¹⁷У Самарияга келганида, у Ахабнинг Самарияда қолган барча одамларини ўлдирди. Шундай қилиб, Раббийнинг Элишага айтган Унинг сўзи бўйича Ахабнинг хонадонини буткул қириб ташлади.¹⁸Йеҳу бутун халқни йиғиб, уларга деди: “Ахаб Баалга кам хизмат қилди, Йеҳу унга кўпроқ хизмат қилади. ¹⁹Шунинг учун, менинг олдимга Баалнинг барча пайғамбарларини, унинг барча хизматчилару руҳонийларини чақиринглар, токи ҳеч ким қолмасин. Зеро мен Баалга буюк қурбонлик келтирмоқчиман. Агар кимки келмаса, тирик қолмайди”. Йеҳу Баалнинг хизматчиларини қириб ташлаш ниятида буни айёрлик билан қилди. ²⁰Йеҳу: “Баал учун тантанали йиғин эълон қилинглар”,- деди. Улар буни эълон қилдилар.²¹Йеҳу бутун Исроил бўйлаб элчиларни юборди ва Баалнинг барча хизматчилари келишди. Келмаган бирор киши ҳам қолмади. Улар Баалнинг уйига кирдилар ва Баалнинг уйи бошидан охиригача лиқ тўлди. ²²У кийимларнинг қоровулига: “Баалнинг барча хизматчилари учун махсус кийим олиб кел”,- деди. У уларга кийим олиб келди.²³Йеҳу Реқаб ўғли Йонадаб билан бирга Баалнинг уйига кирди ва Баалнинг хизматчиларига: “Суриштиринглар ва қаранглар, сизларнинг орангизда Йаҳвеҳнинг хизматчиларидан бирор киши йўқми, бу ерда фақат Баалнинг хизматчилари бўлиши керак”,- деди. ²⁴Улар қурбонликлар ва тамоман ёндириш қурбонликлари келтиришга киришдилар. Йеҳу эса саксонта одамни уйнинг ташқарисига қўйиб: “Мен сизларнинг қўлларингга топширган одамлардан бирортаси қочиб кетса, уни қочириб юборган одамнинг жони унинг жони ўрнига бўлади”,- деди.²⁵Тамоман ёндириш қурбонлиги тугатилганида, Йеҳу тез чопар одамларга ҳамда бошлиқларга: “Киринглар, уларни ўлдиринглар. Уларнинг бирортаси чиқиб кетмасин”,- деди. Уларни қиличнинг тиғи билан қириб ташлаганидан сўнг тез чопарлар ва бошлиқлар уларни улоқтириб юбориб, шаҳарда бўлган Баалнинг бутхонасига бордилар. ²⁶Улар Баалнинг бутхонасидан бутларни чиқариб, уларни куйдирдилар. ²⁷Улар Баалнинг бутини синдирдилар ва Баалнинг бутхонасини вайрон қилдилар. Уни ахлатхонага айлантирдилар, бу ҳозирги кунларгача шундайдир. ²⁸Шундай қилиб, Йеҳу Баални Исроил еридан қириб ташлади.²⁹Бироқ Йеҳу Исроилни гуноҳга ботирган Небатнинг ўғли Йеробоамнинг гуноҳларидан – Бейт-Эл ва Дандаги олтин буқалардан чекинмас эди. ³⁰Раббий Йеҳуга: “Сен Менинг нигоҳимда тўғри ишни иштиёқ билан амалга оширганинг учун ва Менинг юрагимда бўлган ҳамма нарсани Ахабнинг хонадони устидан амалга оширганинг учун сенинг ўғилларинг тўртинчи авлодгача Исроил тахтида ўтиради”,- деди. ³¹Лекин Йеҳу бор юраги билан Исроилнинг Раббий Худосининг қонунида юришга ҳаракат қилмас эди. У Исроилни гуноҳга ботирган Йеробоамнинг гуноҳларидан чекинмас эди.³²Ўша вақтларда Раббий исроилликларнинг улушларини кесишни бошлади. Ҳазаэл Исроилнинг барча ҳудудларида: ³³Йордандан шарққа қараб Гилъаднинг бутун ерида, Гад, Рубен ва Манашеҳ қабилаларининг ерларида, Арнон дарёси ёнидаги Ароэрдан бошлаб, то Гилъад ва Башангача уларни шикастлади.³⁴Йеҳунинг қолган фаолияти, унинг қилган барча ишлари ва унинг бор қудрати ҳақида Исроилнинг подшоҳлари йилномаси китобида ёзилган. ³⁵Йеҳу кўз юмиб, ўз оталарига қўшилди ва уни Самарияда дафн этишди. Унинг ўрнига унинг ўғли Йеҳоахаз подшоҳ бўлди. ³⁶Йеҳунинг Самарияда Исроил устидан ҳукмронлигининг вақти йигирма саккиз йил эди.

Chapter 11

¹Ахазийаҳнинг онаси Аталйаҳ ўғлининг ўлганини кўрганида, туриб, бутун подшоҳ уруғини қириб ташлади. ²Ахазийаҳнинг опаси, Йеҳорамнинг қизи Йеҳошеба эса Ахазийаҳнинг ўғли Йоашни олиб, ўлдирилиши керак бўлган подшоҳнинг ўғиллари орасидан уни яширинча олиб кетди. Шундай қилиб, у Аталйаҳдан уни ва унинг энагасини тўшаклар хонасига яширди, ва у ўлдирилмади. ³У Йоашни Раббийнинг уйида олти йил яширди. Бу пайтда Аталйаҳ ерда ҳукмронлик қилар эди.⁴Еттинчи йили руҳоний Йеҳойада одам юборди ва юзбошиларни, тез чопарларнинг бошлиқларини олиб, уларни ўзининг олдига, Раббийнинг уйига келтирди. Улар билан битим тузиб, уларга Раббий уйида қасам ичирди ва уларга подшоҳнинг ўғлини кўрсатди. ⁵У уларга буюриб деди: “Мана, сизлар нима иш қилишингиз керак: шаббат куни келадиган сизларларнинг учдан бир қисмингиз подшоҳнинг уйида қоровуллик қилсин; ⁶учдан бир қисмингиз Сур дарвоза ёнида турсин ва учдан бир қисмингиз дарвоза ёнида, қўриқчиларнинг орқасида турсин. Шндай қилиб, уйга зиён етказилмаслиги учун уни қўриқланглар.⁷Шаббат куни чиқадиган сизларнинг икки қисмингиз подшоҳ учун Раббий уйини қўриқласин. ⁸Сизларнинг ҳар бирингиз қўлингизда қуролингиз билан подшоҳни ҳар томонидан ўраб олинглар, бирор киши қаторга кирса, ўша ўлдирилсин. Подшоҳ кириб-чиқаётганида, унинг ёнида бўлинглар”.⁹Юзбошилар руҳоний Йеҳойада буюрганларининг барчасини бажардилар. Уларнинг ҳар бири шаббат куни келаётганлардан ва шаббатдан кетаётганлардан ўз одамларини олиб, руҳоний Йеҳойаданинг олдига келдилар. ¹⁰Руҳоний юзбошиларга Раббийнинг уйидаги подшоҳ Довуднинг найзаларини ҳамда қалқонларини тарқатди.¹¹Тез чопарларнинг ҳар бири қўлларида ўз қуроллари билан маъбаднинг ўнг бурчагидан то маъбаднинг чап бурчагигача, қурбонгоҳнинг ва маъбаднинг ёнида подшоҳнинг атрофида турдилар. ¹²Шунда Йеҳойада подшоҳнинг ўғлини чиқариб, унга шоҳона тож ва безаклар кийдирди. Улар уни подшоҳ қилдилар ва уни мойладилар. Сўнг улар чапак чалиб: “Яшасин подшоҳ!”- деб ҳайқирдилар.¹³Аталйаҳ югураётган халқнинг овозини эшитиб, Раббийнинг уйига, халқнинг олдига борди. ¹⁴У кўрдики, мана, подшоҳ одат бўйича супачада турар, ҳокимлар ва карнайчилар подшоҳнинг ёнида турар, ернинг бутун халқи шодланар ҳамда карнай чалар эди. Шунда Аталйаҳ ўз кийимларини йиртиб: “Хиёнат, хиёнат!”- деб қичқирди.¹⁵Руҳоний Йеҳойада эса қўшин устидан бошчилик қилаётган юзбошиларга буюриб, уларга: “Уни қатордан чиқаринглар, агар бирор киши унинг ортидан борса, қилич билан ўлдиринглар”,- деди. Руҳоний: “Уни Раббийнинг уйида ўлдирманглар”,- деди. ¹⁶Улар унга йўл бердилар, у отлар кирадиган йўл орқали подшоҳнинг уйига борди ва ўша жойда ўлдирилди.¹⁷Йеҳойада эса Раббий, подшоҳ ва халқ орасида аҳд тузди, токи улар Раббийнинг халқи бўлсинлар. Сўнгра подшоҳ ва халқ орасида ҳам аҳд тузди. ¹⁸Ернинг бутун халқи Баал уйига бориб, уни барбод қилдилар. Улар унинг қурбонгоҳларини ва унинг бутларини парчалаб ташладилар ва Баалнинг руҳонийси Маттанни қурбонгоҳ ёнида ўлдирдилар. Сўнг руҳоний Раббийнинг уйига назоратчиларни тайинлади.¹⁹У юзбошиларни, қўриқчиларни, тез чопарларни ва ернинг бутун халқини олиб, биргаликда подшоҳни Раббий уйидан кузатдилар ва қўриқчиларнинг дарвозаси йўли орқали подшоҳнинг уйига келдилар. Шунда у подшоҳнинг тахтига ўтирди. ²⁰Ернинг бутун халқи шодланар эди ва шаҳар тинчланди. Аталйаҳни эса улар қилич билан ўлдирдилар.²¹Йоаш подшоҳ бўлганида, етти ёшда эди.

Chapter 12

¹Йеҳу ҳукмронлигининг еттинчи йилида Йоаш подшоҳ бўлди ва у Йерусалимда қирқ йил ҳукмронлик қилди. Унинг онасининг исми Зибиаҳ бўлиб, у Беир-Шебадан эди. ²Йоаш эса руҳоний Йеҳойада унга насиҳат қилган барча кунларида Раббийнинг нигоҳида тўғри ишларни қилар эди. ³Фақат тепаликлар йўқ қилинмаган эди. Халқ ҳануз тепаликларда қурбонликлар олиб келар ва тутатқилар тутатар эди.⁴Йоаш руҳонийларга деди: “Раббийнинг уйига бағишлов сифатида берилган кумушни, эҳсон сифатида олиб келинган кумушни, ҳар бир жон учун солиқ сифатида берилган кумушни ва ихтиёрий ҳадя сифатида олиб келинган кумушни Раббийнинг уйига тўпланглар. ⁵Руҳонийларнинг ҳар бири олиб келувчилардан кумушни олсин ва улар маъбаднинг ёриқларини, ёриқ топилган барча жойни таъмирласинлар”.⁶Лекин подшоҳ Йоаш ҳукмронлигининг йигирма учинчи йилигача руҳонийлар маъбаднинг ёриқларини таъмирламадилар. ⁷Шунда подшоҳ Йоаш Йеҳойада ва руҳонийларни чақириб, уларга: “Нима учун сизлар маъбаднинг ёриқларини таъмирламаяпсизлар? Энди олиб келувчилардан кумуш олманглар, бироқ уни маъбаднинг ёриқларини таъмирлаш учун топширинглар”,- деди. ⁸Руҳонийлар маъбаднинг ёриқларини таъмирлаш учун халқдан кумуш олмасликка рози бўлишди.⁹Руҳоний Йеҳойада бир қути олиб, унинг усти томонидан туйнук очди ва уни Раббийнинг уйига кириладиган эшикнинг ўнг томонидаги қурбонгоҳнинг ёнига қўйди. Бўсағада қўриқчилик қиладиган руҳонийлар Раббийнинг уйига келтириладиган барча кумушларни унга солар эдилар. ¹⁰Улар қутидаги кумушнинг кўплигини кўрганларида, подшоҳнинг котиби ва руҳонийлар келиб, уларни халталарга солар ва Раббийнинг уйида йиғилган кумушларни қайтадан санар эдилар.¹¹Улар саналган кумушларни Раббийнинг уйига бириктирилган иш юритувчи одамларга топширар эдилар. Улар эса кумушни Раббий уйида ишлаётган дурадгорларга, қурувчиларга, ¹²деворларни таъмирловчиларга, тош йўнувчиларга берар эдилар. Шунингдек, Раббий уйининг ёриқларини таъмири учун, дарахтлар ва йўнилган тошларни сотиб олишга ҳамда маъбаднинг таъмирига ишлатиладиган барча нарсалар учун кумушни сарфлар эдилар.¹³Лекин Раббийнинг уйига келтирилган кумушдан Раббийнинг уйида фойдаланиш учун кумуш тоғоралар, пичоқлар, косалар, карнайлар, ҳар хил олтин ва кумуш идишлар ясалмас эди. ¹⁴Фақатгина кумушни иш юритувчиларга берар эдилар, улар эса Раббийнинг уйини таъмирлар эдилар.¹⁵Раббийнинг уйида ишловчиларга пул тақсимлайдиган одамлардан ҳисобот талаб қилмас эдилар, чунки улар ростгўйлик билан ҳаракат қилдилар. ¹⁶Айбдорлик қурбонлиги учун кумуш ва гуноҳ қурбонлиги учун кумуш Раббийнинг уйига олиб кирилмас эди. Булар руҳонийларга тегишли эди.¹⁷Ўша кунларда Суриянинг подшоҳи Ҳазаэл жанг сафарига чиқди ва Гатга қарши уруш қилиб, уни қўлга киритди. Сўнг Ҳазаэл Йерусалимга боришни ният қилди. ¹⁸Яҳудиянинг подшоҳи Йоаш эса унинг оталари – Яҳудиянинг подшоҳлари Йеҳошафат, Йеҳорам, Ахазийаҳ маъбадга қурбонлик қилган барча олтинларни, унинг ўзи қурбонлик қилган олтинларни, Раббий уйининг ҳамда подшоҳ уйининг хазинасидан топилган барча олтинларни олиб, Суриянинг подшоҳи Ҳазаэлга жўнатди. Шунда у Йерусалимдан чекинди.¹⁹Йоашнинг бошқа фаолияти ва унинг қилган барча ишлари Яҳудия подшоҳлари йилномаси китобида ёзилган. ²⁰Унинг хизматкорлари кўтарилиб, фитна уюштирдилар ва уни Силла йўлидаги Миллонинг уйида ўлдирдилар. ²¹Уни қуйидаги хизматкорлари ўлдирдилар: Шимеатнинг ўғли Йозақар ва Шомернинг ўғли Йеҳозабад. Подшоҳ ўлди ва уни Довуднинг шаҳрида, оталарининг ёнида дафн этдилар. Унинг ўрнига унинг ўғли Амазийаҳ подшоҳ бўлди.

Chapter 13

¹Яҳудиянинг подшоҳи Ахазийаҳнинг ўғли Йоаш ҳукмронлигининг йигирма учинчи йилида Самарияда Исроил устидан Йеҳунинг ўғли Йеҳоахаз подшоҳ бўлди ва у ўн етти йил ҳукмронлик қилди. ²У Раббийнинг нигоҳида ёвуз ишларни қилар эди. У Небат ўғли Йеробоамнинг Исроилни гуноҳга ботирган гуноҳларида юриб, улардан чекинмас эди.³Шунда Раббийнинг ғазаби Исроилга алангаланди ва У уларнинг барча кунларида уларни Суриянинг подшоҳи Ҳазаэлнинг қўлига ва Ҳазаэлнинг ўғли Бен-Ҳададнинг қўлига топширди. ⁴Сўнг Йеҳоахаз Раббийнинг юзига ибодат қилди ва Раббий уни эшитди, чунки У Исроилнинг эзилишини ва Суриянинг подшоҳи уларни қандай эзаётганини кўрди. ⁵Раббий исроилликларга қутқарувчини берди ва улар Суриянинг қўл остидан чиқди. Исроил ўғиллари худди олдингидек ўз чодирларида яшай бошладилар.⁶Бироқ улар Исроилни гуноҳга ботирган Йеробоам хонадонининг гуноҳларидан чекинмас, уларда юрар эдилар. Бунинг устига, Самарияда Аштарот бути турар эди. ⁷Йеҳоахазнинг қўшинларидан фақат элликта отлиқ, ўнта арава ва ўн мингта яёв жангчи қолди, чунки Суриянинг подшоҳи уларни қириб ташлади ва уларни топталадиган тупроққа айлантирди.⁸Йеҳоахазнинг қолган фаолияти, унинг қилган барча ишлари ва куч-қудрати ҳақида Исроил подшоҳлари йилномаси китобида ёзилган. ⁹Йеҳоахаз кўз юмиб, ўз оталарига қўшилди ва уни Самарияда дафн этдилар. Унинг ўрнига унинг ўғли Йоаш подшоҳ бўлди.¹⁰Яҳудиянинг подшоҳи Йоаш ҳукмронлигининг еттинчи йилида Самарияда Исроил устидан Йеҳоахазнинг ўғли Йоаш подшоҳ бўлди ва ўн олти йил подшоҳлик қилди. ¹¹У Раббийнинг нигоҳида ёвуз ишларни қилар эди. У Исроилни гуноҳга ботирган Небат ўғли Йеробоамнинг барча гуноҳларидан чекинмас, уларда юрар эди.¹²Йоашнинг қолган фаолияти, унинг қилган барча ишлари ва унинг куч-қудрати, унинг Яҳудия подшоҳи Амазийаҳ билан қандай жанг қилгани ҳақида Исроил подшоҳлари йилномаси китобида ёзилган. ¹³Йоаш кўз юмиб, ўз оталарига қўшилди ва Йеробоам унинг тахтига ўтирди. Йоаш Самарияда Исроил подшоҳлари билан бирга дафн этилди.¹⁴Элиша касал бўлиб қолди ва шу касалликдан ўлди. Исроилнинг подшоҳи Йоаш унинг олдига келди ва унинг олдида йиғлаб: “Менинг отам, менинг отам, Исроилнинг араваси ва унинг отлиқлари!”- дер эди. ¹⁵Элиша унга: “Камон ва камон ўқи ол”,- деди. У камон ва камон ўқларини олди. ¹⁶Шунда у Исроил подшоҳига: “Қўлингни камонга қўй”,- деди. У қўлини қўйди ва Элиша ўз қўлини подшоҳ қўлининг устига қўйди.¹⁷Сўнг у: “Деразани шарқ томонга оч”,- деди. У очди. Шунда Элиша: “Ўқ от”,- деди. У ўқ отди. У: “Бу ўқ – Раббийнинг нажоти ва Суриядан қутулиш ўқидир, чунки сен сурияликларни тор-мор бўлгунларича, Афоқ шаҳрида қирғин қиласан”,- деди. ¹⁸Элиша яна: “Ўқларни ол”,- деди. У олди. У Исроил подшоҳига: “Ерга ур”,- деди. У уч марта ерга урди ва тўхтади. ¹⁹Худонинг одами ундан ғазабланиб: “Сен беш ёки олти марта уришинг керак эди, шунда сен сурияликларни буткул қириб ташлаган бўлар эдинг, энди эса сурияликларни фақат уч марта енгасан”,- деди.²⁰Элиша ўлди ва уни дафн этдилар. Кейинги йили ерга мўабликларнинг бир тўдаси келишди. ²¹Шундай бўлдики, бир кишини дафн этаётганларида, бу бир тўда одамни кўриб, дафн этувчилар ўша кишини Элишанинг қабрига тушуриб юбордилар. У тушиб кетиб, Элишанинг суякларига тегиб кетди ва у тирилиб, ўз оёқларига турди.²²Суриянинг подшоҳи Йеҳоахазнинг барча кунларида исроилликларни эзар эди. ²³Лекин Раббийнинг уларга раҳми келиб, уларга шафқат қилди ва Иброҳим, Исҳоқ, Ёқуб билан тузган аҳди ҳақи уларга ўгирилди. Раббий уларни қириб ташлашни истамади ва улардан Ўз юзини ҳозиргача ўгирмади. ²⁴Суриянинг подшоҳи Ҳазаэл ўлди ва унинг ўрнига унинг ўғли Бен-Ҳадад подшоҳ бўлди. ²⁵Йеҳоахазнинг ўғли Йоаш эса ўз отасининг қўлидан уруш пайтида Ҳазаэлнинг ўғли Бен-Ҳадад томонидан тортиб олинган шаҳарларни Бен-Ҳададнинг қўлидан қайтариб олди. Йоаш уни уч марта мағлуб қилиб, Исроилнинг шаҳарларини қайтариб олди.

Chapter 14

¹Исроил подшоҳи Йеҳоахаз ўғли Йоаш ҳукмронлигининг иккинчи йилида Яҳудиянинг подшоҳи Йоашнинг ўғли Амазийаҳ подшоҳ бўлди. ²У подшоҳ бўлганида йигирма беш ёшда эди. У Йерусалимда йигирма тўққиз йил ҳукмронлик қилди. Унинг онасининг исми Йеҳоадден бўлиб, у йерусалимлик эди. ³У Раббийнинг нигоҳида тўғри ишларни қилар эди, фақат унинг отаси Довуд каби эмас эди. У барча нарсада отаси Йоаш каби йўл тутар эди.⁴Фақат тепаликлар йўқ қилинмаган эди. Халқ ҳамон тепаликларда қурбонликлар келтирар ва тутатқи тутатар эди. ⁵Унинг подшоҳлиги унинг қўлида мустаҳкамланганида, у подшоҳни – унинг отасини ўлдирган хизматкорларни ўлдирди.⁶Лекин Амазийаҳ қотилларнинг фарзандларини ўлдирмади, чунки Раббий амр этган Мусонинг қонуни китобида: “Оталар фарзандлари учун ўлим билан жазоланишлари керак эмас ва фарзандлар ҳам оталари учун ўлим билан жазоланишлари керак эмас, лекин ҳар бир киши ўзининг жинояти учун ўлим билан жазоланиши керак”,- деб ёзилган эди. ⁷У ўн мингта эдўмликни Туз водийсида ўлдирди. У уруш қилиб, Селани қўлга киритди ва унинг номини Йоктеил, деб атади. Бу ҳозирги кунгача шундайдир.⁸Сўнг Амазийаҳ Исроил подшоҳи Йеҳунинг ўғли, Йеҳоахаз ўғли Йоашнинг олдига: “Чиқ, юзма-юз учрашайлик”,- дейиш учун элчиларни юборди. ⁹Исроил подшоҳи Йоаш Яҳудия подшоҳи Амазийаҳнинг олдига бундай дейиш учун одам юборди: “Лебанондаги тикан Лебанондаги кедрнинг олдига: Ўз қизингни менинг ўғлимга хотинликка бергин, деб хабар юборди. Лекин Лебанондаги йиртқич ҳайвонлар ўтиб, бу тиканни топтаб ташдилар. ¹⁰Сен Эдўмни мағлуб қилдинг ва сенинг юрагинг мағрурланди. Бундан шарафлангин ва ўз уйингда ўтиргин. Ўзингга кулфат орттиришнинг нима кераги бор? Сен ва сен билан бирга Яҳудо ҳам қулайди”.¹¹Лекин Амазийаҳ қулоқ солмади. Шунинг учун Исроил подшоҳи Йоаш борди. У ҳамда Яҳудиянинг подшоҳи Амазийаҳ Яҳудиядаги Бейт-Шемешда юзма-юз учрашдилар. ¹²Исроил Яҳудони мағлуб этди ва улар ўз чодирларига тарқаб кетдилар.¹³Шунда Исроилнинг подшоҳи Йоаш Яҳудиянинг подшоҳи Ахазийаҳ ўғли, Йоаш ўғли Амазийаҳни Бейт-Шемешда тутиб олди ва Йерусалимга бориб, Йерусалимнинг деворини Эфрайим дарвозасидан то бурчак дарвозасигача тўрт юз тирсак жойни вайрон қилди. ¹⁴У Раббийнинг уйида, подшоҳнинг уйидаги хазиналардан топилган барча олтинларни, кумушларни ва барча идишларни, шунингдек, асирларни олиб, Самарияга қайтиб кетди.¹⁵Йоашнинг бошқа фаолияти, унинг қилган ишлари, унинг куч-қудрати, у Яҳудиянинг подшоҳи Амазийаҳ билан қандай жанг қилгани ҳақида Исроил подшоҳлари йилномаси китобида ёзилган. ¹⁶Йоаш кўз юмиб, ўз оталарига қўшилди ва Самарияда Исроилнинг подшоҳлари билан бирга дафн этилди. Унинг ўрнига унинг ўғли Йеробоам подшоҳ бўлди.¹⁷Яҳудиянинг подшоҳи Йоаш ўғли Амазийаҳ Исроилнинг подшоҳи Йеҳохаз ўғли Йоашнинг ўлимидан сўнг ўн беш йил яшади. ¹⁸Амазийаҳнинг бошқа ишлари Яҳудиянинг подшоҳлари йилномаси китобида ёзилган. ¹⁹Унга қарши Йерусалимда фитна уюштирдилар ва у Лақишга қочиб кетди. Лекин унинг ортидан Лақишга одамларни юбордилар ва уни ўша ерда ўлдирдилар.²⁰Сўнг уни отларда олиб келдилар ва уни Йерусалимда, оталари ёнида Довуднинг шаҳрида дафн этдилар. ²¹Яҳудиянинг бутун халқи ўн олти ёшли Азарийаҳни олиб, унинг отаси Амазийаҳнинг ўрнига подшоҳ қилдилар. ²²У Элатни қурди ва уни Яҳудияга қайтарди. Сўнг подшоҳ кўз юмиб, ўз оталарига қўшилди.²³Яҳудиянинг подшоҳи Йоаш ўғли Амазийаҳ ҳукмронлигининг ўн бешинчи йилида, Исроилнинг подшоҳи Йоашнинг ўғли Йеробоам Самарияда подшоҳ бўлди ва қирқ бир йил ҳукмронлик қилди. ²⁴У Раббийнинг нигоҳида ёвуз ишларни қилар эди. У Исроилни гуноҳга ботирган Небат ўғли Йеробоамнинг барча гуноҳларидан чекинмас эди. ²⁵Исроилнинг Раббий Худоси, Ўз қули Амиттай ўғли Йонаҳ, гиттаҳ-ҳеферлик пайғамбар орқали айтган сўзи бўйича у Исроилнинг чегараларини Ҳаматга кириш қисмидан саҳро денгизигача қайта тиклади.²⁶Чунки Раббий Исроилнинг ўта аччиқ кулфатини кўрди, зеро Исроилга ёрдам беришга қодир на қул, на озод қолган эди. ²⁷Раббий само остидан Исроилнинг номини ўчириб ташлашни истамади ва уларни Йоаш ўғли Йеробоамнинг қўли билан қутқарди.²⁸Йеробоамнинг бошқа фаолияти, унинг қилган барча ишлари, унинг куч-қудрати, у қандай жанг қилиб, Яҳудияга тегишли Дамашқ ва Ҳаматни Исроилга қайтаргани ҳақида Исроилнинг подшоҳлари йилномаси китобида ёзилган. ²⁹Йеробоам кўз юмиб, ўз оталарига, Исроилнинг подшоҳларига қўшилди. Унинг ўрнига унинг ўғли Закарийаҳ подшоҳ бўлди.

Chapter 15

¹Исроилнинг подшоҳи Йеробоам ҳукмронлигининг йигирма еттинчи йилида, Яҳудиянинг подшоҳи Амазийаҳнинг ўғли Азарийаҳ подшоҳ бўлди. ²У подшоҳ бўлганида ўн олти ёшда эди. У Йерусалимда эллик икки йил ҳукмронлик қилди. Унинг онасининг исми Йехолийаҳ бўлиб, у Йерусалимдан эди. ³У ўз отаси Амазийаҳ каби барча нарсада Раббийнинг нигоҳида тўғри ишларни қилар эди.⁴Фақат тепаликлар йўқ қилинмаган эди. Халқ ҳамон тепаликларда қурбонликлар келтирар ва тутатқилар тутатар эди. ⁵Раббий подшоҳни урди ва у ўлими кунларигача мохов бўлиб қолди, шунинг учун алоҳида уйда яшар эди. Подшоҳнинг ўғли Йотам сарой устидан ҳукмронлик қилар ва ернинг халқини бошқарар эди.⁶Азарийаҳнинг бошқа фаолияти ва унинг қилган барча ишлари Яҳудиянинг подшоҳлари йилномаси китобида ёзилган. ⁷Азарийаҳ кўз юмиб, ўз оталарига қўшилди ва уни оталари ёнига, Довуднинг шаҳрида дафн этишди. Унинг ўрнига унинг ўғли Йотам подшоҳ бўлди.⁸Яҳудиянинг подшоҳи Азарийаҳ ҳукмронлигининг ўттиз саккизинчи йилида, Йеробоамнинг ўғли Закарийаҳ Самарияда Исроил устидан подшоҳ бўлди ва олти ой ҳукмронлик қилди. ⁹Унинг оталари қилгани каби у Раббийнинг нигоҳида ёвуз ишларни қилар эди. У Исроилни гуноҳга ботирган Небат ўғли Йеробоамнинг гуноҳларидан чекинмас эди.¹⁰Шунда Йобэш ўғли Шаллум унга қарши фитна уюштирди, уни халқнинг олдида яралаб ўлдирди ва унинг ўрнига подшоҳ бўлди. ¹¹Закарийаҳнинг бошқа ишлари Исроилнинг подшоҳлари йилномаси китобида ёзилган. ¹²Раббийнинг Йеҳуга: “Сенинг ўғилларинг тўртинчи авлодгача Исроилнинг тахтида ўтиради”,- деб айтган сўзи шундай эди. Бу амалга ошди.¹³Яҳудия подшоҳи Азарийаҳ ҳукмронлигининг ўттиз тўққизинчи йилида Йобэшнинг ўғли Шаллум подшоҳ бўлди ва у Самарияда бир ой ҳукмронлик қилди. ¹⁴Чунки Гадининг ўғли Менаҳим Тирзаҳдан чиқиб, Самарияга келди ва Йобэшнинг ўғли Шаллумни Самарияда яралаб ўлдирди. Шундай қилиб, у унинг ўрнига подшоҳ бўлди.¹⁵Шаллумнинг бошқа ишлари ва у тузган фитнаси ҳақида Исроил подшоҳлари йилномаси китобида ёзилган. ¹⁶Сўнг Менаҳим Тирзаҳдан бошлаб, то Типсах шаҳригача унинг чегараларида бўлган барча одамларни қириб ташлади, чунки улар унга дарвозани очмаган эдилар. Шунинг учун ҳам у шаҳарни вайрон қилди ва ундаги ҳомиладор хотинларни ёриб ташлади.¹⁷Яҳудиянинг подшоҳи Азарийаҳ ҳукмронлигининг ўттиз тўққизинчи йилида Гадининг ўғли Менаҳим Исроил устидан подшоҳ бўлди ва Самарияда ўн йил ҳукмронлик қилди. ¹⁸У Раббийнинг нигоҳида ёвуз ишларни қилар эди: Исроилни гуноҳга ботирган Небат ўғли Йеробоамнинг гуноҳларидан ўз ҳаётининг барча кунларида чекинмас эди.¹⁹Шунда Ашурнинг подшоҳи Пул Исроил ерига келди. Менаҳим эса Пулга бир минг талант кумуш берди, токи унинг қўли у томонда бўлсин ва у шоҳликни ўз қўлида мустаҳкамласин. ²⁰Менаҳим Ашурнинг подшоҳига бериш учун бу кумушни исроилликлардан, барча бой кишилардан, ҳар бир кишидан эллик шеқел кумушдан олди. Ашурнинг подшоҳи ортига қайтди ва у Исроилда қолмади.²¹Менаҳимнинг бошқа фаолияти ва унинг қилган барча ишлари Исроилнинг подшоҳлари йилномаси китобида ёзилган. ²²Менаҳим кўз юмиб, ўз оталарига қўшилди ва унинг ўрнига унинг ўғли Пекаҳийаҳ подшоҳ бўлди.²³Яҳудиянинг подшоҳи Азарийаҳ ҳукмронлигининг эллигинчи йилида Менаҳимнинг ўғли Пекаҳийаҳ Самарияда Исроил устидан подшоҳ бўлди ва икки йил ҳукмронлик қилди. ²⁴У Раббий нигоҳида ёвуз ишларни қилар эди. У Исроилни гуноҳга ботирган Небат ўғли Йеробоамнинг гуноҳларидан чекинмас эди.²⁵Шунда унинг амалдори Ремалийаҳнинг ўғли Пекаҳ унга қарши фитна уюштирди. У эллик нафар гилъадлик кишини олиб, Самарияда, подшоҳ уйининг саройида Аргоб ва Орий билан бирга подшоҳни шикастлаб ўлдириб, унинг ўрнига подшоҳ бўлди. ²⁶Пекаҳнинг бошқа фаолияти ва унинг қилган барча ишлари Исроилнинг подшоҳлари йилномаси китобида ёзилган.²⁷Яҳудиянинг подшоҳи Азарийаҳ ҳукмронлигининг эллик иккинчи йилида Ремалийаҳнинг ўғли Пекаҳ Самарияда Исроил устидан подшоҳ бўлди ва йигирма йил ҳукмронлик қилди. ²⁸У Раббий нигоҳида ёвуз ишларни қилар эди. У Исроилни гуноҳга ботирган Небат ўғли Йеробоамнинг гуноҳларидан чекинмас эди.²⁹Исроилнинг подшоҳи Пекаҳнинг кунларида Ашурнинг подшоҳи Тиглатпилазар келиб, Ижонни, Абел-Бей-Маақаҳни, Йанохаҳни, Қедешни, Ҳазорни, Гилъадни, Галилени, Нафталининг бутун ерини босиб олди ва исроилликларни Ашурга кўчириб кетди. ³⁰Элаҳнинг ўғли Ҳўшейаҳ эса Ремалийаҳнинг ўғли Пекаҳга қарши фитна уюштирди ва уни яралаб ўлдириб, унинг ўрнига подшоҳ бўлди. Бу воқеа Яҳудиянинг подшоҳи Ўззийаҳ ўғли Йотам ҳукмронлигининг йигирманчи йилида содир бўлди. ³¹Пекаҳнинг бошқа фаолияти ва унинг барча қилган ишлари Исроилнинг подшоҳлари йилномаси китобида ёзилган.³²Исроилнинг подшоҳи Ремалийаҳнинг ўғли Пекаҳ ҳукмронлигининг иккинчи йилида Яҳудиянинг подшоҳи Ўззийаҳнинг ўғли Йотам подшоҳ бўлди. ³³У подшоҳ бўлганида, йигирма беш ёшда эди. У Йерусалимда ўн олти йил ҳукмронлик қилди. Унинг онасининг исми Йеруша бўлиб, у Садокнинг қизи эди.³⁴У Раббийнинг нигоҳида тўғри ишларни қилар эди. Унинг отаси ҳар соҳада қандай йўл тутган бўлса, у ҳам шундай йўл тутар эди. ³⁵Фақат тепаликлар йўқ қилинмаган эди. Халқ ҳамон тепаликларда қурбонликлар келтирар ва тутатқилар тутатар эди. ³⁶Йотамнинг бошқа фаолияти ва унинг қилган барча ишлари Яҳудия подшоҳлари йилномаси китобида ёзилган. ³⁷Ўша кунларда Раббий Суриянинг подшоҳи Ретсинни ва Ремалийаҳнинг ўғли Пекаҳни Яҳудияга қарши юбора бошлади. ³⁸Йотам кўз юмиб, ўз оталарига қўшилди ва ўз отаси Довуднинг шаҳрида, оталарининг ёнида дафн этилди. Унинг ўрнига унинг ўғли Ахаз подшоҳ бўлди.

Chapter 16

¹Ремалийаҳ ўғли Пекаҳ ҳукмронлигининг ўн еттинчи йилида, Яҳудиянинг подшоҳи Йотамнинг ўғли Ахаз подшоҳ бўлди. ²Ахаз подшоҳ бўлганида йигирма ёшда эди. У Йерусалимда ўн олти йил ҳукмронлик қилди ва у ўз отаси Довуд қилгани каби ўз Раббий Худосининг нигоҳида тўғри ишларни қилмас эди.³Лекин у Исроил подшоҳларининг йўлидан юрди. Раббий Ўз халқи юзидан қувиб юборган мажусийларнинг жирканчликларига Ахаз тақлид қилиб, ўз ўғлини оловдан ўтказди. ⁴У тепаликларда, дўнгликларда, ҳар қандай яшил дарахтлар остида қурбонликлар келтирар ва тутатқилар тутатар эди.⁵Шунда Суриянинг подшоҳи Ретсин ва Исроилнинг подшоҳи Ремалийаҳ ўғли Пекаҳ Йерусалимга қарши уруш қилиш учун келдилар. Улар шаҳарни қамал қилдилар, лекин уни енга олмадилар. ⁶Ўша вақтда Суриянинг подшоҳи Ретсин Элатни Сурияга қайтариб олди ва яҳудийларни Элатдан қувиб юборди. Сурияликлар Элатга келдилар ва ҳозирги кунгача ўша ерда яшамоқдалар.⁷Ахаз элчиларни Ашурнинг подшоҳи Тиглатпилазарга: “Мен сенинг қулинг ва ўғлингман. Келиб, менга қарши кўтарилган Сурия подшоҳининг қўлидан ва Исроил подшоҳининг қўлидан мени қутқаргин”,- дейиш учун одам юборди. ⁸Ахаз Раббий уйидан ва подшоҳ уйидан топилган кумушу олтинларни олиб, Ашурнинг подшоҳига туҳфа қилиб юборди. ⁹Ашурнинг подшоҳи унга қулоқ солди. Ашурнинг подшоҳи Дамашққа қарши борди ва уни босиб олиб, унинг аҳолисини Кирга кўчириб кетди, Ретсинни эса ўлдирди.¹⁰Подшоҳ Ахаз Дамашққа, Ашурнинг подшоҳи Тиглатпилазар билан учрашиш учун борди. Подшоҳ Ахаз Дамашқдаги қурбонгоҳни кўриб, қурбонгоҳнинг тасвирини ва унинг тўлиқ тузилиши чизмасини руҳоний Урийаҳга юборди. ¹¹Руҳоний Урийаҳ подшоҳ Ахаз Дамашқдан юборган намуна бўйича қурбонгоҳ қурди. Шундай қилиб, руҳоний Урийаҳ подшоҳ Ахазнинг Дамашқдан келгунича, уни қуриб қўйди. ¹²Подшоҳ Дамашқдан келганида, қурбонгоҳни кўрди. Подшоҳ қурбонгоҳга яқин келди ва унда қурбонлик келтириб,¹³тамоман ёндириш қурбонлигини ва нон бағишловини ёндирди. У суюқлик қурбонлигини қуйди ва тинчлик қурбонлигининг қонини қурбонгоҳга пуркади. ¹⁴Раббийнинг юзи қаршисидаги мис қурбонгоҳни эса подшоҳ маъбаднинг олд томонидан, янги қурбонгоҳ ва Раббийнинг уйи орасидан силжитиб, уни янги қурбонгоҳнинг ён томонига, шимол томонга кўчирди.¹⁵Подшоҳ Ахаз руҳоний Урийаҳга буюриб: “Эрталабки тамоман ёндириш қурбонлигини ва кечки нон бағишловини, подшоҳнинг тамоман ёндириш қурбонлигини ва унинг нон бағишловини ернинг бутун халқининг тамоман ёндириш қурбонлигини ва уларнинг нон бағишловларини, уларнинг суюқлик қурбонликларини катта қурбонгоҳда ёндиргин. Тамоман ёндириш қурбонликларининг барча қони ва қурбонликларнинг барча қонини унга пуркагин, мис қурбонгоҳ эса мен уни нима қилишни ҳал қилгунимча туриб туради”,- деди. ¹⁶Руҳоний Урийаҳ подшоҳ Ахаз қандай буюрган бўлса, ҳаммасини шундай қилди.¹⁷Подшоҳ Ахаз тагликларнинг гардишларини синдирди ва улардан ювингичларни олиб ташлади. Мис денгизни ҳам унинг остидаги мис ҳўкизлардан тушириб, уни тош ерга қўйди. ¹⁸Ашурнинг подшоҳи ҳақи маъбадда шаббат учун қурилган усти ёпиқ йўлакни ва Раббийнинг уйига подшоҳнинг ташқаридан кирадиган эшигини олиб ташлади.¹⁹Ахаз қилган унинг бошқа ишлари Яҳудиянинг подшоҳлари йилномаси китобида ёзилган. ²⁰Ахаз кўз юмиб, ўз оталарига қўшилди ва ўз оталарининг ёнида, Довуд шаҳрида дафн этилди. Унинг ўрнига унинг ўғли Ҳизкийаҳ подшоҳ бўлди.

Chapter 17

¹Яҳудиянинг подшоҳи Ахаз ҳукмронлигининг ўн иккинчи йилида Элаҳнинг ўғли Ҳўшейаҳ Самарияда Исроил устидан подшоҳ бўлди. У тўққиз йил ҳукмронлик қилди. ²У Раббийнинг нигоҳида ёвуз ишларни қилар эди, лекин ундан олдин бўлган Исроил подшоҳлари каби эмас эди. ³Ашурнинг подшоҳи Шалманазар унга қарши кўтарилди, Ҳўшейаҳ унинг хизматкори бўлди ва унга товон тўлай бошлади.⁴Ашурнинг подшоҳи эса Ҳўшейаҳнинг хиёнатини сезиб қолди, чунки у Миср подшоҳи Сигорга элчиларни юборди ҳамда Ашурнинг подшоҳига ҳар йили юборганидек товон юбормади. Шунинг учун Ашурнинг подшоҳи уни ҳибсга олиб, зиндонга қамаб қўйди. ⁵Сўнг Ашурнинг подшоҳи бутун ерга қарши кўтарилди ва Самарияга келиб, уни уч йил қамал қилди. ⁶Ҳўшейаҳ ҳукмронлигининг тўққизинчи йилида Ашурнинг подшоҳи Самарияни босиб олди ва исроилликларни Ашурга кўчириб, уларни Гозан дарёси бўйидаги Халаҳ ва Хаборга ҳамда Мидиянинг шаҳарларига жойлаштирди.⁷Исроил ўғиллари Миср подшоҳи фиръавннинг қўл остидан, Миср еридан чиққач, ўз Раббий Худоси қаршисида гуноҳ қила бошлаганларида ва ўзга худоларни эҳтиром қила бошлаганларида, ⁸ҳамда Раббий Исроил ўғилларининг юзи қаршисидан қувиб юборган халқларнинг урф-одатларига тақлид қила бошлаганларида ва Исроил подшоҳлари низомларига амал қила бошлаганларида,⁹ҳамда ўз Раббий Худосига номаъқул бўлган ишларни қила бошлаганларида ва соқчилар минорасидан бошлаб, то мустаҳкамланган шаҳаргача ўзларининг барча шаҳарларида ўзларига тепаликлар қурганларида, ¹⁰ҳар қандай баланд тепаликда, ҳар қандай яшил дарахт остида ўзларига бутлар ва Аштаротнинг тасвирини қўйганларида,¹¹ҳамда Раббий уларнинг қаршисидан қувиб юборган халқларга ўхшаб, барча тепаликларда тутатқи тутатиб, Раббийни ғазаблантирадиган ёмон ишларни қилганларида, ¹²ҳамда Раббий уларга: “Бундай қилманглар”, деб айтган бутларга хизмат қилганларида,¹³шунда Раббий Ўзининг барча пайғамбарлари ва ҳар бир башоратчи орқали Исроил ва Яҳудияга: “Ўз ёвуз йўлларингиздан қайтинглар, Мен оталарингизга амр этган ҳамда Ўз қулларим пайғамбарлар орқали сизларга юборган Менинг амрларимга, Менинг низомларимга, бутун қонунга амал қилинглар”, деб огоҳлантирар эди.¹⁴Бироқ улар қулоқ солмадилар ва ўз Раббий Худосига ишонмаган оталарининг бўйни каби, ўз бўйинларини қаттиқ қилдилар. ¹⁵Шундай қилиб, улар Худонинг оталари билан тузган аҳдидан, Унинг низомларидан, Унинг амрларидан, Унинг огоҳлантиришларидан ва Унинг ваҳийларидан жиркандилар. Улар беҳудаликнинг ортидан бориб, беҳудаликка берилдилар. Раббий: “Атрофингиздаги халқларга ўхшаб яшаманглар”, деб уларга амр берса ҳам, улар ўша халқларнинг ортидан эргашдилар.¹⁶Улар ўз Раббий Худосининг барча амрларини тарк этдилар ва ўзларига иккита қуйма буқани ясадилар. Улар Аштарот ясаб, барча само қўшинларига сажда қилдилар, Баалга ҳам хизмат қилдилар. ¹⁷Улар ўз ўғиллару қизларини оловдан ўтказдилар, фол очдилар, сеҳргарлик қилдилар ва Раббийнинг нигоҳида ёвуз ишларни қилиш ва Уни ғазаблантиришга берилдилар. ¹⁸Шунинг учун Раббий исроилликлардан ўта ғазабланди ва уларни Ўз юзидан рад қилди. Яҳудо қабиласидан бошқа ҳеч ким қолмади.¹⁹Яҳудо ҳам ўз Раббий Худосининг амрларига амал қилмас ва Исроил юрган йўл бўйича юрар эди. ²⁰Раббий Исроилнинг бутун авлодидан жирканди ва уларни бўйсиндирди. У уларни талон-тарож қилувчиларнинг қўлларига топширди ва охири Ўз юзидан рад қилди.²¹Исроилликлар ўзларини Довуднинг хонадонидан ажратдилар ва Небат ўғли Йеробоамни ўзларига подшоҳ қилдилар. Йеробоам эса исроилликларни Раббийдан узоқлаштирди ва уларни улкан гуноҳга ботирди. ²²Исроил ўғиллари Йеробоам қилган унинг барча гуноҳларида юрар эдилар, ²³Раббий эса Ўзининг барча қуллари, пайғамбарлар орқали айтганидек, Исроилни Ўз юзидан рад этмагунича, улар Йеробоамнинг гуноҳларидан чекинмас эдилар. Шунинг учун Исроил ўз еридан Ашурга кўчириб юборилди ва ҳозирги кунгача исроилликлар ўша жойдадир.²⁴Ашурнинг подшоҳи Бобилдан, Куфаҳдан, Ивваҳдан, Ҳаматдан, Сефарваимдан одамларни олиб келди ва уларни Самария шаҳарларига Исроил ўғилларининг ўрнига жойлаштирди. Улар Самарияни эгаллаб олдилар ва унинг шаҳарларида яшай бошладилар. ²⁵Улар ўша жойда яшаётганларининг бошиданоқ Раббийни эҳтиром қилмас эдилар, шунинг учун Раббий уларга шерларни юборди ва шерлар уларнинг баъзиларини ўлдирди. ²⁶Шунинг учун Ашурнинг подшоҳига хабар бериб: “Сиз кўчирган ва Самария шаҳарларига жойлаштирган халқлар у ернинг Худосининг қонунини билмайдилар. Шунинг учун Худо уларга шерларни юбормоқда ва шерлар уларни ўлдирмоқда, чунки улар у ернинг Худосининг қонунини билмайдилар”,- дедилар.²⁷Шунда Ашурнинг подшоҳи: “Сизлар у жойдан кўчириб келган руҳонийлардан бирини у жойга жўнатинглар. У бориб, ўша жойда яшасин ва уларга ўша ернинг Худосининг қонунини ўргатсин”,- деб буюрди. ²⁸Шундай қилиб, Самариядан кўчириб кетилган руҳонийлардан бири уларга келиб, Бейт-Элда яшай бошлади ва уларга Раббийни қандай эҳтиром қилиш кераклигини ўргатди.²⁹Лекин ҳар бир миллат ўз худоларини ҳам ясаб, уларни ҳар бир миллат ўзлари яшаётган ўз шаҳарларида, самарияликлар қурган тепаликлардаги бутхоналарга қўйдилар. ³⁰Шундай қилиб, бобилликлар Суккот-Бенотни ясадилар, куфаҳликлар Нергални ясадилар, ҳаматликлар Ашимани ясадилар, ³¹ивваҳликлар Нибҳаз ва Тартакни ясадилар. Сефарваимликлар эса Сефарваимнинг худолари Адраммелеқ ва Анаммелеқ учун ўз ўғилларини оловда ёндирар эдилар.³²Шу билан бирга Раббийни ҳам эҳтиром қилар эдилар ва ўз ораларидан тепаликларнинг руҳонийларини тайинлаган эдилар. Улар эса тепаликларнинг бутхоналарида хизмат қилар эдилар. ³³Улар Раббийни ҳам эҳтиром қилар ва кўчириб келинган халқларнинг одатлари бўйича ўз худоларига ҳам хизмат қилар эдилар.³⁴Исроилликлар эса ҳозирги кунгача ўзларининг олдинги одатларига амал қилмоқдалар: улар Раббийдан қўрқмайдилар ва Унинг низомларига, удумларига, қонунларига ҳамда амрларига амал қилмайдилар. ³⁵Раббий эса Исроил, деб атаган Ёқубнинг ўғиллари билан аҳд тузди ва уларга амр этиб деди: “Ўзга худоларни эҳтиром қилманглар, уларга сажда қилманглар, хизмат қилманглар ва қурбонликлар келтирманглар,³⁶лекин сизларни Миср еридан буюк куч ва узатилган қўл билан олиб чиққан Раббийни эҳтиром этинглар, Унга сажда қилинглар ва Унга қурбонликлар келтиринглар. ³⁷У сизларга ёзиб берган низомларни, буйруқларни, қонунларни, амрларни барча кунларингизда бажаришга ҳаракат қилинглар. Ўзга худоларни эса эҳтиром қилманглар. ³⁸Мен сизлар билан тузган аҳдни унутманглар ва ўзга худоларни эҳтиром қилманглар.³⁹Фақат ўз Раббий Худойингизни эҳтиром этинглар ва У сизларни барча душманларингизнинг қўлидан озод қилади”. ⁴⁰Бироқ исроилликлар қулоқ солмадилар, лекин ўзларининг олдинги одатлари бўйича ҳаракат қилдилар. ⁴¹Бу халқлар эса Раббийдан қўрқар эдилар, лекин ўзларининг бутларига ҳам хизмат қилар эдилар. Уларнинг болалари ҳам, болаларининг болалари ҳам ҳозирги кунгача оталари қилгани каби йўл тутмоқдалар.

Chapter 18

¹Исроилнинг подшоҳи Элаҳ ўғли Ҳўшейаҳ ҳукмронлигининг учинчи йилида Яҳудиянинг подшоҳи Ахаз ўғли Ҳизкийаҳ подшоҳ бўлди. ²У подшоҳ бўлганида, йигирма беш ёшда эди. У Йерусалимда йигирма тўққиз йил ҳукмронлик қилди. Унинг онасининг исми Аби бўлиб, у Закарийаҳнинг қизи эди. ³У отаси Довуд қилгани каби Раббийнинг нигоҳида тўғри ишларни қилар эди.⁴У тепаликларни йўқ қилди, бутларни синдирди ва Аштарот эманзорини кесиб ташлади. Шунингдек, Мусо ясаган мис илонни у парчалаб ташлади, чунки ўша кунларгача Исроил ўғиллари унга тутатқи тутатар ва уни Нехуштан, деб атар эдилар. ⁵У Исроилнинг Раббий Худосига таянар эди. Ундан олдин ва ундан кейин Яҳудиянинг барча подшоҳлари орасида унга ўхшаши бўлмаган эди.⁶Чунки у Раббийга ёпишган ва Ундан чекинмас эди. У Раббий Мусога амр этган амрларга амал қилар эди. ⁷Раббий у билан бирга эди. У қаерга бормасин, доно ҳаракат қилар эди. У Ашурнинг подшоҳидан ажралди ва унга хизмат қилмади. ⁸У пелиштликларни Ғазогача ва унинг ҳудудидаги қўриқчилар минорасидан бошлаб, то мустаҳкамланган шаҳарларгача ҳаммасини қириб ташлади.⁹Подшоҳ Ҳизкийаҳ ҳукмронлигининг тўртинчи йилида, яъни Исроилнинг подшоҳи Элаҳ ўғли Ҳўшейаҳ ҳукмронлигининг еттинчи йилида Ашурнинг подшоҳи Шалманазар Самарияга келди ва уни қамал қилди. ¹⁰Уч йилдан сўнг у шаҳарни қўлга киритди. Ҳизкийаҳ ҳукмронлигининг олтинчи йилида, яъни Исроил подшоҳи Ҳўшейаҳ ҳукмронлигининг тўққизинчи йилида Самария қўлга олинди.¹¹Шунда Ашурнинг подшоҳи исроилликларни Ашурга кўчириб ўтказди ва уларни Гозан дарёси бўйидаги Халаҳ ва Хаборга ҳамда Мидиянинг шаҳарларига жойлаштирди. ¹²Чунки улар ўз Раббий Худосининг овозига қулоқ солмадилар ва Раббийнинг қули Мусо амр этган Унинг аҳдини буздилар. Улар қулоқ ҳам солмадилар, бажармадилар ҳам.¹³Подшоҳ Ҳизкийаҳ ҳукмронлигининг ўн тўртинчи йилида Ашурнинг подшоҳи Сеннақериб Яҳудиянинг барча мустаҳкамланган шаҳарларига қарши борди ва уларни қўлга киритди. ¹⁴Шунда Яҳудиянинг подшоҳи Лақишга, Ашурнинг подшоҳининг олдига: “Мен айбдорман. Мендан йироқлаш. Менинг зиммамга нимани юкласанг, мен бажараман”, дейиш учун одам юборди. Ашурнинг подшоҳи Яҳудиянинг подшоҳи Ҳизкийаҳ зиммасига уч юз талант кумуш ва ўттиз талант олтин юклади. ¹⁵Ҳизкийаҳ Раббийнинг уйидан ва подшоҳ уйининг хазинасидан топилган барча кумушларни унга берди.¹⁶Ҳизкийаҳ шу вақтда Раббий уйининг эшикларидан ва Яҳудиянинг подшоҳи Ҳизкийаҳ қоплаган эшик ёндорларидан олтинларни қириб олди ҳамда уни Ашур подшоҳига берди. ¹⁷Сўнг Ашур подшоҳи Йерусалимга, подшоҳ Ҳизкийаҳнинг олдига кўп лашкарлар билан Лақишдан Тартанни, Рабсарис ва Рабшакеҳни юборди. Улар чиқиб, Йерусалимга келдилар ва кир ювувчилар даласи йўлидаги юқори ҳавзанинг сув қувури ёнида турдилар. ¹⁸Улар подшоҳни чақирганларида, уларнинг олдига Хилкийаҳнинг ўғли, сарой бошлиғи Элиаким, мирза Шебна ва Асафнинг ўғли котиб Йоаҳ чиқдилар.¹⁹Шунда Рабшакеҳ уларга деди: “Ҳизкийаҳга айтинглар, буюк подшоҳ, Ашурнинг подшоҳи шундай дейди: Сен умид қилаётган бу ишончи комиллик нимадан? ²⁰Сен фақат беҳуда сўзларни гапирдинг, уруш учун маслаҳат ва куч керак. Эндиликда кимга умид қилиб мендан ажралдинг? ²¹Мана, сен бу синган қамиш бўлган Мисрга умид қилмоқдасан, агар кимки унга таянса, у унинг қўлига кириб, уни тешади. Миср подшоҳи фиръавн унга умид қилувчиларнинг барчасига шунақадир.²²Лекин сизлар менга: Биз ўзимизнинг Раббий Худойимизга умид қиламиз, деб айтсангизлар, унда Ҳизкийаҳ тепаликлари ва қурбонгоҳларини йўқ қилиб, Яҳудо ва Йерусалимга: Йерусалимдаги фақат мана шу қурбонгоҳ қаршисида сажда қилинглар, деб айтган Худогами? ²³Шунинг учун менинг ҳукмдорим Ашур подшоҳи билан иттифоқ тузгин. Мен сенга икки мингта от бераман, сен уларга ўзингдан отлиқларни топа оласанми?²⁴Менинг ҳукмдоримнинг энг кичик хизматкорларидан бўлмиш бир нафаргина сардорни енга оласанми ёки сен арава ҳамда отлиқлар учун Мисрга умид қиласанми? ²⁵Боз устига, наҳот мен уни вайрон қилиш учун Раббийнинг иродасисиз ушбу жойга келган бўлсам? Раббий менга: Ушбу ерга бориб, уни вайрон қилгин,- деди”.²⁶Хилкийаҳ ўғли Элиаким, Шебна ва Йоаҳ Рабшакеҳга: “Ўз қулларингга орамийча гапиргин, чунки биз тушунамиз. Девор устидаги халқнинг қулоғига эшиттириб, бизга яҳудийча гапирмагин”,- дедилар. ²⁷Рабшакеҳ уларга: “Наҳот менинг ҳукмдорим ушбу сўзларни фақат сенинг ҳукмдорингга ва сенга айтиш учун юборган бўлса? Йўқ, шунингдек, сизлар билан бирга ўз ахлатини ейиш ва ўз сийдигини ичиш учун девор устида ўтирган одамларга ҳам айтиш учун юборди”,- деди.²⁸Сўнг Рабшакеҳ туриб, баланд овозда яҳудийча сўзлаб деди: “Буюк подшоҳнинг, Ашур подшоҳининг сўзини тингланглар! ²⁹Подшоҳ шундай дейди: Сизларни Ҳизкийаҳ алдамасин, чунки у сизларни менинг қўлимдан қутқара олмайди. ³⁰Ҳизкийаҳ: Раббий бизни қутқаради ва бу шаҳар Ашур подшоҳининг қўлига топширилмайди, деб сизларни Раббий билан умидвор қилмасин.³¹Ҳизкийаҳга қулоқ солманглар. Зеро Ашур подшоҳи шундай дейди: Мен билан ярашинглар ва менинг олдимга чиқинглар. Ҳар бир киши ўз узумининг мевасидан ва ўз анжиридан есин ва ҳар бир киши ўз қудуғининг сувидан ичсин, ³²токи мен келиб, сизларни худди сизларникидек бўлган ерга: нон ва шароб ерига, ҳосиллар ва узумлар ерига, зайтун дарахтлари ва асал ерига олиб кетмагунимча, шунда яшайсизлар ва ўлмайсизлар. Сизларни алдаб: Раббий бизни қутқаради, деяётган Ҳизкийаҳга қулоқ солманглар.³³Халқларнинг худолари, ҳар бири ўз ерини Ашур подшоҳининг қўлидан қутқардими? ³⁴Ҳамат ва Арпаднинг худолари қани? Сефарваимнинг, Ҳена ва Ивваҳнинг худолари қани? Улар Самарияни менинг қўлимдан қутқардими? ³⁵Ушбу ерларнинг барча худоларидан қайси бири ўз ерини менинг қўлимдан қутқарди? Наҳот Раббий Йерусалимни менинг қўлимдан қутқарса?”³⁶Лекин халқ жим турди ва унга бирор сўз айтиб жавоб бермади, чунки подшоҳ: “Унга жавоб қайтарманглар”, деб буюрган эди. ³⁷Шунда Ҳилкийаҳнинг ўғли, сарой бошлиғи Элиаким, мирза Шебна ва Аспаҳнинг ўғли котиб Йоаҳ Ҳизкийаҳнинг олдига йиртилган кийимларда келдилар ва унга Рабшакеҳнинг сўзларини айтиб бердилар.

Chapter 19

¹Подшоҳ Ҳизкийаҳ буни эшитганида, ўз кийимини йиртиб, қанор кийимига ўранди ва Раббийнинг уйига борди. ²Шунда у қанорга ўранган сарой бошлиғи Элиакимни, мирза Шебнани ва ёши улуғ руҳонийларни Амознинг ўғли Йешайаҳ пайғамбарнинг олдига юборди.³Улар унга дедилар: “Ҳизкийаҳ шундай дейди: Бу кун ― қайғу, жазо ва шармандалик кунидир, чунки болалар она қорнидан чиқиш жойига етиб келдилар, лекин туғишга куч йўқ. ⁴Тирик Худони ҳақоратлаш ва сенинг Раббий Худойинг эшитган сўзлар билан таъна қилиш учун унинг ҳукмдори Ашур подшоҳи юборган Рабшакеҳнинг барча сўзларини балки Раббий сенинг Худойинг эшитар. Ҳали тирик бўлганлар учун ибодат қилгин”.⁵Шундай қилиб, подшоҳ Ҳизкийаҳнинг хизматкорлари Йешайаҳнинг олдига келдилар. ⁶Йешайаҳ уларга деди: “Ўз ҳукмдорингизга шундай денглар: Раббий шундай дейди: Ашур подшоҳининг хизматкорлари Мени ҳақорат қилган, сен эшитган сўзлардан қўрқмагин. ⁷Мана, Мен унга руҳ юбораман ва у хабар эшитиб, ўз ерига қайтиб кетади. Мен уни ўзининг ерида қиличдан қулатаман”.⁸Рабшакеҳ ортига қайтди ва Ашур подшоҳини Либнаҳга қарши уруш қилаётган ҳолда топди, чунки подшоҳ Лақишни тарк этганини у эшитган эди. ⁹У Ҳабашистоннинг подшоҳи Тирҳакаҳ ҳақида эшитди. Унга: “Мана, у сиз билан жанг қилишга чиқди”,- дедилар. Шунда у яна элчиларни Ҳизкийаҳ олдига бундай дейиш учун юборди:¹⁰“Яҳудия подшоҳи Ҳизкийаҳга шундай денглар: Йерусалим Ашур подшоҳининг қўлига топширилмайди, деб ўйлаб, сен умид қилаётган Худойинг сени алдамасин. ¹¹Ашур подшоҳлари барча ерларни нима қилганларини, уларни тўлиқ қириб ташлаганларини ахир сен эшитмагансанми? Шундай қилиб, сен омон қоласанми?¹²Менинг оталарим вайрон қилган халқларнинг худолари уларни қутқардими? Улар Гозанни, Харанни, Ретсефни ва Телассардаги Эденнинг ўғилларини халос қилдиларми? ¹³Ҳаматнинг подшоҳи, Арпаднинг подшоҳи, Сефарваим шаҳарлари Ҳена ва Ивваҳнинг подшоҳи қани?”¹⁴Шунда Ҳизкийаҳ мактубни элчиларнинг қўлидан олиб, ўқиди ва Раббийнинг уйига бориб, уни Раббийнинг юзи қаршисида очди. ¹⁵Ҳизкийаҳ Раббийнинг юзи қаршисида ибодат қилиб деди: “Ё, керубларда ўтирган Исроилнинг Раббий Худоси! Ернинг барча шоҳликлари устидан биргина Сен Худосан! Сен осмон ва ерни яратгансан.¹⁶Ё, Раббий, Ўз қулоғингни тутгин ва эшитгин. Ё, Раббий, Ўз кўзларингни очгин ва қарагин. Тирик Худони ҳақорат қилиш учун элчиларни юборган Сеннақерибнинг сўзларини эшитгин! ¹⁷Ё, Раббий, ҳақиқатан ҳам Ашурнинг подшоҳлари халқларни ва уларнинг ерларини барбод қилишди ¹⁸ҳамда уларнинг худоларини оловга ташлашди, зеро улар худолар эмас, бироқ одам қўлининг маҳсулоти бўлмиш ёғоч ва тош эдилар. Шунинг учун уларни қириб ташладилар.¹⁹Ё, бизнинг Раббий Худойимиз, эндиликда бизни унинг қўлидан қутқаргин, токи ернинг барча шоҳликлари биргина Сен Раббий Худо эканлигингни билиб олсинлар”.²⁰Сўнг Амоз ўғли Йешайаҳ Ҳизкийаҳнинг олдига бундай дейиш учун одам юборди: “Исроилнинг Раббий Худоси шундай дейди: Сен Менга Ашурнинг подшоҳи Сеннақерибга қарши қилган ибодатингни Мен эшитдим. ²¹Мана, Раббий у ҳақида айтган сўз: Сионнинг бокира қизи сени менсимайди ва сени масхара қилади. Йерусалимнинг қизи сенинг ортингдан бошини чайқаб қолади. ²²Сен кимни ҳақорат қилдинг ва куфрлик қилдинг? Кимга сен овозингни кўтардинг ва ўз кўзларингни баланд кўтардинг? Исроилнинг Муқаддасига?!²³Сен ўз элчиларинг орқали Раббийни ҳақорат қилиб: Мен ўзимнинг кўплаб араваларим билан тоғнинг тепасига, Лебаноннинг ҳудудларига чиқиб, унинг баланд кедрларини, аъло сарв дарахтларини кесиб ташладим ва унинг энг чекка ҳудудига – Кармил тоғининг ўрмонига келдим. ²⁴Мен қудуқ қазиб, бировнинг сувини ичдим ва қамал қилинган жойларнинг барча дарёларини оёғимнинг товони билан қуритаман,- дединг.²⁵Мен буни узоқ вақт олдин қилганимни, қадимги кунларда тайинлаганимни, энди эса сен мустаҳкамланган шаҳарларни вайроналар уюмларига айлантираётганим билан амалга ошираётганимни эшитмаганмисан? ²⁶Шунинг учун уларнинг аҳолилари кам қувватли бўлиб қолдилар, улар титраб, шарманда бўлдилар. Улар даладаги майса, сабза кўкат, томдаги ўт ва бошоқ чиқаришидан олдин куйиб кетган дон каби бўлиб қолдилар.²⁷Мен сенинг ўтиришингни ҳам, кириб-чиқишингни ҳам, ҳаммасини биламан, Менга қарши қўрслигингни ҳам биламан. ²⁸Менга қарши ғазабинг ва сенинг манманлигинг Менинг қулоғимга етиб келгани учун Мен Ўзимнинг илмоғимни сенинг бурнингга, Ўзимнинг сувлуғимни сенинг оғзингга соламан ва сени келган йўлингдан ортингга қайтариб юбораман.²⁹Ҳизкийаҳ, мана сенга аломат: Шу йили тўкилган уруғдан ўсиб чиққан ҳосилларни, иккинчи йили ҳам ўзи ўсган ҳосилларни енглар. Учинчи йили эса экиб, ўринглар, узумзорлар ўтқазинглар ва уларнинг ҳосилларини енглар. ³⁰Яҳудо хонадонида омон қолганлар яна пастга томир ёйиб, юқорида ҳосил келтиради. ³¹Зеро Йерусалимдан қолдиқ ва Сион тоғидан қутқарилганлар келиб чиқади. Қўшинлар Худовандининг рашки буни амалга оширади.³²Шунинг учун Раббий Ашурнинг подшоҳи ҳақида шундай дейди: У бу шаҳарга кирмайди, у ерга камон ўқи отмайди, унга қалқон билан яқинлашмайди ва унга қарши кўтарма қурмайди. ³³Келган йўли билан ортига қайтиб кетади ва бу шаҳарга кирмайди, дейди Раббий. ³⁴Мен бу шаҳарни Ўзим ҳақи ва Менинг қулим Довуд ҳақи қўриқлайман”.³⁵Ўша тунда шундай бўлди: Раббийнинг фариштаси бориб, Ашурнинг қароргоҳида бир юз саксон беш минг кишини қириб ташлади. Эрта тонгда турганларида, мана, уларнинг ҳаммасининг танаси ўлик эди. ³⁶Шунда Ашур подшоҳи Сеннақериб йўлга отланиб, кетди ва ортига қайтиб Нийневеҳда яшай бошлади. ³⁷У ўз худоси Нисроқнинг уйида сажда қилаётганида, унинг ўғиллари Адраммелеқ ва Шарезер уни қилич билан ўлдирдилар, ўзлари эса Арарат ерига қочиб кетдилар. Унинг ўрнига унинг ўғли Эсаршадон подшоҳ бўлди.

Chapter 20

¹Ўша кунлари Ҳизкийаҳ ўлимли касалликка дучор бўлди. Унинг олдига Амознинг ўғли пайғамбар Йешайаҳ келди ва унга: “Раббий шундай дейди: Ўз хонадонингга васият қолдир, чунки сен ўласан ва шифо топмайсан”,- деди. ²Шунда подшоҳ юзини деворга ўгирди ва Раббийга ибодат қилиб, деди: ³“Ё, Раббий, мен Сенинг юзинг қаршисида ҳақиқатда ва Сенга тўлиқ бағишланган юрак билан юрганимни, Сенинг нигоҳингда яхши ишларни қилганимни ёдга олгин”. Шундай деб, Ҳизкийаҳ аччиқ йиғлади.⁴Йешайаҳ ҳали шаҳардан чиқмасидан, унга Раббийнинг сўзи келди: ⁵“Ортингга қайтгин ва Менинг халқимнинг ҳукмдорига айтгин: Сенинг отанг Довуднинг Раббий Худоси шундай дейди: Мен сенинг ибодатингни эшитдим, кўз ёшларингни кўрдим. Мана, Мен сени шифолайман. Учинчи куни сен Раббийнинг уйига борасан.⁶Мен сенинг кунларингга ўн беш йил қўшаман, сени ва ушбу шаҳарни Ашур подшоҳининг қўлидан қутқараман. Мен ушбу шаҳарни Ўзим ҳақи ва Менинг қулим Довуд ҳақи ҳимоя қиламан”. ⁷Йешайаҳ: “Эзилган анжир мевасини олинглар”,- деди. Улар буни олиб, унинг йирингли ярасига қўйдилар ва у тузалди.⁸Ҳизкийаҳ Йешайаҳга: “Раббий мени шифолаши ва мен учинчи куни Раббийнинг уйига боришимнинг аломати нима?”- деди. ⁹Йешайаҳ: “Мана, Раббий айтган сўзини амалга оширишига Раббийдан сенга аломат шу: соя ўнта зинапоя олдинга юрсинми ёки ўнта зинапоя орқага қайтсинми?”- деди.¹⁰Ҳизкийаҳ: “Соя ўнта зинапоя олдинга ўтиши осон. Йўқ, соя ўнта зинапоя орқага қайтсин”,- деди. ¹¹Пайғамбар Йешайаҳ Раббийга илтижо қилди ва Ахаз зинапоясидан олдинга тушадиган соя ўнта зинапоя орқага қайтди.¹²Ўша вақтда Бобил подшоҳи Баладаннинг ўғли Беродах-Баладан Ҳизкийаҳга мактуб ва совға юборди, чунки у Ҳизкийаҳ касал эканини эшитган эди. ¹³Ҳизкийаҳ элчиларни тинглаб, ўзининг барча омборхоналарини, кумушни, олтинни, хушбўйликларни, қимматбаҳо мойларни, ўзининг бор қурол-аслаҳа хонасини ва унинг хазинасида бўлган ҳамма нарсани уларга кўрсатди. Ҳизкийаҳ ўзининг уйида ва ўзининг бутун салтанатидаги уларга кўрсатмаган бирор нарса қолмади.¹⁴Сўнгра пайғамбар Йешайаҳ Ҳизкийаҳнинг олдига келиб, унга: “Бу одамлар сенга нима дедилар ва улар сенинг олдингга қаердан келибдилар?”- деди. Ҳизкийаҳ: “Улар олис мамлакатдан, Бобилдан келган эдилар”,- деди. ¹⁵У: “Улар сенинг уйингда нимани кўрдилар?”- деди. Ҳизкийаҳ: “Улар менинг уйимда нима бўлса, ҳаммасини кўрдилар ва мен уларга ўз хазиналаримдан кўрсатмаган бирор нарса қолмади”,- деб жавоб берди.¹⁶Шунда Йешайаҳ Ҳизкийаҳга деди: “Раббийнинг сўзини тингла: ¹⁷Мана, шундай кунлар келадики, сенинг уйингдаги ҳамма нарса ва оталаринг шу кунгача йиққан ҳамма нарсалар Бобилга олиб кетилади. Ҳеч нима қолмайди,- дейди Раббий,- ¹⁸Улар сендан келиб чиқадиган, сен дунёга келтирадиган ўғилларингни олиб кетадилар ва улар Бобил подшоҳи саройида бичилган қуллар бўладилар”.¹⁹Шунда Ҳизкийаҳ Йешайаҳга: “Сен айтган Раббийнинг сўзи эзгудир”,- деб айтди ва давом этиб: “Ахир, менинг кунларимда тинчлик ва барқарорлик бўлади-ку”,- деди. ²⁰Ҳизкийаҳнинг қолган фаолияти, унинг куч-қудрати, у ҳавза ва сув қувури қургани ҳамда шаҳарга сув ўтказгани ҳақида Яҳудия подшоҳлари йилномаси китобида ёзилган. ²¹Ҳизкийаҳ кўз юмиб, ўз оталарига қўшилди ва унинг ўрнига унинг ўғли Манашеҳ подшоҳ бўлди.

Chapter 21

¹Манашеҳ подшоҳ бўлганида, ўн икки ёшда эди. У Йерусалимда эллик йил ҳукмронлик қилди. Унинг онасининг исми Ҳефзибаҳ эди. ²Раббий Исроил ўғилларининг юзи олдидан қувиб юборган халқларнинг жирканчликларига тақлид қилиб, у Раббийнинг нигоҳида ёвуз ишларни қилар эди. ³Унинг отаси Ҳизкийаҳ вайрон қилган тепаликларни у қайта қурди, Баалга қурбонгоҳлар ўрнатди. У Исроил подшоҳи Ахаб каби Аштаротга эманзор қилди, бутун само қўшинларига сажда қилиб, уларга хизмат қилди.⁴Раббий: “Йерусалимда Ўз номимни ўрнатаман”, деб айтган Раббийнинг уйида у қурбонгоҳлар қурди. ⁵Раббийнинг уйининг иккала ҳовлисида бутун само қўшинларига қурбонгоҳлар қурди. ⁶У ўз ўғлини оловдан ўтказди. У фол очар, сеҳру-жодулар қилар эди. У ўликларнинг руҳини чақирувчилар ва сеҳргарларни орттириб, Раббийни ғазаблантириш учун Унинг нигоҳида кўп ёвуз ишларни қилди.⁷У ўзи ясаган Аштарот бутини Худонинг уйида ўрнатди. Бу уй ҳақида Раббий Довудга ва унинг ўғли Сулаймонга: “Мен Исроилнинг барча қабилаларидан танлаб олган ушбу уйда ва Йерусалимда Мен Ўз номимни абадий ўрнатаман, ⁸агар улар Мен уларга амр этганларимнинг барчасини ва уларга Менинг қулим Мусо амр этган барча қонунларни бажаришга ҳаракат қилсалар, шунда Мен оталарига берган ердан исроилликларнинг оёғи кўчишига йўл қўймайман”,- деб айтган эди. ⁹Лекин улар қулоқ солмадилар. Манашеҳ уларни шунчалар йўлдан урдики, Раббий Исроил ўғилларининг юзи олдидан қириб ташлаган халқлардан ҳам улар ёвузроқ ишлар қилар эдилар.¹⁰Раббий Ўз қуллари пайғамбарлар орқали гапириб, деди: ¹¹“Яҳудия подшоҳи Манашеҳ бу жирканчликларни қилгани, ундан олдинги амўрликлар қилганидан ҳам кўпроқ ёвузликлар қилгани ва ўз бутлари билан Яҳудони гуноҳга ботиргани учун, ¹²Исроилнинг Раббий Худоси шундай дейди: Мана, Мен Йерусалим ва Яҳудога шундай ёвузликни юбораманки, бу ҳақида биров эшитганида, унинг иккала қулоғида жаранглаб кетади.¹³Мен Самариянинг ўлчов арқонини ва Ахаб уйининг шоқулини Йерусалимда тортаман ҳамда Йерусалимни одам косани артгани каби артаман: косани артиб, ағдариб қўядилар. ¹⁴Мен Ўз улушимнинг қолдиғини тарк этаман, уларни душманларининг қўлларига топшираман, улар ўзларининг барча ёвлари учун ўлжа ва талон-тарож бўлишга топшириладилар, ¹⁵чунки улар Менинг нигоҳимда ёвуз ишларни қилиб, уларнинг оталари Миср еридан чиққан кундан хозиргача мени ғазаблантирар эдилар”.¹⁶Боз устига, Манашеҳнинг Раббий нигоҳида ёвуз ишларни қилиши билан Яҳудони гуноҳга ботирганидан ташқари у жуда кўп бегуноҳ қонни тўкди. У бу қон билан Йерусалимни бир чеккасидан бошқа чеккасигача тўлдирди. ¹⁷Манашеҳнинг бошқа фаолияти, унинг қилган барча ишлари ва у қилган барча гуноҳлари Яҳудиянинг подшоҳлари йилномаси китобида ёзилган. ¹⁸Манашеҳ кўз юмиб, ўз оталарига қўшилди ва уни ўзининг уйининг боғида, Ўззаҳнинг боғида дафн этдилар. Унинг ўрнига унинг ўғли Амон подшоҳ бўлди.¹⁹Амон подшоҳ бўлганида, йигирма икки ёшда эди. У Йерусалимда икки йил ҳукмронлик қилди. Унинг онасининг исми Мешуллемет бўлиб, у йотбаҳлик Ҳарузнинг қизи эди. ²⁰У отаси Манашеҳ каби Раббийнинг нигоҳида ёвуз ишларни қилар эди.²¹У айнан унинг отаси юрган йўлдан юрар ва унинг отаси хизмат қилган бутларга хизмат қилиб, уларга сажда қилар эди. ²²У ўз оталарининг Раббий Худосини тарк этиб, Раббийнинг йўлидан юрмас эди. ²³Амоннинг хизматкорлари унга қарши фитна уюштирдилар ва подшоҳни ўзининг уйида ўлдирдилар.²⁴Лекин ернинг халқи подшоҳ Амонга қарши фитна уюштирганларнинг барчасини ўлдирдилар ва ернинг халқи Амоннинг ўрнига унинг ўғли Йошийаҳни подшоҳ қилдилар. ²⁵Амон қилган унинг барча ишлари Яҳудиянинг подшоҳлари йилномаси китобида ёзилган. ²⁶Уни Ўззаҳнинг боғидаги ўзининг мақбарасида дафн этдилар. Унинг ўрнига унинг ўғли Йошийаҳ подшоҳ бўлди.

Chapter 22

¹Йошийаҳ подшоҳ бўлганида, саккиз ёшда эди. У Йерусалимда ўттиз бир йил ҳукмронлик қилди. Унинг онасининг исми Йедидаҳ бўлиб, у бозкатлик Адайаҳнинг қизи эди. ²У Раббийнинг нигоҳида тўғри ишларни қилар эди. У ўз отаси Довуднинг барча йўлларидан юрар ва ўнгга ҳам, чапга ҳам бурилмас эди.³Подшоҳ Йошийаҳ ҳукмронлигининг ўн саккизинчи йилида, подшоҳ Мешулламнинг ўғли, Азалийаҳнинг ўғли котиб Шафанни Раббийнинг уйига юбориб, деди: ⁴“Олий руҳоний Хилкийаҳнинг олдига боргин. У эса остонада қўриқчиликда турганлар халқдан йиғиб олган ва Раббийнинг уйига келтирилган кумушларни санасин. ⁵Буларни Раббийнинг уйига назоратчи қилиб тайинланган иш юритувчиларга берсинлар, улар эса буларни Раббий уйида ишлаётганларга уйнинг ёриқларини таъмирлаш учун,⁶дурадгорларга, тош ёрувчиларга, девор қурувчиларга тарқатсинлар ва уйни таъмирлаш учун дарахтлар ҳамда йўнилган тошлар сотиб олиш учун тарқатсинлар. ⁷Фақат уларнинг қўлларига топширилган кумушларнинг ҳисобини талаб қилманглар, чунки улар ростгўйлик билан ҳаракат қилар эдилар”.⁸Шунда олий руҳоний Хилкийаҳ котиб Шафанга: “Мен Раббийнинг уйидан Қонун китобини топдим”,- деди. Хилкийаҳ китобни Шафанга узатди ва у уни ўқиди. ⁹Шунда котиб Шафан подшоҳнинг олдига келди ва подшоҳга жавоб олиб келиб: “Сизнинг қулларингиз уйда топилган кумушни олиб, уни Раббий уйига назоратчи қилиб тайинланган иш юритувчиларнинг қўлларига топширдилар”,- деди. ¹⁰Сўнг котиб Шафан подшоҳга хабар бериб: “Менга руҳоний Хилкийаҳ китоб берди”,- деди. Шунда Шафан уни подшоҳнинг олдида ўқиди.¹¹Подшоҳ Қонун китобининг сўзларини эшитганида, ўз кийимларини йиртиб ташлади. ¹²Сўнг подшоҳ руҳоний Хилкийаҳга, Шафаннинг ўғли Ахикамга, Микеҳнинг ўғли Ахборга, котиб Шафанга ва подшоҳнинг хизматкори Асаҳийаҳга буюриб деди: ¹³“Боринглар, ушбу китобда топилган сўзлар ҳақида Раббийдан мен учун ҳам, халқ учун ҳам, бутун Яҳудия учун ҳам сўз сўранглар. Зеро ёзилганига мувофиқ ҳаракат қилиш учун оталаримиз ушбу китобнинг сўзларига қулоқ солмаганлари учун бизга қарши алангаланган Раббийнинг ғазаби улкандир”,- деди.¹⁴Руҳоний Хилкийаҳ, Ахикам, Ахбор, Шафан, Асаҳийаҳ эса кийимларни қўриқловчи Хархас ўғли Тикваҳнинг ўғли Шаллумнинг хотини пайғамбар Ҳулдаҳнинг олдига бордилар. У Йерусалимда, унинг иккинчи қисмида яшар эди. Улар бориб, у билан суҳбатлашдилар. ¹⁵У эса уларга: “Исроилнинг Раббий Худоси шундай дейди: Сизларни менинг олдимга юборган кишига шундай денглар: ¹⁶Раббий шундай дейди: Мен ушбу жойга ва унинг аҳолисига кулфатни, Яҳудиянинг подшоҳи ўқиган китобнинг барча сўзларини юбораман,¹⁷чунки улар Мени тарк этиб, ўзларининг барча қўл ишлари билан Мени ғазаблантириш учун ўзга худоларга тутатқи тутатмоқдалар. Шунинг учун бу жойга қарши менинг ғазабим ёнади ва ўчмайди. ¹⁸Сизларни Раббийдан сўз сўраш учун юборган Яҳудиянинг подшоҳига айтинглар: Сен эшитган сўзлар ҳақида Исроилнинг Раббий Худоси шундай дейди: ¹⁹Мен ушбу жой ва унинг аҳолиси ҳақида айтган сўзимни: улар харобазор ва лаънатга айланишларини эшитганингда, сенинг юрагинг юмшагани учун, сен Раббий қаршисида бўйсуниб, ўзингни паст олганинг учун, ўз кийимларингни йиртиб, Менинг қаршимда йиғлаганинг учун Мен ҳам сени эшитдим,- дейди Раббий,-²⁰Шунинг учун, мана, Мен сени ўз оталарингга қўшаман ва сен ўз қабрингга тинчликда дафн этиласан ҳамда Мен бу жойга юборадиган кулфатни сенинг кўзларинг кўрмайди”. Улар подшоҳга шу жавобни олиб келдилар.

Chapter 23

¹Подшоҳ одамларни юборди. Улар подшоҳнинг олдига Яҳудия ва Йерусалимнинг барча оқсоқолларини йиғдилар. ²Подшоҳ ва у билан бирга Яҳудиянинг барча одамлари, Йерусалим аҳолиси, руҳонийлар, пайғамбарлар, бутун халқнинг кичигидан каттасигача Раббийнинг уйига борди. Подшоҳ Раббийнинг уйида топилган Аҳд китобидаги барча сўзларни уларга баланд овозда ўқиб берди.³Сўнг подшоҳ супачада турди ва ушбу китобда ёзилган Аҳд сўзларини бажариш учун бор юраги ва бор жони билан Раббийнинг қонунларига, Унинг ваҳийларига, Унинг низомларига амал қилиш ва Раббийга эргашиш ҳақида Раббийнинг юзи олдида аҳд тузди. Бутун халқ аҳдга кирди.⁴Шунда подшоҳ Йошийаҳ олий руҳоний Хилкийаҳга, иккинчи даражали руҳонийларга, остона ёнида соқчиликка турганларга буни буюрди: “Раббийнинг маъбадидан Баал, Аштарот ва барча самовий қўшинларга қилинган барча нарсаларни олиб чиқсинлар”. У уларни Йерусалим ташқарисида, Кедрон водийсида куйдирди ва уларнинг кулини Бейт-Элга олиб боришни буюрди. ⁵Сўнгра Йошийаҳ Яҳудиянинг подшоҳлари Яҳудиядаги шаҳарларнинг тепаликларида ва Йерусалим атрофларида тутатқилар тутатиш учун қўйган коҳинларни, яъни Баалга, қуёшга, ойга, юлдузларга ва барча само қўшинларига тутатқи тутатаётган кохинларни қириб ташлади.⁶У Аштаротни Раббий уйидан Йерусалимнинг ташқарисига, Кедрон анҳори ёнига олиб чиқди, уни Кедрон анҳори ёнида ёндирди ва уни туйиб толқон қилди ҳамда унинг кулини умумхалқ қабристонига улоқтирди. ⁷Раббийнинг маъбади ёнидаги фаҳшбозларнинг уйларини у вайрон қилди. У ерда эса аёллар Аштаротга кийимлар тўқир эдилар.⁸Подшоҳ Яҳудиянинг шаҳарларидан барча коҳинларни қувиб юборди ва коҳинлар тутатқи тутатган тепаликларни Гибеаҳдан Беир-Шебагача ҳаром қилди. У Йерусалимнинг ҳокими Йешуа дарвозаларининг кириш қисми олдидаги саждагоҳни ва шаҳар дарвозаларининг чап томонидаги саждагоҳни вайрон қилди. ⁹Умуман олганда, тепалик коҳинлари Йерусалимда Раббий қурбонгоҳида қурбонликлар келтирмас эдилар. Улар фақат ачитқисиз нонни ўз биродарлари билан бирга ер эдилар.¹⁰Подшоҳ Йошийаҳ ҳеч ким ўз ўғли ва қизини Молекга оловдан ўтказмаслиги учун Ҳинном ўғилларининг водийсидаги Тофетни ҳаром қилди. ¹¹Раббий уйининг кириш қисмида, яъни Парбардаги бичилган қул Натан-Мелекнинг хонаси ёнида Яҳудия подшоҳлари қуёшга қўйган отларни у йўқ қилди, қуёшнинг араваларини эса оловда ёндирди.¹²Яҳудия подшоҳлари қурган Ахазнинг болохонасининг томидаги қурбонгоҳларни ҳамда Манашеҳ қурган Раббийнинг иккала ҳовлисидаги қурбонгоҳларни подшоҳ вайрон қилиб, у ердан қулатди ва уларнинг тупроғини Кедрон анҳорига ташлади. ¹³Исроилнинг подшоҳи Сулаймон Йерусалим олдидаги, Макруҳ тоғларининг ўнг томонидаги сидўнликларнинг жирканчлиги – Аштаротга, мўабликларнинг жирканчлиги – Қемошга ва аммўнликларнинг жирканчлиги – Милкўмга қурган бутхоналарини подшоҳ Йошийаҳ ҳаром қилди. ¹⁴У бутларни синдирди, Аштарот эманзорларини кесиб ташлаб, уларнинг жойларини одам суяклари билан тўлдирди.¹⁵Шунингдек, Бейт-Элдаги қурбонгоҳни, Исроилни гуноҳга ботирган Небат ўғли Йеробоам қурдирган тепаликни, ўша қурбонгоҳни ҳам, саждагоҳни ҳам вайрон қилди. Сўнг бу тепаликни ёндирди, толқон қилиб туйди ва Аштарот эманзорини ёндирди. ¹⁶Йошийаҳ қараб, ўша тоғда бўлган қабрларни кўрди ва одам юбориб, суякларни қабрлардан олди ҳамда қурбонгоҳда куйдирди. Ушбу воқеаларни башорат қилган, Худонинг одами эълон қилган Раббийнинг сўзи бўйича уни ҳаром қилди.¹⁷Сўнг у: “Мен кўраётган бу ёдгорлик тоши нима?”- деди. Шаҳарнинг аҳолиси унга: “Бу – Яҳудиядан келиб, сиз Бейт-Эл қурбонгоҳларига қарши қилаётган ишларингиз ҳақида башорат қилган Худонинг одамининг қабридир”,- дедилар. ¹⁸У: “Уни тинч қўйинглар, унинг суякларига ҳеч ким тегинмасин”,- деди. Шундай қилиб, унинг суякларини ва Самариядан келган кишининг суякларини сақлаб қолдилар.¹⁹Раббийни ғазаблантириб, Исроил подшоҳлари Самария шаҳарларида қурган тепаликларнинг барча бутхоналарини Йошийаҳ вайрон қилди. У Бейт-Элда нима қилган бўлса, уларни ҳам худди шундай қилди. ²⁰Ўша ерда бўлган тепаликларнинг барча коҳинларини қурбонгоҳларда сўйди ва уларда одам суякларини ёндирди. Сўнгра у Йерусалимга қайтиб кетди.²¹Подшоҳ бутун халққа амр бериб: “Бу Аҳд китобида ёзилганидек, ўз Раббий Худойингизга Песаҳ байрамини нишонланглар”,- деди. ²²Чунки Исроилни ҳукм қилган ҳакамларнинг кунларидан буён Исроил ва Яҳудия подшоҳларининг барча кунларида бундай Песаҳ байрами нишонланган эмас эди. ²³Подшоҳ Йошийаҳ ҳукмронлигининг ўн саккизинчи йилида, ушбу Песаҳ байрами Йерусалимда Раббийга нишонланди.²⁴Шундай қилиб, руҳоний Хилкийаҳ Раббийнинг уйида топган китобда ёзилган Қонун сўзларини амалга ошириш учун Йошийаҳ ўликларни чақирувчиларни, сеҳргарларни, санамлару бутларни, Яҳудия ерида ҳамда Йерусалимда пайдо бўлган барча жирканчликларни йўқ қилди. ²⁵Мусонинг бутун Қонунига мувофиқ Раббийга ўзининг бор юраги билан, бор жони билан ва бор кучи билан ўгирилган унга ўхшаган подшоҳ унгача бўлган эмас эди. Ундан кейин ҳам унга ўхшаши чиқмади.²⁶Лекин Манашеҳ Раббийни ҳақорат қилиб ғазаблантиргани учун Унинг Яҳудога қарши алангаланган Унинг улкан қаҳри ғазабини Раббий қайтариб олмади. ²⁷Раббий деди: “Мен Исроилни ўз юзимдан рад қилганимдек, Яҳудони ҳам Ўз юзимдан рад қиламан. Мен танлаган ушбу Йерусалим шаҳрини ва Мен: Менинг номим ўша ерда бўлади, деб айтган уйни ҳам рад этаман”.²⁸Йошийаҳнинг бошқа фаолияти ва унинг қилган барча ишлари Яҳудия подшоҳлари йилномаси китобида ёзилган. ²⁹Унинг кунларида Мисрнинг подшоҳи фиръавн Неко Фурот дарёси олдида Ашурнинг подшоҳига қарши кўтарилди. Подшоҳ Йошийаҳ эса унга қарши чиқди ва фиръавн уни кўрганида, уни Мегиддонда ўлдирди. ³⁰Йошийаҳнинг қуллари унинг мурдасини Мегиддодан аравада олиб кетдилар. Уни Йерусалимга олиб келдилар ҳамда унинг мақбарасида уни дафн этдилар. Сўнг ернинг халқи Йошийаҳнинг ўғли Йеҳоахазни олиб, уни мойлади ва унинг отасининг ўрнига уни подшоҳ қилди.³¹Йеҳоахаз подшоҳ бўлганида, йигирма уч ёшда эди. У Йерусалимда уч ой ҳукмронлик қилди. Унинг онасининг исми Хамутал бўлиб, у либнаҳлик Йермийаҳнинг қизи эди. ³²Унинг оталари қилгани каби у ҳамма нарсада Раббийнинг нигоҳида ёвуз ишларни қилар эди. ³³У Йерусалимда ҳукмронлик қилмаслиги учун фиръавн Неко уни Ҳамат еридаги Риблаҳда асир олди. Сўнг у Яҳудияга юз талант кумуш ва бир талант олтин товонини тўлашни буюрди.³⁴Фиръавн Неко Йошийаҳнинг ўғли Элиакимни унинг отаси Йошийаҳнинг ўрнига подшоҳ қилди ва унинг исмини Йеҳойакимга ўзгартирди. Йеҳоахазни эса Мисрга олиб келди ва у ўша ерда ўлди. ³⁵Йеҳойаким фиръавнга кумуш ва олтин берар эди. У фиръавнинг фармони бўйича кумуш бериш учун ерга солиқ солди. У фиръавн Некога бериш учун ер халқининг ҳар биридан, ўз солиғи бўйича кумуш ва олтин талаб қилар эди.³⁶Йеҳойаким подшоҳ бўлганида, йигирма беш ёшда эди. У Йерусалимда ўн бир йил ҳукмронлик қилди. Унинг онасининг исми Зебудаҳ бўлиб, у румалик Педайаҳнинг қизи эди. ³⁷Унинг оталари қилгани каби, у ҳамма нарсада Раббий нигоҳида ёвуз ишларни қилар эди.

Chapter 24

¹Унинг кунларида Бобил подшоҳи Набукаднезар кўтарилди ва Йеҳойаким уч йил унинг ҳокимияти остида бўлди, лекин кейин Йеҳойаким ундан ажралди. ²Раббий унга қарши қалдийликларнинг, сурияликларнинг, мўабликлар ва аммўнликларнинг тўдаларини юборар эди. Раббий Ўз қуллари пайғамбарлар орқали айтган сўзи бўйича уларни Яҳудияга қарши, уни вайрон қилиш учун юборар эди.³Манашеҳнинг гуноҳлари, унинг қилган барча ёвуз ишлари туфайли Яҳудияни Раббийнинг юзидан рад қилиш учун Раббийнинг буйруғи бўйича бу нарса Яҳудияда содир бўлди. ⁴Шунингдек, Манашеҳ тўккан бегуноҳ қонлар учун бу нарса содир бўлди, чунки у Йерусалимни бегуноҳ қон билан тўлдирди. У тўккан бегуноҳ қон учун Раббий кечиришни истамади.⁵Йеҳойакимнинг қолган фаолияти ва унинг қилган барча ишлари Яҳудия подшоҳлари йилномаси китобида ёзилган. ⁶Йеҳойаким кўз юмиб, ўз оталарига қўшилди ва унинг ўрнига унинг ўғли Йеҳойакин подшоҳ бўлди.⁷Миср подшоҳи ўз еридан бошқа чиқмади, чунки Бобил подшоҳи Миср подшоҳига тегишли бўлган Миср дарёсидан Фурот дарёсигача бўлган ҳамма ерни олиб қўйди.⁸Йеҳойакин подшоҳ бўлганида, ўн саккиз ёшда эди. У Йерусалимда уч ой ҳукмронлик қилди. Унинг онасининг исми Неҳушта бўлиб, у йерусалимлик Элнатаннинг қизи эди. ⁹Унинг отаси қилгани каби у ҳам ҳамма нарсада Раббийнинг нигоҳида ёвуз ишларни қилар эди.¹⁰Ўша вақтда Бобил подшоҳи Набукаднезарнинг қуллари яна Йерусалимга қарши кўтарилдилар ва шаҳарни қамал қилдилар. ¹¹Бобил подшоҳи Набукаднезарнинг қуллари шаҳарни қамал қилганларида, подшоҳнинг ўзи шаҳарга келди. ¹²Яҳудиянинг подшоҳи Йеҳойакин ва унинг онаси, хизматкорлари, ҳокимлари ва бичилган қуллари Бобил подшоҳининг олдига чиқдилар. Бобил подшоҳи ўзининг ҳукмронлигининг саккизинчи йилида уни қўлга олди.¹³У Раббий уйининг ва подшоҳ уйининг хазинасини олиб чиқди. Раббий айтганидек, Исроил подшоҳи Сулаймон Раббийнинг маъбадида ясаган барча олтин идишларни у синдирди. ¹⁴У бутун Йерусалимни, барча ҳокимларни, бутун жасур қўшинни, барча дурадгорларни ҳамда темирчиларни кўчириб кетди. Кўчириб кетилганлар эса ўн минг нафар эди. Ернинг энг қашшоқ аҳолисидан бўлак ҳеч ким қолмади.¹⁵У Йеҳойакинни ҳам Бобилга кўчириб кетди. У подшоҳнинг онасини, подшоҳнинг хотинларини, унинг бичилган қулларини ҳамда ернинг жасур кишиларини Йерусалимдан Бобилга кўчириб кетди. ¹⁶Шунингдек, Бобил подшоҳи етти минг кишидан иборат бутун қўшинни, минг нафар рассом ва қурувчиларни, урушга борадиган барча жасурларни Бобилга кўчириб кетди. ¹⁷Бобил подшоҳи Йеҳойакин ўрнига унинг амакиси Маттанийаҳни подшоҳ қилди ва унинг исмини Сидқийаҳ, деб атади.¹⁸Сидқийаҳ подшоҳ бўлганида, йигирма бир ёшда эди. У Йерусалимда ўн бир йил ҳукмронлик қилди. Унинг онасининг исми Ҳамутал бўлиб, у либнаҳлик Йеремийаҳнинг қизи эди. ¹⁹Йеҳойакин қилгани каби у ҳам ҳамма нарсада Раббийнинг нигоҳида ёвуз ишларни қилар эди. ²⁰Йерусалим ва Яҳудога Раббийнинг ғазаби шу қадар кучли эдики, У уларни Ўз юзидан рад этди. Сидқийаҳ Бобил подшоҳига қарши исён қилди.

Chapter 25

¹Ўз ҳукмронлигининг тўққизинчи йили, тўққизинчи ойнинг ўнинчи кунида Бобил подшоҳи Набукаднезар ўзининг бутун қўшини билан бирга Йерусалимга келди ва уни қамал қилиб, унинг атрофида кўтарма ясади. ²Подшоҳ Сидқийаҳ ҳукмронлигининг ўн биринчи йилигача Йерусалим қамалда бўлди. ³Ойнинг тўққизинчи кунида шаҳарда очарчилик кучайди. Ернинг халқида нон йўқ эди.⁴Шунда шаҳар қўлга олинди ва барча аскарлар подшоҳнинг боғи ёнидаги иккита девор оралиғидаги дарвоза йўли орқали тунда қочиб кетдилар. Қалдийликлар эса шаҳар атрофида турар эдилар. Подшоҳ шу йўл орқали текислик томонга кетди. ⁵Қалдий қўшини подшоҳнинг ортидан қувди ва Йерихо текисликларида унга етиб олди. Унинг бор қўшини ундан қочиб кетди.⁶Подшоҳни тутиб, уни Риблаҳга, Бобил подшоҳининг олдига олиб кетдилар ва унинг устидан ҳукмни амалга оширдилар. ⁷Улар Сидқийаҳнинг ўғилларини унинг кўз ўнгида ўлдирдилар, Сидқийаҳнинг ўзини эса кўзларини ўйиб олиб, уни мис кишанлар билан кишанбанд қилдилар ва Бобилга олиб кетдилар.⁸Бобил подшоҳи Набукаднезар ҳукмронлигининг ўн тўққизинчи йили бешинчи ойнинг еттинчи кунида Бобил подшоҳининг хизматкори, қўриқчилар бошлиғи Набузардан Йерусалимга келди. ⁹У Раббий уйини, подшоҳнинг уйини, Йерусалимдаги барча уйларни ёндирди ва барча катта уйларга олов қўйди. ¹⁰Қўриқчилар бошлиғи билан бирга бўлган Қалдий қўшини Йерусалим атрофидаги деворларни вайрон қилди.¹¹Шунда қўриқчиларнинг бошлиғи Набузардан шаҳарда қолган халқнинг қолдиғини, Бобил подшоҳи томонга ўтган қочоқларни ва қолган оддий халқни кўчириб кетди. ¹²Лекин қўриқчилар бошлиғи бу ернинг камбағал халқидан бир қанчасини узумзор ва деҳқончилик ишларини қилишлари учун қолдирди.¹³Қалдийликлар Раббийнинг уйида бўлган мис устунларни, Раббий уйидаги тагликларни ва мис денгизни синдириб, уларнинг мисларини Бобилга олиб кетдилар. ¹⁴Шунингдек, улар тоғоралар, белкураклар, пичоқлар, қошиқлар ва хизматда ишлатиладиган барча мис идишларни олдилар. ¹⁵Қўриқчилар бошлиғи нимаики олтиндан бўлса ва нимаики кумушдан бўлса – тутатқидонларни, косаларни олиб кетди.¹⁶Шундай қилиб, у Сулаймон Раббийнинг уйига ясаган иккита устунни, битта денгизни ва тагликларни олди. Бу барча нарсаларнинг мисини ўлчаб бўлмас эди. ¹⁷Бир устуннинг баландлиги ўн саккиз тирсак бўлиб, унинг устидаги тож мисдан эди. Тожнинг баландлиги эса уч тирсак эди. Тожнинг атрофидаги тўр ва анорлар нақшининг барчаси мисдан эди. Иккинчи устунда ҳам худди шундай бўлиб, у ҳам тўрли эди.¹⁸Қўриқчилар бошлиғи эса олий руҳоний Серайаҳни, иккинчи руҳоний Зефанийаҳни ва остонада қўриқчиликда турадиган уч кишини қўлга олди. ¹⁹Шунингдек, у шаҳардан жангчилар устидан бошлиқ бўлган бир бичилган қулни, подшоҳнинг қаршисида турадиган беш кишини, ернинг халқини урушга рўйхатга олувчи қўшиндаги бош котибни ва ернинг халқидан бўлган олтмиш нафар кишини қўлга олди.²⁰Қўриқчилар бошлиғи Набузардан уларни олиб, Риблаҳга, Бобил подшоҳининг олдига олиб борди. ²¹Бобил подшоҳи уларни яралаб, Ҳамат еридаги Риблаҳда ўлдирди. Шундай қилиб, яҳудийлар ўз еридан кўчириб кетилдилар.²²Бобил подшоҳи Набукаднезар эса Яҳудия ерида қолдирган халқнинг устидан Шафаннинг ўғли Ахикамнинг ўғли Гедалийаҳни бошлиқ қилиб қўйди. ²³Барча лашкарбошилар, улар ва уларнинг одамлари Бобил подшоҳи Гедалийаҳни ҳоким қилиб қўйганини эшитганларида, Миспаҳга Гедалийаҳнинг олдига келдилар. Натанийаҳнинг ўғли Исмоил, Кареаҳнинг ўғиллари Йоҳанан, нетофатлик Танҳуметнинг ўғли Серайаҳ, маақатликнинг ўғли Йезанийаҳ, уларнинг ўзлари ва уларнинг одамлари келдилар. ²⁴Гедалийаҳ уларга ва уларнинг одамларига қасам ичиб: “Қалдийликларнинг ҳокимияти остида бўлишдан қўрқманглар. Ерга жойлашиб, Бобил подшоҳига хизмат қилинглар ва сизларга яхши бўлади”,- деди.²⁵Лекин еттинчи ойда, подшоҳ авлодидан бўлган Элишаманинг ўғли Натанийаҳнинг ўғли Исмоил ўнта одам билан бирга Миспаҳга келиб, Гедалийаҳни яраладилар. Шунингдек, улар Миспаҳда Гедалийаҳ билан бирга бўлган яҳудийлар ва қалдийликларни ўлдирдилар. ²⁶Шунда бутун халқ кичигидан каттасигача туриб, лашкарбошилар билан Мисрга кетдилар, чунки қалдийликлардан қўрқар эдилар.²⁷Яҳудия подшоҳи Йеҳойакиннинг кўчирилиб кетилишининг ўттиз еттинчи йили, ўн иккинчи ойнинг йигирма еттинчи кунида Бобил подшоҳи Эвил-меродақ ўз ҳукмронлигини бошлаган йилида Яҳудия подшоҳи Йеҳойакинни зиндондан чиқарди.²⁸У билан дўстона суҳбатлашди ва унинг тахтини Бобилда бўлган бошқа подшоҳларнинг тахтларидан юқори қўйди. ²⁹Унинг зиндондаги кийимларини алмаштирди ва у умрининг охиригача доимо у билан бирга овқатланар эди. ³⁰Унинг таъминоти эса доимий таъминот бўлиб, унинг ҳаётининг барча кунларида ҳар куни подшоҳ томонидан берилар эди.

1 Chronicles

Chapter 1

¹Одам-Ато, Шит, Энўш, ²Қенан, Махалалил, Йоред, ³Энох, Метушелаҳ, Ламех, ⁴Нуҳ, Шем, Хаум ва Йафет.⁵Йафетнинг ўғиллари: Гўмер, Магўг, Модай, Юнон, Тубал, Мешех ва Тирос. ⁶Гўмернинг ўғиллари: Ашкеназ, Рифат ва Тўгармаҳ. ⁷Юноннинг ўғиллари: Элишаҳ, Таршиш, Киттим ва Дўданим.⁸Хаумнинг ўғиллари: Куш, Миср, Пут ва Канъан. ⁹Кушнинг ўғиллари: Себа, Хавилаҳ, Сабтаҳ, Раамаҳ ва Сабтеха. Раамаҳнинг ўғиллари: Шеба ва Дедон. ¹⁰Кушдан Нимрўд туғилди, у ер юзида қудратли одам эди.¹¹Мисрдан туғилганлар: Луди, Анамим, Леҳабим, Наптуҳим, ¹²Патрўсий, Каслуҳим (ундан Пелишт халқи келиб чиққан) ва Кафтўрий.¹³Канъандан туғилганлар: унинг тўнғичи Сидўн, Хет, ¹⁴Ябус, Амўр, Гиргош, ¹⁵Ҳив, Арқий, Синий, ¹⁶Арвад, Тсемар ва Ҳамотий.¹⁷Шемнинг ўғиллари: Элам, Ашур, Арпахшод, Луд, Арам, Уз, Ҳул, Гетер, Мешех. ¹⁸Арпахшоддан Шелаҳ туғилди, Шелаҳдан эса Эбер туғилди. ¹⁹Эбердан икки ўғил туғилди: биринчисининг исми Пелеқ, чунки унинг кунларида ер бўлинди, унинг укасининг исми эса Йоқтон эди.²⁰Йоқтондан Алмодад, Шелеф, Хатсармавет, Йераҳ, ²¹Ҳадорам, Узол, Диклаҳ, ²²Обал, Абимаэл, Шеба, ²³Офир, Хавилаҳ ва Йўбаб туғилди. Буларнинг барчаси Йоқтоннинг ўғиллари эди.²⁴Шем, Арпахшод, Шелаҳ, ²⁵Эбер, Пелеқ, Раҳу ²⁶Саруғ, Нахўр, Тераҳ, ²⁷Ибром, яъни Иброҳим.²⁸Иброҳимнинг ўғиллари: Исҳоқ ва Исмоил. ²⁹Мана бу ― уларнинг насабномаси: Исмоилнинг тўнғичи Небайот эди, ундан кейин Кедар, Адбеэл, Мибсом, ³⁰Мишмо, Думаҳ, Массо, Ҳадар, Тема, ³¹Йетур, Нафиш ва Қедемаҳ. Булар Исмоилнинг ўғиллари эди.³²Иброҳимнинг чўриси Қетуронинг ўғиллари Зимрон, Йоқшон, Медон, Мидиан, Йишбоқ ва Шувах эди. Йоқшоннинг ўғиллари Шеба ва Дедан эди. ³³Мидианнинг ўғиллари Эфаҳ, Эфер, Энўх, Абидо ва Элдах эди. Буларнинг барчаси Қетуронинг ўғилларидир.³⁴Иброҳимдан Исҳоқ туғилди. Исҳоқнинг ўғиллари Эсов ва Исроил эди. ³⁵Эсовнинг ўғиллари Элифаз, Реҳуэл, Йеуш, Йалам ва Кўраҳ эди. ³⁶Элифазнинг ўғиллари Теман, Омар, Тсефў, Гатам, Кеназ, Тимна ва Амолеқ эди. ³⁷Реҳуэлнинг ўғиллари Нахат, Зераҳ, Шаммаҳ ва Миззаҳ эди.³⁸Сеирнинг ўғиллари Лотан, Шобал, Зибеон, Анаҳ, Дишон, Эзер ва Дишан эди. ³⁹Лотаннинг ўғиллари Қори ва Хомам эди. Лотаннинг синглиси Тимна эди. ⁴⁰Шобалнинг ўғиллари Элвон, Монахат, Эйбал, Шефо ва Ўнам эди. Зибеоннинг ўғиллари Айаҳ ва Анаҳ эди.⁴¹Анаҳнинг ўғли Дишон эди. Дишоннинг ўғиллари Ҳемдан, Эшбан, Итран ва Херан эди. ⁴²Эзернинг ўғиллари Билхан, Заван ва Йакан эди. Дишаннинг ўғиллари Уз ва Аран эди.⁴³Исроил ўғиллари устидан подшоҳ ҳукмронлик қилишидан олдин Эдўм ерида ҳукмронлик қилган подшоҳлар қуйидагилардир: Беорнинг ўғли Бела, унинг шаҳрининг номи Динҳабаҳ эди. ⁴⁴Бела ўлганида, ундан кейин бозраҳлик Зераҳнинг ўғли Йўбоб ҳукмронлик қилди. ⁴⁵Йўбоб ўлганида, ундан кейин Теман еридан бўлган Хушом ҳукмронлик қилди.⁴⁶Хушом ўлганида, ундан кейин Бедаднинг ўғли Ҳадад ҳукмронлик қилди. У Мўаб даласида мидианликларни қириб ташлади. Унинг шаҳрининг номи Авитдир. ⁴⁷Ҳадад ўлганида, ундан кейин Масрекаҳ шаҳридан бўлган Самлаҳ ҳукмронлик қилди. ⁴⁸Самлаҳ ўлганида, ундан кейин дарё бўйидаги Реҳобўт шаҳридан бўлган Шоул ҳукмронлик қилди.⁴⁹Шоул ўлганида, ундан кейин Ахборнинг ўғли Баал-Ханан ҳукмронлик қилди. ⁵⁰Баал-Ханан ўлганида, ундан кейин Хадар ҳукмронлик қилди. Унинг шаҳрининг номи Паудир. Унинг хотининг исми Мехетабел бўлиб, у Мезахабнинг қизи, Матреднинг қизи эди.⁵¹Хадар ўлди. Эдўмнинг оқсоқоллари қуйидагилар эди: оқсоқол Тимна, оқсоқол Алваҳ, оқсоқол Йетет, ⁵²оқсоқол Оҳолибама, оқсоқол Элаҳ, оқсоқол Пинон, ⁵³оқсоқол Кеназ, оқсоқол Теман, оқсоқол Мибзар, ⁵⁴оқсоқол Магдиэл, оқсоқол Ирам. Булар Эдўмнинг оқсоқоллари эди.

Chapter 2

¹Мана булар ― Исроилнинг ўғиллари: Рубен, Шимўн, Леви, Яҳудо, Иссохор, Забулун, ²Дан, Юсуф, Бенямин, Нафтали, Гад ва Ашер.³Яҳудонинг ўғиллари Эир, Онан ва Шелаҳ эди. Бу учаласини унга канъанлик Шуанинг қизи туғиб берди. Яҳудонинг тўнғичи Эир Раббийнинг нигоҳида ёвуз эди. Раббий эса уни ўлдирди. ⁴Яҳудонинг келини Тамар унга Перез ва Зераҳни туғиб берди. Яҳудонинг барча ўғиллари беш нафар эди.⁵Перезнинг ўғиллари Ҳезрон ва Хамул эди. ⁶Зераҳнинг ўғиллари Зимри, Эйтан, Ҳейман, Калкол ва Дара эди. Уларнинг барчаси беш нафар эди. ⁷Кармининг ўғли – лаънатланган нарсадан ўзига олиб, Исроилга кулфат келтирган Ахар эди. ⁸Эйтаннинг ўғли Азарийаҳ эди.⁹Ҳезрондан туғилган ўғиллари эса Йерахмиэл, Рам ва Хелубаи эди. ¹⁰Рамдан Амминадаб туғилди. Амминадабдан эса Яҳудо ўғилларининг ҳокими Наҳшон туғилди. ¹¹Наҳшондан Салмўн туғилди. Салмўндан Бўаз туғилди. ¹²Бўаздан Обед туғилди. Обеддан Йишай туғилди.¹³Йишайдан эса тўнғичи Элиаб, иккинчиси Абинадаб, учинчиси Шимма, ¹⁴тўртинчиси Натанаэл, бешинчиси Раддаи, ¹⁵олтинчиси Озем, еттинчиси Довуд туғилди.¹⁶Уларнинг опа-сингиллари Зеруйаҳ ва Обигайл эди. Зеруйаҳнинг ўғиллари уч нафар – Абишай, Йўаб ва Асаҳел эди. ¹⁷Обигайл Амасани туғди, Амасанинг отаси эса исмоиллик Йетер эди.¹⁸Ҳезроннинг ўғли Калеб ўз хотинлари Азубаҳ ва Йериотдан фарзандлар кўрди. Унинг ўғиллари мана булар эди: Йешер, Шобаб ва Ардон. ¹⁹Азубаҳ ўлганида, Калеб ўзига Эфратаҳни хотинликка олди ва у унга Хурни туғиб берди. ²⁰Хурдан Урий туғилди, Урийдан эса Базалил туғилди.²¹Сўнг Ҳезрон Гилъаднинг отаси бўлмиш Махирнинг қизининг олдига кирди ва олтмиш ёшида уни хотинликка олди. У унга Сегубни туғиб берди. ²²Сегубдан Йаир туғилди, унинг Гилъад ерида йигирма учта шаҳари бор эди.²³Лекин гешурликлар ва арамликлар улардан Йаирнинг шаҳарларини ― Кенат ва унинг қишлоқлари билан бирга ― жами олтмишта шаҳарни эгаликка олдилар. Бу барча шаҳарлар Гилъаднинг отаси Махирнинг ўғилларига тегишли эди. ²⁴Калеб-Эфратаҳда бўлган Ҳезроннинг ўлимидан сўнг, Ҳезроннинг хотини Абийаҳ унга Текойнинг отаси Ашҳурни туғди.²⁵Ҳезроннинг тўнғичи Йерахмиэлнинг ўғиллари тўнғичи Рам, иккинчиси Бунаҳ, Орен, Озем ва Ахийаҳ эди. ²⁶Йерахмиэлнинг бошқа хотини ҳам бўлиб, унинг исми Атараҳ эди. У Ўнамнинг онаси эди. ²⁷Йерахмиэлнинг тўнғичи Рамнинг ўғиллари Мааз, Йамин ва Экер эди. ²⁸Ўнамнинг ўғиллари Шаммай ва Йада эди. Шаммайнинг ўғиллари Надаб ва Абишур эди.²⁹Абишурнинг хотинининг исми Абиҳайил эди. ³⁰Надабнинг ўғиллари Селед ва Аппаим эди. Бироқ Селед фарзандсиз оламдан ўтди. ³¹Аппаимнинг ўғли Иший эди. Ишийнинг ўғли Шешан эди. Шешаннинг ўғли Аҳлай эди. ³²Шаммайнинг биродари Йаданинг ўғиллари Йетер ва Йўнатан эди. Йетер фарзандсиз оламдан ўтди. ³³Йўнатаннинг ўғиллари Пелет ва Заза эди. Булар Йерахмиэлнинг ўғиллари эдилар.³⁴Шешаннинг ўғиллари йўқ бўлиб, фақат қизлари бор эди. Шешаннинг Ярҳа исмли мисрлик қули бор эди. ³⁵Шешан ўз қизини қули Ярҳага хотинликка берди ва у унга Аттайни туғиб берди.³⁶Аттайдан Натан туғилди. Натандан Забад туғилди. ³⁷Забаддан Эфлал туғилди. Эфлалдан Обед туғилди. ³⁸Обеддан Йеҳу туғилди. Йеҳудан Азарийаҳ туғилди.³⁹Азарийаҳдан Ҳелез туғилди. Ҳелездан Эласаҳ туғилди. ⁴⁰Эласаҳдан Сисамай туғилди. Сисамайдан Шаллум туғилди. ⁴¹Шаллумдан Йекамийаҳ туғилди. Йекамийаҳдан Элишама туғилди.⁴²Йерахмиэлнинг биродари Калебнинг ўғиллари унинг тўнғичи Мешаҳ ва Морешаҳ эди. Мешаҳдан Зиф туғилди, Морешаҳдан Хеброн туғилди. ⁴³Хеброннинг ўғиллари Кўраҳ ва Таппуаҳ, Рекем ва Шема эди. ⁴⁴Шемадан Йоркеамнинг отаси Раҳам туғилди, Рекемдан Шаммай туғилди.⁴⁵Шаммайнинг ўғли Моўн эди, Моўн эса Бейт-Зурнинг отаси эди. ⁴⁶Калебнинг чўриси Эфаҳ унга Харанни, Мотсани ва Газезни туғиб берди. Харандан Газез туғилди. ⁴⁷Йаҳдайнинг ўғиллари Регем, Йотам, Гешам, Пелет, Эфаҳ ва Шааф эди.⁴⁸Калебнинг чўриси Маақаҳ унга Шебер ва Тирханаҳни туғиб берди. ⁴⁹Маақаҳ Мадманнаҳнинг отаси Шаафни ҳам, Махбенаҳ ва Ғибонинг отаси Шевани ҳам туғди. Калебнинг қизи эса Ахсаҳ эди. ⁵⁰Мана булар Калебнинг ўғиллари ― Эфратаҳнинг тўнғич ўғли Хур, Қиръат-Йеаримнинг отаси Шобал,⁵⁰Мана булар Калебнинг ўғиллари ― Эфратаҳнинг тўнғич ўғли Хур, Қиръат-Йеаримнинг отаси Шобал, ⁵¹Бейт-Леҳемнинг отаси Салмон ва Бейт-Гадернинг отаси Хареф эди.⁵¹Бейт-Леҳемнинг отаси Салмон ва Бейт-Гадернинг отаси Хареф эди.⁵²Қиръат-Йеаримнинг отаси Шобалнинг ўғиллари Ғароэҳ, Хатси, Гал-Менихот эди. ⁵³Қиръат-Йеаримнинг авлодлари итранликлар, путликлар, шуматликлар ва мишраликлар эди. Улардан зораҳликлар ва эштаолликлар келиб чиққан.⁵⁴Салмонинг ўғиллари эса бейт-леҳемликлар ва нетофатликлар, атаротликлар, Йўабнинг хонадони ва гал-менихотликлар, хуллас, барча зораҳликлар, ⁵⁵яна Йабезда яшаган уламоларнинг авлодлари, тиратликлар, шимеатликлар ва сўкоҳликлар эди. Булар – Бейт-Реқабнинг отаси Ҳаматдан келиб чиққан қайнликлардир.

Chapter 3

¹Довуднинг Хебронда туғилган ўғиллари – йезреэллик Охиноамдан тўнғичи Амнон, кармеллик Обигайлдан иккинчи ўғли Даниэл, ²Гешур подшоҳи Талмайнинг қизи Маақаҳдан учинчиси Абишалом, Ҳаггифдан тўртинчиси Адонийаҳ, ³Абиталдан бешинчиси Шефатийаҳ, унинг хотини Эглаҳдан олтинчиси Йитреам эди.⁴Унинг бу олти нафар ўғли Хебронда туғилди. У бу ерда етти йилу олти ой ҳукмронлик қилди, Йерусалимда эса ўттиз уч йил ҳукмронлик қилди. ⁵Унинг ушбу ўғиллари эса Йерусалимда туғилди: Аммиэлнинг қизи Батшебадан тўрт нафари – Шимма, Шобаб, Натан ва Сулаймон,⁶бошқа тўққиз нафари – Ибҳар, Элишама, Элифелет, ⁷Ногаҳ, Нефег, Йафиаҳ, ⁸Элишама, Элиада ва Элифелет эди. ⁹Булар – чўриларнинг ўғилларидан ташқари Довуднинг барча ўғилларидир. Яна уларнинг синглиси Тамар ҳам бор эди.¹⁰Сулаймоннинг ўғли Реҳобоам бўлиб, унинг ўғли Абийаҳ, унинг ўғли Осо, унинг ўғли Йеҳошафат, ¹¹унинг ўғли Йорам, унинг ўғли Ахазийаҳ, унинг ўғли Йоаш, ¹²унинг ўғли Амазийаҳ, унинг ўғли Азарийаҳ, унинг ўғли Йотам,¹³унинг ўғли Ахаз, унинг ўғли Ҳизкийаҳ, унинг ўғли Манашеҳ, ¹⁴унинг ўғли Амон, унинг ўғли Йошийаҳ эди.¹⁵Йошийаҳнинг ўғиллари тўнғичи Йоҳанан, иккинчиси Йеҳойаким, учинчиси Сидқийаҳ, тўртинчиси Шаллум эди. ¹⁶Йеҳойакимнинг ўғиллари ― унинг ўғли Йехонийаҳ ва унинг ўғли Сидқийаҳ эди.¹⁷Йехонийаҳнинг ўғиллари Ассир ва Шелтиэл, ¹⁸Малхирам, Педайаҳ, Шеназар, Йекамийаҳ, Хошама ва Недабийаҳ эди.¹⁹Педайаҳнинг ўғиллари Зеруббобил ва Шимей эди. Зеруббобилнинг ўғиллари Мешуллам ва Ҳананийаҳ (уларнинг синглиси Шеломит), ²⁰ва яна беш нафари – Хашубаҳ, Огел, Береқийаҳ, Хасадийаҳ ва Йушаб-Хесед эди. ²¹Ҳананийаҳнинг ўғиллари Пелатийаҳ ва Йешайаҳ, унинг ўғли эса Рафайаҳ, унинг ўғли Арнан, унинг ўғли Обадийаҳ, унинг ўғли Шеқанийаҳ эди.²²Шеқанийаҳнинг ўғли Шемайаҳ эди. Шемайаҳнинг ўғиллари олти нафар – Хаттуш, Игал, Барйаҳ, Неарйаҳ ва Шафат эди. ²³Неарйаҳнинг ўғиллари уч нафар – Элиҳоэнай, Ҳизкийаҳ ва Азрикам эди. ²⁴Элиҳоэнайнинг ўғиллари етти нафар – Годайаҳ, Элиашиб, Пелайаҳ, Аккуб, Йоҳанан, Делайаҳ ва Анани эди.

Chapter 4

¹Яҳудонинг ўғиллари Перез, Ҳезрон, Карми, Хур ва Шобал эди. ²Шобалнинг ўғли Реайаҳдан Йаҳат туғилди. Йаҳатдан Ахумай ва Лаҳад туғилди. Булар зораҳликларнинг авлодлари эдилар.³Мана булар Этамнинг ўғиллари ― Йезреэл, Ишма ва Идбаш эди. Уларнинг синглиси Ҳазлелпони эди. ⁴Гедорнинг отаси Пенуэл ва Хушаҳнинг отаси Эзер эди. Булар Бейт-Леҳемнинг отаси Эфратаҳнинг тўнғичи Хурнинг ўғиллари эдилар.⁵Текойнинг отаси Ашҳурнинг Хелаҳ ва Наарат исмли иккита хотини бор эди. ⁶Наарат унга Аҳуззамни, Ҳеферни, Темени ва Ҳахаштарини туғиб берди. Булар Нааратнинг ўғиллари эдилар. ⁷Хелаҳнинг ўғиллари Зерет, Зўхар ва Этнан эди. ⁸Гаккоздан Ануб, Зобебаҳ ва Ғарум ўғли Аҳархелнинг авлодлари туғилди.⁹Йабез ўз биродарларидан кўра ҳурматлироқ эди. Онаси: “Мен уни азоб билан туғдим”,- деб уни Йабез, деб атади. ¹⁰Йабез Исроилнинг Худосига илтижо қилиб: “Эҳ, қани эди, Сен Ўз баракаларингдан менга баракат берсанг, менинг чегараларимни кенгайтирсанг, мен қайғурмаслигим учун мени ёвузликдан асраб, Сенинг қўлинг мен билан бирга бўлса эди”,- деди. Шунда Худо унинг сўраганларини унга берди.¹¹Шуҳаҳнинг биродари Келубдан эса Эштоннинг отаси Меҳир туғилди. ¹²Эштондан Бейт-Рафа, Пасейаҳ ва Ийр-Наҳашнинг отаси Техиннаҳ туғилди. Булар Рехабнинг аҳолисидир.¹³Кеназнинг ўғиллари Отниэл ва Серайаҳ эди. Отниэлнинг ўғли Ҳатат эди. ¹⁴Меонотайдан Ўфраҳ туғилди. Серайаҳдан эса дурадгорлар водийсининг отаси Йўаб туғилди, чунки улар дурадгорлар эдилар. ¹⁵Йефуннеҳ ўғли Калебнинг ўғиллари эса Иру, Элаҳ ва Наам эди. Элаҳнинг ўғли Кеназ эди. ¹⁶Йеҳалелиэлнинг ўғиллари Зиф, Зифаҳ, Тириа ва Асариэл эди.¹⁷Эзранинг ўғиллари Йетер, Меред, Эфер ва Йалон эди. Йетердан Мером, Шаммай ва Эштемоаҳнинг отаси Ишбаҳ туғилди. ¹⁸Мереднинг яҳудолик хотини унга Гедорнинг отаси Йередни, Сўкоҳнинг отаси Хебер ва Заноаҳнинг отаси Йеҳутиэлни туғиб берди. Булар Меред хотинликка олган Паронинг қизи бўлмиш Битийаҳнинг ўғилларидир.¹⁹Наҳамнинг синглиси бўлмиш унинг бошқа хотини Годийаҳ унга Кейлаҳнинг отаси Гармий ва маақаҳлик Эштемоаҳни туғиб берди. ²⁰Шимоннинг ўғиллари Амнон, Риннаҳ, Бенҳанан ва Тилон эди. Ишийнинг ўғиллари Зоҳет ва Бензоҳет эди.²¹Яҳудо ўғли Шелаҳнинг ўғиллари эса Лекаҳнинг отаси Эир, Морешаҳнинг отаси Лаадаҳ ва Ашбеа хонадонидан зиғир толали мато тўқувчи авлодлар, ²²яна Йоким ва Хозебанинг аҳолиси, Мўабда ҳукмронлик қилган Йоаш ва Сараф, ҳамда Йашубилеҳем эди. Бироқ булар бурунги воқеалардир. ²³Улар кулол бўлиб, боғ ва девор тўсиқлари ичида яшар эдилар. Улар бу ерда подшоҳнинг иши учун яшар эдилар.²⁴Шимўннинг ўғиллари Немуэл, Йамин, Йариб, Зераҳ ва Шоул эди. ²⁵Шоулнинг ўғли Шаллум, унинг ўғли Мибсом, унинг ўғли Мишмо эди. ²⁶Мишмонинг ўғиллари – Ҳамуэл, унинг ўғли Заккур, унинг ўғли Шимей эди.²⁷Шимейнинг ўн олти нафар ўғли ва олти нафар қизи бор эди. Бироқ унинг биродарларининг ўғиллари кўп эмас эди. Яҳудо ўғилларининг авлодларидан кўра уларнинг барча авлодлари кўп эмас эди. ²⁸Улар Беир-Шебада, Моладаҳда, Ҳазар-Шуалда,²⁹Балаҳда, Эземда, Толадда, ³⁰Бетуэлда, Хормаҳда, Зиклагда, ³¹Бейт-Маркаботда, Ҳазар-Сусаҳда, Бейт-Бирей ва Шарайимда яшар эдилар. Булар Довуднинг ҳукмронлигигача бўлган уларнинг шаҳарлари эди.³²Уларнинг яна қишлоқлари билан бирга бешта шаҳари – Этам, Аин, Риммон, Тохен ва Ашан бор эди. ³³Шунингдек, ушбу шаҳарларнинг атрофида Баалгача жойлашган уларнинг барча қишлоқлари эди. Булар Шимўн ўғилларининг яшаш жойлари ва уларнинг насабномасидир.³⁴Мешобаб, Йамлех ва Амазийаҳнинг ўғли Йосийаҳ, ³⁵Асиэл ўғли, Серайаҳ ўғли, Йосибиаҳнинг ўғли Йўэл ва Йеҳу, ³⁶Элиҳоэнай, Йакобаҳ, Йешоҳайаҳ, Асаҳийаҳ, Адиэл, Йесимиэл ва Бенайаҳ, ³⁷Шемайаҳ ўғли, Шимрий ўғли, Йедайаҳ ўғли, Аллон ўғли, Шифи ўғли Зиза – ³⁸ушбу номлари айтиб ўтилганлар ўз қабилаларида ҳокимлар эди ва уларнинг оталарининг хонадони кўп бўлакларга бўлинди.³⁹Улар ўз подаларига жой излаш учун Гарор ва водийнинг шарқий томонигача келдилар. ⁴⁰Улар яхши ва серўт жойни, кенг, тинч ва хавфсиз ерни топдилар, чунки у жойда улардан олдин фақат кам сонли хаумликлар яшар эдилар. ⁴¹Яҳудонинг подшоҳи Ҳизкийаҳнинг кунларида, ушбу исмлари бўйича ёзилганлар келиб, у ерда бўлганларнинг чодирлару масканларни бузиб ташлаб, уларни мутлақо қириб ташладилар ва уларнинг жойларига ўрнашиб олдилар, чунки у жойда уларнинг подалари учун жойлар бор эди.⁴²Улардан баъзилари, яъни Шимўн ўғилларидан беш юз киши Сеир тоғига кетдилар. Ишийнинг ўғиллари Пелатийаҳ, Неарйаҳ, Рафайаҳ ва Узиэл уларнинг устидан бошлиқ эдилар. ⁴³Улар ўша ерда омон қолган амолеқларнинг қолдиғини қириб ташладилар ва ҳозирги кунгача ўша ерда яшамоқдалар.

Chapter 5

¹Исроилнинг тўнғичи Рубен эди, лекин у ўз отасининг тўшагини ҳаром қилганида, унинг тўнғичлиги Исроилнинг ўғли Юсуфнинг ўғилларига берилди. Бироқ насабномада бу авлоднинг тўнғичлиги ёзилмайди. ²Чунки Яҳудо ўз биродарларидан устун келди ва бошлиқ ундан келиб чиқди, лекин тўнғичлик ҳуқуқи Юсуфдадир. ³Исроилнинг тўнғичи Рубеннинг ўғиллари Энўх, Паллув, Ҳезрон ва Карми эди.⁴Йўэлнинг ўғиллари Шемайаҳ, унинг ўғли Гўг, унинг ўғли Шимей, ⁵унинг ўғли Микаҳ, унинг ўғли Реайаҳ, унинг ўғли Баал ва ⁶унинг ўғли Беэраҳ эди. Ашурнинг подшоҳи Тиглатпилазар Беэраҳни асирликка олиб кетди. Беэраҳ рубенликларнинг ҳокими эди.⁷Мана, унинг биродарлари ― уларнинг оилалари бўйича, уларнинг авлодларининг насабномасига кўра энг каттаси Йеҳиэл, ундан кейин Закарийаҳ ⁸ва Йўэлнинг ўғли, Шеманинг ўғли, Азазнинг ўғли Бела эди. Рубен авлоди Ароэрда, Небо ва Баал-Меонгача истиқомат қилар эди. ⁹Шарқда улар Фурот дарёсидан саҳронинг кириш қисмигача жойлашган эдилар, чунки уларнинг подалари Гилъад ерида кўп эди.¹⁰Шоулнинг кунларида улар ҳожарликлар билан жанг қилдилар ва ҳожарликлар уларнинг қўлларидан қуладилар. Улар эса Гилъаднинг бутун шарқий томонида чодирларда яшай бошладилар.¹¹Гаднинг ўғиллари уларнинг рўпарасидаги Башан еридан Салкаҳгача яшар эдилар. ¹²Башанда Йўэл бошлиқ эди, кейингиси Шапҳам, кейин Янай ва Шафат эди. ¹³Уларнинг биродарлари оилалари билан етти нафар бўлиб, Микаэл, Мешуллам, Шеба, Йорай, Йахан, Зиа ва Эбер эдилар.¹⁴Булар – Бузнинг ўғли, Йаҳдонинг ўғли, Йешишайнинг ўғли, Микаэлнинг ўғли, Гилъаднинг ўғли, Йароаҳнинг ўғли, Ҳури ўғли бўлмиш Абиҳайилнинг ўғиллари эдилар. ¹⁵Гунининг ўғли, Абдиэл ўғли Аҳи ўз авлодининг бошлиғи эди.¹⁶Улар чиқиб кетгунларича Гилъадда, Башанда, унинг шаҳарчаларида ҳамда Шароннинг бутун атрофида яшар эдилар. ¹⁷Уларнинг барчаси Яҳудонинг подшоҳи Йотам кунларида ҳамда Исроил подшоҳи Йеробоамнинг кунларида насабнома рўйхатига киритилган эдилар.¹⁸Рубен ва Гад авлодида ҳамда Манашеҳнинг ярим қабиласида қалқон ва қилич кўтариб юрадиган, камондан ўқ отадиган, жангга ўргатилган ҳамда урушга чиқадиган жанговор одамлар қирқ тўрт минг етти юз олтмиш нафар эди. ¹⁹Улар ҳожарликлар, Йетур, Нафиш ва Нодаб билан жанг қилдилар.²⁰Буларга қарши жангда уларга ёрдам берилди. Ҳожарликлар ва уларнинг барча нарсалари уларнинг қўлларига топширилди, чунки исроилликлар жанг вақтида Худога фарёд қилдилар. У эса улар Унга умид қилганлари учун уларни эшитди. ²¹Улар ҳожарликларнинг подаларини, яъни эллик мингта туяни, икки юз эллик мингта кичик қорамолни, икки мингта эшак ҳамда бир юз минг жон одамни қўлга киритдилар. ²²Бу жанг Худоники бўлганлиги учун ҳожарликлардан кўплари ўлиб қуладилар. Шундай қилиб, исроилликлар асирликка олиб кетилгунларича, уларнинг жойларида яшадилар.²³Манашеҳнинг ярим қабиласининг авлодлари ўша ерда Башандан то Баал-Ҳермон, Шенир ва Ҳермон тоғигача яшар эдилар. Улар кўпчилик эдилар. ²⁴Мана ― уларнинг қабиларининг бошлиқлари: Эфер, Иший, Элиэл, Азриэл, Йермийаҳ, Годавийаҳ ва Йаҳдиэл. Улар ўз авлодларининг бошлиғи, жасоратли эркаклар, таниқли кишилар эдилар.²⁵Лекин улар ўз оталарининг Худосига қарши гуноҳ қилдилар. Худо уларнинг қаршисидан қириб ташлаган ўша ернинг халқларининг худолари ортидан улар ҳирс билан эргашдилар. ²⁶Шунда Исроилнинг Худоси Ашур подшоҳи Пулнинг руҳини, Ашур подшоҳи Тиглатпилазарнинг руҳини қўзғатди. Шунда Тиглатпилазар рубенликларни, гадликларни, Манашеҳ қабиласининг ярмини кўчириб кетиб, уларни Халаҳга, Хаборга, Ҳара ва Гозан дарёсига олиб борди. Улар ҳозирги кунгача ўша ердадирлар.

Chapter 6

¹Левининг ўғиллари Гершон, Қэҳат ва Мерари эди. ²Қэҳатнинг ўғиллари Амрам, Изхар, Хеброн ва Узиэл эди. ³Амрамнинг фарзандлари Аҳарўн, Мусо ва Мирйам эди. Аҳарўннинг ўғиллари Надаб, Абиҳу, Элеазар ва Итамар эди.⁴Элеазардан Пинеҳас туғилди, Пинеҳасдан Абишуа туғилди. ⁵Абишуадан Букки туғилди, Буккидан Ўззий туғилди. ⁶Ўззийдан Зерахийаҳ туғилди, Зерахийаҳдан Мерайот туғилди.⁷Мерайотдан Амарийаҳ туғилди, Амарийаҳдан Охитуб туғилди. ⁸Охитубдан Садок туғилди, Садокдан Охимаас туғилди. ⁹Охимаасдан Азарийаҳ туғилди, Азарийаҳдан Йоҳанан туғилди.¹⁰Йоҳанандан Азарийаҳ туғилди. Азарийаҳ эса Сулаймон Йерусалимда қурган маъбадда руҳонийлик хизматини қилган эди. ¹¹Азарийаҳдан Амарийаҳ туғили, Амарийаҳдан Охитуб туғилди. ¹²Охитубдан Садок туғилди, Садокдан Шаллум туғилди.¹³Шаллумдан Хилкийаҳ туғилди, Хилкийаҳдан Азарийаҳ туғилди. ¹⁴Азарийаҳдан Серайаҳ туғилди, Серайаҳдан Йеҳозадак туғилди. ¹⁵Раббий Набукаднезарнинг қўли билан Яҳудия ва Йерусалимни кўчириб юборганида, Йеҳозадак асирликка олиб кетилди.¹⁶Шундай қилиб, Левининг ўғиллари Гершон, Қэҳат ва Мерари эди. ¹⁷Мана, Гершон ўғилларининг исмлари Либни ва Шими эди. ¹⁸Қэҳатнинг ўғиллари Амрам, Изхар, Хеброн ва Уззиэл эди.¹⁹Мерарининг ўғиллари Махли ва Муши эди. Булар Левининг уруғи уларнинг авлодлари бўйичадир. ²⁰Гершоннинг авлоди эса: унинг ўғли Либни, унинг ўғли Йаҳат, унинг ўғли Зиммаҳ, ²¹унинг ўғли Йоаҳ, унинг ўғли Иддо, унинг ўғли Зераҳ, унинг ўғли Йеҳафери эди.²²Қэҳатнинг авлоди: унинг ўғли Амминадаб, унинг ўғли Кўраҳ, унинг ўғли Ассир, ²³унинг ўғли Элканаҳ, унинг ўғли Абиасаф, унинг ўғли Ассир, ²⁴унинг ўғли Таҳат, унинг ўғли Уриэл, унинг ўғли Ўззийаҳ ва унинг ўғли Шоул эди.²⁵Элканаҳнинг ўғиллари Амасай ва Аҳимоф, ²⁶унинг ўғли Элканаҳ, унинг ўғли Зуф, унинг ўғли Нахат, ²⁷унинг ўғли Элиаб, унинг ўғли Йерохам, унинг ўғли Элканаҳ эди.²⁸Шомуилнинг ўғиллари тўнғичи Вашни ва иккинчиси Абийаҳ эди. ²⁹Мерарининг ўғиллари Махли, унинг ўғли Либни, унинг ўғли Шимей, унинг ўғли Ўззаҳ, ³⁰унинг ўғли Шимма, унинг ўғли Хаггийаҳ, унинг ўғли Асаҳийаҳ эди.³¹Мана булар ― Раббийнинг уйига Аҳд Киботи қўйилган вақтдан бошлаб, Довуд қўшиқчилар устидан бошлиқ қилиб тайинлаган кишилар. ³²Сулаймон Йерусалимда Раббийнинг уйини қурмагунича, улар Йиғин Чодири олдида қўшиқчи бўлиб хизмат қилар эдилар. Улар ўзларининг низомлари бўйича ўз хизматларида турар эдилар.³³Мана булар ― ўз ўғиллари билан хизматда турганлар: Қэҳат ўғилларидан қўшиқчи Ҳеман бўлиб, у Йўэлнинг ўғли, Шомуилнинг ўғли, ³⁴Элканаҳнинг ўғли, Йерохамнинг ўғли, Элиэлнинг ўғли, Тоаҳнинг ўғли, ³⁵Зуфнинг ўғли, Элканаҳнинг ўғли, Маҳатнинг ўғли, Амасайнинг ўғли,³⁶Элканаҳнинг ўғли, Йўэлнинг ўғли, Азарийаҳнинг ўғли, Зефанийаҳнинг ўғли, ³⁷Таҳатнинг ўғли, Ассирнинг ўғли, Абиасафнинг ўғли, Кўраҳнинг ўғли, ³⁸Изхарнинг ўғли, Қэҳатнинг ўғли, Левининг ўғли, Исроилнинг ўғли эди.³⁹Унинг биродари Асаф, яъни унинг ўнг томонида турувчи Асаф бўлиб, у Береқийаҳнинг ўғли, Шимманинг ўғли, ⁴⁰Микаэлнинг ўғли, Баасейаҳнинг ўғли, Малқийаҳнинг ўғли, ⁴¹Этнининг ўғли, Зераҳнинг ўғли, Адайаҳнинг ўғли, ⁴²Этаннинг ўғли, Зиммаҳнинг ўғли, Шимейнинг ўғли, ⁴³Йаҳатнинг ўғли, Гершоннинг ўғли, Левининг ўғли эди.⁴⁴Чап томонда уларнинг биродарлари Мерарининг ўғиллари турар эдилар. Бу ― Этан бўлиб, у Кишнинг ўғли, Абдининг ўғли, Маллуқнинг ўғли, ⁴⁵Хашабийаҳнинг ўғли, Амазийаҳнинг ўғли, Хилкийаҳнинг ўғли, ⁴⁶Амзининг ўғли, Банининг ўғли, Шамернинг ўғли, ⁴⁷Махлининг ўғли, Мушининг ўғли, Мерарининг ўғли, Левининг ўғли эди.⁴⁸Уларнинг биродарлари левитлар Худо Уйининг Чодиридаги ҳар қандай хизматларга тайинланган эдилар.⁴⁹Аҳарўн ва унинг ўғиллари эса, тамоман ёндириш қурбонгоҳида ва тутатқи тутатиш қурбонгоҳида қурбонликлар келтирар эдилар. Улар Муқаддаслар-Муқаддасидаги барча хизматларни амалга ошириш ва Худонинг қули Мусо амр этган ҳамма нарсаларда Исроилни поклаш қурбонлиги келтиришга тайинланган эдилар.⁵⁰Мана булар ― Аҳарўннинг ўғиллари: унинг ўғли Элеазар, унинг ўғли Пинеҳас, унинг ўғли Абишуа, ⁵¹унинг ўғли Букки, унинг ўғли Ўззий, унинг ўғли Зерахийаҳ, ⁵²унинг ўғли Мерайот, унинг ўғли Амарийаҳ, унинг ўғли Охитуб, ⁵³унинг ўғли Садок, унинг ўғли Охимаас эди.⁵⁴Мана бу эса уларнинг чегараларидаги қароргоҳлари бўйича уларнинг яшаш жойлари: Қэҳат қабиласидан Аҳарўннинг ўғилларига тушган қуръага кўра ⁵⁵Яҳудия еридаги Хеброн ва унинг атрофидаги жойлар берилди. ⁵⁶Аммо ушбу шаҳарнинг далалари ва унинг қишлоқларини Йефуннеҳнинг ўғли Калебга бердилар.⁵⁷Шунингдек, паноҳ шаҳарлари бўлишлари учун Аҳарўннинг ўғилларига Хеброн ҳамда Либнаҳ ва уларнинг атрофларидаги жойлар, Йатир ҳамда Эштемоаҳ ва уларнинг атрофидаги жойлар, ⁵⁸Ҳилен ва унинг атрофидаги жойлар ҳамда Дебир ва унинг атрофидаги жойлар,⁵⁹Ашан ва унинг атрофидаги жойлар ҳамда Бейт-Шемеш ва унинг атрофидаги жойлар берилди. ⁶⁰Бенямин қабиласидан эса паноҳ шаҳарлари бўлишлари учун Қэҳат ўғилларига Гибеаҳ ва унинг атрофидаги жойлар ҳамда Алемет ва унинг атрофидаги жойлар, Анатот ва унинг атрофидаги жойлар берилди. Уларга берилган барча шаҳарлар ўн учта шаҳар эди.⁶¹ Манашеҳнинг ярим қабиласидан Қэҳатнинг қолган ўғилларига қуръа бўйича ўнта шаҳар берилди. ⁶²Иссохор қабиласидан, Ашер қабиласидан, Нафтали қабиласидан ҳамда Башандаги Манашеҳ қабиласидан Гершон ўғилларига, уларнинг авлодларига кўра ўн учта шаҳар берилди.⁶³Рубен қабиласидан, Гад қабиласидан, Забулун қабиласидан Мерари ўғилларига, уларнинг авлодларига кўра қуръа бўйича ўн иккита шаҳар берилди. ⁶⁴Шундай қилиб, Исроил ўғиллари левитларга шу шаҳарлар ва уларнинг атрофидаги жойлар берилди, ⁶⁵яъни Яҳудо ўғилларининг қабиласидан, Шимўн ўғилларининг қабиласидан ҳамда Бенямин ўғилларининг қабиласидан юқорида номланган шаҳарлар уларга берилди.⁶⁶Қэҳат ўғилларидан баъзиларига Эфрайим қабиласидан шаҳарлар берилди. ⁶⁷Шундай қилиб, паноҳ шаҳарлари бўлишлари учун уларга Эфрайим тоғидаги Шеқем ва унинг атрофидаги жойлар, Гезер ва унинг атрофидаги жойлар, ⁶⁸Йокмеҳам ва унинг атрофидаги жойлар, Бейт-Хўрон ва унинг атрофидаги жойлар, ⁶⁹Ойжавлон ва унинг атрофидаги жойлар, Гат-Риммон ва унинг атрофидаги жойлар берилди.⁷⁰Манашеҳнинг ярим қабиласидан эса уларга Онер ва унинг атрофидаги жойлар, Билеам ва унинг атрофидаги жойлар берилди. Булар Қэҳа ўғилларининг қолган авлодига берилди.⁷¹Гершоннинг ўғилларига эса Манашеҳнинг ярим қабиласидан Башандаги Голан ва унинг атрофидаги жойлар, Аштарот ва унинг атрофидаги жойлар берилди. ⁷²Иссохор қабиласидан уларга Қедеш ва унинг атрофидаги жойлар, Даберат ва унинг атрофидаги жойлар, ⁷³Рамўт ва унинг атрофидаги жойлар, Анем ва унинг атрофидаги жойлар берилди.⁷⁴Ашер қабиласидан уларга Мишеал ва унинг атрофидаги жойлар, Абдон ва унинг атрофидаги жойлар, ⁷⁵Ҳукок ва унинг атрофидаги жойлар, Реҳоб ва унинг атрофидаги жойлар берилди. ⁷⁶Нафтали қабиласидан уларга Галиледаги Қедеш ва унинг атрофидаги жойлар, Ҳаммон ва унинг атрофидаги жойлар, Қиръатаим ва унинг атрофидаги жойлар берилди.⁷⁷Мерарининг қолган ўғилларига эса Забулун қабиласидан Риммон ва унинг атрофидаги жойлар, Табор ва унинг атрофидаги жойлар берилди. ⁷⁸Йорданнинг нариги томонида турадиган Рубен қабиласидан уларга Йерихо рўпарасида, Йорданнинг шарқий томонида саҳродаги Безер ва унинг атрофидаги жойлар, Йаҳаза ва унинг атрофидаги жойлар, ⁷⁹Кедемот ва унинг атрофидаги жойлар, Мефаат ва унинг атрофидаги жойлар берилди.⁸⁰Гад қабиласидан уларга Гилъаддаги Рамўт ва унинг атрофидаги жойлар, Маханайим ва унинг атрофидаги жойлар, ⁸¹Ҳешбон ва унинг атрофидаги жойлар, Йазер ва унинг атрофидаги жойлар берилди.

Chapter 7

¹Иссохорнинг ўғиллари тўрт нафар ― Тўло, Пувваҳ, Йашуб ва Шимрон эди. ²Тўлонинг ўғиллари Ўззий, Рафайаҳ, Йериэл, Йаҳмай, Ибсам ва Шомуил эди. Ўшалар – отаси Тўла хонадонининг бошлиқлари бўлиб, ўз авлодларида жасур одамлар эдилар. Довуднинг кунларида уларнинг сони йигирма икки минг олти юз нафар эди. ³Ўззийнинг ўғли Йезрахийаҳ эди. Йезрахийаҳнинг ўғиллари беш нафар ― Микаэл, Обадийаҳ, Йўэл ва Ишийаҳ эди. Уларнинг барчаси бошлиқ эди.⁴Уларнинг авлодларига кўра хонадонлари бўйича жангга тайёр бўлган ўттиз олти минг нафар лашкари бор, чунки уларнинг хотин ва ўғиллари кўп эди. ⁵Иссохорнинг бутун авлодлари орасида уларнинг биродарлари ― насабнома рўйхатига киритилган саксон етти минг нафар жасур киши эди.⁶Беняминнинг ўғиллари уч нафар ― Бела, Бехер ва Йедиаэл эди. ⁷Беланинг ўғиллари беш нафар ― Эзбон, Ўззий, Ўззиэл, Йеримот ва Ири эди. Улар авлодларининг бошлиқлари, жасур кишилар эдилар. Улардан йигирма икки минг ўттиз тўрт нафари насабнома рўйхатига киритилган эди.⁸Бехернинг ўғиллари Земираҳ, Йўаш, Элиэзер, Элиҳоэнай, Омри, Йеримот, Абийаҳ, Анатот ва Алемет эди. Буларнинг барчаси Бехернинг ўғиллари эди. ⁹Уларнинг авлодлари бўйича, уларнинг насл бошлиқларига кўра йигирма минг икки юз нафар жасур кишилари насабнома рўйхатига киритилган эди. ¹⁰Йедиаэлнинг ўғли Билхан эди. Билханнинг ўғиллари Йеуш, Бенямин, Эҳуд, Хенаанаҳ, Зетан, Таршиш ва Аҳишехар эди.¹¹Йедиаэлнинг бу барча ўғиллари ўз авлодларида бошлиқлар эди. Улар жасур кишилар бўлиб, урушга чиқадиганлари ўн етти минг икки юз киши эди. ¹²Шуппим ва Хуппим Ирнинг ўғиллари эдилар. Хушим Аҳернинг ўғли эди.¹³Нафталининг Билхаҳдан бўлган ўғиллари Йаҳзиэл, Гуни, Йезер ва Шаллум эди.¹⁴Манашеҳнинг орамлик чўрисидан бўлган ўғиллари Асриэл ва Махир эди. Махир Гилъаднинг отаси эди. ¹⁵Махир Хуппим ва Шуппимнинг синглисини хотинликка олди. Унинг исми Маақаҳ эди. Иккинчи ўғлининг исми Зелофеҳад эди. Зелофеҳаднинг фақат қизлари бор эди. ¹⁶Махирнинг хотини Маақаҳ ўғил туғди ва унга Переш, деб исм қўйди, унинг укасига эса Шереш, деб исм қўйди. Унинг ўғиллари Улан ва Раҳам эди.¹⁷Уламнинг ўғли Бедан эди. Булар Манашеҳ ўғли, Махир ўғли, Гилъаднинг ўғилларидир. ¹⁸Унинг синглиси Молеқет Ишодни, Абиэзер ва Махлаҳни туғди. ¹⁹Шемиданинг ўғиллари Аҳиан, Шехем, Ликҳи ва Аниам эди.²⁰Эфрайимнинг ўғиллари Шутелаҳ, унинг ўғли Баред, унинг ўғли Таҳат, унинг ўғли Элеадаҳ, унинг ўғли Таҳат, ²¹унинг ўғли Забад, унинг ўғли Шутелаҳ, Эзер ва Элеад эди. Гатнинг аҳолиси, яъни ўша ерда туғилганлар эса уларни ўлдирдилар, чунки булар уларнинг подаларини тортиб олиш учун борган эдилар. ²²Уларнинг отаси Эфрайим улар учун кўп кунлар йиғлади ва унинг биродарлари уни юпатиш учун келар эдилар.²³Кейин у ўз хотинининг олдига кирганида, у ҳомиладор бўлиб ўғил туғди. У унга Берийаҳ, деб исм қўйди, чунки унинг хонадонига кулфат келган эди. ²⁴Унинг қизи Шейераҳ бўлиб, у қуйи ва юқори Бейт-Ҳўронни ҳамда Уззен-Шейераҳни қурди.²⁵Унинг ўғли Рефаҳ ва Решеф, унинг ўғли Телаҳ, унинг ўғли Таҳан, ²⁶унинг ўғли Лаҳдан, унинг ўғли Аммиҳуд, унинг ўғли Элишама, ²⁷унинг ўғли Нўн, унинг ўғли Йешуа эди.²⁸Уларнинг эгалик қилган ерлари ва яшаш жойлари – Бейт-Эл ва унинг қишлоқлари, шарқ томондан Нааран шаҳри, ғарб томондан Гезер ва унинг қишлоқлари, Шеқем ва унинг қишлоқлари эди. Уларнинг чегаралари Ғазогача ва унинг қишлоқларигача чўзилган эди. ²⁹Манашеҳ ўғилларининг чегаралари томонидан эса Бейт-Шеан ва унинг қишлоқлари, Таанаҳ ва унинг қишлоқлари, Мегиддон ва унинг қишлоқлари, Дор ва унинг қишлоқлари эди. Бу ерларда Исроил ўғли Юсуфнинг ўғиллари яшар эдилар.³⁰Ашернинг ўғиллари Йимнаҳ, Йишваҳ, Йишвий, Берийаҳ эди. Уларнинг синглиси Сараҳ эди. ³¹Берийаҳнинг ўғиллари Хебер ва Малхиэл эди. У Бирзавитнинг отаси эди. ³²Хебердан Йафлет, Шомер, Хотам ва уларнинг синглиси Шуа туғилди.³³Йафлетнинг ўғиллари Пасах, Бимҳал ва Ашваф эди. Булар Йафлетнинг ўғилларидир. ³⁴Семернинг ўғиллари Аҳи, Роҳгаҳ, Йеҳуббаҳ ва Орам эди. ³⁵Унинг биродари Хелемнинг ўғиллари Зофаҳ, Имна, Шелеш ва Амал эди.³⁶Зофаҳнинг ўғиллари Суаҳ, Ҳарнефер, Шувол, Бери ва Имраҳ, ³⁷Безер, Ҳод, Шамма, Шилшаҳ, Итран ва Бейера эди. ³⁸Йетернинг ўғиллари Йефуннеҳ, Писпаҳ ва Ара эди.³⁹Улланинг ўғиллари Арах, Ҳанниэл ва Ритсйаҳ эди. ⁴⁰Ашернинг бу барча ўғиллари – авлодларининг бошлиқлари, танланган ва жасур одамлар, бош ҳокимлар эдилар. Уларнинг насабномаси рўйхатларида уруш учун қўшинга йигирма олти минг киши қайд қилинган эди.

Chapter 8

¹Беняминдан тўнғичи Бела, иккинчиси Ашбел, учинчиси Ахрах, ²тўртинчиси Ноқаҳ ва бешинчиси Рафа туғилди. ³Беланинг ўғиллари Аддар, Гера, Абиҳуд, ⁴Абишуа, Нааман, Аҳоаҳ, ⁵Гера, Шефуфан ва Хурам эди.⁶Мана булар Гибеаҳ аҳолисининг авлод бошлиқлари бўлган ва Манахатга кўчириб кетилган Эҳуднинг ўғиллари – ⁷Нааман, Ахийаҳ ва уларни кўчириб кетган Герадир. Герадан Ўззаҳ ва Ахиҳуд туғилди.⁸Шегараим ўз хотинлари Хушим ва Баҳарани қўйиб юборганидан сўнг, ундан Мўаб ерида фарзандлар туғилди. ⁹Унинг хотини Ҳодешдан Йўбоб, Зибиа, Меша, Милкўм, ¹⁰Йеуз, Шақийаҳ ва Мирмаҳ туғилди. Ушбу унинг ўғиллари эса авлодларининг бошлиқлари эдилар. ¹¹Унинг хотини Хушимдан Абитуб ва Элпаал туғилди.¹²Элпаалнинг ўғиллари Эбер, Мишам ва Семер эди. Семер эса Ўно ва Лод шаҳрини ҳамда унинг қишлоқларини қурган эди. ¹³Яна Элпаалнинг ўғиллари Берийаҳ ва Шема эди. Улар Ойжавлон аҳолисининг авлод бошлиқлари эдилар. Улар Гат аҳолисини қувиб юбордилар.¹⁴Аҳийо, Шашақ ва Йеримот, ¹⁵Зебадийаҳ, Арад, Эдер, ¹⁶Микаэл, Испаҳ ва Йоқа – булар Берийаҳнинг ўғилларидир. ¹⁷Зебадийаҳ, Мешуллам, Хизқий, Хебер, ¹⁸Ишмерай, Излийаҳ ва Йўбоб – булар Элпаалнинг ўғилларидир.¹⁹Йаким, Зихрий, Забди, ²⁰Элиэнай, Зиллетай, Элиэл, ²¹Адайаҳ, Бераийаҳ ва Шимраф – булар Шимейнинг ўғилларидир.²²Ишпан, Эбер, Элиэл, ²³Абдон, Зихрий, Ханан, ²⁴Ҳананийаҳ, Элам, Антотийаҳ, ²⁵Ифдейаҳ ва Пенуэл – булар Шашақнинг ўғилларидир.²⁶Шамшерай, Шехарийаҳ, Аталйаҳ, ²⁷Йаресийаҳ, Элийаҳ ва Зихрий – булар Йерохамнинг ўғилларидир. ²⁸Булар авлодларнинг бошлиқлари, ўз наслларининг боши бўлган кишилар эдилар. Улар Йерусалимда яшар эдилар.²⁹Гибъўнда гибъўнликларнинг отаси яшар эди, унинг хотинининг исми Маақаҳ эди. ³⁰Унинг тўнғич ўғли Абдон, ундан кейин Зур, Киш, Баал, Надаб, ³¹Гедор, Аҳийо, Зақер ва Миклот эди.³²Миклотдан Шимейаҳ туғилди. Улар ўз биродарлари билан бирга Йерусалимда, биродарларининг ёнида яшар эдилар. ³³Нердан Киш туғилди. Кишдан Шоул туғилди. Шоулдан Йўнатан, Малкишуа, Абинадаб ва Эшбаал туғилди. ³⁴Йўнатаннинг ўғли Мериб-Баал эди. Мериб-Баалдан Микаҳ туғилди.³⁵Микаҳнинг ўғиллари Питон, Мелеқ, Тареа ва Ахаз эди. ³⁶Ахаздан Йеҳоадаҳ туғилди. Йеҳоадаҳдан Алемет, Азмавет ва Зимри туғилди. Зимридан Мотса туғилди . ³⁷Мотсадан Бинеа туғилди. Унинг ўғли Рафа, унинг ўғли Эласаҳ, унинг ўғли Азел эди.³⁸Азелнинг олти нафар ўғли бўлиб, уларнинг исмлари Азрикам, Боқру, Исмоил, Шеарийаҳ, Обадийаҳ ва Ханан эди. Уларнинг барчаси Азелнинг ўғиллари эдилар. ³⁹Унинг биродари Эшеқнинг ўғиллари – унинг тўнғичи Улам, иккинчиси Йеуш, учинчиси Элифелет эди. ⁴⁰Уламнинг ўғиллари жасур, камондан отадиган, кўп ўғиллару набираларга эга бўлган кишилар бўлиб, улар бир юз эллик нафар эдилар. Уларнинг барчаси Беняминнинг ўғиллари эдилар.

Chapter 9

¹Шундай қилиб, бутун Исроил ўзининг насабномасида қайд қилинган эди. Мана, улар Исроил подшоҳларининг китобида ёзилган. Яҳудийлар эса ўзларининг қонунбузарликлари учун Бобилга кўчириб кетилдилар. ²Исроил шаҳарларида, ўзларининг эгалик жойларида яшаган биринчи аҳолиси – исроилликлар, руҳонийлар, левитлар ва нетинимлар эдилар. ³Йерусалимда Яҳудо, Бенямин, Эфрайим ва Манашеҳ ўғилларидан баъзилари яшар эдилар:⁴Яҳудонинг ўғли Перез ўғилларидан бўлган Бани ўғли, Имри ўғли, Омри ўғли, Аммиҳуднинг ўғли Уфай, ⁵Шилўҳ ўғилларидан тўнғич Асаҳийаҳ ва унинг ўғиллари, ⁶Зераҳ ўғилларидан Йеуэл ва уларнинг олти юз тўқсон нафар биродари,⁷Бенямин ўғилларидан Сенуйаҳ ўғли, Годавийаҳ ўғли, Мешулламнинг ўғли Саллу, ⁸Йерохамнинг ўғли Ибнейаҳ ва Михри ўғли, Ўззийнинг ўғли Элаҳ ва Ибнийаҳ ўғли, Реҳуэл ўғли, Шефатийаҳнинг ўғли Мешуллам ⁹ҳамда уларнинг авлодлари бўйича биродарлари, тўққиз юз эллик олти нафар киши Йерусалимда яшар эди. Бу барча кишилар ўз авлодларида наслларининг бошлиқлари эдилар.¹⁰Руҳонийлардан эса Йедайаҳ, Йеҳоиариб, Йахин, ¹¹Худонинг уйида бошқарувчи Охитуб ўғли, Мерайот ўғли, Садок ўғли, Мешуллам ўғли, Хилкийаҳнинг ўғли Азарийаҳ ва¹²Малқийаҳ ўғли, Пашур ўғли, Йерохамнинг ўғли Адайаҳ ҳамда Иммер ўғли, Мешиллемет ўғли, Мешуллам ўғли, Йаҳзераҳ ўғли, Адиэлнинг ўғли Маасай, ¹³шунингдек, уларнинг биродарлари, ўз наслларининг бошлиқлари, бир минг етти юз олтмиш нафар киши Йерусалимда яшар эди. Улар Худо уйининг хизмат ишларида жуда қобилиятли кишилар эдилар.¹⁴Левитлардан эса – Мерари ўғилларидан Хашабийаҳ ўғли, Азрикам ўғли, Ҳашшубнинг ўғли Шемайаҳ, ¹⁵Бакбакар, Ҳереш, Галал ва Асаф ўғли, Зихрий ўғли, Миханинг ўғли Маттанийаҳ ¹⁶ҳамда Йедутун ўғли, Галал ўғли, Шемайаҳнинг ўғли Обадийаҳ ва Нетофатдаги қишлоқларда яшовчи Элканаҳ ўғли, Осо ўғли Береқийаҳ Йерусалимда яшар эди.¹⁷Дарвозабонлардан эса Шаллум, Аккуб, Талмон, Ахиман ва уларнинг биродарлари яшар эди. Шаллум бошлиқ эди. ¹⁸Шарқ томондаги подшоҳнинг дарвозаларида ҳозиргача ушбу дарвозабонлар Левининг ўғилларига тегишли бўлган қоровулликни қиладилар. ¹⁹Кўраҳ ўғли, Абиасаф ўғли, Қоренинг ўғли Шаллум ва унинг авлодидан биродарлари ўзларининг хизмат вазифасига кўра Муқаддас Чодирнинг остонасида қоровулликда турар эдилар. Уларнинг оталари эса, Раббий қароргоҳининг кириш қисмида қоровулликда турар эдилар.²⁰Элеазарнинг ўғли Пинеҳас уларнинг устидан бошлиқ эди. Раббий эса у билан бирга эди. ²¹Мешелемийаҳнинг ўғли Закарийаҳ Йиғин Чодирининг эшиги олдида дарвозабон эди.²²Эшикларда дарвозабонликка танланганларнинг барчаси икки юз ўн икки нафар эди. Улар ўзларининг қишлоқлари бўйича насабнома рўйхатига киритилган эдилар. Довуд ва пайғамбар Шомуил уларни содиқликлари учун тайинлаган эди. ²³Улар ва уларнинг ўғиллари Муқаддас Чодир уйининг олдида, яъни Раббий уйининг эшиклари ёнида қоровул эдилар. ²⁴Қоровуллар тўрттала томонда – шарқ, ғарб, шимол ва жануб томонларда турар эдилар.²⁵Уларнинг биродарлари ўз қишлоқларида яшар эдилар. Уларнинг олдиларига вақти-вақти билан етти кунга келиб турар эдилар. ²⁶Дарвозабонларнинг ушбу тўрт нафар бошлиғи, Леви қабиласидан бўлиб, содиқ кишилар эдилар. Улар Худо уйининг хазина ва омборхоналари устидан назорат қилдилар. ²⁷Улар тунни ҳам Худо уйининг атрофида ўтказар эдилар, чунки қоровуллик қилиш уларга юкланган эди. Улар ҳар эрталаб эшикларни очишлари керак эди.²⁸Улардан баъзилари хизмат идишларига масъул қилиб қўйилган эдилар, улар идишларни ҳисоблаб қабул қилишар ва ҳисоблаб топширишар эди. ²⁹Улардан бошқаларига бошқа идишлар ва барча муқаддас буюмлар: аъло сифатли ун, шароб, мой, ладан ва хушбўй тутатқилар топширилган эди.³⁰Руҳоний ўғилларидан баъзи бирлари хушбўй моддалардан хушбўй мой тайёрлар эдилар. ³¹Леви қабиласидан Кўраҳ авлодидан Шаллумнинг тўнғичи бўлмиш Маттатийаҳ товаларда тайёрланадиган нарсаларга масъул эди. ³²Қэҳат ўғилларидан бўлган уларнинг биродарларидан баъзиларига ҳар шаббат куни тақдим этиш учун тақдим нонларини тайёрлаш юклатилган эди.³³Левитларнинг авлодларида бошлиқ бўлган қўшиқчилар эса маъбаднинг хоналаридаги ишлардан озод эдилар, чунки улар туну кун ўзларининг санъатлари билан шуғулланишлари керак эди. ³⁴Левитларнинг ушбу авлод бошлиқлари ўзларининг наслларида бошлиқлар эдилар. Улар Йерусалимда яшар эдилар.³⁵Гибъўнда эса қуйидагилар яшар эдилар: Гибъўннинг отаси Йеҳиэл (унинг хотинининг исми Маақаҳ эди), ³⁶унинг тўнғич ўғли Абдон, ундан кейин Зур, Киш, Баал, Нер, Надаб, ³⁷Гедор, Аҳийо, Закарийаҳ ва Миклотдир.³⁸Миклот Шимеамни дунёга келтирди. Улар ўз биродарлари билан бирга Йерусалимда биродарлари ёнида яшар эдилар. ³⁹Нердан Киш туғилди. Кишдан Шоул туғилди. Шоулдан Йўнатан, Малкишуа, Абинадаб ва Эшбаал туғилди. ⁴⁰Йўнатаннинг ўғли Мериб-Баал эди. Мериб-Баалдан Микаҳ туғилди.⁴¹Микаҳнинг ўғиллари Питон, Мелеқ, Тареа ва Ахаз эди. ⁴²Ахаздан Йараҳ туғилди. Йараҳдан Алемет, Азмавет ва Зимри туғилди. Зимридан Мотса туғилди. ⁴³Мотсадан Бинеа туғилди. Унинг ўғли Рафа, унинг ўғли Эласаҳ, унинг ўғли Азел эди. ⁴⁴Азелнинг олти нафар ўғли бўлиб, уларнинг исмлари Азрикам, Боқру, Исмоил, Шеарийаҳ, Обадийаҳ ва Ханан эди. Уларнинг барчаси Азелнинг ўғиллари эдилар.

Chapter 10

¹Пелиштликлар Исроилга қарши уруш қилдилар, исроилликлар пелиштликлардан қочиб кетдилар ва Гилбоаҳ тоғида қуладилар. ²Пелиштликлар Шоул ва унинг ўғиллари ортидан таъқиб қилиб, Шоулнинг ўғиллари Йўнатанни, Абинадабни, Малхкишуани ўлдирдилар. ³Шоулга қарши бўлган уруш кучайди, камончилар унга ташландилар ва уни камончилар яраладилар.⁴Шунда Шоул ўзининг қурол ташувчисига: “Ўз қиличингни яланғочлагин. Бу хатна қилинмаганлар келиб, мени ҳақоратламасликлари учун қиличингни менга санчгин”,- деди. Аммо қурол ташувчининг бундай қилишга ҳадди сиғмади, чунки у жуда қўрқиб қолган эди. Шунда Шоул қилични олиб, унинг устига йиқилди.⁵Унинг қурол ташувчиси Шоулнинг ўлганини кўрганида, ўзи ҳам қилич устига йиқилди ва ўлди. ⁶Шундай қилиб, Шоул ва унинг уч нафар ўғли ҳам ўлди. У билан бирга унинг бутун хонадони ҳалок бўлди.⁷Водийда бўлган исроилликлар ҳамманинг қочиб кетаётганини, Шоул ва унинг ўғиллари ўлганини кўрганларида, ўз шаҳарларини қолдириб, қочиб кетдилар. Пелиштликлар эса келиб, уларга жойлашдилар. ⁸Пелиштликлар эртаси куни ўлдирилганларни талон-тарож қилиш учун келганларида, Гилбоаҳ тоғида қулаган Шоулни ҳамда унинг ўғилларини топдилар.⁹Улар уни ечинтириб, бошини ва унинг қуролини олдилар. Бу ҳақида бутлари қаршисида ва халқ олдида эълон қилиш учун Пелишт ери бўйлаб элчиларни юбордилар. ¹⁰Улар унинг қуролини ўз худоларининг уйига жойлаштирдилар ва унинг бошини Дагон бутхонасига санчиб қўйдилар.¹¹Гилъаддаги бутун Йобешнинг аҳолиси пелиштликлар Шоулни нима қилганларининг барчасини эшитди. ¹²Шунда барча жасур кишилар кўтарилиб, Шоул ва унинг ўғилларининг таналарини олдилар, уларни Йобешга келтирдилар. Шунда уларнинг суякларини Йобешдаги эман дарахти остига кўмиб, етти кун рўза тутдилар.¹³Шундай қилиб, Шоул Раббий қаршисида қилган ўзининг қонунбузарлиги туфайли ўлди, чунки у Раббийнинг сўзларига амал қилмай, ўликларнинг руҳини чақирувчига саволлар билан мурожат қилди, ¹⁴Раббийдан эса сўрамади. Шунинг учун ҳам У уни ўлдирди ва шоҳликни Йишийнинг ўғли Довудга топширди.

Chapter 11

¹Бутун Исроил Хеброн шаҳрига, Довуднинг олдига йиғилиб, дедилар: “Мана, бизлар сизнинг суягингиз ва танангизмиз. ²Кечаги ва олдинги кунларда, ҳали Шоул подшоҳ бўлганида, сиз Исроилни киргизиб, чиқарар эдингиз ва Раббий сизнинг Худойингиз сизга: Сен Менинг халқим Исроилни боқасан ва Менинг халқим Исроилга бошлиқ бўласан,- деган эди”. ³Шунинг учун Исроилнинг барча оқсоқоллари Хебронга, подшоҳнинг олдига келдилар. Довуд эса Хебронда Раббийнинг юзи қаршисида улар билан аҳд тузди. Улар Раббийнинг Шомуил орқали айтган сўзи бўйича Довудни Исроил устидан подшоҳликка мойладилар.⁴Шунда Довуд ва бутун Исроил Йерусалимга, яъни Ябусга борди. У ерда ўша ернинг аҳолиси бўлган ябусликлар яшар эди. ⁵Ябус аҳолиси Довудга: “Сен бу шаҳарга кирмайсан”,- дедилар. Лекин Довуд Сион қалъасини қўлга киритди. Бу Довуд шаҳридир. ⁶Сўнг Довуд: “Ким ябусликларни биринчи бўлиб қириб ташласа, ўша бошлиқ ва лашкарбоши бўлади”,- деди. Ҳаммадан биринчи Зеруйаҳнинг ўғли Йўаб кириб борди ва бошлиқ бўлди.⁷Довуд ўша қалъада яшар эди, шунинг учун ҳам уни “Довуд шаҳри”, деб атар эдилар. ⁸У Миллодан бошлаб бутун атрофга айлантириб шаҳар қурди, Йўаб эса шаҳарнинг қолган қисмини таъмирлади. ⁹Шундай қилиб, Довуд янада ва янада юксалиб борди, чунки Қўшинлар Худованди у билан бирга эди.¹⁰Мана – Раббийнинг Исроил ҳақидаги сўзи бўйича Давидни подшоҳ қилиш учун бутун Исроил билан бирга ҳаракат қилган ва Довуднинг шоҳлигида кучли бўлган сардорларнинг сони, ¹¹яъни Довуднинг жасур кишиларининг сони: ўттиз нафар ушбу жасурнинг бошлиғи – Ҳахмоннинг ўғли Йашобеам. У ўз найзасини уч юз кишига қарши улоқтириб, уларни бир зарбада шикастлади.¹²Ундан кейин уч нафар энг жасурдан бири – ахохлик Додонинг ўғли Элеазар. ¹³Пелиштликлар урушга йиғилган жойда, Пасдаммимда у Довуд билан бирга эди. Ўша ердаги даланинг бир қисмига арпа экилган эди. Халқ пелиштликлардан қочиб кетди. ¹⁴Аммо улар ўша даланинг ўртасида туриб, уни ҳимоя қилдилар ва пелиштликларни қириб ташладилар. Раббий уларга буюк ғалаба берди.¹⁵Пелиштликларнинг қўшини Рафаликлар водийсида қароргоҳ қурганида, ўттиз нафар сардорлардан ушбу уч нафар бошлиқ Адуллам ғорига, Довуднинг олдига қояга чиқдилар. ¹⁶Ўша вақтда Довуд мустаҳкамланган жойда бўлиб, пелиштликларнинг қўшини эса Бейт-Леҳемда эди. ¹⁷Довуд ўртанди ва у: “Эҳ, қани эди, кимдир менга Бейт-Леҳем дарвозаси олдидаги қудуқдан сув ичирса эди!”- деди.¹⁸Шунда бу уччалови пелиштликлар қароргоҳини ёриб ўтдилар ва дарвоза ёнидаги Бейт-Леҳем қудуғидан сув тортиб олиб, Довудга келтирдилар. Аммо Довуд уни ичишни хоҳламади ва уни Раббийнинг шарафига тўкиб ташлади. ¹⁹У: “Мени бундай қилишимдан Худо мени асрасин! Ўз жонларини хавфга қўйган бу кишиларнинг қонини ичаманми? Чунки улар ўз жонларини хавф остига қўйиб, бу сувни олиб келдилар”,- деди. Шунинг учун у сувни ичишни хоҳламади. Мана, бу уч нафар жасур нималар қилдилар.²⁰Йўабнинг биродари Абишай эса ушбу уччаласининг ичида бошлиқ эди. У ўз найзаси билан уч юз кишини ўлдирди ва у уччаласининг орасида шуҳратга эга эди. ²¹У уччаласининг орасида ҳурматли ва уларнинг бошлиғи бўлди, лекин у ушбу уччаласига тенг келмас эди.²²Кабзеиллик Йеҳойаданинг ўғли Бенайаҳ жасур киши бўлиб, кўп буюк ишлар қилган эди. У мўаблик Ариэлнинг икки нафар ўғлини ўлдирди ва қор пайтида пастга тушиб, ўрадаги шерни ўлдирди. ²³У бўйи беш тирсак бўлган улкан мисрлик кишини ўлдирди. Мисрликнинг қўлида тўқувчининг асбоби каби найзаси бор эди. У эса таёқ билан унга яқин келди ва мисрликнинг қўлидан найзани тортиб олиб, уни ўзининг найзаси билан ўлдирди.²⁴Мана, Йеҳойаданинг ўғли Бенайаҳ нималар қилди. У ушбу уччала жосур кишининг орасида шуҳратга эга эди. ²⁵Мана, у ўттиз кишининг орасида шуҳратга эга эди, аммо ушбу уччаласига тенг келмас эди. Довуд уни ўз қўриқчиларининг устидан тайинлади.²⁶Жангчилардан жасурлари қуйидагилар эди: Йўабнинг укаси Асаҳел, бейт-леҳемлик Додо ўғли Элҳанан, ²⁷ҳародлик Шаммаҳ, пелонлик Ҳелез, ²⁸текойлик Иккеш ўғли Ираҳ, анатотлик Абиэзер, ²⁹хушатлик Сиббикай, ахохлик Илай,³⁰нетофатлик Махарай, нетофатлик Баанаҳ ўғли Ҳелед, ³¹Бенямин ўғилларига тегишли бўлган Гибеаҳдаги Рибай ўғли Иттай, ³²Нахле-Гаҳашдаги Ҳурай, арбатлик Абиэл, ³³барҳумлик Азмавет, шаалбонлик Элийаҳба,³⁴гизонлик Ҳашемнинг ўғиллари – герарлик Шагенинг ўғли Йўнатан, ³⁵герарлик Сақарнинг ўғли Аҳиам, Урнинг ўғли Элифал, ³⁶мехератлик Ҳефер, пелонлик Ахийаҳ, ³⁷кармеллик Ҳезро, Эзбайнинг ўғли Наарай,³⁸Натаннинг биродари Йўэл, Ҳаггернинг ўғли Мибҳар, ³⁹аммўнлик Зелек, Зеруйаҳ ўғли Йўабнинг қурол ташувчиси бўлган бейеротлик Нахарай, ⁴⁰йитрилик Ира, йитрилик Гареб, ⁴¹хетлик Урийаҳ, Аҳлайнинг ўғли Забад,⁴²Рубен қабиласининг бошлиғи рубенлик Шизанинг ўғли Адина ва у унинг ўттизта жангчиси, ⁴³Маақаҳнинг ўғли Ханан, митнилик Йошафат, ⁴⁴аштеротлик Ўззийаҳ, ароэрлик Хотамнинг ўғиллари Шама ва Йеҳиэл,⁴⁵Шимрийнинг ўғли Йедиаэл ва унинг биродари тизилик Йоқа, ⁴⁶махавлик Элиэл ва Элнаамнинг ўғиллари Йерибай ҳамда Йошавийаҳ, мўаблик Ифмаҳ, ⁴⁷Элиэл, Обед ва мезобалик Йасиэл.

Chapter 12

¹Довуд Кишнинг ўғли Шоулдан яшириниб юрганида, Довудга жангда ёрдам беришлари учун Зиклагга, унинг олдига жасур кишилар келдилар. ²Улар камон билан қуролланган, ўнг ва чап қўл билан палақмондан тош улоқтирувчи, камондан ўқ отувчи кишилар бўлиб, Бенямин авлодидан, Шоулнинг қариндошлари эдилар.³Уларнинг бошлиғи Аҳиэзер ва ундан кейин Йоаш бўлиб, улар гибеаҳлик Шемааҳнинг ўғиллари эдилар. Кейин Азмаветнинг ўғиллари Йезиэл ва Пелет, анатотлик Беракаҳ ва Йеҳу, ⁴яна ўттиз кишининг орасида жасур бўлган ва ўттиз кишининг устидан бошчилик қилган гибъўнлик Ишмайаҳ, гедералик Йермийаҳ, Йаҳазиэл, Йоҳанан ва Йозабад,⁵Элузай, Йеримот, Беалийаҳ, Шемарийаҳ, харуфлик Шефатийаҳ, ⁶Кўраҳ авлодидан бўлган Элканаҳ, Ишийаҳ, Азариэл, Йоэзер, Йашобеам, ⁷гедорлик Йероҳамнинг ўғиллари Йоэлаҳ ва Зебадийаҳ.⁸Гад қабиласидан бўлган, қалқон ва найзалар билан қуролланган жанговар ва жасур кишилар ҳам Довуднинг олдига, саҳродаги мустаҳкамланган жойга келдилар.⁹Биринчиси Эзер, иккинчиси Обадийаҳ, учинчиси Элиаб, ¹⁰тўртинчиси Мишманнаҳ, бешинчиси Йермийаҳ, ¹¹олтинчиси Аттай, еттинчиси Элиэл, ¹²саккизинчиси Йоҳанан, тўққизинчиси Элзабад, ¹³ўнинчиси Йермийаҳ, ўн биринчиси Махбаннай эди.¹⁴Улар Гаднинг ўғилларидан бўлиб, лашкарбошилар эдилар: кичиги юзбоши, каттаси мингбоши эди. ¹⁵Улар биринчи ойда, Йорданнинг ўз қирғоқларидан тошадиган вақтида уни кечиб ўтдилар ва водийнинг шарқ ҳамда ғарб томонида яшовчиларнинг барчасини қувиб юбордилар.¹⁶Бенямин ва Яҳудо ўғилларидан баъзилари ҳам Довуднинг олдига мустаҳкамланган жойга келдилар. ¹⁷Довуд уларга пешвоз чиқиб, уларга: “Агар сизлар менга ёрдам бериш учун менинг олдимга тинчлик билан келган бўлсангизлар, унда менинг юрагим сизлар билан бирлашсин. Агар менинг қўлларимда айбим бўлмаса ҳам, сизлар айёрлик билан мени душманларимга топшириш учун келган бўлсангизлар, унда оталаримизнинг Худоси буни кўриб, ҳукм қилсин”,- деди.¹⁸Шунда Худонинг руҳи ўттиз кишига бошлиқ бўлган Амасайни қамраб олди ва у: “Эй, Довуд, сизга тинчлик бўлсин. Эй, Йишийнинг ўғли, биз сиз томондамиз. Сиз ва сизнинг ёрдамчиларингизга тинчлик бўлсин, чунки Худойингиз сизга ёрдам бермоқда”,- деди. Шунда Довуд уларни қабул қилди ва уларни лашкарбоши қилиб тайинлади.¹⁹Довуд пелиштликлар билан бирга Шоулга қарши жанг қилиш учун бораётганида, Манассеҳнинг қабиласидан баъзилари у томонга ўтдилар. Лекин Довуд пелиштликларга ёрдам бермади, чунки пелиштликларнинг ҳокимлари маслаҳатлашиб: “У бизнинг бошимизни хавфга қўйиб, ҳукмдори Шоул томонга ўтиб кетади”,- деб уни жўнатиб юбордилар. ²⁰У Зиклагга қайтаётганида, у томонга Манашеҳ авлодидан, Манашеҳнинг мингбошилари: Аднаҳ, Йозабад, Йедиаэл, Микаэл, Йозабад, Элиҳу ва Зиллетай ўтдилар.²¹Улар рақиб тўдаларига қарши жангда Довудга ёрдам берар эдилар, чунки уларнинг барчаси жасур ва қўшинда бошлиқлар эдилар. ²²Шундай қилиб, ҳар куни Довуднинг олдига ёрдам бериш учун келаверишди, шунда унинг қўшини Худонинг қўшини каби улкан бўлди.²³Мана, Раббийнинг сўзи бўйича Шоулнинг подшоҳлигини Довудга топшириш учун Хебронга, унинг олдига келган қўшиннинг бошлиқларининг сони: ²⁴Қалқон ва найза кўтариб юрадиган, жангга тайёр Яҳудо ўғилларидан – олти минг саккиз юз киши, ²⁵Шимўн ўғилларидан, жасур кишилардан – етти минг бир юз киши,²⁶Леви ўғилларидан – тўрт минг олти юз киши, ²⁷Аҳарўннинг қабиласидан – ҳоким Йеҳойада ва у билан бирга уч минг етти юз киши, ²⁸жасур йигит Садок ва унинг авлодидан – йигирма икки нафар бошлиқ,²⁹Шоулнинг қариндошлари Бенямин ўғилларидан – уч минг киши (лекин беняминликлардан кўпчилиги ҳали Шоул хонадони томонда эдилар), ³⁰ўз авлодларида таниқли ва жасур бўлган Эфрайим ўғилларидан – йигирма минг саккиз юз киши, ³¹Довудни подшоҳ қилишга бориш учун номма-ном чақирилган Манашеҳнинг ярим қабиласидан – ўн саккиз минг киши,³²Исроил нимани қачон қилиши кераклигини биладиган Иссохорнинг доно ўғилларидан – икки юз нафар бошлиқ (уларнинг барча биродарлари уларнинг сўзларига амал қилар эдилар), ³³ҳар қандай жанговар қуроллар билан қуролланган, сафдаги якдил жангга тайёр бўлган Забулун қабиласидан – эллик минг киши,³⁴Нафтали қабиласидан – минг нафар бошлиқ ва улар билан бирга қалқон ва найзалари бўлган ўттиз етти минг киши, ³⁵урушга тайёр бўлган Дан қабиласидан – йигирма саккиз минг олти юз киши,³⁶урушга тайёр бўлган Ашер қабиласидан – қирқ минг жангчи, ³⁷Йорданнинг нариги томонидан келган, ҳар қандай жанговар қуроллари бўлган Рубен ва Гад қабиласидан, ҳамда Манашеҳнинг ярим қабиласидан – бир юз йигирма минг киши эди.³⁸Бу барча саф тортган жангчилар бор қалблари билан Довудни бутун Исроил устидан подшоҳ қилиш учун Хебронга келдилар. Довудни подшоҳ қилиш учун Исроилнинг барча қолган кишилари ҳам якдил эдилар. ³⁹Ўша ерда улар Довуднинг олдида уч кун бўлдилар, еб-ичдилар, чунки уларнинг биродарлари улар учун ҳаммасини тайёрлаб қўйган эдилар. ⁴⁰Бундан ташқари, уларга яқин бўлганлар ҳам, ҳатто Иссохор, Забулун ва Нафтали қабиласигача эшакларда, туяларда, хачирларда, ҳўкизларда барча егуликларни, яъни ун, анжир, узум, шароб, мойни ҳамда кўплаб катта ва кичик қорамолни келтирар эдилар, чунки Исроилда хурсандчилик пайти эди.

Chapter 13

¹Довуд мингбошилар, юзбошилар ва барча бошлиқлар билан маслаҳатлашди. ²Довуд Исроилнинг бутун йиғинига деди: “Агар бу сизларга маъқул бўлса ва бунда Худойимиз Раббийнинг иродаси бўлса, Исроилнинг бутун ери бўйлаб барча жойларга, қолган биродарларимизга элчиларни юборамиз. Шунингдек, улар билан бирга руҳонийлар ва левитларнинг олдига, уларнинг шаҳарлару қишлоқларига элчиларни юборамиз, токи улар бизнинг олдимизга йиғилсинлар. ³Ўзимизнинг олдимизга эса Худойимизнинг Аҳд Киботини яна олиб келамиз, чунки Шоулнинг кунларида биз уни изламадик”. ⁴Шунда бутун йиғин: “Худди шундай бўлсин”,- деди, чунки бу иш бутун халқнинг нигоҳида тўғри эди.⁵Шундай қилиб, Довуд Худонинг Аҳд Киботини Қиръат-Йеаримдан олиб келиш учун Мисрдаги Шихордан то Ҳаматнинг кириш қисмигача бутун Исроилни йиғди. ⁶Керубларда ўтирган Раббий Худонинг номи билан аталган Аҳд Киботини Қиръат-Йеаримдан олиб келиш учун Довуд ҳамда бутун Исроил Яҳудиядаги Қиръат-Йеаримга борди.⁷Улар Худонинг Аҳд Киботини Абинадабнинг уйидан янги аравада олиб кетишди. Ўззаҳ ва Аҳийо аравани ҳайдаб борар эди. ⁸Довуд ва бутун Исроил эса, Худонинг олдида қўбизлар, ғижжаклар, доиралар, жарангдор зиллар ва карнайлар чалиб, куйлаб, бор кучлари билан рақсга тушар эдилар.⁹Улар Хидоннинг хирмонига етиб келганларида, Ўззаҳ Аҳд Киботини ушлаб қолиш учун қўлини узатди, чунки уни буқалар энгаштириб қўйган эдилар. ¹⁰Лекин Раббийнинг ғазаби Ўззаҳга қарши алангаланди ва у қўлини Киботига узатгани учун уни шикастлади. У эса ўша ернинг ўзида Худонинг юзи олдида ўлди. ¹¹Раббий Ўззаҳни ўлдиргани учун Довуд қайғуга тушди. Шу сабабли, у жойни “Ўззаҳнинг ҳалокати”, деб атади. У жой ҳозиргача шундай номланади.¹²Довуд ўша куни Раббийдан қўрқиб: “Мен қандай қилиб Раббийнинг Аҳд Киботини ўз уйимга олиб кираман?”- деди. ¹³Довуд Киботини ўзининг уйига, Довуд шаҳрига олиб бормади, бироқ уни гетлик Обед-Эдомнинг уйи томонга бурди. ¹⁴Худонинг Аҳд Киботи Обед-Эдомнинг хонадонида, унинг уйида уч ой қолди ва Раббий Обед-Эдомнинг хонадонини ҳамда унинг ҳамма нарсасига барака ато қилди.

Chapter 14

¹Тир подшоҳи Хирам, Довудга уй қуриш учун унинг олдига элчиларни, кедр дарахтларини, тош йўнувчиларни ҳамда дурадгорларни юборди. ²Довуд Раббий уни Исроил устидан подшоҳ қилиб мустаҳкамлаганини ва Унинг халқи Исроил ҳақи унинг подшоҳлиги баланд кўтарилганини англаб етди.³Шунда Довуд Йерусалимда яна кўп хотин олди. Довуддан яна кўп ўғил ва қизлар туғилди. ⁴Мана булар ― Йерусалимда ундан туғилган болаларининг исмлари: Шаммуайаҳ, Шобаб, Натан, Сулаймон, ⁵Ибҳар, Элишуа, Элифелет, ⁶Ногаҳ, Нефег, Йафийаҳ, ⁷Элишама, Беэлиада ва Элифалет.⁸Пелиштликлар Довудни бутун Исроил устидан подшоҳликка мойланганини эшитганларида, барча пелиштликлар Довудни излаш учун кўтарилдилар. Довуд бу ҳақида эшитиб, уларга қарши борди. ⁹Пелиштликлар келиб, Рафаликлар водийсида жойлашдилар.¹⁰Довуд Раббийдан сўраб: “Мен пелиштликларга қарши борайми? Сен уларни менинг қўлларимга топширасанми?”- деди. Раббий унга: “Боргин ва Мен уларни сенинг қўлларингга топшираман”,- деди. ¹¹Шундай қилиб, улар Баал-Перазимга бордилар ва ўша ерда Довуд уларни қириб ташлади. Довуд: “Сув ёриб ўтганидек, Раббий менинг қўлим билан душманларимни синдирди”,- деди. Шунинг учун ҳам улар ўша жойни “Баал-Перазим”, деб номладилар. ¹²Пелиштликлар ўша ерда ўз худоларини қолдирдилар, Довуд буйруқ берди ва улар оловда ёндирилди.¹³Пелиштликлар яна келиб, водий бўйлаб жойлашдилар. ¹⁴Довуд Худодан яна сўради ва Худо унга деди: “Уларга тўғри бормагин. Уларни четлаб ўтиб, уларга тутзор томондан боргин.¹⁵Тутзор тепасида қадам товушларини эшитганингда, ўшанда жангга отлангин, чунки Худо пелиштликларнинг қўшинини қириб ташлаш учун сендан олдинда бораётган бўлади”. ¹⁶Довуд, Худо унга буюрганидек қилди ва улар пелиштликларнинг қўшинини Гибъўндан Газергача қириб ташладилар. ¹⁷Довуднинг номи барча юртлар бўйлаб тарқалди ва Раббий уни барча халқлар учун даҳшатли қилди.

Chapter 15

¹Довуд ўзига Довуд шаҳрида уйлар қурди ва Худонинг Аҳд Киботи учун жой тайёрлаб, у учун Чодир қилди. ²Сўнг Довуд: “Левитлардан бўлак ҳеч ким Худонинг Аҳд Киботини кўтариб юриши мумкин эмас, чунки Раббий уларни Худонинг Аҳд Киботини кўтариб юриш ва Унга абадий хизмат қилиш учун танлаган”,- деди. ³Довуд Раббийнинг Аҳд Киботини унга тайёрлаган жойга олиб келиш учун бутун Исроилни Йерусалимга йиғди.⁴Довуд Аҳарўннинг ўғиллари ва левитларни чақирди: ⁵Қэҳат ўғилларидан бошлиқ бўлган Уриэл ва унинг бир юз йигирма нафар биродарини, ⁶Мерари ўғилларидан бошлиқ бўлган Асаҳийаҳ ва унинг икки юз йигирма нафар биродарини,⁷Гершом ўғилларидан бошлиқ бўлган Йўэл ва унинг бир юз ўттиз нафар биродарини, ⁸Элизафан ўғилларидан бошлиқ бўлган Шемайаҳ ва унинг икки юз нафар биродарини, ⁹Хеброн ўғилларидан бошлиқ бўлган Элиэл ва унинг саксон нафар биродарини, ¹⁰Узиэл ўғилларидан бошлиқ бўлган Аминадаб ва унинг бир юз ўн икки нафар биродарини чақирди.¹¹Довуд руҳонийлар Садок ва Абиатарни, левитлар Уриэл, Асаҳийаҳ, Йўэл, Шемайаҳ, Элиэл ва Аминадабни чақириб, ¹²уларга деди: “Эй, левит авлодларининг бошлиқларисизлар, ўзларингизни ҳам, биродарларингизни ҳам покланглар ҳамда мен Исроилнинг Раббий Худосининг Киботи учун тайёрлаган жойга уни олиб келинглар.¹³Чунки олдинги сафар буни сизлар қилмаганингиз сабабли, биз Раббий Худойимизни излашимиз керак бўлганидек изламаганимиз учун У бизни шикастлади”. ¹⁴Шундай қилиб, руҳонийлару левитлар Исроилнинг Раббий Худосининг Киботини олиб келиш учун ўзларини покладилар. ¹⁵Раббийнинг сўзи бўйича Мусо амр этганидек, левитларнинг ўғиллари Худонинг Киботини елкаларида ходалар билан кўтариб бордилар.¹⁶Довуд левитларнинг бошлиқларига мусиқий асбоблар, ғижжаклар, қўбизлар ва жарангдор зиллар чалиб, баланд овозда қувонч садосини чиқариш учун қўшиқчиларни тайинлашни буюрди. ¹⁷Шундай қилиб, левитлар Йўэлнинг ўғли Ҳеманни ва унинг биродарларидан Береқийаҳнинг ўғли Асафни, Мерари ўғилларидан эса Кушайаҳнинг ўғли Этанни тайинладилар. ¹⁸Улар билан бирга иккинчи ўриндаги биродарлари: Закарийаҳ, Бен, Йаҳазиэл, Шемирамот, Йехиэл, Унни, Элиаб, Бенайаҳ, Маасейаҳ, Маттатийаҳ, Элифелеҳ, Микнейаҳни ҳамда дарвозабонлардан Обед-Эдом ва Йеҳиэлни тайинладилар.¹⁹Қўшиқчилар Ҳеман, Асаф ва Этан мис жарангдор зилларни баланд овозда чалишга тайинланган эдилар. ²⁰Закарийаҳ, Азиэл, Шемирамот, Йехиэл, Унни, Элиаб, Маасейаҳ ва Бенайаҳ эса ингичка товушли ғижжакларни чалишга тайинландилар. ²¹Маттатийаҳ, Элифелеҳ, Микнейаҳ, Обед-Эдом, Йеҳиэл ва Азазийаҳ кириш қисми учун қўбизларни чалишга тайинландилар.²²Левитларнинг бошлиғи Хенанийаҳ эса ашула ўргатувчи бўлди, чунки у бунда моҳир эди. ²³Береқийаҳ ва Элканаҳ Аҳд Киботи олдида дарвозабон эдилар. ²⁴Руҳонийлар Шебанийаҳ, Йеҳошафат, Натаниэл, Амасай, Закарийаҳ, Бенайаҳ ва Элиэзер Худонинг Киботи қаршисида карнай чаладиган бўлдилар. Обед-Эдом ва Йеҳийаҳ эса Киботи олдида дарвозабон эдилар.²⁵Шундай қилиб, Довуд ва Исроилнинг оқсоқоллару мингбошилари Раббийнинг Аҳд Киботини Обед-Эдомнинг уйидан тантана билан олиб келишга кетдилар. ²⁶Раббийнинг Аҳд Киботини кўтараётган левитларга Худо ёрдам берганида, улар еттита бузоқ ва еттита қўчқорни қурбонликка келтирдилар.²⁷Довуд ва Аҳд Киботини кўтараётган левитларнинг барчаси, ашулачилар, мусиқачилар ва ашулачиларнинг бошлиғи Хенанийаҳ зиғир матосидан кийим кийган эдилар. Довуднинг эгнида эса зиғир толали эфод ҳам бор эди. ²⁸Шундай қилиб, бутун Исроил Раббийнинг Аҳд Киботини бурғу, карнайлар, жарангдор зиллар, ғижжаклар ва қўбизлар чалиб ҳайқириқлар билан олиб келдилар.²⁹Раббийнинг Аҳд Киботи Довуд шаҳрига кириб келганида, Шоулнинг қизи Микал деразадан қараб, подшоҳ Довуднинг сакраётганини ва рақсга тушаётганини кўриб, ўз юрагида уни пастга урди.

Chapter 16

¹Улар Худонинг Киботини Йерусалимга олиб келдилар. Довуд Киботни унинг учун қурган Чодирнинг ўртасига қўйдилар. Сўнгра Худога тамоман ёндириш қурбонликлари ва тинчлик қурбонликлари келтирдилар. ²Довуд тамоман ёндириш ва тинчлик қурбонликларини келтиришни тамомлаганида, Раббийнинг номи билан халқни дуо қилди. ³У ҳар бир исроилликка: эркакларга ҳам, аёлларга ҳам бир донадан нон, бир бурдадан гўшт ҳамда майизли кулча тарқатди.⁴У Исроилнинг Раббий Худосини шарафлаш, миннатдорчилик билдириш, улуғлаш учун левитлардан баъзиларини Раббийнинг Аҳд Киботи қаршисига хизматга қўйди: ⁵Асафни бошлиқ қилиб, ундан кейин Закарийаҳ, Йеҳиэл, Шемирамот, Йехиэл, Маттатийаҳ, Элиаб, Бенайаҳ ва Обед-Эдомни қўйди. Йеҳиэлни, ғижжаклар ва қўбизлар чалиш, Асафни эса жарангдор зиллар чалишга қўйди. ⁶Руҳонийлар Бенайаҳ ва Йаҳазиэлни Худонинг Аҳд Киботи қаршисида доимо бурғу чалишлари учун қўйди.⁷Ўша куни Довуд биринчи бор Асаф ва унинг биродарларига Раббийни шарафлаш учун ушбу санони берди: ⁸“Раббийни шарафланглар! Унинг номини чорланглар! Халқларда Унинг ишларини эълон қилинглар! ⁹Унга куйланглар, Унга санолар куйланглар! Унинг барча мўъжизаларини сўзлаб беринглар!¹⁰Унинг муқаддас номи билан мақтанинглар! Раббийни изловчиларнинг юраклари қувонсин! ¹¹Раббийни ва Унинг кучини изланглар, Унинг юзини доимо изланглар.¹²Унинг қилган мўъжизаларини, Унинг аломатларини ва Унинг оғзидан чиқаётган ҳукмларини ёдда тутинглар, ¹³эй, Исроилнинг уруғи, Худонинг қуллари, Ёқубнинг ўғиллари ва Унинг танланганлари! ¹⁴У – бизнинг Раббий Худойимиздир, Унинг ҳукмлари бутун ер узрадир.¹⁵Буларни ёдда тутинглар: Унинг аҳдини, Унинг минг авлодларга амр қилган сўзини, ¹⁶Унинг Иброҳимга ваъда қилган ва Исҳоқка қасам ичган васиятини, ¹⁷Унинг Ёқубга қонун сифатида тайинлаган, Исроилга абадий аҳд қилиб қўйган, ¹⁸“Канъан ерини сизларга меросий улуш қилиб бераман”, деб айтган ваъдасини.¹⁹Исроилликлар ўша пайтда кам сонли ва жуда ҳам кам бўлганларида, ҳали Канъан ерида мусофир бўлганларида, ²⁰бир халқдан бошқа халққа ва бир шоҳликдан бошқа халққа кўчиб юрар эдилар. ²¹Бироқ Раббий ҳеч кимга уларни хафа қилишларига йўл қўймас ва улар ҳақида подшоҳларга шундай танбеҳ берар эди: ²²“Менинг мойланган одамларимга тегманглар ва Менинг пайғамбарларимга ёвузлик қилманглар”.²³Эй, бутун ер, Раббийга куйланглар, Унинг нажотини кундан кунга воизлик қилинглар! ²⁴Мажусийларга Унинг шуҳратини, барча халқларга Унинг мўъжизаларини эълон қилинглар!²⁵Чунки Раббий буюк, У кўп мақтовларга сазовордир! У барча худолардан кўра даҳшатлироқдир! ²⁶Зеро халқларнинг барча худолари бутлардир, Раббий эса самоларни яратган. ²⁷Шараф ва улуғворлик Унинг юзи қаршисида, қудрат ва қувонч Унинг масканидадир!²⁸Раббийни шарафланглар, эй, халқларнинг қабилалари, Раббийни шуҳрати ва қудрати учун шарафланглар! ²⁹Раббий номининг шуҳратини шарафланглар! Қурбонликни олиб, Унинг қаршисига боринглар. Раббийга Унинг муқаддасворлигининг гўзаллигида сажда қилинглар.³⁰Эй, бутун ер, Унинг қаршисида титрагин, чунки У борлиқни мустаҳкам ўрнатди, у тебранмайди. ³¹Осмонлар қувонсин, ер тантана қилсин! Халқлар орасида: “Раббий ҳукм сурмоқда!”- десинлар.³²Денгиз ва уни тўлдириб турган нарсалар ҳайқирсин! Дала ва ундаги ҳамма нарса қувонсин! ³³Барча ўрмон дарахтлари Раббийнинг юзи қаршисида ҳайқирсинлар, чунки У оламни ҳукм қилиш учун келмоқда.³⁴Раббийга ташаккур айтинглар, чунки У эзгу ва Унинг шафқати абадийдир! ³⁵Бундай денглар: “Эй, бизнинг Нажоткоримиз Худо, бизни қутқаргин! Бизни йиғиб олгин ва халқлардан халос қилгин, токи биз Сенинг муқаддас номингга ташаккур айтайлик ва Сенинг шуҳратинг билан мақтанайлик!³⁶Раббий Исроилнинг Худоси абадулабад муборакдир!” Шунда бутун халқ: “Омин, Раббийга ҳамдлар бўлсин!”- деди.³⁷Раббийнинг Аҳд Киботи қаршисида доимо, ҳар куни хизмат қилиш учун Довуд Аҳд Киботи олдида Асаф ва унинг биродарларини, ³⁸Обед-Эдом ва унинг биродарларини, жами олтмиш саккиз кишини қолдирди. Йедутуннинг ўғли Обед-Эдом ва Ҳосаҳни эса дарвозабон қилиб тайинлади. ³⁹Руҳоний Садок ва унинг руҳоний биродарларини эса Гибъўндаги тепаликда бўлган Раббийнинг Чодири олдига қўйди,⁴⁰токи улар тамоман ёндириш қурбонгоҳида Раббийга доимо (эрталаб ва кечқурун) тамоман ёндириш қурбонлиги келтирсинлар ҳамда Раббий Исроилга амр этган Унинг қонунида ёзилган ҳамма нарсани бажарсинлар. ⁴¹Улар билан бирга Ҳеман, Йедутун ва номма-ном тайинланган бошқа танланган кишиларни Раббийни шарафлаш учун тайинлади, чунки Унинг шафқати абадийдир!⁴²Уларнинг ёнида Ҳеман ва Йедутун карнайлар, жарангдор зиллар ҳамда ҳар хил мусиқали асбоблар чалиб, Худони шарафлар эдилар. Йедутуннинг ўғилларини эса дарвозабон қилиб қўйди. ⁴³Сўнгра бутун халқнинг ҳар бири ўзининг уйига кетди. Довуд ҳам ўз уйини дуо қилиш учун ортига қайтди.

Chapter 17

¹Довуд ўз уйида яшаётганида, у пайғамбар Натанга: “Мана, мен кедрдан ясалган уйда яшаяпман, Раббийнинг Аҳд Киботи эса чодир остида”,- деди. ²Шунда Натан Довудга: “Юрагингда нимаики бўлса, барчасини бажаргин, чунки Худо сен билан”,- деди.³Лекин ўша тундаёқ Натанга Худонинг сўзи келди: ⁴“Бориб, Менинг қулим Довудга айтгин: Раббий шундай демоқда: истиқомат қилишим учун уйни Менга қурадиган сен эмассан, ⁵чунки Мен Исроил ўғилларини олиб чиққан кундан ҳозирги кунга қадар уйда яшаган эмасман, аммо чодирдан чодирга ва бир жойдан бошқа жойга кўчиб юрганман. ⁶Мен бутун Исроил билан қаерда юрсам ҳам, Мен халқимни боқишни буюрган Исроилнинг судъяларидан бирортасига: Нима учун Менга кедрли уй қурмаяпсизлар? - деб бирор оғиз гап айтдимми?⁷Энди эса Менинг қулим Довудга шундай дегин: Қўшинлар Худованди шундай демоқда: Сен Менинг халқим Исроилга бошлиқ бўлишинг учун Мен сени қўйлар подасидан олдим. ⁸Сен қаерга бормагин, ҳамма ерда Мен сен билан бирга эдим. Мен сенинг барча душманларингни юзинг қаршисида қириб ташладим ва сенинг исмингни ердаги буюкларнинг исми каби қилдим.⁹Мен Ўз халқим Исроил учун жой тайёрлаб бердим ва уни ўтқаздим. Улар ўз жойларида хотиржам яшайдилар ва бошқа безовта қилинмайдилар. Бетавфиқлар эса аввалгидек, ¹⁰яъни Мен Ўз халқим Исроил устидан ҳакамларни тайинлаган кунларимдагидек уларни бошқа эзмайдилар. Мана, Мен сенинг барча душманларингни бўйсундирдим. Бундан ташқари, Мен сенга шуни эълон қиламанки, Раббий сен учун уй барпо этади.¹¹Сенинг кунларинг ниҳоясига етганида ва оталарингнинг олдига кетганингда, Мен сендан кейин сенинг ўғилларингдан бўладиган сенинг уруғингни кўтараман ва унинг шоҳлигини мустаҳкамлайман. ¹²У менга уй қуради ва Мен унинг тахтини абадий мустаҳкамлайман.¹³Мен унинг Отаси бўламан ва у Менинг ўғлим бўлади. Мен Ўз шафқатимни Шоулдан олганим каби ундан тортиб олмайман. ¹⁴Мен уни Ўз уйимга ҳамда Ўз шоҳлигимга абадий қўяман. Унинг тахти абадий мустаҳкам бўлади”. ¹⁵Натан бу барча ваҳий сўзларни Довудга аниқ айтиб берди.¹⁶Подшоҳ Довуд келиб, Раббийнинг юзи қаршисида турди ва деди: “Ё, Раббий Худо, мен кимманки ва менинг уйим нима эдики, Сен мени бунчалар юксалтирдинг?! ¹⁷Ё, Худо, Сенинг нигоҳинг қаршисида бу ҳам кам кўринди, чунки Сен Ўз қулингнинг келажакдаги хонадони ҳақида ҳам эълон қилмоқдасан. Ё, Раббий Худо, менга буюк одамга қарагандек қарамоқдасан! ¹⁸Сенинг олдингда қулингнинг улуғланиши учун Довуд яна нима қўшимча қила олиши мумкин? Зеро Сен Ўз қулингни биласан!¹⁹Ё, Раббий, Сен ҳар қандай буюкликни намоён этиш учун юрагингнинг нияти бўйича Ўз қулингга бу барча буюк ишларни қилмоқдасан. ²⁰Ё, Раббий, Сенга ўхшаши йўқдир! Биз ўз қулоқларимиз билан эшитганларимизнинг барчаси бўйича Сендан ўзга Худо йўқдир! ²¹Қайси бир халқ Сенинг яккаю ягона халқинг Исроилга ўхшаш? Сен уни Ўзингга халқ қилиб, уни сотиб олиш учун унинг олдига келдинг. Мисрдан қутқарган сенинг халқингнинг юзи қаршисидан халқларни қувиб юбориб, Сен Ўзингнинг номингни буюк ва даҳшатли қилдинг.²²Сен Ўз халқинг Исроилни Ўзингнинг абадий шахсий халқинг қилдинг ва Сен унинг Раббий Худоси бўлдинг. ²³Энди эса, ё Раббий, Сен Ўз қулинг ва унинг хонадони ҳақида айтган Сўзингни абадий мустаҳкамлагин ҳамда Ўзинг айтганингдек қилгин. ²⁴Сенинг номинг абадий турсин ва юксалсин, токи бошқа халқлар: “Исроилнинг Худоси, Қўшинлар Худованди ― Исроил устидан бўлган Худодир”,- десинлар. Сенинг қулинг Довуднинг хонадони Сенинг юзинг қаршисида мустаҳкам бўлсин.²⁵Чунки Сен, эй, менинг Худойим, Ўз қулингга қандай қилиб унинг уйини барпо қилишингни очдинг, шунинг учун ҳам Сенинг қулинг Сенинг юзинг қаршисида ибодат қилишга жасорат қилди. ²⁶Эндиликда, ё, Раббий Худойим, Сен Ўз қулинг ҳақида шундай эзгуликни айтдинг. ²⁷Сенинг қулингнинг хонадонини дуо қилишни бошлагин, токи у Сенинг юзинг қаршисида абадий турсин. Чунки агар Сен, ё, Раббий, барака ато этсанг, шунда у абадий баракали бўлади”.

Chapter 18

¹Шундан сўнг Довуд пелиштликларни тор-мор келтириб, уларни бўйсундирди. У Гатни ҳамда унга тегишли шаҳарларни пелиштликларнинг қўлидан тортиб олди. ²У мўабликларни ҳам тор-мор келтирди ва мўабликлар Довудга товон тўлайдиган унинг қуллари бўлдилар.³Зўбаҳ подшоҳи Ҳадарезер ўз ҳокимиятини Фурот дарёси бўйида ўрнатиш учун кетаётганида, Довуд уни Ҳаматда тор-мор келтирди. ⁴Довуд ундан мингта жанговар аравани, етти минг нафар отлиқ ва йигирма минг нафар пиёдани олди. Довуд барча араваларнинг отларининг пайини кесиб, улардан фақат юзтасини қолдирди.⁵Дамашқдаги сурияликлар ёрдам бериш учун Зўбаҳ подшоҳи Ҳададезернинг олдига келганларида, Довуд йигирма икки минг нафар сурияликни қириб ташлади. ⁶Сўнг Довуд Дамашқнинг Суриясига қўриқчи қўшинни қўйди ва сурияликлар Довудга товон тўлаб, унинг қулларига айландилар. Довуд қаерга бормасин, ҳамма ерда Раббий унга ёрдам берар эди.⁷Довуд Ҳадарезернинг қулларида бўлган олтин қалқонларни олиб, уларни Йерусалимга олиб келди. ⁸Довуд Ҳададезернинг шаҳарлари Тибҳаф ва Кундан ҳам жуда кўп мисларни олиб келди. Сулаймон улардан мис денгиз, устунлар ва мис идишлар ясади.⁹Ҳаматнинг подшоҳи Фой эса Зўбаҳ подшоҳи Ҳадарезернинг бутун қўшинини Довуд қириб ташлаганини эшитганида, ¹⁰ўз ўғли Ҳадорамни Довуднинг олдига, уни қутлашга юборди. Довуд Ҳадарезер билан жанг қилиб, уни қириб ташлагани учун Фой миннадорчилик билдирмоқчи эди, чунки Фой Ҳадарезер билан урушиб турар эди. У Ҳадорам билан бирга ҳар хил олтин, кумуш ва мис идишлар юборди. ¹¹Подшоҳ Довуд барча халқлардан: эдўмликлардан, мўабликлардан, аммўнликлардан, пелиштликлардан, амолеқликлардан олган кумуш ва олтинлари билан бирга буларни ҳам Раббийга бағишлади.¹²Боз устига, Зеруйаҳнинг ўғли Абишай Туз водийсида ўн саккиз мингта эдўмликни қириб ташлади. ¹³У Эдўмда қўриқчи қўшинни қўйди ва барча эдўмликлар Довуднинг қулларига айландилар. Довуд қаерга бормасин, ҳамма ерда Раббий унга ёрдам берар эди.¹⁴Шундай қилиб, Довуд бутун Исроил устидан ҳукмронлик қилар ва ўзининг бутун халқи устидан ҳукмни ҳамда ҳақиқатни амалга оширар эди. ¹⁵Зеруйаҳнинг ўғли Йўаб лашкарбоши, Аҳилуднинг ўғли Йеҳошафат эса тарихчи эди. ¹⁶Аҳитубнинг ўғли Садок ва Абиатарнинг ўғли Абумалек руҳонийлар эдилар, Шавша эса котиб эди. ¹⁷Йеҳойаданинг ўғли Бенайаҳ қерайтиликлар ва пелетликларнинг устидан бошлиқ эди, Довуднинг ўғиллари эса подшоҳнинг қошида биринчилар эдилар.

Chapter 19

¹Шундан сўнг аммўнликларнинг подшоҳи Наҳаш ўлди ва унинг ўрнига унинг ўғли подшоҳ бўлди. ²Шунда Довуд: “Мен Наҳашнинг ўғли Ҳанунга унинг отаси менга илтифот кўрсатгани учун илтифот кўрсатаман”,- деди. Шундай қилиб, Довуд Ҳануннинг отаси учун уни юпатишга элчиларни юборди. Довуднинг хизматкорлари Ҳанунни юпатиш учун унинг олдига Аммўн ерига келдилар. ³Аммо аммўнликларнинг ҳокимлари Ҳанунга: “Наҳотки Довуд сизнинг отангизга бўлган ҳурмати юзасидан сизнинг олдингизга юпатувчиларни юборган, деб ўйласангиз? Унинг хизматкорлари ерни текшириб, кўздан кечириш ва уни талон-тарож қилиш учун сизнинг олдингизга келмаганмикан?”- дедилар.⁴Шунда Ҳанун Довуднинг хизматкорларини тутиб, уларнинг соқолларини қириб ташлади ва уларнинг кийимларининг ярмини белларигача кесиб, уларни қўйиб юборди. ⁵Улар жўнаб кетишди ва Довудга ушбу кишилар ҳақида хабар етказилди. У уларни кутиб олиш учун одамларни юборди, чунки улар жуда ҳам шарманда қилинган эдилар. Подшоҳ уларга: “Сизларнинг соқолларингиз ўсгунича, Йерихода қолинглар, кейин қайтиб келасизлар”,- деди.⁶Аммўнликлар Довудга жирканч бўлиб қолганликларини кўрганларида, Ҳанун ва аммўнликлар ўзларига Орам-Наҳарайимдан, Орам-Маақаҳ ва Зўбаҳдан жанговар аравалар ҳамда отлиқлар ёллаш учун минг талант кумуш юбордилар. ⁷Шундай қилиб, аммўнликлар ўзларига ўттиз икки мингта жанговар аравани ҳамда Маақаҳ подшоҳини унинг халқи билан бирга ёлладилар. Булар эса Медеба қаршисига келиб, қароргоҳ қурдилар. Аммўнликлар ҳам ўз шаҳарларидан йиғилиб, урушга отландилар.⁸Довуд бу ҳақида эшитганида, жасур кишиларнинг бутун қўшини билан бирга Йўабни юборди. ⁹Аммўнликлар чиқиб, шаҳарнинг дарвозалари қаршисида жангга саф тортдилар, келган подшоҳлар эса, далада алоҳида турдилар.¹⁰Йўаб олдиндан ва орқадан жанг қилиши кераклигини кўриб, бутун Исроилнинг сараланганларидан жангчиларни танлаб олди ва уларни сурияликларга қарши сафга қўйди. ¹¹Халқнинг қолган қисмини эса, ўз биродари Абишайга, улар аммўнликларга қарши саф тортишлари учун топширди.¹²У деди: “Агар сурияликлар мени мағлуб қила бошласалар, сен менга ёрдам берасан, агар аммўнликлар сени мағлуб қила бошласалар, унда мен сенга ёрдам бераман. ¹³Жасур бўлгин, биз ўз халқимиз ва Худойимизнинг шаҳарлари учун қаттиқ турамиз. Раббийга нима маъқул бўлса, шуни қилсин”.¹⁴Шундай қилиб, Йўаб ва у билан бирга бўлган одамлар сурияликларга қарши жангга кирдилар ва улар ундан қочиб кетдилар. ¹⁵Аммўнликлар сурияликларнинг қочаётганларини кўрганларида, улар ҳам Йўабнинг биродари Абишайдан қочиб кетдилар ва шаҳарга кирдилар. Шунда Йўаб Йерусалимга келди.¹⁶Сурияликлар эса исроилликлар томонидан мағлуб қилинганларини кўрганларида, элчиларни юбориб, дарёнинг нариги томонида бўлган сурияликларни олиб чиқдилар. Ҳадарезернинг лашкарбошиси Шофах уларни бошлаб келар эди. ¹⁷Довудга бу ҳақида етказганларида, у барча исроилликларни йиғиб, Йорданни кечиб ўтди ва уларнинг олдига келиб, уларга қарши саф тортди. Довуд сурияликларга қарши жангга саф тортди ва улар у билан жанг қилдилар.¹⁸Сурияликлар исроилликлардан қочиб кетдилар. Довуд сурияликларнинг етти мингта жанговар араваси ва қирқ мингта пиёдасини қириб ташлади, лашкарбоши Шофахни эса ўлдирди. ¹⁹Ҳадарезернинг хизматкорлари улар исроилликлар томонидан мағлуб қилинганларини кўрганларида, Довуд билан тинчлик битимини туздилар ва унинг хизматкори бўлдилар. Сурияликлар аммўнликларга бошқа ёрдам беришни истамадилар.

Chapter 20

¹Бир йилдан сўнг, подшоҳлар жангга чиқадиган вақтда, Йўаб қўшинни чиқариб, аммўнликларнинг ерини вайрон қила бошлади ва келиб, Раббаҳни қамал қилди. Довуд эса Йерусалимда қолган эди. Йўаб Раббаҳни қўлга киритиб, уни вайрон қилди.²Довуд уларнинг подшоҳининг тожини унинг бошидан олди, унда бир талант оғирлигидаги олтин бор бўлиб, устида қимматбаҳо тошлар ҳам бор эди. У Довуднинг бошига қўйилди. У яна шаҳардан жуда кўп ўлжани олиб чиқди. ³У унда бўлган халқни олиб чиқиб, уларни арра, темир босқон ва болталар билан чопиб ташлади. Довуд аммўнликларнинг барча шаҳарларини шундай қилди. Сўнг Довуд ва бутун халқ Йерусалимга қайтди.⁴Шундан сўнг, Гезерда пелиштликлар билан уруш бошланди. Шунда хушатлик Сиббекай рафаликлар авлодидан бўлган Сафайни ўлдирди ва улар бўйсундилар. ⁵Пелиштликлар билан яна уруш бўлди. Шунда Йаирнинг ўғли Элҳанан найзасининг дастаси тўқувчининг асбоби каби бўлган гатлик Голийатнинг биродари Лаҳмини ўлдирди.⁶Гатда яна жанг бўлди. У ерда олтитадан бармоғи бор, жами йигирма тўртта бармоғи бўлган баҳайбат одам бор эди. У ҳам рафаликлар авлодидан эди. ⁷У Исроилни ҳақоратлар эди, аммо Довуднинг биродари Шимейнинг ўғли Йўнатан уни ўлдирди. ⁸Улар Гатда рафаликлардан туғилган эдилар. Улар Довуд ва унинг хизматкорларининг қўлидан қуладилар.

Chapter 21

¹Шайтон Исроилга қарши кўтарилди ва Довудни исроилликларни ҳисоблаб чиқишга ундади. ²Шунда Довуд Йўабга ва халқнинг бошлиқларига: “Бориб, Беир-Шебадан Дангача исроилликларни санаб чиқинглар ва менга тақдим этинглар, токи мен уларнинг сонини билайин”,- деди. ³Йўаб: “Раббий Ўз халқини бор бўлганидан кўра яна юз карра кўпайтирсин. Эй, менинг ҳукмдорим подшоҳ, уларнинг барчаси менинг ҳукмдоримнинг қуллари эмасми? Нима учун менинг ҳукмдорим буни талаб қилмоқда? Бу Исроил айбдор бўлиши учунми?”- деди.⁴Бироқ подшоҳнинг сўзи Йўабдан устун келди. Шунинг учун Йўаб бориб, бутун Исроил бўйлаб юрди ва Йерусалимга келди. ⁵Йўаб Довудга халқнинг ҳисобга олинган рўйхатини узатди. Қилич яланғочлайдиган исроилликларнинг барчаси минг-минглаб ва юз минглаб киши бўлиб, қилич яланғочлайдиган яҳудоликлар тўрт юз етмиш минг киши эди.⁶Лекин у уларнинг орасидаги левитларни ва Бенямин авлодини ҳисобламади, чунки Йўабга подшоҳнинг сўзи жирканч эди. ⁷Бу иш Худога ёқмади, шунинг учун У Исроилни шикастлади. ⁸Довуд Худога: “Мен бу ишни қилиб катта гуноҳ қилдим. Бироқ энди Ўз қулингнинг айбини кечиргин, чунки мен жуда ҳам ақлсизларча йўл тутдим”,- деди.⁹Раббий Довуднинг башоратчиси Гадга сўзлаб деди: ¹⁰“Бориб, Довудга айтгин: Раббий шундай дейди: Мен сенга учта жазони таклиф этмоқдаман, улардан бирини ўзингга танла ва Мен уни юбораман”.¹¹Шундай қилиб, Гад Довуднинг олдига келиб, унга деди: “Раббий шундай дейди: Ўзингга булардан бирини танла: ¹²ёки уч йил очарчилик бўлади, ёки сен уч ой ёвларинг томонидан таъқиб қилинасан ва душманларингнинг қиличи сенга етиб келади, ёки уч кун Раббийнинг қиличи, ердаги ўлат ва Раббийнинг фариштаси Исроилнинг барча чегараларида қирғин қилади. Шунга кўра қарагин, мени сўз билан Юборганга мен нима, деб жавоб берайин”.¹³Довуд Гадга: “Менинг аҳволим жуда оғир, яхшиси Раббийнинг қўлига тушай, чунки Унинг шафқати жуда ҳам буюкдир, фақатгина мен одамнинг қўлига тушмасам бас”,- деди. ¹⁴Шундай қилиб, Раббий Исроилга ўлат юборди ва етмиш минг исроиллик ҳалок бўлди. ¹⁵Йерусалимни қирғин қилиш учун Худо бу шаҳарга фариштани юборди. У қирғин қила бошлаганида, Раббий кўриб, ушбу кулфатдан ачинди ва қирғин қилувчи фариштага: “Етар, энди қўлингни тушир!”- деди. Ўша вақтда Раббийнинг фариштаси ябуслик Орнаннинг хирмон омборхонасининг ёнида турар эди.¹⁶Шунда Довуд нигоҳларини кўтариб, Йерусалимга қарата узатилган қўлида яланғочланган қиличи билан ер ва осмон ўртасида турган Раббийнинг фариштасини кўрди. Шунда Довуд ва Исроил оқсоқоллари юз тубан йиқилдилар, улар қанорга ёпинган эдилар. ¹⁷Довуд Худога: “Халқни ҳисоблашни мен буюрган эмасмидим? Мен гуноҳ қилдим, мен ёвузлик қилдим, бироқ бу қўйлар нима қилди? Ё, Раббий Худойим, Сенинг қўлинг менда ва отамнинг хонадони устида бўлсин, аммо Ўз халқинг ҳалок бўлиши учун унда бўлмасин”,- деди.¹⁸Гад Довудга айтиши учун Раббийнинг фариштаси унга деди: “Довуд келиб, ябуслик Орнаннинг хирмони ёнида Раббийга қурбонгоҳ қурсин”. ¹⁹Довуд Раббийнинг номи билан гапирган Гаднинг сўзи бўйича борди. ²⁰Орнан ўгирилиб, фариштани кўрди ва унинг тўрт нафар ўғли у билан бирга яшириниб олдилар. Ўша вақтда Орнан буғдой янчаётган эди.²¹Довуд Орнаннинг олдига келди. Орнан қараб, Довудни кўрди ва хирмондан чиқиб, Довудга юзи билан ергача эгилиб таъзим қилди. ²²Шунда Довуд Орнанга: “Менга ушбу хирмон омборхонасининг жойини бергин, мен бу ерда Раббийга қурбонгоҳ қураман. Хирмонни менга тўлиқ нархига бергин, токи халқнинг қирилиши тўхтасин”,- деди.²³Орнан Довудга: “Уни ўзингизга олинг, менинг ҳукмдорим подшоҳга нима маъқул бўлса, шуни қилсин. Мана, мен тамоман ёндириш қурбонлиги учун ҳўкизларни ҳам, ўтинлик учун янчиш асбобларини ҳам, тақдим нони учун буғдой ҳам бераман. Буларнинг барчасини текин бераман”,- деди. ²⁴Подшоҳ Довуд Орнанга: “Йўқ, мен сендан уни тўлиқ нархига сотиб олмоқчиман, чунки мен сенинг шахсий нарсаларингни Раббийга келтирмайман ва текинга олинган нарсаларни тамоман ёндириш қурбонлигига келтирмайман”,- деди.²⁵Шундай қилиб, Довуд Орнанга жой учун олти юз шеқел олтин берди. ²⁶Довуд ўша жойда Раббийга қурбонгоҳ қурди ва тамоман ёндириш қурбонликлари ҳамда тинчлик қурбонликларини келтирди. У Раббийни чақирди ва У тамоман ёндириш қурбонлиги қурбонгоҳига осмондан олов юбориб, унга жавоб берди. ²⁷Раббий фариштага буюрди ва у ўз қиличини ғилофига солиб қўйди.²⁸Ўша вақтда, Довуд ябуслик Орнаннинг хирмони олдида Раббий унга жавоб берганини кўрганида, ўша жойда қурбонлик келтирди. ²⁹Мусо саҳрода қурган Раббийнинг Чодири ва тамоман ёндириш қурбонгоҳи ўша вақтда Гибъўн тепалигида эди. ³⁰Довуд Худодан сўраш учун у ерга бора олмади, чунки у Раббий фариштасининг қиличидан қўрқиб қолган эди.

Chapter 22

¹Шунда Довуд: “Мана, Раббий Худонинг уйи ва Исроилнинг тамоман ёндириш қурбонлиги учун қурбонгоҳ”,- деди. ²Сўнг Довуд Исроил ерида яшаётган мусофирларни тўплашни буюрди ва Худо уйининг қурилиши учун тошларни йўнишга тош йўнувчиларни тайинлади.³Довуд дарвозаларнинг эшикларига михлару илмоқлар учун кўплаб темир ҳамда кўплаб беҳисоб мис тайёрлади. ⁴Шунингдек, беҳисоб кедр дарахтларини тайёрлади, чунки Довудга сидўнликлар ва тирликлар кўплаб кедр дарахтларини келтирган эдилар. ⁵Довуд: “Ўғлим менинг Сулаймон ёш ва заиф, Раббий учун қурилиши керак бўлган уй эса шуҳрат ва серҳашамликда бутун ер олдида улуғвор бўлиши керак. Шу сабабли, мен у учун тайёргарлик қиламан”,- деди. Шундай қилиб, Довуд ўз ўлимидан олдин кўп нарсани тайёрлаб қўйди.⁶Сўнг у ўз ўғли Сулаймонни олдига чақирди ва унга Исроилнинг Раббий Худоси учун уй қуришни васият қилди. ⁷Довуд Сулаймонга деди: “Ўғлим, менинг Раббий Худойимнинг номига уй қуриш нияти юрагимда бор эди. ⁸Лекин менга Раббийдан шундай дейилган сўз келди: Сен кўп қон тўкдинг ва катта урушларни олиб бординг. Сен Менинг номимга уй қурмаслигинг керак, чунки сен Менинг юзим қаршисида ерга кўп қон тўкдинг.⁹Мана, сенда ўғил туғилади: у тинчлик кишиси бўлади. Мен унинг атрофидаги барча душманларидан унга ором бераман, шунинг учун унинг исми Сулаймон бўлади. Мен унинг кунларида Исроилга тинчлик ва осойишталик бераман. ¹⁰У Менинг номимга уй қуради ва у Менга ўғил бўлади, Мен эса унга Ота бўламан. Унинг подшоҳлигининг тахтини Исроил устидан абадий мустаҳкамлайман.¹¹Эндиликда, эй, ўғлим, Раббий сен билан бўлсин, токи сен муваффақиятли бўлиб, сенинг Раббий Худойинг сенга айтганидек, Унга уй қургин. ¹²Раббий сенга донолик ва идрок берсин. У сени Исроил устидан қўйсин. Сен эса Раббий Худойингнинг қонунига амал қилгин. ¹³Агар Раббийнинг Исроил учун Мусога буюрган низомлару қонунларини бажаришга ҳаракат қилсанг, шунда сен муваффақиятли бўласан. Кучли ва жасур бўлгин, қўрқмагин ва ташвишланмагин.¹⁴Мана, мен қийинчиликлар аро Раббийнинг уйи учун юз минг талант олтин ва минг-минглаб талант кумуш тайёрладим. Мис ва темир эса беҳисобдир, чунки улар ниҳоятда кўп. Шунингдек, мен яна ёғоч ва тошлар тайёрлаб қўйдим, сен эса буларга яна қўшгин.¹⁵Бундан ташқари, сенинг кўп ишчиларинг, тош йўнувчиларинг, дарахт кесувчиларинг, дурадгорларинг ва ҳар қандай ишларга маҳоратли усталаринг бор. ¹⁶Олтин, кумуш, мис ва темирларнинг ҳисоби йўқдир. Шу сабабли, бошлагин ва қургин, Раббий эса сен билан бирга бўлади”.¹⁷Довуд Исроилнинг барча ҳокимларига ўз ўғли Сулаймонга ёрдам беришни буюриб деди: ¹⁸“Сизларга ҳар томондан тинчлик бераётган Раббий Худойимиз сизлар билан эмасми? Чунки У ернинг аҳолисини менинг қўлимга топширди ва бутун ер Раббий қаршисида ҳамда Унинг халқи қаршисида бўйсунди. ¹⁹Шундай қилиб, ўз юрагу жонингизни Раббий Худойингизни излашга йўналтиринглар. Туриб, Раббийнинг номига қуриладиган уйга Раббийнинг Аҳд Киботини ва Худонинг муқаддас идишларини олиб келиш учун Раббий Худога муқаддасгоҳ қуринглар”.

Chapter 23

¹Довуд қариб қолганидан ва ҳаётдан қониққанидан сўнг Исроил устидан ўз ўғли Сулаймонни подшоҳ қилди. ²У Исроилнинг барча оқсоқолларини, руҳонийлару левитларни йиғди. ³Ўттиз ва ундан катта ёшдаги левитлар ҳисоблаб чиқилди: бошма-бош саналганда, уларнинг сони ўттиз саккиз минг киши эди.⁴Улардан йигирма тўрт минг нафари Раббийнинг уйидаги ишлар учун тайинланган эдилар. Олти минг нафарини котиб ва қози этиб, ⁵тўрт минг нафарини қоровул этиб, тўрт минг нафарини эса Довуд улуғлаш учун ясаган мусиқий асбобларда Раббийни улуғловчи этиб тайинланган эдилар. ⁶Довуд уларни Леви ўғиллари: Гершон, Қэҳат ва Мерари орасида бўлимларга бўлди.⁷Гершон авлодидан Лаҳдан ва Шимей эди. ⁸Лаҳданнинг уч нафар ўғли – тўнғичи Йехиэл, Зефам ва Йўэл эди. ⁹Шимейнинг уч нафар ўғли – Шеломит, Ҳазиэл ва Ҳарон эди. Улар Лаҳдан авлодининг бошлиқлари эдилар.¹⁰Шимейнинг яна ўғиллари бор эди: Йаҳат, Зизаҳ, Йеуш ва Берийаҳ. Бу тўрталаси Шимейнинг ўғиллари эдилар. ¹¹Йаҳат тўнғич, иккинчиси Зизаҳ эди. Йеуш ва Берийаҳнинг ўғиллари кўп эмас эди, шунинг учун улар отасининг хонадони билан бир рўйхатда эдилар.¹²Қэҳатнинг тўрт нафар ўғли – Амрам, Изхар, Хеброн ва Узиэл эди. ¹³Амрамнинг ўғиллари Аҳарўн ва Мусо эди. Аҳарўн, у ва унинг ўғиллари Раббийнинг юзи қаршисида тутатқи тутатиш учун, Унга хизмат қилиб, Унинг номи билан ҳамиша дуо қилиш учун Муқаддаслар Муқаддасига бағишланишга то абад танланган эдилар. ¹⁴Худонинг кишиси бўлмиш Мусо ва унинг ўғиллари эса Леви қабиласига қўшиб ҳисобланган эдилар.¹⁵Мусонинг ўғиллари Гершон ва Элиэзер эди. ¹⁶Гершоннинг ўғилларидан тўнғичи Шебуэл эди. ¹⁷Элиэзернинг ўғилларидан Реҳабийаҳ тўнғич эди. Элиэзернинг бошқа ўғиллари йўқ эди, лекин Реҳабийаҳнинг ўғиллари жуда кўп эди. ¹⁸Изхарнинг тўнғич ўғли Шеломит эди.¹⁹Хеброннинг ўғиллари – тўнғичи Йерийаҳ, иккинчиси Амарийаҳ, учинчиси Йаҳазиэл ва тўртинчиси Йекамам эди. ²⁰Узиэлнинг ўғиллари тўнғичи Микаҳ ва иккинчиси Ишийаҳ эди.²¹Мерарининг ўғиллари Махли ва Муши эди. Махлининг ўғиллари Элеазар ва Киш эди. ²²Элеазар ўлди, унинг ўғиллари йўқ фақат қизлари бор эди. Уларнинг биродарлари Кишнинг ўғиллари уларни ўзларига хотинликка олдилар. ²³Мушининг ўғиллари уч нафар – Махли, Эдер ва Йеремот эди.²⁴Булар авлодларига кўра Левининг ўғиллари эдилар. Улар авлодларининг бошлиқлари бўлиб, йигирма ёш ва ундан катта бўлган, Раббийнинг уйида хизматларни олиб бораётганлар бошма-бош ҳисоблаб чиқилган эдилар. ²⁵Чунки Довуд деди: “Исроилнинг Раббий Худоси Ўз халқига тинчлик берди ва уни Йерусалимда абадий ўрнатди. ²⁶Левитлар Чодирни ва ундаги хизмат учун ишлатиладиган ҳар қандай нарсани бошқа кўтариб юришлари керак эмас”.²⁷Шунга кўра, Довуднинг охирги буйруғи бўйича йигирма ёш ва ундан катта бўлган левитлар ҳисоблаб чиқилган эди. ²⁸Улар Раббий уйида хизмат қилиш, ҳовлиларда ва хоналарда, бутун муқаддасгоҳда тозаликни сақлаш ҳамда Худонинг уйида ҳар қандай хизматни амалга ошириш учун, ²⁹шунингдек, тақдим нонлари ва бағишлов нонларини тайёрлаш учун ишлатиладиган буғдой унини, хамиртурушсиз кулчаларни, пиширилган, қовурилган нарсалар ҳамда ҳар қандай ўлчов идишлари ва тарозини назорат қилиш учун,³⁰ҳар тонг, шунингдек, кечқурун ҳам Раббийга миннадорчилик билдириш ва Уни улуғлашга туриш учун, ³¹шаббат кунларида, янги ойлар ва байрамларда ҳисоб бўйича Раббийга келтириладиган барча тамоман ёндириш қурбонликларини уларга буюрилган низомга кўра Раббийнинг юзи қаршисида доимо келтириш учун,³²ваҳий Чодирини, муқаддасгоҳни ҳамда Раббий уйининг хизматидаги ўз биродарлари Аҳарўн ўғилларини қўриқлашга Аҳарўн ўғилларининг ёнида бўлишлари учун ҳисоблаб чиқилган эдилар.

Chapter 24

¹Мана, Аҳарўннинг ўғилларининг бўлимлари: Аҳарўннинг ўғиллари Надаб, Абиҳу, Элеазар ва Итамар эди. ²Бироқ Надаб ва Абиҳу ўз отасидан олдин вафот этдилар, уларнинг ўғиллари йўқ эди, шу сабабли, Элеазар ва Итамар руҳонийлик қилар эдилар. ³Довуд уларни – Элеазарнинг ўғилларидан Cадокни ва Итамарнинг ўғилларидан Охимелекни, уларнинг хизматига навбатма-навбат тақсимлади.⁴Шу нарса маълум бўлдики, Элеазар ўғиллари орасидаги бошлиқлар Итамар ўғиллари орасидаги бошлиқларга нисбатан кўпроқ эдилар. Элеазар ўғиллари орасида ўн олти нафар авлодларнинг бошлиқлари бор эди, Итамар ўғилларининг орасида эса саккиз нафар авлодларнинг оила бошлиқлари бор эди. ⁵Шунда уларнинг ҳаммаларини бирга қўшиб, қуръага кўра тақсимлади, чунки муқаддасгоҳдаги ва Худонинг қаршисидаги бошлиқлар Элеазар ва Итамар ўғилларидан эдилар.⁶Левитлардан бўлган котиб Натаниэлнинг ўғли Шемайаҳ подшоҳ ва ҳокимларнинг олдида руҳоний Садокни, Абиатарнинг ўғли Охимелекни, руҳонийлар ва Левининг авлодларининг бошлиқларини рўйхатга олди. Қуръани ташлаш жараёнида, Элеазар авлодидан битта оилани, кейин Итамар авлодидан битта оилани олар эдилар.⁷Биринчи қуръа Йеҳойарибга тушди, иккинчиси Йедайаҳга, ⁸учинчиси Харимга, тўртинчиси Сеоримга, ⁹бешинчиси Малқийаҳга, олтинчиси Мийаминга, ¹⁰еттинчиси Гаккозга, саккизинчиси Абийаҳга,¹¹тўққизинчиси Йешуага, ўнинчиси Шеқанийаҳга, ¹²ўн биринчиси Элиашибга, ўн иккинчиси Йакимга, ¹³ўн учинчиси Хуппаҳга, ўн тўртинчиси Йешебеабга, ¹⁴ўн бешинчиси Билгаҳга, ўн олтинчиси Иммерга,¹⁵ўн еттинчиси Ҳезирга, ўн саккизинчиси Питсатезга, ¹⁶ўн тўққизинчиси Петахийаҳга, йигирманчиси Йеҳезекиэлга, ¹⁷йигирма биринчиси Йахинга, йигирма иккинчиси Гамулга, ¹⁸йигирма учинчиси Делайаҳга, йигирма тўртинчиси Маазийаҳга тушди.¹⁹Левитларнинг Раббий уйига қачон келишлари керак бўлган хизмат тартиби эса Исроилнинг Раббий Худоси Аҳарўнга буюрганидек, уларнинг отаси Аҳарўн орқали берган низомга кўра эди.²⁰Левининг қолган ўғиллари қуйидагилар эди: Амрам ўғилларидан Шебуэл, Шебуэл ўғилларидан Йеҳдейаҳ, ²¹Реҳабийаҳ ўғилларидан Ишийаҳ (у Реҳабийаҳнинг тўнғичи эди), ²²Изхар авлодидан Шеломит, Шеломит ўғилларидан Йаҳат,²³Хеброн ўғилларидан – тўнғичи Йерийаҳ, иккинчиси Амарийаҳ, учинчиси Йаҳазиэл, тўртинчиси Йекамам, ²⁴Узиэл ўғилларидан Микаҳ, Микаҳ ўғилларидан Шамир, ²⁵(Микаҳнинг биродари Ишийаҳ эди), Ишийаҳ ўғилларидан Закарийаҳ,²⁶Мерари ўғиллари Махли ва Муши эди. Йазийаҳ ўғилларидан Бено, ²⁷Йазийаҳ орқали Мерарининг ўғиллари Бено, Шохам, Заккур ва Ибри, ²⁸Махлидан Элеазар (унинг эса ўғли йўқ эди),²⁹Киш авлодидан, яъни Кишнинг ўғли Йерахмиэл эди, ³⁰Мушининг ўғиллари эса Махли, Эдер ва Йеримот эди. Булар левитларнинг авлодлари бўйича ўғилларидир. ³¹Улар подшоҳ Довуднинг, Садокнинг, Охимелекнинг, руҳонийлар ва Левининг авлодларининг бошлиқлари олдида қуръа ташладилар. Улар ўз биродарлари Аҳарўннинг ўғилларига тенг баробар, яъни авлодларнинг бошлиқлари ўзларининг кичик биродарлари билан бирга қуръа ташладилар.

Chapter 25

¹Довуд ва лашкарбошилар Асаф, Ҳеман ва Йедутуннинг ўғилларини ҳам хизматга ажратдилар, улар қўбизлар, ғижжаклар ва жарангдор зиллар чалиб башорат қилишлари керак эди. Бу хизматчиларнинг сони, уларнинг хизматларига кўра қуйидагича эди: ²Асаф ўғилларидан Заккур, Юсуф, Натанийаҳ ва Асарелаҳ эди (булар подшоҳнинг буйруғига кўра башорат қилувчи Асафнинг қўл остидаги Асафнинг ўғилларидир), ³Йедутун ўғилларидан олти нафар – Гедалийаҳ, Зери, Йешайаҳ, Шимей, Хашабийаҳ ва Маттатийаҳ эди. Булар қўбиз чалиб башорат қилувчи, Раббийга миннатдорчилик билдирувчи ва шарафловчи ўз оталари Йедутуннинг қўл остидаги Йедутуннинг ўғилларидир.⁴Ҳеман ўғилларидан Буккийаҳ, Маттанийаҳ, Узиэл, Шебуэл, Йеримот, Ҳананийаҳ, Ҳанани, Элиатаҳ, Гиддалти, Ромамти-Эзер, Йошбекашаҳ, Маллоти, Ҳофир ва Маҳазиот эди. ⁵Булар Худонинг сўзи бўйича Унинг шуҳратини эълон қиладиган подшоҳнинг башоратчиси Ҳеманнинг ўғилларидир. Худо Ҳеманга ўн тўрт нафар ўғил ва уч нафар қиз берди.⁶Уларнинг барчаси ўз отасининг қўли остида Худонинг уйида хизмат қилиш учун подшоҳнинг Асафга, Йедутун ва Ҳеманга берган буйруғига биноан Раббийнинг уйида жарангдор зиллар, ғижжаклар ва қўбизлар чалиб, куйлар эдилар. ⁷Раббийнинг қаршисида қўшиқ куйлашга ўргатилган ва ушбу ишни биладиганларнинг сони уларнинг биродарлари билан биргаликда икки юз саксон саккиз нафар эди. ⁸Улар навбатма-навбат хизмат қилиш учун кичикларга катталар билан баробар, ўқитувчиларга ўқувчилар билан баробар қуръа ташладилар.⁹Биринчи қуръа Юсуф учун Асафга тушди, иккинчиси эса Гедалийаҳга, унинг ўғиллару биродарларига тушди. Улар ўн икки нафар эдилар. ¹⁰Учинчи қуръа Заккурга, унинг ўғиллару биродарларига тушди. Улар ўн икки нафар эдилар. ¹¹Тўртинчи қуръа Изрига, унинг ўғиллару биродарларига тушди. Улар ўн икки нафар эдилар. ¹²Бешинчи қуръа Натанийаҳга, унинг ўғиллару биродарларига тушди. Улар ўн икки нафар эдилар.¹³Олтинчи қуръа Буккийаҳга, унинг ўғиллару биродарларига тушди. Улар ўн икки нафар эдилар. ¹⁴Еттинчи қуръа Йешарелаҳга, унинг ўғиллару биродарларига тушди. Улар ўн икки нафар эдилар. ¹⁵Саккизинчи қуръа Йешайаҳга, унинг ўғиллару биродарларига тушди. Улар ўн икки нафар эдилар. ¹⁶Тўққизинчи қуръа Маттанийаҳга, унинг ўғиллару биродарларига тушди. Улар ўн икки нафар эдилар.¹⁷Ўнинчи қуръа Шимейга, унинг ўғиллару биродарларига тушди. Улар ўн икки нафар эдилар. ¹⁸Ўн биринчи қуръа Азариэлга, унинг ўғиллару биродарларига тушди. Улар ўн икки нафар эдилар. ¹⁹Ўн иккинчи қуръа Хашабийаҳга, унинг ўғиллару биродарларига тушди. Улар ўн икки нафар эдилар. ²⁰Ўн учинчи қуръа Шебуэлга, унинг ўғиллару биродарларига тушди. Улар ўн икки нафар эдилар.²¹Ўн тўртинчи қуръа Маттатийаҳга, унинг ўғиллару биродарларига тушди. Улар ўн икки нафар эдилар. ²²Ўн бешинчи қуръа Йеремотга, унинг ўғиллару биродарларига тушди. Улар ўн икки нафар эдилар. ²³Ўн олтинчи қуръа Ҳананийаҳга, унинг ўғиллару биродарларига тушди. Улар ўн икки нафар эдилар. ²⁴Ўн еттинчи қуръа Йошбекашаҳга, унинг ўғиллару биродарларига тушди. Улар ўн икки нафар эдилар.²⁵Ўн саккизинчи қуръа Ҳананига, унинг ўғиллару биродарларига тушди. Улар ўн икки нафар эдилар. ²⁶Ўн тўққизинчи қуръа Маллотига, унинг ўғиллару биродарларига тушди. Улар ўн икки нафар эдилар. ²⁷Йигирманчи қуръа Элиатаҳга, унинг ўғиллару биродарларига тушди. Улар ўн икки нафар эдилар. ²⁸Йигирма биринчи қуръа Ҳофирга, унинг ўғиллару биродарларига тушди. Улар ўн икки нафар эдилар.²⁹Йигирма иккинчи қуръа Гиддалтига, унинг ўғиллару биродарларига тушди. Улар ўн икки нафар эдилар. ³⁰Йигирма учинчи қуръа Маҳазиотга, унинг ўғиллару биродарларига тушди. Улар ўн икки нафар эдилар. ³¹Йигирма тўртинчи қуръа Ромамти-Эзерга, унинг ўғиллару биродарларига тушди. Улар ўн икки нафар эдилар.

Chapter 26

¹Мана бу ― дарвозабонларнинг бўлимлари: Кўраҳ авлодидан: Асафнинг ўғли, Кўраҳнинг ўғли Мешелемийаҳ. ²Мешелемийаҳнинг ўғиллари – тўнғичи Закарийаҳ, иккинчиси Йедиаэл, учинчиси Зебадийаҳ, тўртинчиси Йафниэл, ³бешинчиси Элам, олтинчиси Йоҳанан, еттинчиси Элиҳоэнай эди.⁴Обед-Эдомнинг ўғиллари – тўнғичи Шемайаҳ, иккинчиси Йеҳозабад, учинчиси Йоаҳ, тўртинчиси Сақар, бешинчиси Натаниэл, ⁵олтинчиси Аммиэл, еттинчиси Иссохор, саккизинчиси Пеултай эди, чунки Худо Обед-Эдомга барака ато этган эди. ⁶Унинг ўғли Шемайаҳдан ўз авлодининг бошлиқлари бўлган ўғиллар туғилди, зеро улар кучли одамлар эдилар.⁷Шемайаҳнинг ўғиллари эса Офни, Рефаэл, Обед, Элзабад (унинг биродарлари кучли одамлар эдилар), Элиҳу ва Семахийаҳ эди. ⁸Уларнинг барчаси Обед-Эдомнинг ўғиллари бўлиб, булар ҳам, уларнинг ўғиллару биродарлари ҳам қунтли ва хизматга қобилиятли кишилар эдилар. Улар Обед-Эдомда олтмиш икки нафар эдилар. ⁹Мешелемийаҳнинг ўғиллару биродарлари эса ўн саккиз нафар қобилиятли киши эди.¹⁰Мерари ўғилларидан бўлган Ҳосаҳнинг ўғли – Шимри бошлиқ эди. У гарчи тўнғич бўлмаса ҳам, отаси уни бошлиқ қилиб қўйган эди. ¹¹Унинг иккинчиси эса Хилкийаҳ, учинчиси Тебалийаҳ, тўртинчиси Закарийаҳ эди. Ҳосаҳнинг ўғиллару биродарлари барчаси ўн уч нафар киши эди.¹²Раббийнинг уйида хизмат қилиш учун шуларнинг орасида, яъни ўз биродарлари билан бирга хизмат қилишга қобилиятли бошлиқлар орасида дарвозабонлик тақсимланди. ¹³Улар ҳар бир дарвоза учун ўз авлоди бўйича кичиги ҳам, каттаси ҳам қуръа ташладилар. ¹⁴Шелемийаҳга шарқ томонга қуръа тушди. Сўнгра унинг ўғли доно маслаҳатчи Закарийаҳга улар қуръа ташладилар ва унга шимол томонга қуръа тушди.¹⁵Обед-Эдомга жануб томонга, унинг ўғилларига эса омборхона ёнига қуръа тушди. ¹⁶Шуппим ва Ҳосаҳга ғарб томонга, йўл кўтарилиб кетадиган ва қоровул қаршисида қоровул турадиган Шаллехеф дарвозасига қуръа тушди.¹⁷Шарқ томонда турадиган олтита левит, шимол томонда тўрттаси, жануб томонда тўрттаси ва омборхона ёнида иккитаси, ¹⁸Ғарб томонда, йўл ёқасидаги даҳлизда – тўрттаси, даҳлизнинг ўзига эса иккита левит тайинланди. ¹⁹Бу ― Кўраҳ ва Мерари ўғилларидан бўлган дарвозабонларнинг бўлимларидир.²⁰Уларнинг биродарлари левитлар эса Худо уйининг хазиналари ва бағишланган нарсаларнинг хазиналарига қарар эдилар. ²¹Қуйидагилар – Гершон ўғли Лаҳданнинг ўғилларидир: Гершон ўғли Лаҳдандан бўлган авлодларнинг бошлиқлари Йеҳиэл эди, ²²Йеҳиэлнинг ўғиллари Зефам ва унинг биродари Йўэл Раббий уйининг хазиналарига қоровуллик қилар эдилар.²³Улар Амрам, Изхар, Хеброн ва Узиэлнинг авлодлари билан бирга қоровуллик қилар эдилар. ²⁴Мусо ўғли Гершоннинг ўғли Шебуэл хазиналар устидан бош назоратчи эди. ²⁵Унинг биродари Элиэзернинг ўғли Реҳабийаҳ, унинг ўғли Йешайаҳ, унинг ўғли Йорам, унинг ўғли Зихрий, унинг ўғли Шеломит эди.²⁶Шеломит ва унинг биродарлари эса подшоҳ Довуд, авлодларнинг бошлиқлари, мингбошилар, юзбошилар ва лашкарбошилар бағишлаган бағишлов нарсаларининг барча хазиналарига қоровуллик қилар эдилар. ²⁷Улар жангда қўлга киритилган ўлжалардан маълум қисмини Раббий уйининг эҳтиёжларини таъминлашга бағишлар эдилар. ²⁸Пайғамбар Шомуил, Кишнинг ўғли Шоул, Нернинг ўғли Абинер, Зеруйаҳнинг ўғли Йўаб бағишлаган нарсаларнинг барчаси, яъни барча бағишланган нарсалар Шеломит ва унинг биродарларининг қўли остида сақланар эди.²⁹Изхар қабиласидан Хенанийаҳ ва унинг ўғиллари Исроилда ташқаридаги хизматларни қилиш, котиб ҳамда судья бўлиш учун тайинланган эдилар. ³⁰Хеброн қабиласидан Хашабийаҳ ва унинг биродарлари, жами бир минг етти юз нафар жасур киши ғарбга қараб Йорданнинг бу томонида, Раббийнинг ҳар қандай хизмат ишлари ва подшоҳнинг хизмати бўйича Исроил устидан назоратчи эдилар.³¹Хеброн авлодида, уларнинг оиллару наслларида Йерийаҳ хебронликларнинг бошлиғи эди. Улар Довуд ҳукмронлигининг қирқинчи йилида ҳисобга олинган эдилар. Уларнинг орасидан Гилъаднинг Йазерида жасур одамлар топилган эди. ³²Унинг биродарлари эса икки минг етти юз нафар кучли одам авлодларнинг бошлиқлари эдилар. Подшоҳ Довуд уларни Худонинг ҳамда подшоҳнинг барча ишлари бўйича Рубен, Гад ҳамда Манашеҳнинг ярим қабиласи устидан бошлиқ қилиб тайинлади.

Chapter 27

¹Мана булар ― йилнинг барча ойларида, ҳар ойда келиб-кетиб барча ишларда подшоҳга бўлимлар бўйича хизмат қиладиган авлодларнинг бошлиқлари, мингбошилар, юзбошилар, назоратчилар, уларнинг сони бўйича барча Исроил ўғилларидир. Ҳар бир бўлимда улар йигирма тўрт минг нафардан эдилар. ²Биринчи ойда биринчи бўлим устидан Забдиэлнинг ўғли Йашобеам бошчилик қилар эди. Унинг бўлимида йигирма тўрт минг киши бор эди. ³У Перез ўғилларидан бўлиб, биринчи ойда барча лашкарбошилар устидан бошлиқ эди.⁴Иккинчи ойнинг бўлими устидан ахохлик Додай бошлиқ эди. Унинг бўлимида ҳоким Миклот ҳам бўлиб, унинг бўлимида йигирма тўрт минг киши бор эди. ⁵Учинчи ойда учинчи лашкарбоши, руҳоний Йеҳойаданинг ўғли Бенайаҳ эди. Унинг бўлимида йигирма тўрт минг киши бор эди. ⁶Бу Бенайаҳ ўттиз нафар жасур одамларнинг бири бўлиб, уларнинг устидан бошлиқ эди. Унинг бўлимида ўғли Аммизабад ҳам бор эди.⁷Тўртинчи ойда тўртинчи бошлиқ Йўабнинг биродари Асаҳел эди. Ундан кейин унинг ўғли Зебадийаҳ эди. Унинг бўлимида йигирма тўрт минг киши бор эди. ⁸Бешинчи ойда бешинчи бошлиқ Израҳдан бўлган ҳоким Шамхут эди. Унинг бўлимида йигирма тўрт минг киши бор эди. ⁹Олтинчи ойда олтинчи бошлиқ текойлик Иккешнинг ўғли Ираҳ эди. Унинг бўлимида йигирма тўрт минг киши бор эди.¹⁰Еттинчи ойда еттинчи бошлиқ Эфрайим ўғилларидан пелонлик Ҳелез эди. Унинг бўлимида йигирма тўрт минг киши бор эди. ¹¹Саккизинчи ойда саккизинчи бошлиқ Зераҳ авлодидан бўлган хушатлик Сиббекай эди. Унинг бўлимида йигирма тўрт минг киши бор эди. ¹²Тўққизинчи ойда тўққизинчи бошлиқ Бенямин ўғилларидан анатотлик Абиэзер эди. Унинг бўлимида йигирма тўрт минг киши бор эди.¹³Ўнинчи ойда ўнинчи бошлиқ Зераҳ авлодидан нетофатлик Махарай эди. Унинг бўлимида йигирма тўрт минг киши бор эди. ¹⁴Ўн биринчи ойда ўн биринчи бошлиқ Эфрайим ўғилларидан пиратонлик Бенайаҳ эди. Унинг бўлимида йигирма тўрт минг киши бор эди. ¹⁵Ўн иккинчи ойда ўн иккинчи бошлиқ Отниэл авлодидан нетофатлик Хелдай эди. Унинг бўлимида йигирма тўрт минг киши бор эди.¹⁶Исроил қабилалари устидан эса қуйидагилар бошлиқ эдилар: Рубен қабиласи устидан ― Зихрийнинг ўғли Элиэзер, Шимўн қабиласи устидан ― Маақаҳнинг ўғли Шефатийаҳ, ¹⁷Леви қабиласи устидан ― Кемуэлнинг ўғли Хашабийаҳ ва Аҳарўннинг ўғли Садок, ¹⁸Яҳудо қабиласи устидан ― Довуднинг биродарларидан бири Элиҳу, Иссохор қабиласи устидан ― Микаэлнинг ўғли Омри,¹⁹Забулун қабиласи устидан ― Обадийаҳнинг ўғли Ишмайаҳ, Нафтали қабиласи устидан ― Азриэлнинг ўғли Йеримот, ²⁰Эфрайим ўғиллари устидан ― Азазийаҳнинг ўғли Ҳўшейаҳ, Манашеҳнинг ярим қабиласи устидан ― Педайаҳнинг ўғли Йўэл, ²¹Гилъаддаги Манашеҳнинг ярим қабиласи устидан ― Закарийаҳнинг ўғли Иддо, Бенямин қабиласи устидан ― Абнернинг ўғли Йасиэл, ²²Дан қабиласи устидан ― Йерохамнинг ўғли Азариэл эди. Мана, булар Исроил қабилаларининг бошлиқлари эдилар.²³Довуд йигирма ва ундан кичик ёшда бўлганларнинг саноғини олмас эди, чунки Раббий Исроилни осмондаги юлдузлар каби кўпайтиришини айтган эди. ²⁴Зеруйаҳнинг ўғли Йўаб ҳисоблашни бошлади, бироқ якунламади, чунки бу учун Исроилга Худонинг ғазаби келди. Шунинг учун ўша ҳисоб сонлари подшоҳ Довуднинг йилномасидаги сонларга киритилмади.²⁵Подшоҳнинг хазиналари устидан Адиэлнинг ўғли Азмавет масъул эди. Даладаги, шаҳарлардаги, қишлоқлардаги, қасрлардаги омборхоналар устидан эса Ўззийаҳнинг ўғли Йўнатан масъул эди. ²⁶Дала ишлари билан шуғулланадиган деҳқонлар устидан Келубнинг ўғли Эзрий эди. ²⁷Узумзорлар устидан ― раматлик Шимей, узумзорлардаги шароб омборхоналари устидан эса шифамлик Забди эди.²⁸Водийдаги зайтунзорлар ҳамда анжирзорлар устидан ― гедерлик Баал-Ханан, мой сақланадиган омборхоналар устидан эса Йўаш тайинланган эди. ²⁹Шаронда боқиладиган қорамоллар устидан ― шаронлик Шитрай, водийлардаги қорамоллар устидан эса Адлайнинг ўғли Шафат эди.³⁰Туялар устидан ― исмоиллик Обил, эшаклар устидан меронотлик Йеҳдейаҳ эди. ³¹Кичик қорамоллар устидан ҳожарлик Йазиз масъул эди. Буларнинг барчаси подшоҳ Довуднинг мол-мулкларининг устидан бошлиқлар эдилар.³²Довуднинг амакиси Йўнатан маслаҳатчи, доно киши бўлиб, котиблик ҳам қилар эди. Ҳахмонининг ўғли Йехиэл подшоҳнинг ўғиллари билан бирга эди. ³³Ахитофел подшоҳнинг маслаҳатчиси, арқилик Хушай подшоҳнинг дўсти эди. ³⁴Ахитофелдан кейин Бенайаҳнинг ўғли Йеҳойада ва Абиатар эди. Йўаб эса подшоҳнинг лашкарбошиси эди.

Chapter 28

¹Довуд Йерусалимга Исроилнинг барча ҳокимларини, қабилаларнинг бошлиқларини, навбат билан подшоҳга хизмат қилувчи бўлимларнинг бошлиқларини, мингбошиларни, юзбошиларни ва подшоҳнинг бутун мулки ва подалари устидан бўлган бошлиқларни, унинг ўғиллари билан бичилган қулларини, лашкарбошиларни ҳамда барча жасур одамларни йиғди.²Шунда подшоҳ Довуд оёқларига туриб, деди: “Эй, менинг биродарларим ва менинг халқим, мени тингланглар! Менинг юрагимда Раббийнинг Аҳд Киботи учун ором уйи ва Худойимизнинг оёқлари остига супача қуриш нияти бор эди. Мен қурилиш учун керакли нарсаларни тайёрлаб қўйдим. ³Лекин Худо менга: Менинг номим учун уй қурмагин, чунки сен жангчи кишисан ва қон тўккансан,- деди.⁴Шунга қарамасдан, Исроилнинг Раббий Худоси, мен Исроил устидан абадий подшоҳ бўлишим учун отамнинг бутун хонадонидан мени танлади. Чунки У Яҳудо қабиласини ҳоким бўлиш учун танлади, Яҳудонинг хонадонидан эса менинг отамнинг хонадонини танлади, отамнинг ўғиллари орасидан мени бутун Исроил устидан подшоҳ қилишни маъқул кўрди. ⁵Менинг барча ўғилларим орасидан эса (чунки Раббий менга кўп ўғиллар берди), У менинг ўғлим Сулаймонни Исроил устидан Раббийнинг подшоҳлиги тахтида ўтириши учун танлади.⁶У менга деди: Сенинг ўғлинг Сулаймон Менинг уйим ва ҳовлиларимни қуради, чунки Мен уни Ўзимга ўғилликка танладим ва Мен унинг Отаси бўламан. ⁷Агар у Менинг амрлару низомларимни ҳозирги кундагидек бажаришда мустаҳкам турса, Мен унинг подшоҳлигини абадий мустаҳкамлайман.⁸Шу сабабли, энди Раббийнинг йиғини бўлмиш бутун Исроилнинг кўз ўнгида ва Худойимизнинг қулоғига эшиттириб дейман: Худойимиз Раббийнинг барча амрларига амал қилинглар ва уларни сақланглар, токи сизлар ушбу яхши ерга эгалик қилинглар ва уни ўзингиздан сўнг фарзандларингизга абадий мерос қилиб қолдиринглар.⁹Сен эса, эй, ўғлим Сулаймон, отангнинг Худосини билгин ва Унга бутун юрагинг ҳамда бутун жонинг билан хизмат қилгин, чунки Раббий барча юракларни синайди ва фикрларнинг барча ўйларини билади. Агар сен Уни изласанг, Уни топасан, бироқ агар Уни тарк этсанг, У сени мангу тарк этади. ¹⁰Қарагин, Раббий сени муқаддасгоҳ учун уй қуришга танлади, сен кучли бўлгин ва уни бажаргин”.¹¹Сўнгра Довуд ўз ўғли Сулаймонга пешайвоннинг, унинг уйларининг, унинг омборхоналарининг, болохоналарининг, ички хоналарининг, Аҳд Киботи учун уйнинг чизмаларини топширди. ¹²Шунингдек, унинг руҳида бўлган барча нарсаларнинг, Раббий уйининг ҳовлилари ва айланасига барча хоналарнинг, Худо уйи хазиналари ва бағишланган нарсаларнинг хазиналарининг чизмасини,¹³руҳонийлару левитлар бўлимларининг, Раббий уйидаги ҳар қандай хизмат ишлари ва Раббий уйидаги барча хизмат идишларининг чизмасини топширди. ¹⁴Сўнг Довуд ҳар хил хизмат идишларини ясаш учун олтин буюмларнинг вазни белгиланган ҳолда олтин берди ва ҳар хил хизмат идишларини ясаш учун кумуш буюмларнинг вазни белгиланган ҳолда кумуш берди. ¹⁵Шунингдек, чироқпоялар ва уларнинг олтин мойчироқларини ясаш учун ҳар бир чироқпоя ва унинг мойчироғининг вазни белгиланган ҳолда олтин берди, ва кумуш чироқпояларни ясаш учун ҳар бир буюмнинг вазни белгиланган ҳолда кумуш берди. Буларни ҳар бир мойчироқдан фойдаланиш мақсадига кўра берди.¹⁶Шунингдек, тақдим нонларининг хонтахталарини ясаш учун берди, яъни ҳар бир олтин хонтахтани ясаш учун олтин ва ҳар бир кумуш хонтахтани ясаш учун кумуш берди. ¹⁷Олтин санчқилар, пиёлалар, косалар ва лаганларни ясаш учун ҳар бир буюмнинг вазни белгиланган ҳолда олтин берди ва кумуш лаганларни ясаш учун ҳар бир буюмнинг вазни белгиланган ҳолда кумуш берди.¹⁸Шунингдек, қуйма олтиндан тутатқи қурбонгоҳини ясаш учун ва қанотларини ёйиб, Раббийнинг Аҳд Киботини ёпиб турадиган олтин керублар билан жанговар араваларнинг тимсолини ясаш учун ҳар бир буюмнинг вазни белгиланган ҳолда олтин берди. ¹⁹”Ушбуларнинг барчасини,- деди Довуд,- қурилишнинг барча ишларини Раббий менга Ўз қўли билан ёзиб тушунтирди”.²⁰Довуд ўз ўғли Сулаймонга деди: “Кучли ва жасур бўлгин ҳамда буни амалга оширгин. Қўрқма ва даҳшатга тушма, чунки Раббий Худо, менинг Худойим сен билан бирга бўлади. Сен Раббийнинг уйи учун керакли барча ишларни қилиб бўлмагунингча, У сендан йироқлашмайди ва сени ташлаб кетмайди. ²¹Мана, Худонинг уйида ҳар қандай хизматни амалга оширишлари учун руҳонийлару левитларнинг бўлимлари бор. Сенда ҳар қандай иш учун қунтли, ҳар қандай хизмат иши учун қобилиятли кишилар бор. Шу билан бирга, ҳокимлар ва бутун халқ сенинг барча буйруқларингни бажаришга тайёрдирлар”.

Chapter 29

¹Подшоҳ Довуд бутун йиғинга деди: “Худо биргина менинг ўғлим Сулаймонни танлади. У ҳали ёш ва заиф, ушбу иш эса улкандир, чунки ушбу сарой инсон учун эмас, балки Раббий Худо учундир. ²Мен бор кучим билан ўз Худойимнинг уйига олтин нарсалар учун олтин, кумуш нарсалар учун кумуш, мис нарсалар учун мис, темир нарсалар учун темир, ёғоч нарсалар учун ёғоч тайёрладим ҳамда ақиқ тошлар, қўндириш учун тошлар, чиройли ва ранг-баранг тошлар, ҳар қандай қимматбаҳо тошлар, кўплаб мармар тошлар тайёрладим.³Боз устига, Худойимнинг уйига нисбатан бўлган севгим туфайли, муқаддас уй учун тайёрлаб қўйган барча нарсалардан ташқари мен шахсий хазинамдан олтин ва кумушларни Худойимнинг уйи учун тайёрладим: ⁴уч минг талант олтин, яъни Офир олтини ва етти минг талант соф кумуш Худонинг уйининг деворларини қоплаш учун, ⁵ҳар бир олтин нарсаларни ясаш учун, ҳар бир кумуш нарсаларни ясаш учун, хуллас усталарнинг қўллари билан қилинадиган барча нарсалар учун тайёрладим. Бугун яна кимнинг Раббий учун қурбонлик қилиш нияти бор?”⁶Шунда авлодлар бошлиқлари, Исроил қабилаларининг ҳокимлари, мингбошилару юзбошилар, подшоҳ мулкининг бошлиқлари бажонидил қурбонлик қилдилар. ⁷Улар Худонинг уйининг иши учун беш минг талант ва ўн минг драхма олтин, ўн минг талант кумуш, ўн саккиз минг талант мис, юз минг талант темир бердилар.⁸Кимда қимматбаҳо тошлар топилса, уларни Раббий уйининг хазинасига Гершон авлодидан бўлган Йехиэлнинг қўлига топширдилар. ⁹Шунда халқ уларнинг ғайратидан қувонди, чунки улар бор қалблари билан Раббийга қурбонлик қилган эдилар, шунингдек, подшоҳ Довуд ҳам жуда қувонди.¹⁰Довуд Раббийни бутун йиғин қаршисида дуо қилди ва Довуд деди: “Эй, бизнинг отамиз Исроилнинг Раббий Худоси, Сен то абад мубораксан! ¹¹Ё, Раббий, буюклик, қудрат, шуҳрат, ғалаба ва улуғворлик Сеникидир, чунки осмону ердаги барча нарсалар Сеникидир. Ё, Раббий, шоҳлик Сеникидир ва Ҳукмдори сифатида Сен барча нарсалардан юксакдирсан.¹²Бойлик ва шуҳрат Сенинг юзингдан келади, Сен барча нарсалар устидан ҳукм сурасан, куч ва қудрат Сенинг қўлингдадир. Барча нарсаларни улуғлаш ва мустаҳкамлаш Сенинг қўлингдадир! ¹³Шунинг учун энди, бизнинг Худойимиз, биз Сенга ҳамду сано куйлаймиз ва Сенинг улуғвор номингни шарафлаймиз!¹⁴Ахир мен кимман ва менинг халқим ким бўлибдики, шундай ғайратли қурбонлик келтириш имкониятига эга бўлдик? Чунки барча нарсалар Сендан келади ва биз Сенга Сенинг қўлингдан олган нарсани бердик. ¹⁵Чунки биз Сенинг қаршингда мусофирлармиз ва ҳамма оталаримиз каби келгиндилармиз, ердаги бизнинг кунларимиз соя каби ва ҳеч нарса абадий эмасдир.¹⁶Ё, бизнинг Раббий Худойимиз, Сенинг муқаддас номингга Сенинг уйингнинг қурилиши учун биз тайёрлаб қўйган бу барча бойлик Сенинг қўлингдан келган ва барча нарсалар Сеникидир. ¹⁷Ё, Менинг Худойим, Сен юракни синашинг ва тўғриликни севишингни биламан. Мен ушбу барча нарсаларни пок қалб билан қурбонлик қилдим ва эндиликда шу ерда турган Сенинг халқинг ҳам ғайрат билан Сенга қурбонлик қилаётганини кўрмоқдаман.¹⁸Эй, бизнинг оталаримиз Иброҳим, Исҳоқ ва Ёқубнинг Раббий Худоси, буни, яъни Ўз халқингнинг юрак фикрларининг мойиллигини то абад сақлагин ва уларнинг юракларини Ўзингга йўналтиргин. ¹⁹Менинг ўғлим Сулаймонга эса Сенинг амрларингга, Сенинг ваҳийларингга, низомларингга амал қилиши, буларнинг барчасини амалга ошириши ва мен тайёргарлигини кўриб қўйган маъбадни қуриши учун тўғри юрак ато этгин”.²⁰Довуд бутун йиғинга: “Бизнинг Раббий Худойимизни дуо қилинглар”,- деди. Шунда бутун йиғин ўз оталарининг Раббий Худосини дуо қилди ва тиз чўкиб, Раббийга ҳамда подшоҳга таъзим қилди. ²¹Кейин улар Раббийга қурбонликлар келтирдилар. Ўша кундан сўнг эртасига Раббийга мингта бузоқ, мингта қўй, мингта қўзичоқни суюқлик бағишловлари билан тамоман ёндириш қурбонлигига келтирдилар, хуллас, бутун Исроилдан кўплаб қурбонликлар келтирдилар.²²Улар ўша куни Раббий қаршисида буюк қувонч билан еб-ичдилар. Сўнг Довуднинг ўғли Сулаймонни подшоҳ қилдилар ва Раббийнинг қаршисида уни олий ҳукмдорликка ҳамда Садокни руҳонийликка мойладилар. ²³Шунда Сулаймон ўз отаси Довуднинг ўрнига подшоҳ сифатида Раббийнинг тахтига ўтирди. У муваффақиятли бўлди ва бутун Исроил унга бўйсунди.²⁴Барча ҳокимлар ва кучли одамлар, шунингдек, подшоҳ Довуднинг барча ўғиллари подшоҳ Сулаймонга бўйсундилар. ²⁵Раббий эса Сулаймонни бутун Исроилнинг кўз ўнгида юксалтириб, Исроилда ундан олдин ҳеч бир подшоҳ эга бўлмаган шоҳлик шуҳратини унга ато қилди.²⁶Шундай қилиб, Йишайнинг ўғли Довуд бутун Исроил устидан ҳукмронлик қилди. ²⁷У Исроил устидан қирқ йил мобайнида ҳукмронлик қилди: у Хебронда етти йил ва Йерусалимда ўттиз уч йил ҳукмронлик қилди. ²⁸У яхши кексалик ёшида, ҳаётдан қониқиб, бойлик ва шуҳратда вафот этди. Унинг ўрнига унинг ўғли Сулаймон подшоҳ бўлди.²⁹Подшоҳ Довуднинг биринчи ва сўнгги ишлари башоратчи Шомуилнинг китобида, пайғамбар Натаннинг китобида ҳамда башоратчи Гаднинг китобида ёзилган, ³⁰яъни унинг бутун ҳукмронлиги, жасурлиги, у билан, Исроил ва ернинг барча шоҳликлари билан содир бўлган воқеалар ёзилган.

Matthew

Chapter 1

¹Иброҳимнинг ўғли, Довуднинг ўғли Исо Масиҳнинг шажараси: ²Иброҳимдан Исҳоқ туғилди, Исҳоқдан Ёқуб туғилди, Ёқубдан Яҳудо ва унинг ака-укалари туғилди. ³Яҳудо ва Тамардан Перез ва Зераҳ туғилди, Перездан Хазрон туғилди, Хазрондан Арам туғилди.⁴Арамдан Амминадаб туғилди, Амминадабдан Наҳшўн туғилди, Наҳшўндан Салмўн туғилди. ⁵Салмўн ва Рахабдан Бўаз туғилди, Бўаз ва Рутдан Обед туғилди, Обеддан Иишай туғилди. ⁶Иишайдан подшоҳ Довуд туғилди, подшоҳ Довуд ва Урийаҳнинг собиқ хотинидан Сулаймон туғилди.⁷Сулаймондан Рехобоам туғилди, Рехобоамдан Абийаҳ туғилди, Абийаҳдан Осо туғилди. ⁸Осодан Йеҳошафат туғилди, Йеҳошафатдан Йеҳорам туғилди, Йеҳорамдан Ўззийаҳ туғилди.⁹Ўззийаҳдан Йотам туғилди, Йотамдан Ахаз туғилди, Ахаздан Ҳизкийаҳ туғилди. ¹⁰Ҳизкийаҳдан Манашеҳ туғилди, Манашеҳдан Амон туғилди, Амондан Йошийаҳ туғилди. ¹¹Йошийаҳдан Йеҳойаким туғилди, Йеҳойакимдан Бобилга кўчирилиш пайтида Йеконийаҳни ва унинг ака-укалари туғилди,¹²Бобилга кўчирилишдан кейин, Йеконийаҳдан Шелтиэл туғилди, Шелтиэлдан Зеруббобил туғилди. ¹³Зеруббобилдан Абиҳу туғилди, Абиҳудан Элиаким туғилди, Элиакимдан Азор туғилди. ¹⁴Азордан Садоқ туғилди, Садоқдан Ахим туғилди, Ахимдан Элиуд туғилди.¹⁵Элиуддан Элеазар туғилди, Элеазардан Маттан туғилди, Маттандан Ёқуб туғилди. ¹⁶Ёқубдан эса Масиҳ, деб аталган Исони туққан Мирйамнинг эри Юсуф туғилди. ¹⁷Шундай қилиб, Иброҳимдан Довудгача бор авлод ўн тўрт авлод эди. Довуддан эса Бобилга кўчирилишгача ўн тўрт авлод эди. Бобилга кўчирилишдан Масиҳгача ўн тўрт авлод эди.¹⁸Исо Масиҳнинг туғилиши шундай содир бўлди: Унинг онаси Мирйам Юсуфга унаштирилганида, уларнинг қўшилишларидан олдин Мирйам Муқаддас Руҳдан ҳомиладор экани маълум бўлди. ¹⁹Унинг эри Юсуф эса ҳақ одам бўлиб, Мирйамни шарманда қилишни истамай, уни яширинча қўйиб юбормоқчи бўлди.²⁰Лекин у буни ўйлаб турганида, мана, Раббийнинг фариштаси унга унинг тушида намоён бўлиб деди: “Эй, Довуднинг ўғли Юсуф, Мирйамни ўзингга хотин қилиб олишдан қўрқмагин, чунки унинг ичидаги ҳомиласи Муқаддас Руҳдандир. ²¹У Ўғил туғади ва Унинг исмини Исо қўясан, чунки У Ўз халқини гуноҳларидан қутқаради”.²²Буларнинг ҳаммаси Раббийнинг пайғамбарлар орқали айтган қуйидаги сўзлари амалга ошиши учун содир бўлди: ²³“Мана, бокира қиз ҳомиладор бўлиб, Ўғил туғади ва Унга Иммануэл, деб исм қўядилар”. Иммануэл эса – “Худо биз билан” демакдир.²⁴Юсуф уйқудан уйғониб, Раббийнинг фариштаси айтганидек қилди ва Мирйамни хотинликка қабул қилди. ²⁵Мирйам тўнғич ўғлини туққанича, у унга яқинлашмади ва боланинг исмини Исо, деб қўйди.

Chapter 2

¹Подшоҳ Ҳирод даврида Исо Яҳудиядаги Бейт-Леҳем шаҳрида туғилганидан кейин, шарқдан Йерусалимга мунажжимлар келиб, дейишди: ²”Яҳудийларнинг туғилган Подшоҳи қаерда? Зеро биз шарқда Унинг юлдузини кўрдик ва Унга сажда қилиш учун келдик”. ³Подшоҳ Ҳирод буни эшитиб, ўзи ҳам, у билан бирга бутун Йерусалим ҳам безовталаниб кетди.⁴У барча олий руҳонийлар ва халқ уламоларини йиғиб, улардан: “Масиҳ қаерда туғилиши керак?”- деб сўради. ⁵Улар унга жавобан: “Яҳудиядаги Бейт-Леҳем шаҳрида,- дедилар,- зеро пайғамбар томонидан шундай ёзилган: ⁶Сен, эй, Бейт-Леҳем, Яҳудия юрти, сен Яҳудия бошлиқлари орасида ҳеч ҳам кам эмассан, чунки Менинг халқим Исроилга чўпонлик қилувчи Ҳукмдор сендан келиб чиқади”.⁷Шунда Ҳирод мунажжимларни яширинча чақириб, улардан юлдуз қачон пайдо бўлганини сўраб суриштирди. ⁸Сўнг уларни Бейт-Леҳемга юбориб, уларга деди: “Бориб, Гўдакни синчиклаб суриштиринглар. Уни топганларингда эса менга хабар беринглар, токи мен ҳам бориб, Унга сажда қилай”.⁹Улар эса подшоҳни эшитиб бўлгач, йўлга тушдилар. Шундай қилиб, улар шарқда кўрган юлдуз уларнинг олдида борар эди ва Гўдак бўлган жойга келиб тўхтади. ¹⁰Улар юлдузни кўрганларида, буюк қувонч билан қувондилар.¹¹Уйга кириб, улар Гўдакни онаси Мирйам билан бирга кўрдилар ва тиз чўкиб, Унга сажда қилдилар. Сўнг хазиналарини очиб, Унга инъомларини – олтин, хушбўй тутатқилар ва миррани тақдим қилдилар. ¹²Улар Ҳироднинг олдига қайтмаслик ҳақида тушларида ваҳий олиб, ўз юртларига бошқа йўл билан қайтиб кетдилар.¹³Мунажжимларнинг кетганларидан сўнг, мана, Раббийнинг фариштаси Юсуфга унинг тушида зоҳир бўлиб, унга: “Ўрнингдан тургин, Гўдакни ва Унинг онасини олиб, Мисрга кетгин. Мен сенга айтгунимча, ўша ерда бўлгин, чунки Ҳирод Гўдакни ўлдириш учун изламоқда”,- деди. ¹⁴У туриб, Гўдакни онаси билан бирга олди ва тунда Мисрга кетди. ¹⁵Ҳирод вафот этгунича Юсуф ўша ерда қолди, токи Раббийнинг пайғамбар орқали: “Ўғлимни Мисрдан чақирдим”,- деган сўзи амалга ошсин.¹⁶Ҳирод эса мунажжимлар томонидан мазах қилинганини кўргач, ўта дарғазаб бўлди. Шунда улардан билиб олган вақтга кўра, у Бейт-Леҳемдаги ҳамда унинг атрофидаги икки ёш ва ундан кичик бўлган ҳамма гўдакни қириш учун одамларни юборди.¹⁷Ўшанда Йермийаҳ пайғамбарнинг айтган сўзлари бажо бўлди: ¹⁸“Рамаҳда йиғи, нола овози ва буюк фарёд эшитилмоқда. Роҳила ўз болалари учун йиғламоқда ва у юпанишни истамайди, чунки улар йўқ”.¹⁹Ҳироднинг ўлимидан кейин Худонинг фариштаси Юсуфга Мисрда намоён бўлиб: ²⁰“Ўрнингдан тургин, Гўдакни онаси билан бирга олиб, Исроил ерига боргин, чунки Гўдакнинг жонини излаётган ўлди”,- деди. ²¹У ўрнидан туриб, Гўдакни онаси билан бирга олди ва Исроил ерига келди.²²Аммо Ҳироднинг ўз отаси Архелайнинг ўрнига Яҳудия устидан ҳукмронлик қилаётганини эшитиб, Юсуф у ерга боришга қўрқди. Тушида эса ваҳий кўриб, у Галиле ҳудудларига кетди. ²³У Нозара, деб аталадиган шаҳарга келиб, ўша ерда яшай бошлади, токи пайғамбарлар орқали: “У Нозарий, деб аталади”,- деган сўз амалга ошсин.

Chapter 3

¹Ўша кунларда Яҳё чўмдирувчи келди. У Яҳудия саҳросида воизлик қилиб: ²“Тавба қилинглар, чунки Осмон Шоҳлиги яқинлашди!”- деб хитоб қилар эди. ³Зеро у ҳақида Йешайаҳ пайғамбар шундай деган эди: “Саҳрода фарёд қилаётганнинг овози: Раббий учун йўл тайёрланглар, Унга йўлакларни тўғри қилинглар”.⁴Яҳёнинг ўзи туянинг жунидан кийим кийиб, белига чарм камар таққан эди. Унинг озиғи чигиртка ва ёввойи асал эди. ⁵Ўшанда Йерусалимда, бутун Яҳудияда ва Йордан дарёси атрофида яшовчиларнинг ҳаммаси унинг олдига чиқиб келар эди. ⁶Улар ўз гуноҳларини эътироф этиб, Йордан дарёсида Яҳёдан сувга чўмдирилар эдилар.⁷Сувга чўмдирилиш учун кўплаб фарзийлару саддуқийларнинг унинг олдига келаётганини кўриб, у уларга деди: “Эй, илонлар зоти, бошингизга келадиган кулфатдан қочишни ким сизларга ўргатди? ⁸Энди тавбага муносиб ҳосил келтиринглар. ⁹Ичингизда: Иброҳим бизнинг отамиз,- деб айтишни ўйламанглар, чунки мен сизларга айтаман: Худо мана шу тошлардан Иброҳимга авлод тиклашга қодир.¹⁰Ҳозирдан дарахтларнинг илдизида болта ётибди. Яхши ҳосил бермайдиган ҳар бир дарахт кесилиб, оловга ташланади. ¹¹Мен сизларни тавба учун сувга чўмдиряпман, лекин мендан кейин Келаётган мендан кўра қудратлидир. Мен Унинг пойафзалини кўтариб юришга ҳам арзимайман. У сизларни Муқаддас Руҳ ва оловга чўмдиради. ¹²Унинг паншахаси Унинг қўлидадир! У ўз хирмонини тозалаб, буғдойларини омборларга жамлайди, сомонларни эса сўнмайдиган ўтда ёндириб юборади”.¹³Ўшанда Яҳёдан сувга чўмдирилиш учун Исо Галиледан унинг олдига, Йордан дарёсига келди. ¹⁴Лекин Яҳё Исони тўхтатиб: “Сен мени сувга чўмдиришинг керак, Сен менинг олдимга келяпсанми?”- деди. ¹⁵Исо унга жавоб бериб деди: “Қўй энди, чунки биз бор ҳақиқатни шу йўсинда амалга оширишимиз керак”. Шунда Яҳё рози бўлди.¹⁶Сувга чўмдирилган Исо ўша заҳоти сувдан чиқди. Мана, Унга осмон очилди ва Яҳё Худонинг Руҳи Исонинг устига кабутардек тушиб келганини кўрди. ¹⁷Осмондан эса: “Бу Менинг севимли Ўғлимдир. Ундан мамнунман”,- деган овоз келди.

Chapter 4

¹Ўшанда Исо иблиснинг васвасасидан ўтиш учун Муқаддас Руҳ томонидан саҳрога олиб борилди. ²У қирқ кун ва қирқ тун рўза тутиб, охири оч қолди. ³Шунда васваса қилувчи Унинг олдига келиб: “Агар Сен Худонинг Ўғли бўлсанг, буюргин, бу тошлар нонга айлансин”,- деди. ⁴Исо унга жавоб бериб: “Инсон биргина нон билан эмас, балки Худонинг оғзидан чиққан ҳар бир Сўз билан яшайди,- деб ёзилган”,- деди.⁵Сўнгра иблис Уни муқаддас шаҳарга олиб борди ва маъбаднинг чўққисига қўйиб, ⁶Унга деди: “Агар Сен Худонинг Ўғли бўлсанг, Ўзингни пастга ташла. Зеро ёзилган: У Ўз фаришталарига Сен ҳақингда амр беради. Улар Сени қўлларида кўтариб юрадилар, оёғинг билан тошга ҳам қоқинмайсан”.⁷Исо эса унга: “Раббий Худойингни васваса қилма,- деб ёзилгани ҳам бор”,- деди. ⁸Яна шайтон Исони баланд тоққа олиб чиқиб, Унга дунёнинг барча шоҳликлари ва уларнинг шуҳратини кўрсатиб, ⁹Унга: “Агар тиз чўкиб, менга сажда қилсанг, буларнинг ҳаммасини Сенга бераман”,- деди.¹⁰Шунда Исо унга деди: “Йўқол, шайтон! Зеро ёзилганки: Раббий Худойингга сажда қил, биргина Унга хизмат қил!” ¹¹Шундан сўнг иблис Уни тарк этди. Фаришталар эса келиб, Унга хизмат қилдилар.¹²Исо Яҳёнинг ҳибсга олинганини эшитиб, Галилега кетди. ¹³У Нозара шаҳрини тарк этиб, Забулун ва Нафтали чегарасидаги, денгиз соҳилидаги Кафарнаҳум шаҳрига келиб, у ерда жойлашди,¹⁴токи Йешайаҳ пайғамбар орқали айтилгани бажо келсин: ¹⁵“Эй, Забулун ери ва Нафтали ери! Эй, денгиз йўлидаги, Йордан ортидаги мажусийларнинг Галилеси! ¹⁶Зулматда ўтирган халқ буюк нур кўрди ва ўлим сояси ерида ўтирганларга нур порлади”.¹⁷Ўша пайтдан Исо воизлик қилиб айта бошлар эди: “Тавба қилинглар, чунки Осмон Шоҳлиги яқинлашди!”¹⁸Исо Галиле денгизи соҳилидан ўтаётиб, денгизга тўр ташлаётган икки ака-ука – Петъёр, деб аталган Шимўн ва унинг укаси Андерни кўрди, чунки улар балиқчилар эдилар. ¹⁹Исо уларга: “Менга эргашинглар ва Мен сизларни инсон овчилари қиламан”,- деди. ²⁰Улар дарҳол ўз тўрларини ташлаб, Унга эргашдилар.²¹У ердан кетаётиб, Исо бошқа икки ака-ука – Забадийнинг ўғли Ёқуб ва унинг укаси Юҳаннони кўрди. Улар отаси Забадий билан биргаликда қайиқда тўрларини ямаб ўтирган эдилар. Исо уларни ҳам чақирди. ²²Улар дарҳол отаси ва қайиқни қолдириб, Исонинг ортидан эргашдилар.²³Исо бутун Галилени айланиб, уларнинг синагогаларида таълим бериб, Шоҳликнинг Хушхабарини воизлик қилар ва одамлардаги барча касалликларни ва барча заифликларни шифолар эди. ²⁴У ҳақидаги хабар бутун Сурияга тарқалди. Унинг олдига ҳар хил касалликлару азобларга дучор бўлган барча хаста одамлар, жинга чалинганлар, тутқаноқлар ва шол одамларни олиб келдилар. Исо эса уларни шифолади. ²⁵Шу тариқа, Галиледан, Дикаполисдан, Йерусалимдан, Яҳудиядан ҳамда Йорданнинг нариги томонидан келган кўплаб халойиқ Унинг ортидан эргашди.

Chapter 5

¹Исо халқни кўрганида, тоққа чиқиб ўтирди. Шогирдлари эса Унинг олдига келдилар. ²Шунда Исо уларга таълим бериб, гап бошлади: ³”Руҳан камбағал бўлганлар бахтлидирлар, чунки Осмон Шоҳлиги уларникидир. ⁴Йиғлаётганлар бахтлидирлар, чунки улар тасалли топадилар.⁵Камтарин бўлганлар бахтлидирлар, чунки улар ерни мерос қилиб оладилар. ⁶Ҳақликка оч ва ташна бўлганлар бахтлидирлар, чунки улар тўқ бўладилар. ⁷Раҳм-шафқатли бўлганлар бахтлидирлар, чунки улар раҳм-шафқат топадилар. ⁸Юраги поклар бахтлидирлар, чунки улар Худони кўрадилар.⁹Тинчлик ўрнатувчилар бахтлидирлар, чунки улар Худонинг ўғиллари, деб аталадилар. ¹⁰Ҳақлик учун қувғинга учраганлар бахтлидирлар, чунки Осмон Шоҳлиги уларникидир.¹¹Мен туфайли сизларни ҳар хил бўҳтон сўзлар билан ёмонлаганларида ва сизларни ҳақоратлаб қувғин қилганларида, сизлар бахтлисизлар. ¹²Қувониб шодланинглар, чунки сизларнинг Осмондаги мукофотингиз буюкдир! Сизлардан олдин пайғамбарлар ҳам шундай қувғинга дучор бўлганлар.¹³Сизлар ернинг тузисизлар, агар туз ўз кучини йўқотса, уни қандай шўр қилиш мумкин? У энди ташлаб юборишдан ва одамларнинг оёғи остида топталишдан бошқа ҳеч нарсага ярамайди. ¹⁴Сизлар дунёнинг нурисизлар. Тоғнинг тепасида турган шаҳар яширин қола олмайди.¹⁵Шамни ёқиб, идишнинг остига қўймайдилар, балки уйдагиларнинг ҳаммасига нур бериши учун уни шамдонга қўядилар. ¹⁶Сизларнинг нурингиз одамларнинг олдида шундай порласинки, токи улар сизларнинг яхши ишларингизни кўриб, Осмондаги Отангизни улуғласинлар.¹⁷Мени Қонун ёки пайғамбарларни бекор қилгани келган, деб ўйламанглар, Мен бекор қилгани эмас, балки бажо келтиргани келганман. ¹⁸Сизларга ростини айтаманки, еру осмон ўтмагунича ва ҳамма нарса амалга ошмагунича, Қонундан бирор ҳарф ҳам, бирор чизиқча ҳам ўчмайди.¹⁹Шундай қилиб, ким шу амрлардан энг кичигини бузиб, одамларга шундай ўргатса, у Осмон Шоҳлигида энг кичик, деб аталади. Аммо ким буларни бажариб, бошқаларга ҳам ўргатса, Осмон Шоҳлигида буюк, деб аталади. ²⁰Зеро сизларга айтаманки, агар сизларнинг ҳақлигингиз уламолару фарзийларнинг ҳақлигидан устун бўлмаса, Осмон Шоҳлигига кира олмайсизлар.²¹Сизлар қадимгиларга: Ўлдирма! Ким ўлдирса, суд ҳукмига маҳкум бўлади,- дейилганини эшитгансизлар. ²²Аммо Мен сизларга айтаманки, ким ўз биродаридан ғазабланса, суд ҳукмига муҳкум бўлади. Ким ўз биродарига “аҳмоқ” деса, синедрион ҳукмига маҳкум бўлади. Ким ўз биродарига “телба” деса, дўзах оловига маҳкум бўлади.²³Шундай қилиб, сен қурбонгоҳга бағишловингни олиб келиб, у ерда биродарингнинг сенга қарши даъвоси борлиги ёдингга тушса, ²⁴бағишловингни қурбонгоҳнинг олдида қолдир ва бориб, олдин биродаринг билан ярашгин, ўшанда келиб, бағишловингни келтиргин.²⁵Сен рақибинг билан ҳали йўлда кетаётганингда, тезда ярашиб олгин, токи рақибинг сени қозига топширмасин, қози эса сени миршабга топширмасин ва сени зиндонга ташламасин. ²⁶Сенга ростини айтаманки, охирги тийинингни бермагунингча, у ердан чиқмайсан.²⁷Сизлар қадимгиларга: Зино қилма,- дейилганини эшитгансизлар. ²⁸Аммо Мен сизларга айтаманки, ким аёлга ҳирс билан қараса, аллақачон ўз юрагида у билан зино қилган бўлади.²⁹Агар ўнг кўзинг сени васвасага солса, уни суғуриб олиб, ўзингдан улоқтириб ташла, чунки бутун тананг дўзахга ташланишидан кўра, аъзоларингдан бирининг ҳалок бўлгани сен учун афзалроқдир. ³⁰Агар ўнг қўлинг сени васвасага солса, уни кесиб, ўзингдан улоқтириб ташла, чунки бутун тананг дўзахга ташланишидан кўра, аъзоларингдан бирининг ҳалок бўлгани сен учун афзалроқдир.³¹Шунингдек, Ёзувларда: Ким хотини билан ажралса, унга ажралиш хатини берсин,- дейилган. ³²Аммо Мен сизларга айтаманки, ким зино айбидан бошқа сабаб билан хотинидан ажралса, унга зино қилишга сабаб беради. Ким ажралган хотинга уйланса, у зино қилаётган бўлади.³³Сизлар яна қадимгиларга: Ичган қасамингдан қайтма, аммо Раббийнинг олдида қасамларингни бажаргин,- дейилганини эшитгансизлар. ³⁴Аммо Мен сизларга айтаманки, умуман қасам ичманглар – на Осмон ҳақи, чунки у Худонинг тахтидир, ³⁵на ер ҳақи, чунки у Худо оёғининг супачасидир, на Йерусалим ҳақи, чунки бу буюк Подшоҳнинг шаҳридир.³⁶Бошинг ҳақи ҳам қасам ичмагин, чунки сен бир тола сочингни оқ ёки қора қила олмайсан. ³⁷Аммо сизларнинг сўзингиз: “ҳа” – “ҳа”, “йўқ” – “йўқ” бўлсин, бундан ортиғи эса ёвуздандир.³⁸Сизлар: Кўз эвазига кўз, тиш эвазига тиш,- дейилганини эшитгансизлар. ³⁹Аммо Мен сизларга айтаманки, ёвузга қаршилик қилманглар. Ким сени ўнг чаккангга урса, унга чап чаккангни ҳам тутиб бергин.⁴⁰Ким сен билан судлашиб, сенинг кўйлагингни олмоқчи бўлса, унга тўнингни ҳам бергин. ⁴¹Ким сени бир масофа юришга мажбур қилса, у билан икки масофа юргин. ⁴²Сендан сўраётганга бер, сендан қарз олмоқчи бўлгандан юзингни ўгирма.⁴³Сизлар: Ўз яқинингни севгин, душманингдан эса нафратлангин,- дейилганини эшитгансизлар. ⁴⁴Аммо Мен сизларга айтаманки, душманларингизни севинглар, сизларни лаънатлаётганларни дуо қилинглар, сизлардан нафратланаётганларга яхшилик қилинглар, сизларни ҳақоратлаб қувғин қилаётганлар учун ибодат қилинглар. ⁴⁵Шунда сизлар Осмондаги Отангизнинг фарзандлари бўласизлар. Чунки У қуёшни ёвузлар устидан ҳам, яхшилар устидан ҳам чиқаради. У ёмғирни ҳақ одамларга ҳам, ноҳақ одамларга ҳам юборади.⁴⁶Агарда сизларни севувчиларни севсангизлар, сизларга қандай мукофот бор? Солиқчилар ҳам шундай қилмайдиларми? ⁴⁷Агар сизлар фақатгина биродарларингиз билан саломлашсангизлар, афзалроқ нима иш қиляпсизлар? Мажусийлар ҳам шундай қилмайдиларми? ⁴⁸Шундай қилиб, Осмондаги Отангиз баркамол бўлганидек, сизлар ҳам баркамол бўлинглар.

Chapter 6

¹Эҳтиёт бўлинглар, сизларни одамлар кўриши учун хайр-эҳсонингизни уларнинг кўз ўнгида қилманглар, акс ҳолда Осмондаги Отангиздан сизларга мукофот бўлмайди. ²Шунинг учун хайр-эҳсон қилаётганингда, ўз олдингда жар солмагин. Зеро иккиюзламачилар одамлар уларни шарафлашлари учун синагогаларда ва кўчаларда шундай қиладилар. Сизларга ростини айтаманки, улар ўз мукофотларини аллақачон олмоқдалар.³Лекин сен хайр-эҳсон қилаётганингда, ўнг қўлинг нима қилаётганини чап қўлинг билмасин. ⁴Шу йўсинда сенинг хайр-эҳсонинг яширин бўлади. Яширин бўлганларни кўраётган Отанг эса сени ошкор тақдирлайди.⁵Ибодат қилаётганингда, иккиюзламачилар каби бўлма, чунки улар одамларга кўриниш учун синагогаларда ва кўчаларнинг бурчакларида туриб, ибодат қилишни севадилар. Сизларга ростини айтаманки, улар ўз мукофотларини аллақачон олмоқдалар. ⁶Лекин сен ибодат қилаётганингда, ўз хонангга киргин ва эшикни ёпиб, яширин бўлган Отангга ибодат қилгин. Яширин бўлганларни кўраётган Отанг эса сени ошкор тақдирлайди. ⁷Сизлар ибодат қилаётганингизда, мажусийлар каби ортиқча гапирманглар, чунки улар: ўз сўзларимизнинг кўпчилигидан эшитиламиз, деб ўйлайдилар.⁸Сизлар эса уларга ўхшаманглар, чунки сизларнинг Отангиз, сизларнинг сўрашингиздан олдин, нимага муҳтожлигингизни билади. ⁹Шунинг учун шундай ибодат қилинглар: “Бизнинг Осмондаги Отамиз, Сенинг номинг муқаддас бўлсин! ¹⁰Сенинг Шоҳлигинг келсин! Осмонда бўлгани каби, ерда ҳам Сенинг ироданг бажо бўлсин!¹¹Бугун бизга кундалик нонимизни бергин. ¹²Биздан қарздор бўлганларни биз кечирганимиздек, бизнинг қарзларимизни ҳам кечиргин. ¹³Бизни васвасага йўлиқтирмагин, аммо ёвуздан халос қилгин. Чунки Шоҳлик, куч-қудрат ва шон-шуҳрат тоабад Сеникидир. Омин!¹⁴Агар сизлар бошқаларнинг гуноҳларини кечирсангизлар, Осмондаги Отангиз ҳам сизларни кечиради. ¹⁵Агар сизлар бошқаларнинг гуноҳларини кечирмасангизлар, унда сизларнинг Отангиз ҳам гуноҳларингизни кечирмайди.¹⁶Шунингдек, рўза тутаётганингизда, иккиюзламачилар каби қовоғингизни солманглар. Чунки улар одамларга рўза тутаётган бўлиб кўриниш учун юзларини тунд қиладилар. Сизларга ростини айтаманки, улар ўз мукофотларини аллақачон олмоқдалар. ¹⁷Сен эса рўза тутаётганингда, бошингни мойлаб, юзингни ювгин, ¹⁸токи сен одамларга эмас, балки яширин бўлган Отангга кўриниш учун рўза тутгин. Яширин бўлганларни кўраётган Отанг эса сени ошкор тақдирлайди.¹⁹Бу заминда куя ва занг еб битирадиган ҳамда ўғрилар тешиб талайдиган хазиналарни ўзларингизга тўпламанглар. ²⁰Аммо ўзларингизга Осмонда куя ва занг еб битирмайдиган ҳамда ўғрилар тешиб таламайдиган хазиналарни тўпланглар. ²¹Зеро сизларнинг хазинангиз қаерда бўлса, юрагингиз ҳам ўша ерда бўлади.²²Кўз – тананинг чироғидир. Агар кўзинг тоза бўлса, бутун тананг ёруғ бўлади. ²³Агар кўзинг ёмон бўлса, бутун тананг қоронғи бўлади. Шунинг учун сенинг ичингдаги нур қоронғи бўлса, қоронғилик нақадар буюкдир. ²⁴Ҳеч ким икки хўжайинга хизмат қила олмайди, чунки у ё биридан нафратланиб, бошқасини севади, ёки бирига ихлос қўйиб, бошқасини менсимайди. Сизлар ҳам Худога, ҳам бойликка хизмат қила олмайсизлар.²⁵Шунинг учун Мен сизларга айтаман: Нима еймиз, нима ичамиз,- деб жонингиз учун хавотирланманглар. Шунингдек: Нима киямиз,- деб танангиз учун ташвишланиб юрманглар. Жон овқатдан ва тана кийимдан каттароқ эмасми? ²⁶Самовий қушларга қаранглар: улар на экадилар, на ўрадилар, на омборларда ғамлайдилар, аммо Осмондаги Отангиз уларни боқади. Сизлар улардан нақадар афзалроқ эмасмисизлар?²⁷Сизлардан қайси бирингиз ташвишланиб, ўз бўйига бир чўзим қўша олади? ²⁸Нима учун кийим ҳақида ҳам ташвишланяпсизлар? Даладаги пиёзгулларнинг ўсишига эътибор беринглар: улар на меҳнат қилади, на чарх йигиради. ²⁹Аммо сизларга айтаманки, ҳатто подшоҳ Сулаймон ҳам ўзининг бор шуҳратида буларнинг бирортасидек кийинган эмас.³⁰Агар Худо бугун бор бўлиб, эртага ўчоққа ташланадиган даладаги ўтни шу қадар кийинтирса, сизларни янада кўпроқ кийинтирмайдими, эй, имони камлар! ³¹Шундай экан, нима еймиз, нима ичамиз, нима киямиз?- деб айтманглар ва ташвишланманглар.³²Чунки мажусийлар буларнинг ҳаммасини излайдилар, сизларнинг Осмондаги Отангиз эса буларнинг ҳаммасига муҳтож эканингизни билади. ³³Сизлар аввало Худонинг Шоҳлиги ва унинг ҳақлигини изланглар, буларнинг ҳаммаси эса сизларга қўшиб берилади. ³⁴Шундай қилиб, эртанги кун учун ташвишланманглар, чунки эртанги куннинг ўзи ўзи учун ташвишланади. Ҳар куннинг ўз ташвиши етарлидир.

Chapter 7

¹Ҳукм қилманглар, шунда сизлар ҳам ҳукм қилинмайсизлар. ²Зеро қандай ҳукм қилсангизлар, сизлар ҳам шундай ҳукм қилинасизлар, қандай ўлчов билан ўлчасангизлар, сизларга ҳам шундай ўлчанади.³Сен нимага биродарингнинг кўзидаги зирапчага қараяпсан, аммо ўз кўзингдаги ходани сезмаяпсан? ⁴Ўз кўзингда хода бор экан, қандай қилиб биродарингга: Кел, сенинг кўзингдан зирапчани чиқариб оламан,- деб айта оласан? ⁵Эй, иккиюзламачи! Олдин ўз кўзингдаги ходани чиқариб ташла, ўшандагина ўз биродарингнинг кўзидаги зирапчани қандай чиқариб олишни аниқ кўрасан.⁶Муқаддасворликларни итларга берманглар ва ўз марваридларингизни чўчқалар олдига ташламанглар, токи улар буларни оёқ ости қилмасинлар ва ўгирилиб, сизларни тилка-пора қилмасинлар.⁷Сўранглар ва сизларга берилади, изланглар ва топасизлар, тақиллатинглар ва сизларга очилади. ⁸Чунки сўрайдиган ҳар бир одам олади, излайдиган топади ва тақиллатаётганга очилади. ⁹Сизларнинг орангизда бир кимса борми, ўғли ундан нон сўраганида, унга тош берса? ¹⁰Ёки балиқ сўраганида, унга илон берса?¹¹Агар сизлар ёвуз бўла туриб, фарзандларингизга яхши ҳадялар беришни билсангизлар, унда боз устига, сизларнинг Осмондаги Отангиз Ундан сўраганларга яхши нарсаларни беради. ¹²Ҳамма нарсада одамлар сизларга қандай муомала қилишларини истасангизлар, сизлар ҳам уларга шундай муомалада бўлинглар, чунки Қонун ва пайғамбарлар шундадир.¹³Тор дарвозадан киринглар! Чунки ҳалокатга олиб борадиган йўл энли ва дарвоза кенгдир, кўплар ана шу йўлдан бормоқдалар. ¹⁴Ҳаётга олиб борадиган йўл эса танг ва эшик тордир, оз одам бу йўлни топади.¹⁵Сизларнинг олдингизга қўй кийимида келадиган, аслида, ичида йиртқич бўри бўлган сохта пайғамбарлардан эҳтиёт бўлинглар. ¹⁶Уларни ҳосилларидан билиб оласизлар: тиканакдан узум ёки янтоқдан анжир теришадими? ¹⁷Шунингдек, ҳар қандай яхши дарахт яхши ҳосил беради, ёмон дарахт эса ёмон ҳосил беради.¹⁸Яхши дарахт ёмон ҳосил бера олмайди, ёмон дарахт эса яхши ҳосил бера олмайди. ¹⁹Яхши ҳосил келтирмайдиган ҳар қандай дарахт кесилиб, оловга ташланади. ²⁰Шундай қилиб, уларни ҳосилларидан билиб оласизлар.²¹Менга: Ё, Раббий! Ё, Раббий!- деганларнинг ҳар бири эмас, балки Осмондаги Отамнинг иродасини бажарадиган одам Осмон Шоҳлигига киради. ²²Ўша кунда кўпчилик Менга: Ё, Раббий, ё, Раббий, биз Сенинг номингдан башорат қилмадикми? Сенинг номингдан жинларни қувиб чиқармадикми? Сенинг номингдан кўпгина мўъжизаларни яратмадикми?- дейдилар. ²³Мен эса уларга эълон қиламан: Мен сизларни ҳеч қачон билганим йўқ. Менинг олдимдан кетинглар, эй, қонунсизлик қилувчилар!²⁴Шундай қилиб, кимки Менинг бу сўзларимни эшитиб, уларни бажарса, уни ўз уйини тош устида қурган фаросатли одамга ўхшатаман. ²⁵Ёмғир ёғиб, селлар тошиб, шамоллар эсиб, шу уйга ёпирилди, лекин у қуламади, чунки тош устида ўрнатилган эди.²⁶Кимки Менинг бу сўзларимни эшитиб, уларни бажармаса, у уйини қум устига қурган фаросатсиз одамга ўхшайди. ²⁷Ёмғир ёғиб, селлар тошиб, шамоллар эсиб, шу уйни босиб қўйди ва у қулади. Унинг қулаши эса улкан бўлди”.²⁸Исо бу сўзларини тугатганида, халқ Унинг таълимотидан ҳайратланди, ²⁹чунки У уламолар каби эмас, балки ҳокимият эгасидек таълим берар эди.

Chapter 8

¹Исо тоғдан тушганида, кўплаб халқ Унинг ортидан эргашди. ²Шунда бир мохов киши келди-да, Унга сажда қилиб: “Ҳазратим, агар истасанг, мени поклай оласан”,- деди. ³Исо қўлини узатди ва унга тегиб: “Истайман, пок бўлгин”,- деди. Шу лаҳзада у моховдан покланди.⁴Исо унга: “Қара, ҳеч кимга айтмагин, лекин бориб, ўзингни руҳонийга кўрсатгин. Уларга гувоҳлик бўлиши учун Мусо амр этган қурбонликни келтиргин”,- деди.⁵Исо Кафарнаҳум шаҳрига кирганида, Унинг олдига юзбоши келиб, Ундан ёлворди: ⁶”Ҳазрат! Менинг хизматкорим шол бўлиб, жуда азобланиб, уйда ётибди”. ⁷Исо унга: “Мен бориб, уни шифолайман”,- деди.⁸Юзбоши эса жавоб бериб, деди: “Ҳазрат! Сен менинг томим остига киришингга мен лойиқ эмасман. Фақатгина бир сўз айтгин ва менинг хизматкорим шифо топади. ⁹Зеро мен ҳам ҳокимият остидаги одамман, менинг қўл остимда ҳам аскарларим бор. Бирига: Бор,- десам, у боради, бошқага: Кел,- десам, у келади, бирор хизматкоримга: Буни қил,- десам, у бажаради. ¹⁰Исо буни эшитганида ажабланди ва ортидан эргашганларга: “Мен сизларга ростини айтаманки, бундай катта имонни ҳатто Исроилда топмадим,- деди,-¹¹Сизларга айтаманки, кўпчилик шарқу ғарбдан келиб, Осмон Шоҳлигида Иброҳим, Исҳоқ ва Ёқуб билан бирга ёнбошлайдилар. ¹²Лекин Шоҳликнинг ўғиллари ташқи зулматга чиқариб ташланадилар, у ерда йиғи-сиғи ва тишлар ғижирлаши бўлади”. ¹³Исо юзбошига: “Бор! Ишонишингга кўра сенга бўлсин!”- деди. Унинг хизматкори шу лаҳзада шифо топди.¹⁴Исо Петъёрнинг уйига келганида, унинг қайнонаси иситмалаб ётган эди. ¹⁵Исо унинг қўлига тегди ва иситма уни тарк этди. У эса ўрнидан туриб, уларга хизмат қила бошлади.¹⁶Оқшом кирганида, жинга чалинган кўпларни Унинг олдига олиб келдилар. У сўз билан руҳларни қувди ва беморларнинг ҳаммасини шифолади. ¹⁷Шу йўсинда, Йешайаҳ пайғамбарнинг: “У касалликларимизни Ўзига олди ва оғриқларимизни кўтариб кетди”,- дегани амалга ошди.¹⁸Исо атрофида кўп халойиқни кўриб, шогирдларига бошқа қирғоққа сузиб ўтишни буюрди. ¹⁹Шунда бир уламо яқин келиб, Унга: “Устоз! Сен қаерга борсанг, мен ҳам Сенинг ортингдан бораман”,- деди. ²⁰Исо унга жавоб бериб, деди: “Тулкиларнинг уялари бор, қушларнинг инлари бор, лекин Инсон Ўғлининг бошини қўядиган жойи йўқ”.²¹Унинг шогирдларидан бошқа бири Унга: “Ҳазратим, олдин отамни кўмиб келишимга ижозат бергин”,- деди. ²²Лекин Исо унга: “Менинг ортимдан юр! Ўз ўликларини кўмишни эса ўликларга қўйиб бер”,- деди.²³Исо қайиққа тушганида, Унинг шогирдлари Унга эргашдилар. ²⁴Шу орада денгизда кучли тўфон кўтарилдики, қайиқни тўлқинлар қоплаб олар эди. Исо эса ухлаб ётар эди. ²⁵Унинг шогирдлари яқинлашди-да, Уни турғизиб: “Ҳазрат, бизни қутқар, ҳалок бўляпмиз”,- дедилар.²⁶У уларга: “Эй, имони камлар, нега бундай қўрқоқсизлар?”- деди. Кейин Исо туриб, шамол ва денгизга тақиқлади, шунда буюк жимжитлик бўлди. ²⁷Одамлар ҳайратланиб: “Бу Ким экан, ҳатто шамоллар ва денгиз ҳам Унга бўйсунса?!”- дедилар.²⁸Исо нариги қирғоққа, Гиргош юртига келганида, жин чалган икки киши қабристондан чиқиб, Унга дуч келди. Улар ўта ваҳший бўлганликлари учун ҳеч кимнинг у йўлдан ўтишга ҳадди сиғмас эди. ²⁹Улар: “Бизга нима ишинг бор, эй, Худонинг Ўғли? Бизни вақтидан олдин қийнаш учун келдингми?”- дедилар.³⁰Улардан узоқроқда тўнғизнинг катта подаси ўтлаб юрар эди. ³¹Жинлар Исога ёлвориб: “Агар бизни қувиб чиқарадиган бўлсанг, унда бизни тўнғиз подасига юборгин”,- дедилар. ³²У уларга: “Боринглар”,- деди. Шунда улар чиқиб, тўнғиз подасига кириб олдилар. Шу онда бутун тўнғиз подаси тиккаликдан денгизга ташланиб, сувда ҳалок бўлишди.³³Тўнғиз боқувчилар эса югуриб кетиб, шаҳарга келдилар ва ҳамма нарсани, шунингдек, жин чалганлар билан нима воқеа содир бўлганини айтиб бердилар. ³⁴Шунда бутун шаҳар аҳолиси Исо билан учрашгани чиқди ва Уни кўрганларида, уларнинг ҳудудларидан чиқиб кетишини Ундан илтимос қилдилар.

Chapter 9

¹Шунда У қайиққа ўтириб, денгизнинг нариги томонига ўтди ва ўз юртига келди. ²Мана, Унинг олдига тўшакда ётган шол одамни олиб келдилар. Исо уларниниг имонини кўриб, шолга қараб: “Дадил бўл, болам! Сенинг гуноҳларинг кечирилди”,- деди.³Шунда баъзи уламолар ўз-ўзларига: “У куфр қиляпти”,- дедилар. ⁴Исо уларнинг фикрларини билиб, деди: “Нима учун сизлар юракларингизда ёмон нарсани ўйлаяпсизлар? ⁵Ҳақиқатан ҳам нимани айтиш осонроқ “Сенинг гуноҳларинг кечирилди”, деб айтишми, ёки: “Ўрнингдан туриб юргин”, деб айтишми? ⁶Лекин Инсон Ўғлининг ер юзида гуноҳларни кечириш ҳокимиятига эга эканлигини билиб олишингиз учун... Ўрнингдан тур,- деди шолга Исо,- тўшагингни олиб, уйингга бор”.⁷У эса туриб, ўз тўшагини олди ва уйига кетди. ⁸Халқ эса буни кўриб ҳайратланди ва одамларга шундай ҳокимият берган Худони улуғлади. ⁹Исо у ердан ўтиб, солиқ йиғадиган жойда ўтирган Матто исмли одамни кўрди ва унга: “Менинг ортимдан юргин”,- деди. У туриб, Исонинг ортидан кетди.¹⁰Сўнг Исо уйда дастурхон атрофида ёнбошлаганида, кўплаб солиқчилар ва гуноҳкорлар келиб, У ва Унинг шогирлари билан бирга ёнбошладилар. ¹¹Фарзийлар буни кўриб, Унинг шогирдларига: “Нима учун Устозингиз солиқчилару гуноҳкорлар билан бирга еб-ичади?”- дедилар.¹²Исо эса буни эшитганида, уларга деди: “Соғлар эмас, балки беморлар шифокорга муҳтождирлар. ¹³Энди бориб: Мен қурбонликни эмас, раҳм-шафқатни истайман,- дейилганининг маъносини ўрганинглар. Чунки Мен ҳақ одамларни эмас, балки гуноҳкорларни тавбага чақиргани келганман”.¹⁴Шунда Унинг олдига Яҳёнинг шогирдлари келиб: “Нима учун фарзийлар билан биз рўза тутамиз, Сенинг шогирдларинг эса рўза тутмайдилар?”- деб сўрадилар Ундан. ¹⁵Исо уларга деди: “Куёв ораларида бўлган пайтда тўйхонадагилар аза тутадиларми? Аммо кунлар келадики, куёв улардан тортиб олинади, шунда рўза тутадилар.¹⁶Ҳеч ким эски кийимга янги матодан ямоқ қилмайди, чунки ямоқ эски кийимни йиртиб юборади ва йиртиғи баттар бўлади.¹⁷Шунингдек, янги шаробни ҳам эски мешга қуймайдилар, акс ҳолда эски меш йиртилиб, шароб оқиб кетади, меш ҳам нобуд бўлади. Лекин янги шароб, янги мешларга солинади ва иккаласи ҳам сақлаб қолинади”.¹⁸Исо уларга буларни айтган заҳоти Унинг олдига бир бошлиқ келди-да, Унга сажда қилиб: “Менинг қизим ҳозир ўлди. Бироқ келиб, унга қўлингни қўй ва у яна тирилади”,- деди. ¹⁹Исо туриб, унинг ортидан кетди. Шогирдлари ҳам Исога эргашдилар.²⁰Шу пайт ўн икки йилдан бери қон кетишидан қийналиб юрган бир аёл орқа томондан келиб, Исонинг кийимининг этагига тегди, ²¹чунки у ўз ичида: “Агар Унинг кийимига тегсам, шифо топаман”,- деган эди. ²²Исо эса ўгирилиб, аёлни кўргач, унга: “Дадил бўл, қизим! Сенинг имонинг сени қутқарди”,- деди. Аёл ўша вақтнинг ўзида шифо топди.²³Исо бошлиқнинг уйига келганида, най чалувчиларни ва саросимага тушган халқни кўрди. ²⁴Исо уларга: “Чиқиб кетинглар, чунки қизалоқ ўлган эмас, у ухлаяпти”,- деди. Улар эса Унинг устидан кулишди.²⁵Халқ чиқарилганидан сўнг, Исо ичкарига кириб, қизчанинг қўлидан тутди ва қизча ўрнидан турди. ²⁶Бу ҳақида овоза бутун ўша юрт бўйлаб тарқалди.²⁷Исо у ердан жўнаётганида, Унинг ортидан иккита кўр эргашиб: “Эй, Довуднинг Ўғли, бизга раҳм-шафқат қилгин”,- деб бақирдилар. ²⁸У эса уйга келганида, кўрлар Унинг ёнига келишди. Исо уларга: “Мен буни қила олишимга ишонасизларми?”- деди. Улар Унга: “Ҳа, Ҳазрат”,- дедилар.²⁹Шунда Исо уларнинг кўзларига тегиб: “Имонингизга яраша сизларга бўлсин”,- деди. ³⁰Уларнинг кўзлари очилди. Исо уларга: “Қаранглар, буни ҳеч ким билмасин”,- дея қатъий буюрди. ³¹Улар эса чиқиб, ўша ернинг ҳамма жойида У ҳақида овоза қилдилар.³²Сўнг улар кетаётганларида, Исонинг олдига жинга чалинган соқовни олиб келдилар. ³³Жин қувилганидан сўнг, соқов тилга киргани учун халойиқ ҳайратланиб: “Ҳеч қачон Исроилда бундай ҳодиса содир бўлмаган”,- дейишди. ³⁴Бунга фарзийлар: “У жинлар бошлиғининг кучи билан жинларни қувиб чиқармоқда”,- дейишди.³⁵Исо эса бутун шаҳар ва қишлоқларни айланиб юриб, уларнинг синагогаларида таълим берди ва Шоҳлик хушхабарини воизлик қилиб, одамларнинг ҳар хил касалликларию хасталикларини шифолади. ³⁶Тўда-тўда оломонни кўриб, Исо уларга ачинди, чунки улар чўпонсиз қўйлар каби тарқалиб кетган ва заифлашган эдилар.³⁷Шунда У Ўз шогирдларига деди: “Ҳосил кўп, аммо ишчилар оз. ³⁸Шунинг учун: Ўз ўрим-йиғимингга ишчиларни юбор, деб ҳосил Эгасига ибодат қилинглар”.

Chapter 10

¹Исо Ўзининг ўн икки шогирдини чақириб, уларга ҳар қандай дарду касалликларни шифолаш учун куч-қудрат ва нопок руҳларни қувиб чиқариш учун ҳокимиятни берди.²Ўн иккита ҳаворийнинг исмлари қуйидагича: биринчиси Петъёр, деб аталган Шимўн ва унинг укаси Андер, Забадийнинг ўғли Ёқуб ва унинг укаси Юҳанно, ³Филип ва Бартолмей, Тўма ва солиқчи Матто, Алфейнинг ўғли Ёқуб ва Таддей, ⁴рашкчи Симун ва Исога хиёнат қилган Яҳудо Искариот.⁵Исо шу ўн икки шогирдини жўнатиб, уларга қуйидагиларни амр берди: “Мажусийларнинг йўлларига борманглар ва самарияликларнинг шаҳрига кирманглар. ⁶Аксинча, Исроил хонадонининг ҳалок бўлган қўйларига боринглар. ⁷Бораётиб: Осмон Шоҳлиги яқинлашди,- деб воизлик қилинглар.⁸Беморларни шифоланглар, моховларни покланглар, ўликларни тирилтиринглар, жинларни қувиб чиқаринглар. Текин олдингизлар, текин беринглар. ⁹Белбоғингизга олтин, кумуш ёки мис пул ҳам олманглар. ¹⁰Йўлингизга тўрва ҳам, иккита кўйлак ҳам, пойафзал ҳам, ҳасса ҳам олманглар, чунки меҳнаткаш ўз озиқ-овқатига муносибдир.¹¹Қайси бир шаҳар ёки қишлоққа кирсангизлар, у ерда ким лойиқ эканини билиб олинглар. Шундай қилиб, йўлга тушгунингизча, ўша ерда қолинглар. ¹²Уйга кираётганингизда, уларга: Уйингизга тинчлик бўлсин,- деб салом беринглар. ¹³Агар уй аҳли лойиқ бўлса, сизларнинг тинчлигингиз уларга келади, агар лойиқ бўлмаса, сизларнинг тинчлигингиз ўзларингизга қайтади.¹⁴Агар сизларни кимдир қабул қилмаса ёки сизларнинг сўзларингизни эшитмаса, у уйдан ёки шаҳардан чиқиб кетаётганингизда, оёқларингизнинг чангини қоқиб кетинглар. ¹⁵Сизларга ростини айтаманки, ҳукм кунида у шаҳардан кўра Садўм ва Ғамўранинг ерига осонроқ бўлади.¹⁶Мана, Мен сизларни бўриларнинг орасига қўйдек юборяпман. Шунинг учун илондек доно ва кабутардек содда бўлинглар. ¹⁷Одамлардан эҳтиёт бўлинглар, чунки улар сизларни Синедрионга топширадилар ва сизларни ўзларининг синагогаларида калтаклайдилар. ¹⁸Сизларни Мен туфайли шоҳлару ҳокимларнинг олдиларига олиб борадилар, токи сизлар уларнинг ва мажусийларнинг қаршисида гувоҳлик беринглар.¹⁹Сизларни тутиб бераётганларида, нима дейиш ва қандай айтиш ҳақида ташвишланманглар, чунки ўша пайтда сизларга нима дейишингиз кераклиги айтилади. ²⁰Чунки сизлар гапирмайсизлар, аммо сизларнинг Отангизнинг Руҳи сизларда гапиради.²¹Ака укасини, ота ўғлини ўлимга топширади. Болалар ўз ота-оналарига қарши чиқиб, уларни ҳалок қиладилар. ²²Менинг номим ҳақи ҳамма сизлардан нафратланади, охиригача чидаган эса нажот топади. ²³Сизларни бир шаҳардан қувганларида, бошқа шаҳарга қочинглар. Зеро сизларга ростини айтаманки, сизлар Исроил шаҳарларини айланиб чиқишга улгурмагунингизча, инсон Ўғли келади.²⁴Шогирд ўз устозидан юқори бўлмас ва қул ўз хўжайинидан юқори бўлмас, ²⁵аммо шогирд учун ўз устозидек ва қул учун ўз хўжайинидек бўлиш етарлидир. Агар уйнинг эгасини Баалзебуб, деб атаган бўлсалар, боз устига уй аҳлини шундай аташмайдими?²⁶Шунинг учун улардан қўрқманглар! Чунки очилмай қоладиган ҳеч бир яширин нарса йўқ, билинмай қоладиган ҳеч бир сирли нарса ҳам йўқ. ²⁷Қоронғиликда сизларга нимани айтсам, ёруғликда гапиринглар. Қулоғингизга солган нарсани эшитсангизлар, шуни томларнинг устида воизлик қилаверинглар.²⁸Танани ўлдириб, жонни ўлдира олмайдиганлардан қўрқманглар, лекин танани ҳам, жонни ҳам дўзахда ҳалок қила оладиган Ўшадан кўпроқ қўрқинглар. ²⁹Иккита чумчуқ бир ассарийга сотилмайдими? Улардан бирортаси ҳам Отангизнинг иродасисиз ерга тушмайди. ³⁰Сизларнинг эса бошингиздаги бор сочларингиз ҳам саналган. ³¹Шунинг учун қўрқманглар, сизлар кўпгина чумчуқлардан қадрлироқсизлар.³²Зотан инсонлар олдида Мени очиқ эътироф этадиган ҳар бир одамни Мен ҳам Осмондаги Отам олдида очиқ эътироф этаман. ³³Аммо инсонлар олдида Мени инкор этадиган одамни Мен ҳам Осмондаги Отам олдида инкор этаман.³⁴Сизлар Мени ерга тинчлик олиб келгани келган, деб ўйламанглар. Мен тинчлик эмас, балки қилич олиб келгани келганман. ³⁵Зеро Мен одамни ўз отасидан, қизни ўз онасидан ва келинни ўз қайнанасидан ажратишга келганман. ³⁶Одамнинг душманлари эса – унинг уйидагиларидир.³⁷Ким ўз отаси ёки онасини Мендан кўра кўпроқ севса, у Менга лойиқ эмас, ким ўз ўғлини ёки қизини Мендан кўра кўпроқ севса, Менга лойиқ эмас. ³⁸Ким Менинг ортимдан бориб, ўз хочини олмаса, Менга лойиқ эмас. ³⁹Ўз жонини топмоқчи бўлган уни йўқотади, ўз жонини Мен учун йўқотган эса уни топади.⁴⁰Ким сизларни қабул қилса, Мени қабул қилган бўлади, ким Мени қабул қилса, Мени Юборганни қабул қилган бўлади. ⁴¹Ким пайғамбарни пайғамбар номи ҳақи қабул қилса, пайғамбарнинг мукофотини олади. Ким ҳақ одамни ҳақ одам номи ҳақи қабул қилса, ҳақ одамнинг мукофотини олади.⁴²Кимки бу кичиклардан бирига бир пиёла совуқ сувни шогирд номи ҳақи берса, сизларга ростини айтаманки, ўз мукофотини йўқотмайди”.

Chapter 11

¹Исо Ўзининг ўн икки шогирдига йўл-йўриқ кўрсатишни тугатганидан сўнг, у ердан уларнинг шаҳарларига ўқитиш ва воизлик қилиш учун кетди. ²Яҳё эса зиндонда ётиб, Масиҳнинг қилаётган ишларини эшитгач, ўзининг шогирдларидан иккитасини юбориб: ³”Ўша келадиган Сенмисан, ёки биз бошқасини кутайликми?”- деб Ундан сўраттирди.⁴Исо уларга жавоб бериб деди: “Боринглар, кўраётган ва эшитаётган нарсаларингизни Яҳёга айтиб беринглар: ⁵Кўрлар кўряпти ва чўлоқлар юряпти, моховлар тозаланяпти ва карлар эшитяпти, ўликлар тириляпти ва қашшоқларга Хушхабар воизлик қилиняпти. ⁶Мен ҳақимда васвасага тушмаган бахтлидир”.⁷Улар кетганларидан кейин, Исо халойиққа Яҳё ҳақида гапира бошлади: “Сизлар чўлга нимани кўриш учун бордингизлар? Шамолда ҳилпираб турган қамишними? ⁸Ахир, нимани кўриш учун бордингизлар? Майин кийим кийган одамними? Майин кийим кийганлар подшоҳлар саройларида бўлади!⁹Ахир, нимани кўриш учун бордингизлар? Пайғамбарними? Ҳа, сизларга айтаманки, пайғамбардан ҳам улуғроқ бўлган одамни. ¹⁰Чунки у ҳақида шундай ёзилган: Мана, Мен Сендан олдин Ўз элчимни юборяпман, У Сенинг олдингда йўл тайёрлайди.¹¹Сизларга ростини айтаманки, аёлдан туғилганлар орасида Яҳё Чўмдирувчидан буюкроғи кўтарилган эмас, лекин Осмон Шоҳлигида энг кичик бўлгани ҳам ундан буюкроқдир. ¹²Яҳё Чўмдирувчининг кунларидан то ҳозиргача Осмон Шоҳлиги куч билан олинади, куч ишлатувчилар эса уни қўлга киритадилар.¹³Зеро барча пайғамбарлар ва Қонун Яҳёнинг келишидан олдин башорат қилинган. ¹⁴Агар қабул қилишни истасангизлар, у – келиши керак бўлган Элийаҳ пайғамбардир. ¹⁵Кимнинг эшитишга қулоғи бўлса, эшитсин!¹⁶Энди бу наслни кимга ўхшатай? – У кўчада ўтирган болаларга ўхшайди. Улар ўз ўртоқларини чақириб: ¹⁷Биз сизларга най чалдик, сизлар эса ўйнамадингизлар, сизларни йиғлашга ундадик, сизлар эса йиғламадингизлар,- дейдилар.¹⁸Чунки Яҳё келиб, емади ва ичмади, улар эса: Унда жин бор,- дейишмоқда. ¹⁹Инсон Ўғли келиб, еб-ичмоқда, улар эса: Мана, очкўз ва шаробхўр, солиқчилару гуноҳкорларнинг дўсти бўлган одам,- дейишмоқда. Бироқ донолик ўз фарзандлари томонидан оқланади”.²⁰Кейин Исо Ўзининг буюк ишларини кўпроқ намоён қилган шаҳарларга уларнинг тавба қилмаганлари учун таъна қила бошлади: ²¹”Сенинг ҳолингга вой, эй, Ҳоразин! Сенинг ҳолингга вой, эй, Бейт-Сайда! Чунки агар сизларда содир бўлган мўъжизалар Тир билан Сидўн шаҳарларида қилинганида эди, улар аллақачон қанор кийимида кул сочиб, тавба қилган бўлар эдилар. ²²Лекин сизларга айтаманки, ҳукм кунида сизлардан кўра Тир ва Сидўн шаҳарларига осонроқ бўлади.²³Эй, осмонгача кўтарилган Кафарнаҳум, сен дўзахгача тушиб кетасан, чунки агар сенда бўлган мўъжизалар Садўм шаҳрида қилинганида эди, у шу кунгача турган бўлар эди. ²⁴Лекин сизларга айтаманки, ҳукм кунида сендан кўра Садўм ерига осонроқ бўлади”.²⁵Ўша пайтда Исо сўзини давом эттириб, деди: “Эй, Отам, еру осмон Эгаси, Сени улуғлайман! Чунки Сен буни доною ақллилардан яшириб, гўдакларга очиб бердинг. ²⁶Ҳа, Ота! Зеро Сенинг эзгу ироданг шундайдир. ²⁷Отамдан Менга ҳамма нарса топширилган. Ўғилни Отадан бошқа ҳеч ким билмайди. Отани ҳам Ўғилдан ва Ўғил очиб беришни истаган кишилардан бошқа ҳеч ким билмайди.²⁸Эй, ҳолдан тойган ва оғир юк остида қийналганларнинг барчаси, Менинг олдимга келинглар! Мен сизларга ором бераман. ²⁹Менинг бўйинтуруғимни ўз устингизга олинглар, Мендан ўрганинглар, чунки Мен камтарин ҳамда итоаткор юракка эгаман. Шунда ўз жонингизга таскин топасизлар. ³⁰Чунки Менинг бўйинтуруғим эзгулик ва Менинг юким енгилдир”.

Chapter 12

¹Ўша пайтда Исо шаббат кунида буғдой экилган далалардан ўтиб кетаётган эди. Унинг шогирдлари оч қолганидан бошоқларни узиб ея бошладилар. ²Фарзийлар буни кўриб, Унга: “Мана, Сенинг шогирдларинг шаббат кунида қилиш мумкин бўлмаган ишни қиляптилар!”- дедилар.³У эса уларга деди: “Сизлар Довуд ва у билан бирга бўлган одамлар оч қолганларида, нима қилганлари ҳақида ўқимаганмисизлар? ⁴У Худонинг уйига кирганида, ўзи ва ёнидагиларга ҳам тақиқланган, фақат руҳонийларгина ейиши мумкин бўлган тақдим нонларини еган эди.⁵Ёки маъбаддаги руҳонийлар шаббат кунида шаббатни бузсалар ҳам, айбдор бўлмасликларини Қонунда ўқимаганмисизлар? ⁶Лекин Мен сизларга айтаманки, бу ердаги Кимса маъбаддан ҳам буюкдир.⁷Агар сизлар: Мен қурбонликни эмас, раҳм-шафқатни истайман,- деган оятнинг нима эканлигини билганингизда эди, айбсизларни ҳукм қилмаган бўлар эдингизлар. ⁸Чунки Инсон Ўғли шаббат кунининг ҳам Эгасидир”.⁹Сўнг у ердан кетгач, Исо уларнинг синагогасига кирди. ¹⁰У ерда қўли қуриб қолган бир одам бор эди. Шунда фарзийлар Исони айблаш учун Ундан: “Шаббат куни одамни шифолаш жоизми?”- деб сўрадилар.¹¹У эса уларга: “Сизлардан қайси бирингиз, битта қўйга эга бўлиб, агар у шаббат куни чуқурга тушиб кетса, уни олиб чиқармас экан?- деди,- ¹²Одам эса қўйлардан қанчалар яхшидир! Шундай қилиб, шаббат куни яхшилик қилиш жоиздир”.¹³Шунда Исо ўша одамга: “Қўлингни узат”,- деди. У қўлини узатди ва унинг қўли бошқаси каби соппа-соғ бўлиб қолди. ¹⁴Фарзийлар эса ташқарига чиқиб, Исога қарши Уни қандай ўлдиришга тил бириктирдилар. Аммо Исо буни билгач, у ердан кетди.¹⁵Унинг ортидан эса кўп халойиқ эргашди ва У уларнинг барчасини шифолади. ¹⁶Лекин Исо Ўзи ҳақида маълум қилишни уларга ман этди. ¹⁷Шундай қилиб, Йешайаҳ пайғамбар орқали айтилгани амалга ошсин:¹⁸“Мана, Менинг севимли Қулим, жоним илтифот қиладиган танлаганим. Ўз Руҳимни Унга қўяман, У халқларга ҳукмни эълон қилади.¹⁹У тортишмайди ҳам, қичқирмайди ҳам, ҳеч ким кўчаларда Унинг овозини эшитмайди. ²⁰Ҳукмга ғалаба келтирмагунича, У синиқ қамишни синдирмайди ва тутаётган зиғир пиликни ўчирмайди. ²¹Унинг номига халқлар умид қиладилар”.²²Сўнгра Унинг олдига жинга чалинган кўр ва соқов одамни олиб келдилар ва Исо уни шифолади. Шунда ўша одам гапира ва кўра бошлади. ²³Халқ эса ҳайратланиб: “Бу Довуднинг ўғли Масиҳ эмасмикан?”- деди.²⁴Лекин фарзийлар буни эшитганларида: “У жинларнинг бошлиғи Баалзебубнинг кучи билан жинларни қувяпти”,- дедилар. ²⁵Лекин Исо уларнинг фикрларини билиб, уларга деди: “Ўз ичидан бўлинган ҳар бир подшоҳлик харобага айланади ва ўз ичидан бўлинган ҳар бир шаҳар ёки уй тура олмайди.²⁶Агар шайтон шайтонни қувса, унда у ўз ичидан бўлинди. Қандай қилиб унинг подшоҳлиги тура олади? ²⁷Агар Мен жинларни Баалзебуб кучи билан қувиб чиқараётган бўлсам, унда ўғилларингиз кимнинг кучи билан уларни қувиб чиқармоқдалар? Шунинг учун улар сизларга қози бўладилар.²⁸Агар Мен Худонинг Руҳи билан жинларни қувиб чиқараётган бўлсам, унда Худонинг Шоҳлиги сизларга етиб келган. ²⁹Ёки қандай қилиб кимдир кучли одамнинг уйига кириб, аввал кучли одамни боғламасдан, унинг мол-мулкини талон-тарож қила олади? Шундагина унинг уйини талон-тарож қилади. ³⁰Ким Мен билан бирга бўлмаса, у Менга қаршидир. Ким Мен билан бирга йиғмаса, у сочади.³¹Шунинг учун сизларга айтаманки, одамларнинг ҳар қандай гуноҳи ва куфрлиги кечирилади, лекин одамларнинг Муқаддас Руҳни куфр қилишлари кечирилмайди. ³²Ким Инсон Ўғлига қарши сўз айтса, кечирилади. Лекин ким Муқаддас Руҳга қарши сўз айтса, бу дунёда ҳам, у дунёда ҳам кечирилмайди.³³Ёки дарахтни яхши ва унинг ҳосилини ҳам яхши, деб тан олинг, ёки дарахтни ёмон ва унинг ҳосилини ҳам ёмон, деб тан олинг. Зеро дарахт ўз мевасидан билинади. ³⁴Эй, илон зотидан туғилганлар, сизлар ёвуз бўла туриб, қандай яхши гапира оласизлар? – Чунки юракнинг тўлалигидан тил гапиради. ³⁵Яхши одам юракнинг яхши хазинасидан яхши нарса чиқаради, ёвуз одам эса ёвуз хазинасидан ёвуз нарса чиқаради.³⁶Лекин сизларга айтаманки, одамлар айтадиган ҳар қандай беҳуда сўзлари учун ҳукм кунида жавоб берадилар. ³⁷Чунки ўз сўзларинг билан оқланасан, ўз сўзларинг билан ҳукм қилинасан”.³⁸Шунда баъзи уламолару фарзийлар Исога: “Устоз, биз Сендан аломат кўришни истаймиз”,- дедилар. ³⁹Лекин У уларга жавобан деди: “Ёвуз ва зинокор авлод аломат излаяпти, бироқ уларга Йонаҳ пайғамбарнинг аломатидан бошқа аломат берилмайди. ⁴⁰Зеро Йонаҳ уч куну уч тун денгиз махлуғининг қорнида бўлгани каби, Инсон Ўғли ҳам уч куну уч тун ернинг бағрида бўлади.⁴¹Нийневеҳлик бўлган эркаклар ҳукм кунида бу насл билан бирга тирилиб, уни маҳкум этадилар, чунки улар Йонаҳнинг воизлигидан тавба қилган эдилар. Мана, Йонаҳдан ҳам улуғроғи бу ердадир.⁴²Жануб маликаси ҳукм кунида бу насл билан бирга тирилиб, уни маҳкум этади, чунки у Сулаймоннинг донолигини тинглаш учун дунёнинг олис бурчагидан келган эди. Мана, Сулаймондан ҳам улуғроғи бу ердадир.⁴³Нопок руҳ инсондан чиққанида, ором излаб, сувсиз жойларни кезади ва топа олмайди. ⁴⁴Шунда у: Чиққан уйимга қайтиб бораман,- дейди ва қайтгач, уйни кимсасиз, супурилган ва йиғиштирилган ҳолда топади. ⁴⁵Сўнгра у бориб, ўзидан ҳам ёвузроқ бўлган бошқа еттита руҳни ўзи билан бирга олади ва ўша уйга кириб яшайдилар. У одамнинг кейинги аҳволи аввалгисидан ёмонроқ бўлади. Бу ёвуз авлод билан ҳам худди шундай бўлади”.⁴⁶Исо халққа ҳали гапириб турган вақтда, Унинг онаси укалари билан келиб қолдилар. Улар Исо билан гаплашмоқчи бўлиб, ташқарида турган эдилар. ⁴⁷Кимдир Исога: “Мана, Сенинг онанг ва укаларинг Сен билан гаплашмоқчи бўлиб, ташқарида турибдилар”,- деди.⁴⁸У эса гапирганга жавобан: “Ким Менинг онам? Ким Менинг укаларим?”- деди. ⁴⁹Кейин қўли билан Ўз шогирдларини кўрсатиб: “Мана,- деди,- Менинг онам ва укаларим. ⁵⁰Чунки ким Менинг Осмондаги Отамнинг иродасини бажарса, ўша Менинг укам, синглим ва онам бўлади”.

Chapter 13

¹Исо ўша куни уйдан чиқиб, денгиз бўйида ўтирди. ²Кўплаб халойиқ Унинг олдига тўпланди. У қайиққа тушиб ўтирди, бор халойиқ эса қирғоқда турар эди.³Шундай қилиб, Исо уларга кўп масаллар билан таълим берди: “Мана, уруғ сепувчи уруғ сепишга чиқди. ⁴У сепаётганида, баъзи уруғлар йўл ёқасига тушди ва қушлар келиб уларни чўқиб кетдилар. ⁵Баъзилари тупроғи кам бўлган тошлоқ жойларга тушди ва ер чуқур бўлмаганлиги учун тезда ўсиб чиқди. ⁶Қуёш чиққанида, у сўлиб қолди ва илдизи бўлмаганлиги учун қуриб қолди.⁷Баъзилари эса тиканлар орасига тушди. Тиканлар ўсиб, уларни бўғиб қўйди. ⁸Баъзилари эса яхши ерга тушиб, бириси юз ва яна бириси олтмиш, бошқаси эса ўттиз карра ҳосил берди. ⁹Кимнинг эшитишга қулоғи бўлса, эшитсин!”¹⁰Шунда шогирдлари яқинлашиб, Исога: “Нима учун уларга масаллар билан гапиряпсан?”- дедилар. ¹¹У эса уларга жавобан деди: “Чунки сизларга Осмон Шоҳлигининг сирларини билиш ато қилинган, уларга эса берилмаган. ¹²Чунки кимда бор бўлса унга берилади ва кўпайтирилади, кимда йўқ бўлса, ундан ҳатто бори ҳам тортиб олинади.¹³Шунинг учун уларга масаллар билан гапиряпман, чунки улар кўра туриб кўрмайдилар, эшитиб туриб эшитмайдилар ва англамайдилар. ¹⁴Шундай қилиб, Йешайаҳнинг қилган башорати уларда амалга ошмоқда: Эшитиб эшитасизлар, аммо англамайсизлар; кўриб кўрасизлар, аммо фаҳмламайсизлар!¹⁵Чунки бу халқнинг юрагини ёғ босган, қулоқлари оғирлашган ва кўзлари юмилган, токи улар ўз кўзлари билан кўрмасинлар, қулоқлари билан эшитмасинлар, юраклари билан англамасинлар ва Мен уларни шифолашим учун қайтиб келмасинлар.¹⁶Сизларнинг кўзларингиз эса кўраётгани учун бахтлидир, сизларнинг қулоғингиз эшитаётган учун бахтлидир. ¹⁷Зеро сизларга ростини айтаманки, кўплаб пайғамбар ва ҳақ одамлар сизлар кўраётганларни кўришни орзу қилган эдилар, лекин кўра олмадилар, сизлар эшитаётганларни эшитишни орзу қилган эдилар, лекин эшита олмадилар.¹⁸Сизлар эса уруғ сепувчи ҳақидаги масалнинг маъносига қулоқ солинглар. ¹⁹Шоҳлик ҳақидаги сўзни эшитиб англамайдиган ҳар қандай одамга шайтон келиб, унинг юрагига экилган уруғни ўғирлаб кетади. Мана, йўл ёқасига экилгани шундай одамни билдиради.²⁰Тошлоқ ерга экилгани эса шундайни билдиради – у сўзни эшитганида, шу заҳоти уни қувонч билан қабул қилади, ²¹бироқ беқарор бўлиб, ичида илдизга эга бўлмайди. Сўз учун қайғу ёки қувғин бўлганида, ўша заҳоти у васвасага тушади.²²Тиканлар орасига экилгани эса – сўзни эшитган одамни билдирадики, бу дунёнинг ташвишлари ва бойликка алданиш ўша сўзни бўғиб қўяди, шунинг учун у беҳосил қолади. ²³Яхши ерга экилгани эса – сўзни эшитиб англайдиган, ҳосилдор бўладиганни билдиради. Шундай қилиб, кимдир юз карра, кимдир олтмиш карра, кимдир ўттиз карра ҳосил келтиради”.²⁴Исо уларга бошқа масални келтириб деди: “Осмон Шоҳлиги ўз даласига яхши уруғ сепган одамга ўхшайди. ²⁵Лекин одамлар ухлаб ётган пайтда унинг душмани келиб, буғдой орасига бегона ўт уруғларини сепиб кетибди. ²⁶Экин кўкариб чиқиб, ҳосил кўринганида, шунда бегона ўтлар ҳам пайдо бўлибди.²⁷Уй эгасининг қуллари келиб: Хўжайин, сиз далангизга яхши уруғ сепган эмасмидингиз? Бегона ўтлар қаердан пайдо бўлди?- дедилар. ²⁸У эса уларга: Одамнинг душмани буни қилган,- деди. Қуллари унга: Истайсизми, биз бориб, уларни юлиб ташлаймиз?- дедилар.²⁹Лекин хўжайин: Йўқ,- деди,- бегона ўтларни юлаётганингизда, сизлар улар билан бирга буғдойни ҳам юлиб юборишингиз мумкин. ³⁰Қўяверинглар, ўрим-йиғим пайтигача у ҳам, бу ҳам биргаликда ўсаверсин. Ўрим-йиғим пайтида ўроқчиларга: Олдин бегона ўтларни йиғиб олинглар ва уларни ёқиб юбориш учун боғлам-боғлам қилиб боғланглар, буғдойларни эса менинг омборимга йиғинглар,- деб айтаман”.³¹Сўнгра Исо уларга бошқа бир масални айтиб берди: “Осмон Шоҳлиги – одам олиб, ўз даласига сепган хантал уруғига ўхшайди. ³²Хантал уруғи ҳамма уруғлардан энг кичигидир, лекин ўсиб чиққанида, ҳамма кўкатлардан катта бўлади. У шундай дарахт бўладики, осмон қушлари учиб келиб, унинг шохларига уя қуради”.³³Исо яна бошқа бир масални уларга айтиб берди: “Осмон Шоҳлиги бир аёл бутун хамирни ачитиш учун уч сатон ўлчов унга қориштириб солган хамиртурушга ўхшайди”.³⁴Буларнинг ҳаммасини Исо халққа масалларда айтиб берди ва масалсиз уларга гапирмади. ³⁵Шундай қилиб, пайғамбар орқали: “Мен оғзимни масалларда очаман, дунё яратилишидан буён яширин бўлган нарсаларни сўзлайман”,- деб айтилгани амалга ошди.³⁶Сўнгра Исо халқни қўйиб юбориб, уйга кирди. Шунда шогирдлари Унинг олдига келиб: “Бизга даладаги бегона ўтлар ҳақидаги масални тушунтириб бергин”,- дедилар. ³⁷У эса уларга жавоб бериб, деди: “Яхши уруғни эккан бу – Инсон Ўғлидир. ³⁸Дала бу – дунёдир. Яхши уруғ бу – Шоҳликнинг ўғиллари, бегона ўтлар эса – шайтоннинг ўғилларидир. ³⁹Уларни эккан душман бу – шайтондир. Ўрим-йиғим бу – дунёнинг охиридир, ўроқчилар эса фаришталардир.⁴⁰Шунинг учун бегона ўтлар териб, ўтда ёндирилганидай, бу дунёнинг охирида ҳам худди шундай бўлади: ⁴¹Инсон Ўғли Ўз фаришталарини юборади, улар эса Унинг Шоҳлигидан васвасаларнинг барчасини ва қонунбузарлик қилаётганларни йиғиб олиб, ⁴²уларни оловли ўчоққа ташлайди. У ерда йиғи-сиғи ва тишлар ғижирлаши бўлади. ⁴³Шунда ҳақ одамлар Оталарининг Шоҳлигида қуёшдек порлайдилар. Кимнинг эшитишга қулоғи бўлса, эшитсин!⁴⁴Яна Осмон Шоҳлиги далада яшириб қўйилган хазинага ўхшайди. Уни топган одам сир сақлади ва қувончдан бориб, бор-йўғини сотиб, ўша далани сотиб олди. ⁴⁵Яна Осмон Шоҳлиги қимматбаҳо марваридларни излаётган савдогарга ўхшайди. ⁴⁶У жуда қимматбаҳо бўлган битта марваридни топганида, бутун мол-мулкини сотиб, ўшани сотиб олди.⁴⁷Яна Осмон Шоҳлиги денгизга ташланган ва турли хил балиқларни тутган тўрга ўхшайди. ⁴⁸Тўр тўлгач, уни қирғоққа тортиб чиқардилар ва ўтириб, яхши балиқларни идишларга солдилар, ёмонларини эса ташлаб юбордилар.⁴⁹Дунёнинг охирида ҳам шундай бўлади: Фаришталар келиб, ёвуз одамларни ҳақ одамлар орасидан ажратиб, ⁵⁰уларни оловли ўчоққа ташлайдилар. У ерда эса йиғи-сиғи ва тишлар ғижирлаши бўлади”.⁵¹Кейин Исо улардан: “Буларнинг ҳаммасини тушундингизларми?”- деб сўради. Улар Унга: “Ҳа, Ҳазрат”,- дедилар. ⁵²Исо эса уларга: “Шундай қилиб, Осмон Шоҳлигига ўргатилган ҳар бир уламо, ўз хазинасидан янги ва эски нарсаларни олиб чиқадиган уй эгасига ўхшайди”,- деди. ⁵³Исо бу масалларни тугатганидан сўнг у ердан кетди.⁵⁴Ўзининг юртига келиб, У синагогада уларга шундай таълим бердики, улар ҳайратланиб дедилар: “Бундай донолик ва қудрат Унда қаердан экан? ⁵⁵Бу дурадгорнинг ўғли эмасми? Унинг онасининг исми Мирйам, укалариники Ёқуб, Йошийаҳ, Шимўн ва Яҳудо эмасми? ⁵⁶Унинг ҳамма сингиллари бизнинг орамизда эмасми? Буларнинг ҳаммаси Унда қаердан экан?”⁵⁷Шундай қилиб, улар У ҳақида васвасага тушдилар. Исо эса уларга: “Пайғамбар ўз ватанидан ва ўз хонадонидан бошқа ерда ҳурмат-иззатсиз бўлмайди”,- деди. ⁵⁸Уларнинг имонсизлиги туфайли у ерда кўп мўъжизалар яратмади.

Chapter 14

¹Ўша пайтда вилоят ҳокими Ҳирод Исо тўғрисида эшитиб, ²ўзининг хизматкорларига: “Бу – Яҳё Чўмдирувчи, у ўликдан тирилган, шунинг учун у мўъжизалар яратяпти”,- деди.³Зеро Ҳирод ўз укаси Филипнинг хотини Ҳиродия туфайли Яҳёни қўлга олиб, уни кишанлаган ва зиндонга ташлаган эди, ⁴чунки Яҳё унга: “Сен уни олмаслигинг керак”,- деган эди. ⁵Ҳирод уни ўлдирмоқчи бўлган эди, лекин халқдан қўрқар эди, чунки уни пайғамбар, деб ҳисоблар эдилар.⁶Ҳироднинг туғилган кунида Ҳиродиянинг қизи уларнинг олдида рақсга тушди ва Ҳироднинг кўнглини олди. ⁷Шунинг учун Ҳирод у нимаики сўраса, шуни беришига қасам ичиб, ваъда берди.⁸У эса онасининг маслаҳатига кўра: “Менга шу ерда, патнисда Яҳё Чўмдирувчининг бошини беринг”,- деди. ⁹Подшоҳ қайғурди, лекин ўзи билан бирга ўтирганлар ҳақи ва ўзининг қасами ҳақи унга беришларини буюрди.¹⁰Яҳёнинг бошини олиш учун зиндонга одам юборди. ¹¹Унинг бошини патнисда олиб келдилар ва қизга бердилар, у эса онасига олиб борди. ¹²Яҳёнинг шогирдлари келиб, танасини олиб кўмдилар ва бориб, Исога хабар бердилар.¹³Исо буни эшитганида, қайиқда у ердан бир ўзи саҳро жойга кетди. Халқ эса буни эшитиб, шаҳарлардан Унга пиёда эргашди. ¹⁴Исо чиққач, кўплаб одамларни кўриб, уларга ачинди ва уларнинг касалликларини шифолади.¹⁵Оқшом тушаётганида, шогирдлари Унинг олдига келиб: “Бу ер овлоқ жой, вақт эса кеч бўлиб қолди. Халқни қўйиб юбор, токи улар қишлоққа бориб, ўзларига овқат сотиб олсинлар”,- дедилар.¹⁶Лекин Исо уларга: “Улар кетишлари керак эмас, сизлар уларга овқат беринглар”,- деди. ¹⁷Улар эса Унга: “Бу ерда бизда фақат бешта нон ва иккита балиқ бор”,- дедилар. ¹⁸Исо: “Уларни бу ерга, Менга олиб келинглар”,- деди.¹⁹У халққа ўтга ёнбошлашни буюрди. Сўнг бешта нон ҳамда иккита балиқни олиб, осмонга қаради-да, шукрона билдириб, нонларни синдирди ва шогирдларига берди, шогирдлари эса халққа тарқатдилар. ²⁰Уларнинг ҳаммалари еб тўйдилар. Шогирдлар эса ортган бурдалардан тўла ўн икки сават териб олдилар. ²¹Еганларнинг сони эса (аёллар ва болалардан ташқари) чамаси беш минг эркак эди.²²Исо шу пайтнинг ўзида шогирдларига, У халқни қўйиб юборгунича, қайиққа ўтириб, Ундан олдин бошқа томонга сузиб ўтишни буюрди. ²³Халқни жўнатиб юборганидан кейин, ибодат қилиш учун Ўзи тоққа чиқди ва оқшом чоғи бир Ўзи қолди. ²⁴Қайиқ эса денгизнинг ўртасида бўлиб, тўлқинлардан чайқалар эди, чунки шамол қарама-қарши томонга эсаётган эди.²⁵Тунги тўртинчи қоровуллик навбатида, Исо денгиз устида юриб, шогирдларининг олдига борди. ²⁶Шогирдлари эса Уни денгиз устида юраётганини кўрганларида, безовталаниб: “Бу шарпа!”- деб даҳшатдан бақириб юбордилар. ²⁷Лекин Исо шу лаҳзада уларга гапириб: “Дадил бўлинглар, бу Менман. Қўрқманглар!”- деди.²⁸Петъёр жавоб бериб: “Ҳазратим, агар бу Сен бўлсанг, менга сув устида Сенинг олдингга боришимни буюр”,- деди. ²⁹У эса: “Кел”,- деди. Петъёр қайиқдан чиқиб, Исонинг олдига бориш учун сув устида юра бошлади. ³⁰Лекин кучли шамолни кўриб қўрқди ва чўка бошлаб: “Ҳазратим, мени қутқар”,- деб бақирди.³¹Исо шу лаҳзада қўлини узатиб, уни ушлади-да, унга: “Эй, имони кам, нима учун шубҳаландинг?”- деди. ³²Улар қайиққа кирганларида, шамол тинди. ³³Шунда қайиқда ўтирганлар яқинлашдилар ва Унга сажда қилиб: “Ҳақиқатан ҳам, Сен Худонинг Ўғлисан”,- дедилар.³⁴У ердан сузиб ўтиб, Геннисарет юртига келдилар. ³⁵У ернинг аҳолиси Исо ҳақида билгач, ўша жойнинг ҳамма томонига одам юбориб, барча беморларни Унинг олдига олиб келдилар. ³⁶Улар фақатгина кийимининг этагига тегишни Ундан ўтиндилар. Текканлар эса шифо топдилар.

Chapter 15

¹Шунда Йерусалимдан уламолар билан фарзийлар Исонинг олдига келиб: ²”Нима учун Сенинг шогирдларинг ота-боболарнинг анъаналарини бузяптилар? Зеро улар нон еяётганларида, қўлларини ювмайдилар”,- дедилар. ³У эса уларга жавобан деди: “Нима учун сизлар ҳам ўз анъанангиз туфайли Худонинг амрини бузяпсизлар?⁴Чунки Худо: «Ота-онангни ҳурмат қил», ва: «Ота-онасини лаънатловчи ажали етиб ўлсин»,- деган амрларни берган. ⁵Лекин сизлар: Кимки отаси ёки онасига: Сиз мендан фойдаланишингиз мумкин бўлгани – Худога инъом,- деса, ⁶у ўз отасини ёки ўз онасини иззат қилмаслиги мумкин,- дейсизлар. Шундай қилиб, сизлар ўз анъанангиз туфайли Худонинг амрларини бекор қилдингизлар.⁷Эй, иккиюзламачилар! Йешайаҳ сизлар ҳақингизда яхши башорат қилган: ⁸Бу халқ Мени тили билан ҳурмат қилади, лекин унинг юраги Мендан узоқдир. ⁹Бироқ одамларнинг таълимоти ва амрларини ўргатиб, улар Мени беҳудага эҳтиром қиладилар”.¹⁰Кейин Исо халқни чақириб, уларга деди: “Эшитинглар ва англаб олинглар. ¹¹Оғизга кирган нарса одамни ҳаром қилмайди, балки оғиздан чиқадиган нарса одамни ҳаром қилади”.¹²Шунда Исонинг шогирдлари келиб, Унга: “Бу гапларни эшитиб фарзийлар васвасага тушганини биласанми?”- дедилар. ¹³У жавоб бериб деди: “Менинг Осмондаги Отам ўтқазмаган ҳар бир ўсимлик суғуриб ташланади. ¹⁴Уларни қўйинглар, улар – кўрларнинг кўр йўлбошловчиларидир. Агар кўр кўрни бошқарса, иккаласи ҳам чоҳга қулайди”.¹⁵Шунда Петьор жавоб бериб, Унга: “Бизга бу масални тушунтириб бер”,- деди. ¹⁶Исо деди: “Наҳотки сизлар ҳам ҳалигача тушунмаган бўлсангизлар? ¹⁷Ҳалигача тушунмадингизларми? Мана, оғизга кирадиган ҳамма нарса қоринга ўтиб, ташқарига чиқариб ташланади-ку.¹⁸Бироқ оғиздан чиқадиган нарсалар юракдан чиқиб, одамни ҳаром қилади. ¹⁹Зеро юракдан чиқадиган ёвуз фикрлар, қотиллик, зино, фоҳишабозлик, ўғирлик, сохта гувоҳлик, куфрлик – ²⁰мана булар одамни ҳаром қилади. Ювилмаган қўллар билан ейиш одамни ҳаром қилмайди”.²¹Сўнгра Исо у ердан чиқиб, Тир ва Сидўн ҳудудларига кетди. ²²Мана, канъанлик бир аёл ўша жойлардан чиқиб, Унга: “Эй, Ҳазратим, Довуд Ўғли, менга раҳминг келсин, менинг қизимни ёвуз руҳ аёвсиз қийнаяпти”,- деб қичқирди. ²³Бироқ Исо унга бир сўз ҳам жавоб бермади. Шогирдлари келиб, Унга: “Уни қўйиб юборгин, чунки у ортимиздан қичқирмоқда”,- деб ўтиндилар.²⁴У жавоб бериб: “Мен фақат Исроил халқининг йўқолган қўйлари учун юборилганман”,- деди. ²⁵Шунда у аёл келди-да, Унга сажда қилаётиб: “Ҳазратим, менга ёрдам бер”,- деб айтди. ²⁶У эса жавоб бериб: “Нонни болалардан олиб, итларга ташлаш яхши эмас”,- деди.²⁷Аёл жавоб бериб деди: “Ҳа, Ҳазратим, лекин итлар ҳам хўжайинларининг дастурхонидан тушган ушоқлардан ейишади-ку!” ²⁸Шунда Исо унга: “Эй, аёл, сенинг имонинг буюк, сенинг истаганингдек бўлсин”,- деди. Аёлнинг қизи шу пайтда шифо топди.²⁹Исо у ердан ўтиб, Галиле денгизи ёнига келди-да, тоққа чиқиб, ўша ерда ўтирди. ³⁰Кўплаб халойиқ Унинг олдига келди. Улар ўзлари билан бирга чўлоқ, кўр, соқов, майиб ва бошқа кўп беморларни олиб келдилар ва уларни Исонинг оёқлари олдига қўйдилар. У эса уларни шифолади. ³¹Халқ соқовларнинг гапираётганини, мажруҳларнинг соғаяётганини, чўлоқларнинг юраётганини, кўрларнинг кўраётганини кўриб, жуда ҳам ҳайратланди ва Исроилнинг Худосини улуғладилар.³²Шунда Исо шогирдларини чақириб, уларга деди: “Халққа ачинаман, чунки улар уч кундан буён Мен билан бирга ва уларни ейишга ҳеч нарсалари йўқ. Йўлда ҳолдан тоймасликлари учун уларни оч қўйиб юборишни истамайман”. ³³Шогирдлари эса Унга: “Бунча халқни тўйдириш учун бу саҳрода нонни қаердан топамиз?”- дедилар. ³⁴Исо улардан: “Сизларда нечта нон бор?”- деб сўради. Улар эса: “Еттита нон ва бир нечта балиқчалар”,- дедилар. ³⁵Шунда Исо халойиққа ерга ўтиришни буюрди.³⁶Сўнг еттита нон ва балиқчаларни олиб, миннатдорчилик билдирди ва нонни синдириб, ўз шогирдларига беришни бошлади. Шогирдлари эса халойиққа тарқатдилар. ³⁷Уларнинг ҳаммалари еб тўйдилар ва қолган бўлаклардан тўла еттита сават териб олдилар. ³⁸Еганлар эса аёллар ва болалардан ташқари тўрт минг киши эди. ³⁹Сўнг Исо халқни қўйиб юбориб, қайиққа тушди ва Магдала ҳудудларига келди.

Chapter 16

¹Сўнг фарзийлару саддуқийлар келиб, Исони васвасага солдилар ва Ундан осмондан аломат кўрсатишини сўрадилар. ²У уларга жавоб бериб, деди: “Сизлар кечқурун дейсизлар: Ҳаво яхши бўлади, чунки осмон қип-қизил.³Эрталаб эса – бугун намгарчилик бўлади, чунки осмон тўқ қизил. Эй, иккиюзламачилар! Сизлар осмоннинг юзини фарқлай оласизлар-у, даврнинг аломатларини эса фарқлай олмайсизлар. ⁴Мана, бетавфиқ ва зинокор авлод аломат излайди, аммо уларга Йонаҳ пайғамбарнинг аломатидан бошқа аломат берилмайди”. Шундай деб, Исо уларни тарк этди.⁵Унинг шогирдлари бошқа томонга сузиб ўтиб, нон олишни унутдилар. ⁶Сўнгра Исо уларга: “Қаранглар, фарзийлару саддукийларнинг хамиртурушидан эҳтиёт бўлинглар”,- деди. ⁷Улар эса ўзларича ўйлаб: “Бу – биз нон олмаганимизни билдиради”,- дедилар. ⁸Исо буни англаб, уларга деди: “Эй, имони камлар, нима учун ичингизда: нон олмадик, деб муҳокама қиляпсизлар.⁹Ҳануз тушунмадингизларми, беш мингта одам бешта нонни еганидан сўнг, сизлар қанча сават териб олганингиз эсингизда йўқми? ¹⁰Ёки тўрт мингтаси еттита нонни еганидан сўнг, неча сават йиғиштириб олганингизчи?¹¹Қандай қилиб, Мен: Фарзийлару саддуқийларнинг хамиртурушидан эҳтиёт бўлинглар,- деганимда, сизларга нон ҳақида айтмаганимни тушунмайсизлар?” ¹²Шунда улар, Исо уларга нон хамиртурушидан эмас, лекин фарзийлару саддуқийларнинг таълимотидан эҳтиёт бўлишларини айтганини тушундилар.¹³Исо Филип Кесариясининг ҳудудларига келганида, Ўз шогирдларидан: “Одамлар Мени, Инсон Ўғлини Ким, деб ҳисоблайдилар?”- деб сўради. ¹⁴Улар: “Баъзилари: Яҳё Чўмдирувчи, бошқалари: Элийаҳ пайғамбар,- деб, яна бошқалари эса: Йермийаҳ ёки пайғамбарлардан бири, деб ҳисоблайдилар”,- дедилар. ¹⁵У уларга: “Сизлар-чи, Мени Ким, деб ҳисоблайсизлар?”- деди. ¹⁶Шимўн Петъёр жавоб бериб: “Сен Барҳаёт Худонинг Ўғли – Масиҳсан”,- деди.¹⁷Исо эса унга жавобан деди: “Эй, Йонаҳ ўғли Шимўн, сен бахтлисан, чунки буни сенга тана ва қон эмас, балки Осмондаги Менинг Отам очди. ¹⁸Мен сенга айтаманки, сен – Петъёр, мана шу қоя устида Ўз Жамоатимни қураман ва дўзахнинг дарвозалари ундан устун келмайди.¹⁹Осмон Шоҳлигининг калитларини сенга бераман. Сен ер юзида нимани боғласанг, шу осмонда боғланган бўлади. Сен ер юзида нимани ечсанг, шу осмонда ечилган бўлади”. ²⁰Шунда Исо Ўзининг Масиҳ эканини бирор кимсага айтишларини шогирдларига тақиқлади.²¹Шу вақтдан бошлаб, Исо Ўзининг Йерусалимга бориши ва оқсоқоллар, олий руҳонийлар, уламолардан кўплаб азоб чекиб, ўлдирилиши ва учинчи куни тирилиши кераклигини шогирдларига очиб бера бошлади. ²²Шунда Петъёр Уни четга чақириб, эътироз қила бошлади ва Унга: “Худо сақласин, Ҳазрат! Сен билан бундай бўлмасин!”- деди. ²³Лекин У ўгирилиб, Петъёрга: “Йўқол Менинг олдимдан, шайтон! Сен Мен учун васвасасан, чунки сен Худонинг нарсалари ҳақида эмас, балки инсоннинг нарсалари ҳақида ўйлаяпсан”,- деди.²⁴Шунда Исо Ўз шогирдларига деди: “Агар ким Менинг ортимдан юришни истаса, ўзидан воз кечсин ва ўз хочини кўтариб, Менга эргашсин. ²⁵Чунки ким жонини сақлаб қолмоқчи бўлса, уни йўқотади. Лекин ким Мен учун жонини йўқотса, уни топади. ²⁶Зеро агар одам бутун дунёни қўлга киритса-ю, аммо ўзининг жонини йўқотса, унга нима фойда? Ёки одам ўзининг жони учун қандай тўлов беради?²⁷Чунки Инсон Ўғли Ўз Отасининг шуҳратида Ўз фаришталари билан келиб, ҳар кимнинг қилмишига яраша тақдирлайди. ²⁸Сизларга ростини айтаманки, бу ерда турганлардан баъзилари борки, улар Инсон Ўғлининг Ўз Шоҳлигида келаётганини кўрмагунча, ўлим кўрмайдилар”.

Chapter 17

¹Олти кундан сўнг Исо Петъёр, Ёқуб ва унинг укаси Юҳаннони олиб, уларни баланд бир тоққа алоҳида олиб чиқди. ²Шунда уларнинг олдида Унинг қиёфаси ўзгарди, Унинг юзи худди қуёшдек порлади ва кийимлари нурдай оппоқ бўлди.³Мана, уларга Элийаҳ билан Мусо зоҳир бўлиб, Исо билан cуҳбатлашар эдилар. ⁴Сўнг Петъёр Исога: “Ҳазрат, бизга бу ерда бўлиш яхши! Агар истасанг, шу ерда учта чайла қиламиз: бириси Сенга, бириси Мусога ва бириси Элийаҳга”,- деди.⁵У ҳали гапираётганида, мана, ёрқин булут пайдо бўлиб, уларни сояси билан қоплади. Мана, шу булутдан: “Бу Менинг севикли Ўғлимдир. Мен Ундан мамнунман. Унга қулоқ солинглар”,- деган овоз келди. ⁶Шогирдлар буни эшитгач, ерга юз тубан йиқилдилар ва жуда қўрқдилар. ⁷Бироқ Исо яқинлашди ва уларга қўлини тегизиб: “Туринглар, қўрқманглар”,- деди. ⁸Улар кўзларини очганда, Исодан бошқа ҳеч кимни кўрмадилар.⁹Улар тоғдан тушаётганларида, Исо шогирдларига: “Инсон Ўғли ўликлардан тирилмагунича, кўрганларингизни ҳеч кимга айтманглар”,- деб тайинлади. ¹⁰Унинг шогирдлари Ундан сўрадилар: “Нима учун уламолар: Аввал Элийаҳ келиши керак,- дейдилар?”¹¹Исо уларга жавоб бериб деди: “Ростдан ҳам, аввал Элийаҳ келиб, ҳамма нарсани тайёрлаши керак. ¹²Лекин Мен сизларга айтаманки, Элийаҳ аллақачон келди ва уни танимадилар, лекин у билан истаганларини қилдилар. Шунингдек, Инсон Ўғли ҳам улардан азоб чекади”. ¹³Шунда шогирдлари, Унинг Яҳё Чўмдирувчи ҳақида гапираётганини тушундилар.¹⁴Улар халқнинг олдига келганларида, бир одам Исонинг ёнига яқинлашиб, тиз чўкди-да, деди: ¹⁵”Эй, Ҳазрат, менинг ўғлимга раҳм қил. У тутқаноқ касаллигига йўлиққан ва оғир азобланмоқда, чунки тез-тез оловга ва сувга ташланади. ¹⁶Мен уни Сенинг шогирдларингга олиб келдим, улар эса уни шифолай олмадилар”.¹⁷Шунда Исо жавоб бериб: “Эҳ, имонсиз ва бузуқ авлод, қачонгача Мен сизлар билан бирга бўламан? Қачонгача сизларга чидайман? Уни Менинг олдимга, бу ерга олиб келинглар”,- деди. ¹⁸Исо ёвуз руҳга тақиқлади ва ёвуз руҳ ундан чиқиб кетди. Ўсмир ўша вақтда шифо топди.¹⁹Сўнг шогирдлар Исонинг олдига алоҳида келиб, Ундан: “Нима учун биз уни қува олмадик?”- деб сўрадилар. ²⁰Исо уларга: “Имонсизлигингиз учун,- деди,- Сизларга ростини айтаманки, агар сизларда хантал уруғидек имон бўлса ва бу тоққа: Бу ердан у ерга кўч,- десангизлар, у кўчади. Сизларга ҳеч бир нарса имконсиз бўлмайди. ²¹Бу турдаги руҳ фақатгина ибодат ва рўза орқали қувилади”.²²Улар Галиледа турганларида, Исо шогирдларига деди: “Инсон Ўғли одамлар қўлига тутиб берилади ²³ва улар Уни ўлдирадилар. Учинчи кун эса У тирилади”. Шунда шогирдлари жуда ҳам қайғуга тушдилар.²⁴Улар Кафарнаҳумга келганларида, “икки драхм” солиғи йиғувчилар Петъёрга келиб: “Устозингиз икки драхм бермайдими?”- дедилар. ²⁵У: “Ҳа”,- деди. Петъёр уйга кирганида, Исо ундан олдин сўзлаб, унга: “Шимўн, сенинг фикринг қандай? Ернинг шоҳлари бож ва солиқни кимдан оладилар? Ўз болалариданми ёки бегоналарданми?”- деди.²⁶Петъёр Унга: “Бегоналардан”,- деди. Исо эса унга деди: “Шундай қилиб, болалар озоддир. ²⁷Бироқ уларни васвасага солмаслик учун, денгизга бор ва қармоқ ташла. Биринчи илинган балиқни ол ва унинг оғзини очиб, статир топасан. Буни олиб, Мен ҳамда ўзинг учун уларга бер”.

Chapter 18

¹Ўша вақтда шогирдлар Исонинг олдига келиб, Ундан: “Осмон Шоҳлигида энг каттаси ким бўлади?”- деб сўрадилар. ²Исо бир болани чақириб, уни уларнинг ўртасига қўйди ³ва уларга деди: “Сизларга ростини айтаманки, агарда ўзгармасангизлар ва боладек бўлмасангизлар, Осмон Шоҳлигига кира олмайсизлар.⁴Шундай қилиб, ким бу бола каби ўзини паст олса, Осмон Шоҳлигида ҳам буюк бўлади. ⁵Кимки шундай бир болани Менинг исмимдан қабул қилса, Мени қабул қилган бўлади. ⁶Лекин ким Менга ишонган шу кичиклардан бирини васвасага солса, унинг бўйнига тегирмон тошини осиб, денгиз тубига улоқтириш у учун яхшироқ бўлар эди.⁷Васвасалардан дунёнинг ҳолига вой, чунки васвасалар келиши муқаррар. Лекин ким орқали васваса келса, унинг ҳолига вой! ⁸Агарда сенинг қўлинг ёки оёғинг сени васвасага солса, уни кесиб, ўзингдан улоқтириб ташла. Чунки икки қўл ёки икки оёққа эга бўлиб, абадий оловга ташлангандан кўра, майиб ёки чўлоқ ҳолда ҳаётга кирганинг афзалроқдир.⁹Агарда кўзинг сени васвасага солса, уни суғуриб олиб, ўзингдан улоқтириб ташла. Чунки икки кўзга эга бўлиб, оловли жаҳаннамга ташлангандан кўра, бир кўз билан ҳаётга кирганинг афзалроқдир.¹⁰Қаранглар, шу кичиклардан бирини хор қилманглар, чунки сизларга айтаманки, Осмонда уларнинг фаришталари ҳар доим Осмондаги Отамнинг юзини кўради. ¹¹Зеро Инсон Ўғли ҳалок бўлганларни қутқариш учун келди.¹²Сизлар нима, деб ўйлайсизлар? Агарда кимнинг юзта қўйи бўлса-ю, улардан бири йўқолиб қолса, тўқсон тўққизтасини қолдириб, тоққа бориб, йўқолган қўйни изламайдими? ¹³Сизларга ростини айтаманки, агарда уни топса, йўқолмаган тўқсон тўққизтасидан кўра, у қўй учун кўпроқ хурсанд бўлади. ¹⁴Худди шундай, Осмондаги Отангиз шу кичиклардан бирининг ҳалок бўлишини истамайди.¹⁵Агарда сенинг биродаринг сенга қарши гуноҳ қилса, унинг олдига боргин ва унга алоҳида танбеҳ бергин. Агар у сенга қулоқ солса, биродарингни қайтариб олган бўласан. ¹⁶Лекин агар у сенга қулоқ солмаса, ўзинг билан бир ёки икки кишини олгин. Шундай қилиб, икки ёки уч гувоҳнинг оғзи билан ҳар бир сўз тасдиқлансин.¹⁷Агарда уларни менсимаса, Жамоатга айтгин. Агарда Жамоатга қулоқ солмаса, унда у сен учун мажусий ва солиқчи каби бўлсин.¹⁸Сизларга ростини айтаманки, сизлар ер юзида нимани боғласангизлар, осмонда ҳам боғланади, ер юзида нимани ечсангизлар, осмонда ҳам ечилади. ¹⁹Яна сизларга айтаманки, агар ер юзида сизлардан икки киши ўзаро келишиб нимаики cўрашса, Менинг Осмондаги Отам томонидан уларга берилади. ²⁰Чунки қаерда икки ёки уч киши Менинг номимдан йиғилса, Мен у ерда уларнинг орасида бўламан”.²¹Кейин Петъёр келиб, Унга: “Ҳазрат, менга қарши гуноҳ қиладиган биродаримни неча марта кечиришим керак? Етти мартагачами?”- деди. ²²Исо унга деди: “Сенга етти мартагача деганим йўқ, балки етмиш карра етти мартагача.²³Шунинг учун Осмон Шоҳлиги ўз хизматкорлари билан ҳисоблашишни истаган подшоҳга ўхшайди. ²⁴У ҳисоблашишни бошлаганда, ундан ўн минг талант қарздор бўлган бир кишини унга олиб келишди. ²⁵Унинг қарзни тўлашга имкони бўлмаганлиги учун подшоҳ унинг ўзи, унинг хотини, болалари ҳамда ундаги бор нарсаларни сотиб, қарзни тўлашни буюрди.²⁶Шунда хизматкор йиқилиб, тиз чўкди-да: Шоҳим, менга сабр қилинг ва сизга ҳаммасини тўлайман,- деди. ²⁷Шунда подшоҳнинг бу хизматкорга раҳми келди ва уни озод қилиб, қарзларини кечирди.²⁸Бу хизматкор эса ташқарига чиқиб, ундан юз динор қарз олган шерикларидан бирини топди. Уни тутиб олди ва ёқасидан бўғиб: Мендан олган қарзингни тўла,- деди. ²⁹Шунда унинг шериги унинг оёғига йиқилди ва унга ёлвориб: Менга сабр қил ва сенга ҳаммасини тўлайман,- деди.³⁰У эса хоҳламади, лекин бориб, қарзларини тўламагунича шеригини зиндонга ташлади. ³¹Унинг бошқа шериклари эса буни кўриб, жуда қайғурдилар ва подшоҳнинг олдига келиб, унга бўлиб ўтган воқеаларнинг ҳаммасини айтиб бердилар.³²Шунда подшоҳ ўша хизматкорни чақириб олиб, унга: Эй, ёвуз хизматкор! Мендан сўраганинг учун ҳамма қарзларингни кечирдим. ³³Худди мен сенга раҳм қилганим каби сен ҳам ўз шеригингга раҳм қилишинг керак эмасмиди?³⁴Шундай қилиб, унинг подшоҳи ғазабланиб, у бор қарзларини тўламагунича, уни қийновчиларга топширди. ³⁵Шунингдек, агар сизлар юрагингиздан ўз биродарингизни гуноҳларини кечирмасангизлар, Менинг Осмондаги Отам ҳам сизлар билан худди шундай қилади”.

Chapter 19

¹Исо бу сўзларни айтиб бўлганидан сўнг, Галиледан чиқиб, Йорданнинг нариги томонидаги Яҳудия ҳудудига келди. ²Унинг ортидан кўплаб одамлар эргашдилар ва У уларни ўша ерда шифолади.³Фарзийлар ҳам Унга келиб, Уни васвасага солиб: “Ҳар қандай сабабга кўра эркак ўз хотинидан ажралиши мумкинми?”- дедилар. ⁴У уларга жавобан деди: “Яратувчи азалдан уларни эркак ва аёл қилиб яратганини ўқимагансизларми?⁵Шунинг учун инсон ота-онасини қолдириб, ўз хотинига ёпишиб қолади ва иккиласи бир тана бўлади. ⁶Шунинг учун улар энди иккита эмас, балки бир танадир. Шундай қилиб, Худо қўшганини инсон ажратмасин”.⁷Улар эса Исога: “Нимага унда Мусо ажралиш хати беришга ва у билан ажралишга амр берган?”- дедилар. ⁸У уларга: “Мусо сизларнинг тошюрак эканлигингиз учун сизларга хотинларингиз билан ажралишга рухсат берган,- деди,- Лекин азалдан бундай эмас эди. ⁹Мен эса сизларга айтаман: Кимки зинодан бошқа сабаб туфайли ўз хотинидан ажралиб, бошқасига уйланса, зино қилган бўлади. Шунингдек, ажралганга уйланган ҳам зино қилган бўлади”.¹⁰Унинг шогирдлари Унга: “Агарда эркакнинг хотинига нисбатан мажбурияти шундай бўлса, уйланмаслик яхшироқдир”,- дедилар. ¹¹Лекин Исо уларга деди: “Бу сўзни ҳамма ҳам сиғдира олмайди, аммо кимга берилган бўлса, ўша сиғдира олади. ¹²Зеро онасининг қорнидан шундайлигича туғилган бичилганлар бор, одамлар томонидан бичилганлар бор, Осмон Шоҳлиги учун ўзларини бичганлар ҳам бор. Кимки буни сиғдира олса, сиғдирсин”.¹³Шу орада Исонинг олдига болаларни олиб келдилар, токи У уларга қўлларини қўйиб, ибодат қилсин. Шогирдлари эса уларга тақиқладилар. ¹⁴Лекин Исо: “Болаларни қўйинглар ва Менинг олдимга келишларига тўсқинлик қилманглар, чунки Осмон Шоҳлиги шундайларникидир”,- деди. ¹⁵У қўлини уларга қўйди, сўнг ўша ерни тарк этди.¹⁶Мана, бир киши Исога яқинлашиб: “Эзгу Устоз, абадий ҳаётга эга бўлишим учун қандай эзгуликлар қилмоғим керак?”- деди. ¹⁷У эса унга: “Нима учун сен Мени эзгу, деб атаяпсан? Биргина Худодан бошқа ҳеч ким эзгу эмас. Агарда сен абадий ҳаётга киришни истасанг, амрларга риоя қил”,- деди.¹⁸У киши Исога: “Қайсиларига?”- деди. Исо жавобан: “Қотиллик қилма,- деди,- зино қилма, ўғирлик қилма, сохта гувоҳлик берма, ¹⁹ота-онангни ҳурмат қил ва ўз яқинингни ўзинг каби севгин”.²⁰Йигит эса Исога: “Буларнинг ҳаммасига мен ёшлигимдан риоя қилдим, менга яна нима етишмайди?”- деди. ²¹Исо унга: “Агар мукаммал бўлишни истасанг, бориб, бор нарсангни сотиб, қашшоқларга тарқатгин ва Осмонда бойликка эга бўласан. Шунда келиб, Менинг ортимдан эргаш”,- деди. ²²Лекин йигит бу сўзни эшитганида, қайғу билан узоқлашди, чунки у катта бойликка эга эди.²³Шунда Исо ўз шогирдларига деди: “Сизларга ростини айтаманки, бой одамнинг Осмон Шоҳлигига кириши қийиндир. ²⁴Сизларга яна айтаманки, бой одамнинг Худо Шоҳлигига киришидан кўра, туянинг игна тешигидан ўтиши осонроқдир”.²⁵Унинг шогирдлари буни эшитганларида, жуда ҳайрон қолиб: “Ундай бўлса, ким нажот топа олар экан?”- дедилар. ²⁶Исо уларга қараб: “Одамлар учун бу имконсиз, аммо Худо учун ҳамма нарсанинг имкони бор”,- деди. ²⁷Шунда Петъёр Унга жавобан: “Мана, биз ҳамма нарсани қолдириб, Сенинг ортингдан эргашдик. Биз энди нимага эга бўламиз?”- деди.²⁸Исо эса уларга деди: “Сизларга ростини айтаманки, сизлар – Менинг ортимдан эргашганлар – янги оламда Инсон Ўғли Ўз шуҳратининг тахтда ўтирганида, сизлар ҳам ўн икки тахтга ўтириб, Исроилнинг ўн икки қабиласини ҳукм қиласизлар.²⁹Менинг номим ҳақи уй-жой, ака-ука, опа-сингил, ота-она, хотин-бола ёки ер-мулкини ташлаб кетган ҳар бир одам булардан юз марта кўпроғини олади ва абадий ҳаётни мерос қилиб олади. ³⁰Зотан кўплаб биринчи бўлганлар охирги, охиргилар эса биринчи бўладилар”.

Chapter 20

¹”Зеро Осмон Шоҳлиги эрта саҳарда ўз узумзорига ишчиларни ёллаш учун чиққан уй эгасига ўхшашдир. ²У ишчилар билан кунига бир динордан келишиб, уларни ўз узумзорига юборди.³Сўнгра соат учларда чиқиб, бозор майдонида бошқа бекор турганларни кўрди ⁴ва уларга: Сизлар ҳам узумзоримга боринглар, қанча бериш керак бўлса, шунча бераман,- деди. Шунда улар ҳам бордилар.⁵Соат олти ва тўққизларда яна чиқиб, худди шундай қилди. ⁶Ниҳоят, соат ўн бирга яқин чиқиб, у бошқа бекор турганларни топди-да, уларга: Нега бу ерда кун бўйи бекор турибсизлар?- деди. ⁷Улар эса унга: Чунки ҳеч ким бизни ёлламади,- дедилар. У уларга: Сизлар ҳам узумзоримга боринглар, қанча олиш керак бўлса, шунча оласизлар,- деди.⁸Кун ботганида, узумзорнинг эгаси ўз иш юритувчисига: Ишчиларни чақириб, иш ҳақларини охиргисидан бошлаб биринчисигача бер,- деди. ⁹Соат ўн бирларда келганлар бир динордан олдилар. ¹⁰Биринчи келганлар: Биз кўпроқ оламиз, деб ўйлашди, лекин улар ҳам бир динордан олдилар.¹¹Улар олганларидан сўнг, уй эгасига нолиб: ¹²Бу охиргилар бир соат ишлашди, сиз эса кун қийинчилигини ва жазирама иссиқлигини ўтказган бизга уларни тенглаштирдингиз,- дедилар.¹³У эса уларнинг бирига: Дўстим, мен сенга ноҳақлик қилмаяпман – сен мен билан бир динорга келишмадингми?- деб жавоб берди,- ¹⁴Ўзингникини олиб, боравер. Мен эса сенга берганимни бу охиргига ҳам бермоқчиман.¹⁵Мен ўз мулкимда хоҳлаганимдек иш тутишга ҳаққим йўқми? Ёки менинг эзгулигимга сенинг кўзинг ҳасад қиляптими? ¹⁶Шундай экан, охирги бўлганлар – биринчи, биринчилар эса охирги бўладилар, чунки чақирилганлар кўп, аммо танланганлар оздир”.¹⁷Исо Йерусалимга бораётганида, ўн икки шогирдини йўлдан четга чақириб, уларга деди: ¹⁸”Мана, биз Йерусалимга кириб боряпмиз. Инсон Ўғли олий руҳонийлару уламоларга топширилади ва Уни ўлимга маҳкум қиладилар. ¹⁹Сўнг Уни хўрлаш, уриш ва хочга михлаш учун маъжусийларга топширадилар. Учинчи куни эса У тирилади”.²⁰Шунда Забадий ўғилларининг онаси ўз ўғиллари билан Исонинг олдига келди ва тиз чўкиб, Ундан ниманидир сўрамоқчи бўлди. ²¹Исо унга: “Нима истайсан?”- деди. Аёл эса Унга: “Сенинг Шоҳлигингда бу менинг икки ўғлимнинг бири ўнг томонингда, бошқаси эса чап томонингда ўтиришларини буюргин”,- деди.²²Исо жавобан деди: “Нимани сўраётганингизни билмайсизлар. Мен ичадиган косани сизлар ича оласизларми?” Улар эса Унга: “Қила оламиз”,- дедилар. ²³Шунда Исо уларга: “Менинг косамдан ичасизлар, лекин Менинг ўнг ва чап томонимда ўтиришга ижозат бериш Менинг ихтиёримда эмас, лекин Менинг Отам кимга тайёрлаган бўлса, ўшанга берилади”,- деди. ²⁴Ўнта шогирди буни эшитгач, икки ака-укадан ғазабландилар.²⁵Исо уларни чақириб: “Сизлар биласизларки,- деди,- халқнинг ҳокимлари уларнинг устидан ҳукмронлик қиладилар, бошлиқлари эса уларнинг устидан ҳукм сурадилар. ²⁶Лекин сизларнинг орангизда бундай бўлмасин. Ким сизларнинг орангизда катта бўлишни истаса, сизларга хизматкор бўлсин. ²⁷Сизларнинг орангизда ким биринчи бўлишни истаса, сизларга қул бўлсин. ²⁸Шунингдек, Инсон Ўғли ҳам Унга хизмат қилишлари учун эмас, балки Ўзи хизмат қилиш ва кўпларни қайта сотиб олиб, Ўз жонини бериш учун келди”.²⁹Улар Йериходан чиқаётганларида, кўп халойиқ Унинг ортидан эргашди. ³⁰Шу пайт йўл четида ўтирадиган иккита кўр Исо уларнинг ёнидан ўтаётганини эшитиб: “Эй, Ҳазрат, Довуднинг Ўғли, бизга шафқат қил!”- деб бақира бошладилар. ³¹Халқ эса уларни жим бўлишга мажбур қилди, лекин улар янада баландроқ бақира бошладилар: “Эй, Ҳазрат, Довуднинг Ўғли, бизга шафқат қил!”³²Исо тўхтаб, уларни чақириб: “Сизлар Мендан нима истайсизлар?”- деди. ³³Улар эса Унга: “Ҳазрат! Бизнинг кўзларимиз очилсин”,- дедилар. ³⁴Исо раҳм-шафқат қилиб, кўзларига қўл тегизди. Шу заҳоти уларнинг кўзлари очилди, улар эса Унинг ортидан эргашдилар.

Chapter 21

¹Улар Йерусалимга яқинлашаётиб, Зайтун тоғи этагидаги Бейт-Фагеяга келганларида, Исо икки шогирдини юбориб, ²уларга деди: “Тўғри рўпарангиздаги қишлоққа боринглар, шу заҳоти боғлаб қўйилган эшакни ва унинг ёнида хўтикни топасизлар. Уларни ечиб, Менинг олдимга олиб келинглар. ³Агар бирор киши сизларга нимадир деса, сизлар: Булар Ҳазратга керак,- деб айтинглар. Шу лаҳзада уларни қўйиб юборади”.⁴Буларнинг ҳаммаси пайғамбар орқали айтилган башорат бажо бўлиши учун содир бўлди: ⁵«Сион қизига айтинглар: Мана, камтарин Подшоҳинг сенинг олдингга эшак ва бўйинтуруқ остидагининг боласи – хўтик миниб келмоқда».⁶Шогирдлар бориб, Исо уларга буюрганидек қилдилар. ⁷Эшак ва ёш хўтикни олиб келиб, уларнинг устига кийимларини тўшадилар. Исо уларнинг устига ўтирди. ⁸Кўпчилик халқ ўз кийимларини йўлга тўшадилар, бошқалар эса дарахтларнинг шохларини кесиб, йўлга тўшар эдилар.⁹Олдиндан ва орқадан бораётган халқ: “Довуднинг Ўғлига шараф! Раббий номидан Келаётган муборак! Юксакликда ҳосанна!”- деб ҳайқиришар эди. ¹⁰Исо Йерусалимга кирганида, бутун шаҳар қўзғалиб: “У Ким?”- дейишар эди. ¹¹Халқ эса: “Бу Галиледаги Нозара шаҳридан бўлган пайғамбар Исо”,- деб жавоб беришар эди.¹²Исо Худонинг маъбадига киргач, савдо-сотиқ қилаётганларнинг барчасини маъбаддан ҳайдади. Пул алмаштирувчиларнинг хонтахталарини ва каптарфурушларнинг курсиларини ағдариб ташлади. ¹³Сўнг уларга: “Ёзилганки: Менинг Уйим ибодат уйи, деб аталади. Сизлар эса уни қароқчилар уясига айлантирдингизлар”,- деди. ¹⁴Шунда кўрлар ва чўлоқлар маъбадда Исонинг олдига келдилар ва У уларни шифолади.¹⁵Олий руҳонийлар ва уламолар У яратган мўъжизаларни кўриб, маъбадда: “Довуднинг Ўғлига ҳосанна!”- деб ҳайқираётган болаларни эшитиб, ғазабландилар. ¹⁶Шунда улар Исога: “Булар нима дейишаётганини эшитяпсанми?”- дедилар. Исо эса уларга деди: “Ҳа! Наҳот: Гўдак ва чақалоқларнинг оғзидан Сен ҳамду-сано яратдинг,- дейилганини сизлар ҳеч ўқимагансизлар?” ¹⁷Сўнг уларни тарк этиб, ўша шаҳардан чиқди ва Бейт-Аниага бориб, у ерда тунни ўтказди.¹⁸Эрталаб эса шаҳарга қайтиб келаётганида, Исо оч қолди. ¹⁹Шунда Исо йўл четида якка анжир дарахтини кўриб, унга яқинлашди. Бироқ унда фақат барглардан бошқа ҳеч нарса топмасдан, унга қараб: “Энди сенда то абад мева бўлмасин”,- деди. Анжир дарахти эса ўша заҳоти қуриб қолди.²⁰Шогирдлар эса буни кўрганларида, ҳайрон қолиб: “Қандай қилиб анжир дарахти дарҳол қуриб қолди?”- дедилар. ²¹Исо уларга деди: “Сизларга ростини айтаманки, агар имонингиз бўлса ва иккиланмасангизлар, нафақат бу анжир дарахтига қилинганини қила оласизлар, балки бу тоққа: Кўтарилиб, денгизга отил,- десангизлар, айтганингиздек бўлади. ²²Ибодатда сўраган ҳамма нарсани имон орқали оласизлар”.²³Кейин Исо маъбадга келиб, таълим бераётганида, халқнинг оқсоқоллари ва олий руҳонийлар Унинг олдига яқинлашиб: “Сен бу ишларни қайси ҳокимият билан қиляпсан? Сенга бу ҳокимиятни ким берди?”- дедилар. ²⁴Исо уларга шундай жавоб берди: “Мен ҳам сизлардан бир нарсани сўрайман. Агар менга айтсангизлар, Мен ҳам буларни қайси ҳокимият билан қилаётганимни сизларга айтаман.²⁵Яҳёнинг чўмдириши қаердан эди, Осмонданми ёки инсонларданми?” Улар эса ўзаро муҳокама қилиб айтдилар: “Агар биз Осмондан десак, У бизга: Унда нимага сизлар унга ишонмадингизлар?- дейди. ²⁶Лекин агар: Инсонлардан,- десак, халқдан қўрқамиз, чунки ҳамма Яҳёни пайғамбар, деб ҳисоблайди”. ²⁷Шунинг учун улар Исога жавобан: “Билмаймиз”,- дедилар. У эса уларга: “Унда Мен ҳам сизларга бу ишларни қайси ҳокимият билан қилаётганимни айтмайман,- деди,-²⁸Аммо сизлар нима, деб ўйлайсизлар? Бир кишининг икки ўғли бор эди. У биринчисига келиб: Ўғлим, бугун бориб, узумзоримда ишла,- деди. ²⁹У эса жавобан: Хоҳламайман,- деди. Лекин кейин пушаймон бўлиб, борди. ³⁰Ота иккинчисига келиб, унга ҳам шундай деди. Буниси эса жавобан: Хўп, ҳазратим,- деди, бироқ бормади.³¹Иккисидан қайси бири, отанинг иродасини бажарди?” Улар Исога: “Биринчиси”,- дедилар. Исо эса уларга айтди: “Сизларга ростини айтаманки, солиқчилар ва фоҳишалар сизлардан олдин Худонинг Шоҳлигига бормоқдалар. ³²Чунки Яҳё сизларга ҳақлик йўли билан келди ва сизлар унга ишонмадингизлар. Солиқчилар ва фоҳишалар эса унга ишондилар. Сизлар эса буни кўра туриб, унга ишониш учун тавба қилмадингизлар.³³Бошқа бир масални эшитинглар: Бир уй эгаси бор эди. У узумзор ўтқазиб, уни тўcиқ билан ўради. Сиққич учун чуқур қазиб, кузатув минораси қурди. Сўнг узумзорни боғбонларга топшириб, жўнаб кетди. ³⁴Ҳосил вақти яқинлашганида, ўз ҳосилини олиш учун ўз хизматкорларини боғбонларнинг ёнига юборди.³⁵Боғбонлар эса хизматкорларни ушлаб, бирини уришди, бошқасини ўлдиришди, бирини эса тошбўрон қилишди. ³⁶Шунда уй эгаси олдингидан кўпроқ бошқа хизматкорларни юборди. Аммо улар билан ҳам худди шундай қилишди. ³⁷Охирида у: Ўғлимдан уялишар,- дея, ўз ўғлини уларнинг олдига юборди.³⁸Лекин боғбонлар ўғлини кўриб, бир-бирларига дейишди: Бу – меросхўр. Юринглар уни ўлдирамиз ва унинг меросига эга бўламиз. ³⁹Шундай қилиб, уни ушлаб олиб, узумзордан ташқарига чиқариб ўлдиришди.⁴⁰Энди узумзор эгаси келганида, бу боғбонларни нима қилади?” ⁴¹Руҳонийлар эса Исога: “Бу ёвуз одамларни ёвуз ўлимга топширади, узумзорни эса ҳосилини ўз вақтида берадиган бошқа боғбонларга беради”,- дедилар.⁴²Исо уларга деди: “Наҳотки сизлар Ёзувда ҳеч қачон ўқимагансизлар: Қурувчилар рад этган тош бурчакнинг асосий тоши бўлди. Бу Раббийнинг ишидир! Бу нигоҳимизда ғаройибдир.⁴³Шунинг учун сизларга айтаманки, Худонинг Шоҳлиги сизлардан олиниб, ҳосил берадиган халққа берилади. ⁴⁴Бу тошга йиқилган ҳар бир киши парчаланиб кетади. Тош кимнинг устига тушса, уни тупроққа айлантиради”.⁴⁵Исонинг масалларини эшитиб, олий руҳонийлару фарзийлар Унинг улар ҳақида гапираётганини тушундилар. ⁴⁶Шунинг учун улар Исони тутишга ҳаракат қилдилар, лекин халқдан қўрқдилар, чунки Уни пайғамбар, деб ҳисоблашар эди.

Chapter 22

¹Исо уларга масал билан гапиришда давом этиб, деди: ²“Осмон Шоҳлиги эса ўз ўғли учун никоҳ тўйи қилган бир подшоҳга ўхшайди. ³У никоҳ тўйига таклиф этилганларни чақириш учун ўз қулларини юборди. Улар эса келишни истамадилар.⁴Яна бошқа қулларини юбориб, уларга деди: Таклиф этилганларга айтинглар, мана, мен зиёфат дастурхонини тайёрлаб қўйдим. Менинг ҳўкизу бўрдоқиларим сўйилган. Ҳаммаси тайёр. Никоҳ тўйига келинглар.⁵Лекин улар писанд қилмасдан, кимдир ўзининг даласига, кимдир эса ўзининг савдо-сотиғига кетди. ⁶Қолганлари эса унинг қулларини ушлаб олиб, уларни ҳақорат қилиб ўлдирдилар. ⁷Буни эшитиб, подшоҳ ғазабланди ва ўз лашкарларини юбориб, бу қотилларни қириб ташлади ва шаҳарларини ёқиб юборди.⁸Шунда у ўз қулларига деди: Никоҳ тўйи тайёр, лекин чақирилганлар эса лойиқ эмас эканлар. ⁹Шунинг учун чорраҳаларга боринглар ва топганларингизнинг барчасини никоҳ тўйига чақиринглар. ¹⁰Қуллар эса кўчаларга чиқиб, топганларининг барчасини – ёмонларни ҳам, яхшиларни ҳам йиғдилар. Шундай қилиб, никоҳ тўйи ёнбошловчилар билан тўлди.¹¹Подшоҳ ёнбошлаб ётганларни кўриш учун киргач, у eрда тўй кийимини киймаган одамни кўрди. ¹²У унга: Дўстим! Сен тўй кийимисиз қандай қилиб бу ерга кирдинг?- деди. У эса жим турди.¹³Шунда подшоҳ хизматкорларига деди: Унинг қўл-оёғини боғлаб, олиб чиқинглар ва ташқи зулматга ташланглар. У ерда йиғи-сиғи ва тишлар ғижирлаши бўлади. ¹⁴Зеро чақирилганлар кўп, танланганлар эса оздир”.¹⁵Шунда фарзийлар бориб, Исони қандай Унинг сўзларидан ушлашни ўзаро маслаҳатлашдилар ¹⁶ва Унинг олдига ўз шогирдларини ҳиродчилар билан бирга жўнатдилар. Улар келиб: “Устоз,- дедилар,- биз Сенинг адолатли эканлигингни, Худонинг йўлини ҳақиқатда ўргатишингни, бирор кишига ёқишга ҳаракат қилмаслигингни, чунки юзхотирчилик қилмаслигингни биламиз. ¹⁷Энди, бизга айт-чи: Императорга солиқ тўлаш биз учун жоизми ёки йўқми?”¹⁸Лекин Исо уларнинг бетавфиқликларини кўриб, деди: “Эй, иккиюзламачилар! Нима учун Мени васвасага соляпсизлар? ¹⁹Менга солиқ тўланадиган тангани кўрсатинглар”. Улар Унга бир динорни олиб келдилар.²⁰Исо уларга: “Бу сурат ва ёзув кимники?”- деди. ²¹Унга жавобан: “Императорники”,- дедилар. Шунда У уларга: “Ундай бўлса, императорникини императорга, Худоникини Худога беринглар”,- деди. ²²Буни эшитиб, улар ҳайрон қолдилар. Сўнг Уни тарк этиб кетдилар.²³Ўша куни Исонинг олдига: Қайта тирилиш йўқ,- деб айтадиган саддуқийлар келиб, Ундан сўрадилар: ²⁴”Устоз! Мусо айтганки: Агар ким фарзанди бўлмай ўлиб кетса, унинг биродари унинг хотинини ўзига олиб, акасининг уруғини тикласин.²⁵Бизда етти ака-ука бор эди. Биринчиси уйланиб, фарзанди бўлмай ўлди ва хотинини ўз укасига қолдирди. ²⁶У сингари иккинчиси ҳам, учинчиси ҳам, ҳаттоки еттинчисигача оламдан ўтишди. ²⁷Ҳаммасидан кейин хотин ҳам ўлди. ²⁸Шундай қилиб, тирилишда у қайси бирининг хотини бўлади? Зеро унга ҳаммалари эга бўлганлар”.²⁹Исо эса уларга жавоб бериб деди: “Сизлар Худонинг кучини ҳам, Ёзувни ҳам билмасдан, адашяпсизлар. ³⁰Чунки тирилишда уйланмайдилар ҳам, эрга ҳам тегмайдилар, аммо улар самода Худонинг фаришталари каби бўладилар.³¹Ўликларнинг тирилиши ҳақида эса Худо сизларга айтганини ўқимаганмисизлар: ³²Мен Иброҳимнинг Худоси, Исҳоқнинг Худоси, Ёқубнинг Худосиман. Худо ўликларнинг эмас, балки тирикларнинг Худосидир”. ³³Халқ эшитиб, Унинг таълимотидан ҳайрон бўлар эди.³⁴Фарзийлар эса Исо саддуқийларни жим қилганини эшитиб, бирга йиғилишди. ³⁵Сўнг улардан бири қонуншунос Уни васвасага солиб, Ундан сўради: ³⁶”Устоз! Қонундаги қайси амр энг буюк?”³⁷Исо унга деди: “Раббий Худойингни бутун юрагинг, бутун жонинг ва бутун онгинг билан севгин. ³⁸Мана шу биринчи ва энг буюк амрдир.³⁹Иккинчиси эса шунга ўхшашдир: Ўз яқинингни ўзингни севгандек севгин. ⁴⁰Бутун Қонун ва пайғамбарлар мана шу иккита амрда асосланган”.⁴¹Фарзийлар йиғилганида, Исо улардан сўради: ⁴²”Масиҳ ҳақида нима, деб ўйлайсизлар? У кимнинг Ўғли?” Унга: “Довуднинг”,- деб жавоб бердилар.⁴³Шунда Исо уларга деди: “Қандай қилиб Довуд Руҳ таъсирида Уни Раббим, деб атайди: ⁴⁴Раббий менинг Раббимга деди: Душманларингни оёқларинг остига қулатгунимча, Менинг ўнг томонимда ўтириб тургин.⁴⁵Агар Довуд Уни Раббим, деб атаётган бўлса, қандай қилиб У унга Ўғил бўлади?” ⁴⁶Бунга ҳеч ким Унга бир сўз жавоб бера олмади. Шу кундан бошлаб, ҳеч ким Ундан яна бирор нарсани сўрашга журъат эта олмади.

Chapter 23

¹Сўнгра Исо халққа ва ўз шогирдларига сўзлай бошлади: ²”Мусонинг курсисига уламолару фарзийлар ўтирдилар. ³Шунинг учун улар нимага риоя қилишни буюрсалар, риоя қилинглар ва бажаринглар. Уларнинг қилганларини эса қилманглар, чунки улар айтадилар, лекин ўзлари қилмайдилар.⁴Шундай қилиб, улар оғир ва кўтаришга ноқулай бўлган юкларни боғлаб, одамларнинг елкаларига юклайдилар. Ўзлари эса ҳатто бармоқлари билан уларни силжитишни хоҳламайдилар. ⁵Улар ҳамма ишларини одамларга кўриниш учун қиладилар: ўз дуо қутиларини йирикроқ, кийимларининг гажимларини эса узунроқ қиладилар.⁶Шунингдек, улар зиёфатларда тўрда ва синагогаларда юқорида ўтиришни, ⁷халқ йиғинларида олқишлар олишни ва одамлар уларни: “Устоз! Устоз!”- деб аташларини яхши кўрадилар.⁸Сизлар эса Устоз, деб аталманглар, чунки сизларнинг Устозингиз ягона – Масиҳдир, сизларнинг ҳаммаларингиз эса биродарсизлар. ⁹Ер юзида ҳеч кимни Отам, деб ҳам атаманглар, чунки сизларнинг Осмондаги Отангиз ягонадир. ¹⁰Ўқитувчи, деб ҳам аталманглар, чунки сизларнинг Ўқитувчингиз ягона – Масиҳдир.¹¹Орангизда ким катта бўлса, сизларга хизматкор бўлсин. ¹²Чунки ким ўзини юксалтирса, пасайтирилади. Ким ўзини паст олса, юксалтирилади.¹³Эй, уламолару фарзийлар, иккиюзламачилар, сизларнинг ҳолингизга вой! Чунки сизлар одамларга Осмон Шоҳлигини бекитиб қўйяпсизлар. Ўзларингиз ҳам унга кирмаяпсизлар ва кирмоқчи бўлганларга ҳам йўл қўймаяпсизлар. ¹⁴Эй, уламолару фарзийлар, иккиюзламачилар, сизларнинг ҳолингизга вой! Чунки сизлар беваларнинг уйларини еб битиряпсизлар ва иккиюзламачилик билан узоқ ибодат қиляпсизлар. Шунинг учун маҳкумлигингиз оғирроқ бўлади. ¹⁵Эй, уламолару фарзийлар, иккиюзламачилар, сизларнинг ҳолингизга вой! Чунки сизлар, ҳеч бўлмаса, бир кишини динингизга ўгириш учун денгиз ва қуруқликни кезяпсизлар. Бу содир бўлганида эса, уни ўзларингиздан икки баробар ёмонроқ жаҳаннам ўғлига айлантиряпсизлар.¹⁶Эй, кўр йўлбошловчилар, сизларнинг ҳолингизга вой! Чунки сизлар: Агар ким маъбад ҳақи қасам ичса, унда ҳеч нарса эмас, лекин ким маъбаддаги олтин ҳақи қасам ичса, у айбдор бўлади,- деб айтасизлар. ¹⁷Ҳой, аҳмоқлару кўрлар! Қайси бири буюкроқ: олтинми ёки олтинни муқаддаслаётган маъбадми?¹⁸Шунингдек: Агар ким қурбонгоҳ ҳақи қасам ичса, унда ҳеч нарса эмас, лекин ким қурбонгоҳдаги инъом ҳақи қасам ичса, у айбдор бўлади,- дейсизлар. ¹⁹Ҳой, аҳмоқлару кўрлар! Қайси бири буюкроқ – инъомми ёки инъомни муқаддаслаётган қурбонгоҳми?²⁰Шу тариқа, қурбонгоҳ ҳақи қасам ичаётган одам қурбонгоҳнинг ўзи ва ундаги ҳамма нарса ҳақи қасам ичмоқда. ²¹Шунингдек, маъбад ҳақи қасам ичаётган одам маъбаднинг ўзи ва унда истиқомат Қилаётган ҳақи қасам ичмоқда. ²²Осмон ҳақи қасам ичаётган одам Худонинг тахти ва унда Ўтирган ҳақи қасам ичмоқда.²³Эй, уламолару фарзийлар, иккиюзламачилар, сизларнинг ҳолингизга вой! Чунки сизлар ялпиз, арпабодиён ва зирадан ушр берасизлар, аммо Қонундаги муҳим бўлган нарсаларни – одил ҳукм, шафқат ва имонни қолдирдингизлар. Буларни бажаришингиз ва уларни ҳам тарк этмаслигингиз керак эди. ²⁴Сизлар чивинни сиқиб, туяни ютиб юборадиган кўр йўлбошловчисизлар.²⁵Эй, уламолару фарзийлар, иккиюзламачилар, сизларнинг ҳолингизга вой! Чунки сизлар косаю лаганнинг сиртини тозалайсизлар, аммо уларнинг ичи ўғирлик ва баднафсликка тўла. ²⁶Эй, кўр фарзий! Косаю лаганнинг сирти тоза бўлиши учун сен аввало унинг ичини тозалагин.²⁷Эй, уламолару фарзийлар, иккиюзламачилар, сизларнинг ҳолингизга вой! Чунки сизлар ташқаридан чиройли кўринадиган, ичидан эса ўликларнинг суяклари ва барча нопокликларга тўла, оҳакланган қабрларга ўхшайсизлар. ²⁸Худди шундай сизлар ҳам ташқаридан ҳақ одамлардек кўринасизлар, аммо ичингиздан иккиюзламачилик ва қонунбузарликка тўлгансизлар.²⁹Эй, уламолару фарзийлар, иккиюзламачилар, сизларнинг ҳолингизга вой! Чунки сизлар пайғамбарларга қабрлар қуриб, ҳақ одамларнинг ёдгорликларини безатиб, ³⁰шундай деяпсизлар: Агар биз оталаримизнинг кунларида бўлганимизда эди, пайғамбарларнинг қони тўкилишида уларга шерик бўлмас эдик. ³¹Аслида, шу билан сизлар пайғамбарларнинг қонини тўкканларнинг ўғиллари эканингиз ҳақида ўзларингизга қарши гувоҳлик беряпсизлар.³²Хўш, энди оталарингизнинг ўлчовини тўлдиринглар! ³³Эй, илонлар, қора илон зотлари! Сизлар жаҳаннам ҳукмидан қандай қилиб қутуласизлар?³⁴Шунинг учун, мана, Мен сизларга пайғамбарлар, донолар ва уламоларни жўнатаман. Сизлар эса уларнинг баъзиларини ўлдирасизлар ва хочга михлайсизлар, баъзиларини эса синагогаларингизда урасизлар ва шаҳардан шаҳарга қувғин қиласизлар. ³⁵Ер юзида тўкилган барча ҳақ қонлар – ҳақ бўлган Ҳобилнинг қонидан тортиб, то маъбад билан қурбонгоҳ орасида ўлдирилган Варахнинг ўғли Закарийаҳнинг қонигача сизларнинг бошларингизга келсин. ³⁶Сизларга ростини айтаманки, буларнинг ҳаммаси шу авлодга келади.³⁷О, Йерусалим, Йерусалим, пайғамбарларни урувчи ва сенга жўнатилганларни тошбўрон қилувчи шаҳар! Қуш ўз полапонларини ўз қаноти остига йиққанидек, Мен сенинг болаларингни неча марта қанотларим остида йиғишни хоҳлаган эдим, лекин сизлар истамадингизлар. ³⁸Мана, сизларнинг уйингиз сизларга бўш қолдириляпти. ³⁹Зеро сизларга айтяпман: Раббий номидан келаётган муборак!- деб ҳайқирмагунингизча, Мени кўрмайсизлар”.

Chapter 24

¹Исо маъбаддан чиқиб кетаётганида, Унинг шогирдлари маъбаднинг биноларини Унга кўрсатиш учун, Унинг олдига келдилар. ²Исо уларга: “Буларнинг ҳаммасини кўряпсизларми? Сизларга ростини айтаманки, бу ерда тош устида тош қолмайди, ҳаммаси вайрон бўлади”,- деди.³Сўнг У Зайтун тоғида бир Ўзи ўтирганида, шогирдлари Унинг олдига алоҳида келиб сўрадилар: “Бизга айт, бу ҳодисалар қачон бўлади? Сенинг келишинг ва охирги замоннинг аломати қандай бўлади?” ⁴Исо эса уларга жавобан деди: “Эҳтиёт бўлинглар, токи ҳеч ким сизларни йўлдан оздирмасин. ⁵Чунки кўплар Менинг номимдан келиб: Мен Масиҳман,- деб кўпларни йўлдан оздирадилар.⁶Шунингдек, уруш ва уруш хабарларини эшитасизлар. Қаранглар, қўрқманглар, чунки буларнинг ҳаммаси бўлиши керак, лекин бу ҳали охири эмас. ⁷Зеро халқ халққа, шоҳлик шоҳликка қарши кўтарилади. Айрим жойларда очарчиликлар, ўлатлар ва зилзилалар бўлади. ⁸Буларнинг ҳаммаси эса ҳали азобларнинг бошланишидир.⁹Шунда сизларни қийноққа топшириб ўлдирадилар. Барча халқлар Менинг номим учун сизлардан нафратланадилар. ¹⁰Ўшанда кўплар васвасага тушадилар, бир-бирини хоинона тутиб берадилар ва бир-биридан нафратланадилар. ¹¹Кўплаб сохта пайғамбарлар пайдо бўлиб, кўпларни йўлдан оздирадилар.¹²Қонунбузарликнинг кўпайиши туфайли кўпларда севги совийди. ¹³Охиригача чидаган эса нажот топади. ¹⁴Шоҳлик Хушхабари барча халқларга гувоҳлик учун бутун ер юзида воизлик қилинади, шунда охири келади.¹⁵Шунда Дониэл пайғамбар орқали айтилган, муқаддас жойда турган жирканч харобаликни кўрганингизда, (ўқиётган ўзи фаҳмласин), ¹⁶шунда Яҳудияда бўлганлар тоққа югурсинлар. ¹⁷Ким томда бўлса, ўз уйидан бирор нарсани олиш учун тушмасин. ¹⁸Ким далада бўлса, ўз кийимларини олиш учун ҳам ортига қайтмасин.¹⁹Ўша кунларда ҳомиладор ва эмизувчи аёлларнинг ҳолига вой. ²⁰Қочишларингиз шаббат куни ёки қишда бўлмаслиги учун ибодат қилинглар. ²¹Чунки дунё бошланишидан то бугунгача бўлмаган ва келажакда бошқа бўлмайдиган буюк қайғу бўлади. ²²Агар бу кунлар қисқартирилмаганида, унда ҳеч ким қутқарилмас эди. Лекин танланганлар учун ўша кунлар қисқартирилади.²³Шунда агар кимдир сизларга: Мана, Масиҳ бу ерда ёки у ерда,- деса, ишонманглар. ²⁴Чунки сохта масиҳ ва сохта пайғамбарлар пайдо бўлиб, имкони бўлса, танланганларни ҳам йўлдан уриш учун буюк аломатлар ва мўъжизалар кўрсатадилар. ²⁵Мана, Мен сизларга олдиндан буни айтдим.²⁶Шунинг учун агар сизларга: Мана, У саҳрода,- десалар, чиқманглар. Агар: Мана, У яширин хоналарда,- десалар, ишонманглар. ²⁷Чунки чақмоқ шарқдан чиқиб ғарбгача кўринганидек, Инсон Ўғлининг келиши ҳам шундай бўлади. ²⁸Чунки қаерда мурда бўлса, ўша ерда калхатлар тўпланади.²⁹Ўша кунлардаги қайғудан сўнг бирданига қуёш хиралашади ва ой ўз нурини бермайди, юлдузлар осмондан тўкилади ва само кучлари ларзага келади.³⁰Шунда Инсон Ўғлининг аломати осмонда зоҳир бўлади. Барча қабилалар эса йиғлаб, Инсон Ўғлининг буюк шуҳрат ва куч билан самовий булутларда келаётганини кўрадилар. ³¹У карнайнинг баланд овози билан Ўз фаришталарини жўнатади. Улар эса дунёнинг тўрт шамолидан, осмоннинг бир четидан бошқа четигача Унинг танланганларини йиғадилар.³²Анжир дарахтидан ибрат олинглар: унинг шохлари юмшоқ бўлиб, барг чиқараётганида, ёзнинг яқин эканлигини биласизлар. ³³Шунинг учун буларнинг ҳаммасини кўрганингизда, билингларки, У яқин, эшик олдида турибди.³⁴Сизларга ростини айтаманки, бу авлод ўтмасдан, буларнинг ҳаммаси содир бўлади. ³⁵Осмон ва ер ўтиб кетади, аммо Менинг сўзларим ўтиб кетмайди.³⁶Ўша кун ва соат ҳақида бирон одам ҳам, Осмондаги фаришталар ҳам билмайдилар, фақат ёлғиз Менинг Отам билади.³⁷Лекин Нуҳ кунларида қандай бўлган бўлса, Инсон Ўғлининг келишида ҳам шундай бўлади. ³⁸Зеро худди тўфон кунларидан олдин, Нуҳ кемага киргунига қадар, одамлар еб-ичдилар, уйландилар, эрга тегдилар, ³⁹бироқ тўфон келиб, ҳаммани қирғин қилмагунча, улар англамаганларидай, Инсон Ўғлининг келишида ҳам худди шундай бўлади.⁴⁰Шунда икки киши далада бўлади, бири олинади, бошқаси қолдирилади. ⁴¹Икки киши тегирмонда ишлаётган бўлади, бири олинади, бошқаси қолдирилади. ⁴²Шунинг учун бедор бўлинглар, чунки Раббингиз қайси соатда келишини билмайсизлар.⁴³Лекин сизлар буни биласизларки, агар уй эгаси ўғрининг қайси вақтда келишини билганида, у бедор туриб, ўз уйини ковлашга йўл қўймас эди. ⁴⁴Шунинг учун сизлар ҳам тайёр бўлиб туринглар, чунки Инсон Ўғли сизлар ўйламаган вақт-соатда келади.⁴⁵Хўжайин хонадонига ўз вақтида ризқини бериш учун бошлиқ қилиб қўйган содиқ ва ақлли қул ким? ⁴⁶Хўжайини келиб, ўз қулини шундай иш тутаётганини топса, ўша қул нақадар бахтлидир. ⁴⁷Сизларга ростини айтаманки, уни ўзининг бутун мол-мулки устидан қўяди.⁴⁸Агарда ўша қул ёвуз бўлиб, ўз юрагида: Хўжайиним яқин орада келмайди,- деб айтиб, ⁴⁹ўз ўртоқларини уриб, ичкиликбозлар билан ичса, ⁵⁰унда хўжайин қули кутмаган бир кунда, ўйламаган бир соатда келиб, ⁵¹уни тилка-пора қилади ва унга иккиюзламачилар билан бир қисматни беради. У ерда йиғи-сиғи ва тишлар ғижирлаши бўлади”.

Chapter 25

¹”Шунда Осмон Шоҳлиги ўз чироқларини олиб, куёвни қаршилагани чиққан ўнта қизга ўхшаш бўлади. ²Улардан бештаси доно, бештаси эса ақлсиз эди. ³Ақлсизлари чироқларини олиб, ўзлари билан мой олмадилар. ⁴Донолари эса ўз чироқлари билан бирга идишларда мой ҳам олдилар.⁵Куёв кечиккани сабабли ҳаммалари мудраб, ухлаб қолдилар. ⁶Лекин ярим тунда: Мана, куёв келмоқда, уни қаршилагани чиқинглар,- деган баланд овоз эшитилди.⁷Шунда қизларнинг барчаси туриб, ўз чироқларини тўғриладилар. ⁸Ақлсизлари эса доноларига: Бизга мойингиздан беринглар, чунки бизнинг чироқларимиз ўчмоқда,- дедилар. ⁹Донолари эса жавоб бериб: Бизга ҳам, сизларга ҳам етмасдан қолмаслиги учун, яхшиси сизлар бориб, сотувчилардан сотиб олинглар,- дедилар.¹⁰Улар сотиб олишга кетганларида, куёв келди. Шунда тайёр бўлган қизлар у билан бирга тўйхонага кирдилар ва эшиклар ёпилди. ¹¹Кейин бошқа қизлар ҳам келиб: Ҳазрат! Ҳазрат! Бизга эшикни оч,- дедилар. ¹²У эса уларга жавобан: Сизларга ростини айтаманки, мен сизларни билмайман,- деди. ¹³Шундай қилиб, бедор бўлинглар, чунки Инсон Ўғлининг келадиган куни ва соати қачон эканлигини билмайсизлар.¹⁴Зеро бу худди ўзга юртга кетишидан олдин ўз қулларини чақириб, уларга ўз мол-мулкини топширган одамга ўхшайди. ¹⁵У қулларнинг ҳар бирининг кучига яраша бирига беш, бирига икки, яна бирига бир талант бериб, шу заҳотиёқ жўнаб кетди. ¹⁶Беш талант олган қул бориб, уларни ишга солди ва яна беш талант орттирди.¹⁷Худди шундай, икки талант олгани ҳам яна икки талант орттирди. ¹⁸Бир талант олган қул эса бориб, уни ерга кўмиб қўйди. Шундай қилиб, ўз хўжайинининг кумушини яширди.¹⁹Анча вақт ўтгач, ўша қулларнинг хўжайини келиб, улардан ҳисобот талаб қилди. ²⁰Шунда беш талант олгани бошқа беш талантни олиб келиб: Хўжайин! Сен менга беш талант берган эдинг, мана, мен булардан бошқа беш талант орттирдим,- деди. ²¹Хўжайини унга: Баракалла, яхши ва содиқ қул! Сен оз нарсада содиқ бўлдинг, сени кўп нарса устидан қўяман. Энди, хўжайинингнинг илтифотига киргин,- деди.²²Шунингдек, икки талант олгани ҳам келиб: Хўжайин! Сен менга икки талант берган эдинг, мана, мен булардан бошқа икки талант орттирдим,- деди. ²³Хўжайини унга: Баракалла, яхши ва содиқ қул! Сен оз нарсада содиқ бўлдинг, сени кўп нарса устидан қўяман. Энди, хўжайинингнинг илтифотига киргин,- деди.²⁴Бир талант олган қул ҳам келиб: Хўжайин, мен сени билар эдим. Сен экмаган жойдан ўриб, сочмаган жойдан йиғадиган қаттиққўл одамсан. ²⁵Шунинг учун мен қўрқиб, сенинг талантингни ерга яшириб қўйдим. Мана, сеники ўзингга бўлсин,- деди.²⁶Унинг хўжайини эса унга жавоб бериб: Айёр ва дангаса қул!- деди,- Сен мени экмаган жойдан ўришимни ва сочмаган жойдан йиғишимни билар экансан! ²⁷Шунинг учун сен менинг кумушимни савдогарларга беришинг керак эди, шунда мен ўзимникини фойдаси билан олган бўлар эдим.²⁸Энди ундан талантни олиб, ўн таланти борга беринглар. ²⁹Чунки кимда бор бўлса, унга берилади ва кўпайтирилади, кимда йўқ бўлса, ундан ҳатто бори ҳам тортиб олинади. ³⁰Ярамас қулни эса ташқи зулматга ташланглар, у ерда йиғи-сиғи ва тишлар ғижирлаши бўлади”.³¹”Барча муқаддас фаришталари билан Инсон Ўғли Ўз шуҳратида келганида, У Ўзининг шуҳрат тахтига ўтиради. ³²Унинг олдида ҳамма халқлар тўпланадилар. У эса чўпон қўйларни эчкилардан ажратганидек, бирини бошқасидан ажратади. ³³Шундай қилиб, У қўйларни Ўзининг ўнг томонига, эчкиларни эса чап томонига қўяди.³⁴Шунда Подшоҳ Ўзининг ўнг томонидагиларга дейди: Келинглар, эй, Отамдан барака топганлар! Сизларга дунё яратилишидан тайёрлаб қўйилган Шоҳликни мерос қилиб олинглар. ³⁵Чунки Мен оч эдим, сизлар Менга овқат бердингизлар. Мен чанқаган эдим, сизлар Менга сув бердингизлар. Мен мусофир эдим, сизлар Мени қабул қилдингизлар. ³⁶Мен яланғоч эдим, сизлар Мени кийинтирдингизлар. Мен касал эдим, сизлар Мендан хабар олдингизлар. Мен қамоқхонада эдим, сизлар Менинг олдимга келдингизлар.³⁷Шунда ҳақ одамлар Унга жавоб бериб: Ё, Раббий! Қачон биз Сени оч қолганингни кўриб, Сени тўйғиздик, ёки чанқаганингни кўриб, Сенга сув бердик? ³⁸Қачон биз Сени мусофир эканингни кўриб, Сени қабул қилдик, ёки яланғочлигингни кўриб, кийинтирдик? ³⁹Қачон биз Сенинг касал ёки қамоқхонада эканингни кўриб, Сенинг ёнингга келдик?- деб айтадилар. ⁴⁰Шунда Подшоҳ уларга жавоб бериб: Сизларга ростини айтаманки, Менинг шу кичик биродарларимдан бирига нимаики қилган бўлсангизлар, шуни Менга қилдингизлар,- дейди.⁴¹Шунда Унинг чап томонида турганларга ҳам сўзлайди: Эй, лаънатланганлар! Шайтон ва унинг фаришталарига тайёрланган абадий оловга Менинг олдимдан кетинглар. ⁴²Чунки Мен оч эдим, сизлар Менга ейишга бермадингизлар. Мен чанқаган эдим, сизлар Менга ичишга бермадингизлар. ⁴³Мен мусофир эдим, сизлар Мени қабул қилмадингизлар. Мен яланғоч эдим, сизлар Мени кийинтирмадингизлар. Мен касал ва қамоқхонада эдим, сизлар Менинг олдимга келмадингизлар.⁴⁴Шунда улар Унга жавоб бериб: Ё, Раббий! Қачон биз Сенинг оч ёки чанқаган, мусофир ёки яланғоч, касал ёки қамоқхонада эканингни кўриб, Сенга хизмат қилмадик?- деб айтадилар. ⁴⁵У эса уларга жавобан: Сизларга ростини айтаманки, бу кичиклардан бирига нимаики қилмаган бўлсангизлар, шуни Менга қилмадингизлар,- дейди. ⁴⁶Шунда булар абадий жазога, ҳақ одамлар эса абадий ҳаётга борадилар”.

Chapter 26

¹Исо шу ҳамма сўзларини тугатганидан сўнг, Ўз шогирдларига: ²“Икки кундан кейин Песаҳ байрами бўлишини биласизлар. Ўшанда Инсон Ўғли хочга михланиш учун тутиб берилади”,- деди.³Шу орада олий руҳонийлар, уламолар ва оқсоқоллар Кайафа исмли олий руҳонийнинг ҳовлисида тўпландилар. ⁴Улар Исони айёрлик билан қўлга олиб ўлдиришни ўзаро маслаҳатлашиб олдилар. ⁵Аммо улар: “Халқ орасида ғалаён бўлмаслиги учун буни байрам кунлари қилиш керак эмас”,- деб айтдилар.⁶Бир куни Исо Бейт-Аниада мохов Шимўннинг уйида бўлганида, ⁷Унинг олдига бир аёл келди. У ганч идишда қимматбаҳо хушбўй мой келтириб, буни ёнбошлаган Исонинг бошига қуя бошлади. ⁸Унинг шогирдлари буни кўргач, аччиқланиб дедилар: “Бу исрофгарчиликнинг нима кераги бор? ⁹Бу хушбўй мойни қиммат нархга сотиб, қашшоқларга бериш мумкин эди-ку”.¹⁰Лекин Исо буни англаб уларга: “Нима учун аёлни хижолат қиляпсизлар?- деди,- У Мен учун яхши иш қилди. ¹¹Чунки қашшоқлар ҳар доим сизлар билан биргадирлар, Мен эса доим сизлар билан бирга бўлмайман.¹²Бу хушбўй мойни Менинг танамга қуйиб, у Мени дафн қилинишга тайёрлади. ¹³Сизларга ростини айтаманки, бу Хушхабар қаерда воизлик қилинмасин, бутун оламда бу аёлнинг хотирасига унинг қилган иши ҳақида айтилади”.¹⁴Шу орада Яҳудо Искариот деган ўн иккита шогирддан бири олий руҳонийларнинг олдига бориб: ¹⁵”Менга нима берасизлар, мен Уни сизларга тутиб бераман”,- деди. Улар унга ўттиз кумуш танга бердилар. ¹⁶Шу кундан бошлаб, у Исони топшириш учун қулай фурсат излай бошлади.¹⁷Ачитқисиз нонлар байрамининг биринчи кунида, шогирдлари Исонинг олдига келиб, Унга: “Сен учун Песаҳ таомини қаерда тайёрлашимизни буюрасан?”- дедилар. ¹⁸У эса жавоб берди: “Шаҳарга кириб, фалон одамнинг олдига боринглар ва унга шундай деб айтинглар: Устозимиз: Вақтим етди. Шогирдларим билан бирга Песаҳни сеникида нишонлайман,- деди”. ¹⁹Шогирдлари Исо айтганидек қилиб, Песаҳ таомини тайёрладилар.²⁰Кеч тушганида, У ўн иккита шогирди билан бирга дастурхон атрофида ёнбошлади. ²¹Улар таомни еяётганларида, Исо: “Сизларга ростини айтаманки, сизлардан бирингиз Менга хиёнат қиласиз”,- деди. ²²Улар ўта ғамга ботдилар ва улардан ҳар бири Унга: “Ҳазрат, ўша мен эмасми?”- дея бошладилар.²³Исо уларга жавоб бериб деди: “Мен билан идишга қўлини солаётган Менга хиёнат қилади. ²⁴Ҳолбуки, Инсон Ўғли У ҳақида ёзилгани бўйича кетмоқда, аммо Инсон Ўғлига хиёнат қиладиган одамнинг ҳолига вой. Ўша одам учун унинг туғилмагани яхшироқ бўлар эди”. ²⁵Шунда Унга хиёнат қилаётган Яҳудо ҳам: “Раввий, ўша мен эмасми?”- деди. Исо унга: “Сен айтдинг”,- деди.²⁶Улар таомни еяётганларида, Исо нонни олиб, дуо қилди ва уни синдириб, шогирдларига тарқатиб: “Олинглар ва енглар, бу Менинг танамдир”,- деди.²⁷Сўнг косани олиб, миннатдорчилик билдирди ва уни уларга узатиб, шундай деди: “Бундан ҳаммаларингиз ичинглар. ²⁸Чунки бу – кўпларнинг гуноҳлари кечирилиши учун тўкилаётган Янги Аҳддаги Менинг Қонимдир. ²⁹Сизларга айтаманки, бундан буён то Отамнинг Шоҳлигида сизлар билан биргаликда янгисини ичмагунимча, Мен узум ҳосилидан бошқа ичмайман”.³⁰Сўнг қўшиқ куйлаб, Зайтун тоғига кетдилар. ³¹Шунда Исо уларга деди: “Бу кеча ҳаммаларингиз Мен ҳақимда васвасага тушасизлар, чунки ёзилган: Чўпонни шикастлайман ва подасининг қўйлари тарқалиб кетади. ³²Аммо ўликдан тирилганимдан сўнг, Мен сизлардан олдин Галилега бораман”.³³Петъёр Унга жавоб бериб: “Агар ҳамма Сен ҳақингда васвасага тушса ҳам, мен ҳеч қачон васвасага тушмайман”,- деди. ³⁴Исо унга: “Сенга ростини айтаманки, бу тун хўроз қичқиришидан олдин, сен Мендан уч марта тонасан”,- деди. ³⁵Петьор Унга: “Агар Сен билан ўлишим керак бўлса ҳам, Сендан тонмайман”,- деди. Бошқа шогирдлари ҳам худди шундай дедилар.³⁶Кейин Исо улар билан Гетсемания, деб аталган жойга келиб, уларга: “Мен у ерга бориб, ибодат қилгунимча, сизлар шу ерда ўтириб туринглар”,- деди. ³⁷Сўнг Ўзи билан Петъёрни ва Забадийнинг икки ўғлини олиб, Исо қайғура ва қийнала бошлади. ³⁸Шунда У уларга: “Жоним ўлим қадар қайғуряпти, шу ерда қолиб, Мен билан бедор бўлинглар”,- деди.³⁹Улардан бир оз нари кетиб, юз тубан йиқилди ва ибодат қилиб: “Менинг Отам! Агар иложи бўлса, бу коса Мени четлаб ўтсин, аммо Мен хоҳлагандек эмас, Сен хоҳлагандек бўлсин”,- деди. ⁴⁰Сўнг Исо шогирдларининг олдига келиб, уларни ухлаб ётган ҳолда топди. Шунда У Петьорга деди: “Сизлар Мен билан бир соат бедор тура олмадингизларми? ⁴¹Васвасага тушмаслик учун бедор бўлинглар ва ибодат қилинглар, зеро руҳ тетик, тана эса заифдир”.⁴²Кейин Исо иккинчи марта бориб, яна ибодат қилди-да: “Менинг Отам! Агар бу косани ичмаслигим учун у Мени четлаб ўта олмаса, майли, Сенинг ироданг бўлсин”,- деди. ⁴³У қайтиб келиб, яна уларни ухлаб ётган ҳолда топди, чунки уларнинг кўзлари оғирлашган эди. ⁴⁴Сўнг уларни қолдириб, яна узоқлашди ва учинчи марта ибодат қилиб, ўша-ўша сўзларни такрорлади.⁴⁵Исо шогирдларининг ёнига келганида, уларга деди: “Сизлар ҳали ҳам ухлаб, дам оляпсизларми? Етар, вақти келди. Мана, Инсон Ўғли гуноҳкорларнинг қўлларига топширилмоқда. ⁴⁶Туринглар, кетайлик. Мана, Менга хиёнат қилувчи яқинлашди”.⁴⁷У ҳали гапириб турганида, ўн икки шогирддан бири бўлган Яҳудо келиб қолди. У билан бирга олий руҳоний ва халқнинг оқсоқолларидан юборилган, қилич ва таёқлар билан қуролланган катта оломон келди. ⁴⁸Унга хиёнат қилаётган Яҳудо эса уларга шундай белги берди: “Кимни ўпсам, бу Ўшадир. Уни қўлга олинглар”.⁴⁹Шу лаҳзада у Исонинг ёнига келиб: “Раввий, қувонгин”,- деди ва Уни ўпди. ⁵⁰Исо эса ундан: “Дўстим, нима учун келдинг?”- деб сўради. Шунда улар яқинлашдилар ва Исога қўлларини қўйиб, Уни қўлга олдилар.⁵¹Исо билан бўлганлардан бири қўлини узатиб, қиличини чиқарди ва олий руҳонийнинг қулини уриб, қулоғини кесиб ташлади. ⁵²Шунда Исо унга деди: “Қиличингни қинига солгин, чунки қилич кўтарганларнинг ҳаммаси қиличдан ўлади. ⁵³Ёки ўйлайсанки, Мен Отамга илтижо қила олмайманми ва У Менга ўн икки легиондан ортиқ фаришталарни юбормайдими? ⁵⁴У ҳолда, буларнинг содир бўлмоғи кераклиги ҳақидаги Ёзув қандай бажо бўлади?”⁵⁵Шу пайт Исо халққа деди: “Сизлар Мени қўлга олиш учун худди қароқчининг олдига чиққандек, қилич ва таёқ билан қуролланиб чиқибсизлар, бироқ Мен маъбадда таълим бериб, ҳар куни сизлар билан бирга ўтирар эдим, сизлар эса Мени қўлга олмас эдингизлар. ⁵⁶Бироқ буларнинг ҳаммаси пайғамбарларнинг ёзувлари бажо бўлиши учун содир бўлди”. Шунда ҳамма шогирдлари Уни ташлаб, қочдилар.⁵⁷Исони қўлга олганлар Уни олий руҳоний Кайафаникига олиб бордилар. У ерда уламолар билан оқсоқоллар ҳам йиғилган эдилар. ⁵⁸Петъёр эса узоқдан олий руҳонийнинг ҳовлисигача Унга эргашиб борди. У ичкарига кириб, бу воқеанинг охирини кўриш учун хизматкорлар билан бирга ўтирди.⁵⁹Олий руҳонийлару оқсоқоллар ва бутун Синедрион Исони ўлимга топшириш учун Унга қарши ёлғон гувоҳлик қидирдилар, ⁶⁰аммо кўп сохта гувоҳлар келсалар ҳам, буни топа олмадилар. Ниҳоят иккита сохта гувоҳ келиб: ⁶¹”Бу Одам: Мен Худонинг маъбадини бузиб, уч кунда уни тиклайман,- деган”,- деб айтдилар.⁶²Шунда олий руҳоний ўрнидан туриб, Исога: “Нима учун ҳеч қандай жавоб бермайсан? Сенга қарши уларнинг бераётган гувоҳлигига нима дейсан?”- деди. ⁶³Исо эса жим турар эди. Шунда олий руҳоний Унга сўзлаб: “Тирик Худо ҳақи сўрайман, бизга айт, Худонинг Ўғли Масиҳ Сенмисан?”- деди. ⁶⁴Исо унга: “Сен айтдинг. Боз устига, сизларга айтаманки, бундан буён сизлар Қудратнинг ўнг томонида ўтирган ва самовий булутларда келаётган Инсон Ўғлини кўрасизлар”,- деди.⁶⁵Шунда олий руҳоний ўз кийимларини йиртиб, деди: “У куфрлик қиляпти, бизга яна гувоҳларнинг нима кераги бор? Мана, энди Унинг куфрлик қилаётганлигини сизлар эшитдингизлар! ⁶⁶Нима, деб ўйлайсизлар?” Улар эса жавоб бериб: “Ўлимга лойиқ!”- дедилар.⁶⁷Шунда Исонинг юзига тупуриб, қулоқларига муштлаб, Уни урдилар. Бошқалари эса Унинг юзига тарсаки тушириб: ⁶⁸”Эй, Масиҳ, бизга башорат қил, ким Сени урди?”- дедилар.⁶⁹Петъёр эса ташқи ҳовлида ўтирар эди. Унинг ёнига чўрилардан бири келиб: “Cен ҳам галилелик Исо билан бирга эдинг”,- деди. ⁷⁰Лекин у ҳамманинг олдида инкор этиб: “Сен нима деяётганингни билмайман”,- деди.⁷¹У дарвозадан ташқарига чиқаётганида, уни бошқа чўри кўриб қолиб, у ердагиларга: “Мана, бу одам ҳам нозарий Исо билан бирга эди”,- деб айтди. ⁷²Петъёр эса яна: “Бу Одамни билмайман”,- деб қасам ичиб, Исодан тонди.⁷³Кўп вақт ўтмай, у ерда турганлар келиб, Петъёрга: “Аниқ сен ҳам улардансан, чунки гапинг сени фош қилмоқда”,- дедилар. ⁷⁴Шунда у бу Одамни танимаслигига Худо ҳақи қасам ича бошлади. Шу вақт бирдан хўроз қичқирди. ⁷⁵Петьор эса Исонинг: “Хўроз қичқиришидан олдин Мендан уч марта тонасан”,- деган сўзларини эслади ва ташқарига чиқиб, аччиқ йиғлади.

Chapter 27

¹Тонг отганида, олий руҳонийлар билан халқ оқсоқолларининг ҳаммалари Исони ўлимга топширишга келишдилар. ²Шундай қилиб, Уни боғлаб, ҳоким Понтий Пилатнинг олдига олиб бориб, Исони унга топширдилар.³Шунда Исога хиёнат қилган Яҳудо, Унинг ҳукм қилинганини кўриб, тавба қилди ва олий руҳонийлар билан оқсоқолларга ўттиз кумуш тангани қайтариб бериб: ⁴”Бегуноҳ қонга хиёнат қилиб, гуноҳ қилдим”,- деди. Улар эса унга: ”Бу билан нима ишимиз бор? Ўзинг қара”,- дедилар. ⁵Яҳудо эса кумушларни маъбадга ташлаб, чиқиб кетди ва бориб ўзини-ўзи осди.⁶Олий руҳонийлар кумушларни олиб: “Буларни маъбад хазинасига қўйиш жоиз эмас, чунки улар қоннинг нархидир”,- дедилар. ⁷Шунда улар маслаҳат қилишиб, бу пулга мусофирларни дафн қилиш учун кулолнинг даласини сотиб олдилар. ⁸Шунинг учун у ер бугунги кунларга қадар “қон даласи”, деб аталади.⁹Шундай қилиб, Йермийаҳ пайғамбарнинг айтилган сўзлари бажо бўлди: “Исроил ўғиллари томонидан Баҳоланганнинг баҳосини, ўттиз кумуш тангани олдилар. ¹⁰Раббим менга тайинлаганидек, уларни кулолнинг даласи учун бердилар”.¹¹Шу орада Исо ҳоким қаршисига келтирилди. Ҳоким Ундан: “Сен Яҳудия подшоҳимисан?”- деб сўради. Исо унга: “Сен айтяпсан”,- деди. ¹²Олий руҳонийлар билан оқсоқоллар Уни айблаганларида, У жавоб қайтармади. ¹³Шунда Пилат Унга: ”Сенга қарши қанча гувоҳлик беришаётганини эшитмаяпсанми?”- деди. ¹⁴Исо унга бир оғиз сўз ҳам жавоб бермади, бундан эса ҳоким жуда ҳайратланди.¹⁵Ҳар Песаҳ байрамида ҳокимнинг халқ истаган бир маҳбусни озод қилиш одати бор эди. ¹⁶Ўша пайтда Барабба деган таниқли бир маҳбус қамоқда эди.¹⁷Халқ оломони йиғилганида, Пилат уларга: ”Сизларга кимни қўйиб юборишимни хоҳлайсизлар: Бараббаними ёки Масиҳ, деб аталган Исоними?”- деди. ¹⁸Чунки Пилат Исонинг ҳасад туфайли қўлга топширилганини билар эди. ¹⁹Шу орада у суд курсисида ўтирганида, хотини унинг олдига одам жўнатиб: “Бу Ҳақ Одамга ҳеч нарса қилма, чунки мен бугунги тушимда У туфайли кўп азоб чекдим”,- деди.²⁰Лекин олий руҳонийлар билан оқсоқоллар Бараббани озод қилишни, Исони эса ўлдиришни сўрашга халқни қўзғатдилар. ²¹Шунда ҳоким улардан: ”Бу иккитасидан сизларга кимни қўйиб юборишимни хоҳлайсизлар?”- деб сўради. Улар: “Бараббани”,- дедилар. ²²Пилат уларга: “Масиҳ, деб аталган Исони нима қилай?”- деди. Ҳаммалари унга: “Хочга михлансин!”- дедилар.²³Ҳоким: “У нима ёмонлик қилган экан?”- деди. Лекин улар: “Хочга михлансин!”- деб янада қаттиқроқ бақирдилар. ²⁴Пилат ҳеч нарса ёрдам бермаётганини, аммо қўзғолон кучайиб бораётганини кўриб, сув олди ва халқнинг қаршисида қўлини ювиб: “Бу Ҳақ Одамнинг қонида мен айбдор эмасман, ўзларингиз қаранглар”,- деди.²⁵Бутун халқ эса жавоб бериб: “Унинг қони бизнинг ва болаларимизнинг бошида”,- дедилар. ²⁶Шунда Пилат уларга Бараббани қўйиб юборди, Исони эса қамчилатиб, хочга михлашни буюрди.²⁷Сўнгра ҳокимнинг аскарлари Исони преторионга олиб кириб, Унга қарши бутун аскарлар бўлинмасини тўпладилар. ²⁸Уни ечинтириб, Унга тўқ қизил ридо кийдирдилар. ²⁹Шунингдек, тикандан тож тўқиб, Унинг бошига қўйдилар. Кейин Унинг ўнг қўлига таёқ бериб, қаршисида тиз чўкиб: “Қувонгин, эй, Яҳудийларнинг Подшоҳи!”- деб масхара қилдилар.³⁰Унга қараб тупурдилар ва таёқни олиб, Унинг бошига урдилар. ³¹Уни мазах қилиб бўлишгач, Ундан тўқ қизил ридони ечиб олиб, Ўзининг кийимини кийдирдилар ва Уни хочга михлаш учун олиб кетдилар.³²Улар чиқиб кетаётганларида, Шимўн исмли киринеялик бир кишини учратиб, уни Исонинг хочини кўтариб боришга мажбур қилдилар. ³³Гўлгота, яъни “Бош суяги” деган жойга келгач, ³⁴Исога ичиш учун сафро аралаштирилган сирка бердилар. У эса татиб кўриб, ичишни истамади.³⁵Исони хочга михлаганлар эса қуръа ташлаб, Унинг кийимларини бўлишиб олдилар. ³⁶Сўнг ўша ерда ўтириб, Уни қўриқладилар. ³⁷Исонинг боши устида: “Бу – Яҳудийларнинг Подшоҳи Исо”,- деб Унинг айбини билдирадиган ёзув қўйилган эди.³⁸У билан бирга иккита қароқчи ҳам михланган эди – бириси Унинг ўнг томонида, бошқаси чап томонида эди. ³⁹Ўтиб кетаётганлар эса бошларини чайқаб, Исони ҳақорат қилиб: ⁴⁰“Эй, маъбадни бузиб, уч кунда қурувчи! Ўзингни қутқар! Агар Худонинг Ўғли бўлсанг, хочдан тушгин”,- дейишар эди.⁴¹Шунингдек, олий руҳонийлар билан уламолар ва оқсоқоллар билан фарзийлар ҳам мазах қилиб, дейишар эди: ⁴²“Бошқаларни қутқарар эди, Ўзини эса қутқара олмайди. Агар У Исроилнинг Подшоҳи бўлса, энди хочдан тушсин, шунда биз Унга ишонамиз.⁴³У Худога умид қилар эди!? Агарда У Худога маъқул бўлса, унда Уни қутқарсин, чунки Унинг Ўзи: Мен Худонинг Ўғлиман,- деб айтган эди”. ⁴⁴Шунингдек, У билан михланган қароқчилар ҳам Уни ҳақоратлашар эди.⁴⁵Сўнг соат олтидан то тўққизгача бутун ер юзини зулмат қоплади. ⁴⁶Соат тўққизга яқин Исо баланд овоз билан: “Эли, Эли! Лама сабақтани?”, яъни: “Худойим, Худойим! Нима учун Мени ташлаб кетдинг?”- деб фарёд қилди. ⁴⁷У ерда турганлардан баъзилари буни эшитиб: “У Элийаҳни чақиряпти”,- дедилар.⁴⁸Шу заҳоти улардан бири югуриб бориб, шимгични олди-да, уни сиркага ботириб, таёққа ўрнатди ва Исога ичишга берди. ⁴⁹Бошқалари эса: “Тўхта, кўрайлик-чи, Уни қутқаргани Элийаҳ келармикан”,- дедилар. ⁵⁰Исо эса яна баланд овоз билан фарёд қилиб, жон берди.⁵¹Шунда, мана, маъбаддаги парда тепадан пастгача иккига бўлиниб кетди. Ер қимирлади ва қоялар ёрилди. ⁵²Қабрлар очилди. Вафот этган кўп муқаддасларнинг таналари тирилди. ⁵³Исо тирилганидан сўнг, ўшалар қабрларидан чиқиб, муқаддас шаҳарга кирдилар ва кўпларга зоҳир бўлдилар.⁵⁴Юзбоши ва у билан бирга Исони қўриқлаётганлар эса ер қимирлаганини ва содир бўлган ҳамма нарсани кўриб, жуда қўрқиб кетдилар-да: “Ҳақиқатан ҳам, У Худонинг Ўғли экан”,- дедилар. ⁵⁵Галиледан Исога эргашган ва Унга хизмат қилган кўп аёллар эса ўша жойда бўлиб, узоқдан қараб туришган эди. ⁵⁶Уларнинг орасида магдалалик Мирйам, Ёқуб билан Йошийаҳнинг онаси Мирйам ва Забадий ўғилларининг онаси ҳам бор эди.⁵⁷Оқшом тушгач, Ариматея шаҳридан бўлган Юсуф исмли бир бой одам келди. У ҳам Исонинг шогирди эди. ⁵⁸У Пилатнинг ёнига келиб, Исонинг жасадни сўради. Шунда Пилат жасадни беришга буйруқ берди.⁵⁹Юсуф жасадни олиб, уни тоза кафанга ўради. ⁶⁰Сўнг қоядан ўйилган ўзининг янги қабрига жасадни қўйди ва қабрнинг оғзини тош билан ёпиб, ўзи кетди. ⁶¹Магдалалик Мирйам билан бошқа Мирйам ҳам ўша ерда бўлиб, қабр қаршисида ўтирар эдилар.⁶²Жума кунидан кейин келадиган кунда, олий руҳонийлару фарзийлар Пилатнинг олдида йиғилиб, шундай дедилар: ⁶³“Ҳазрат, биз бу ёлғончи ҳали тириклигида: Уч кундан кейин қайта тириламан,- деганини эсладик. ⁶⁴Энди уч кунгача қабрни қўриқлашга буйруқ бер, токи Унинг шогирдлари тунда келиб, Уни ўғирлаб кетишмасин ва халққа: У ўликлардан тирилди,- деб айтишмасин. Акс ҳолда, охирги ёлғон биринчисидан баттарроқ бўлади”.⁶⁵Пилат эса уларга: “Қўриқчиларга эгасизлар-ку, боринглар, билганингиздек қабрни қўриқланглар”,- деди. ⁶⁶Улар бориб, қабр ёнига қўриқчилар қўйдилар ва қабрнинг оғзидаги тошга муҳр босдилар.

Chapter 28

¹Шаббат кунидан сўнг, ҳафтанинг биринчи куни тонг пайтида магдалалик Мирйам бошқа Мирйам билан қабрни кўриш учун келдилар. ²Мана, кучли зилзила бўлди, чунки самодан тушган Худонинг фариштаси келиб, қабр оғзидаги тошни ағдариб ташлади ва унинг устига ўтирди.³Унинг кўриниши худди чақмоқдек, унинг либоси эса худди қордек оппоқ эди. ⁴Ундан қўрқиб кетиб, қўриқчилар титрадилар ва мурдадек бўлиб қолдилар.⁵Фаришта эса аёлларга сўзлаб деди: “Қўрқманглар, зеро сизлар хочга михланган Исони излаётганингизни биламан. ⁶У бу ерда йўқ. Ўзи айтганидек, қайта тирилди. Келинглар, Раббий ётган жойни кўринглар. ⁷Энди тезда бориб, шогирдларига Унинг ўликдан тирилганини ва сизларни Галиледа кутаётганини айтинглар. Ўша ерда Уни кўрасизлар. Мана, мен сизларга айтдим”.⁸Аёллар эса буюк қувонч ва қўрқув билан қабрдан шошилиб чиқиб, Унинг шогирдларига хабар бергани югуриб кетдилар. ⁹Улар шогирдларга хабар етказгани кетаётганларида, мана, Исо уларни учратиб: “Қувонинглар!”- деди. Улар яқинлашиб, Исонинг оёқларидан қучоқлаб, Унга сажда қилдилар. ¹⁰Шунда Исо уларга: “Қўрқманглар, бориб Менинг биродарларимга Галилега боришларини айтинглар. Ўша ерда улар Мени кўрадилар”,- деди.¹¹Аёллар кетгач, мана, қўриқчилардан бир нечтаси шаҳарга келиб, содир бўлган ҳамма ҳодисани олий руҳонийларга айтиб бердилар. ¹²Ўшалар оқсоқоллар билан бирга тўпланиб маслаҳатлашгач, аскарларга анча пул бериб, ¹³шундай дедилар: “Сизлар: Биз тунда ухлаб ётганимизда, Унинг шогирдлари келиб, Уни ўғирлаб кетдилар,- деб айтинглар.¹⁴Агарда бу гап ҳокимнинг қулоғига етиб борса, биз уни ишонтириб, сизларни бу кўнгилсизликдан қутқарамиз”. ¹⁵Шундай қилиб, улар пулни олиб, уларга қандай ўргатилган бўлса, худди шундай қилдилар. Бу сўз яҳудийлар орасида ҳозирги кунларгача тарқалиб кетган.¹⁶Ўн бир шогирд эса Галилега, Исо уларга белгилаган тоққа бордилар. ¹⁷Шунда Исони кўриб, улар Унга сажда қилдилар, баъзилари эса шубҳаландилар.¹⁸Исо уларга яқинлашиб, шундай деди: “Осмонда ҳам, ерда ҳам бор ҳокимият Менга берилган. ¹⁹Шундай экан, боринглар ва барча халқлардан шогирд орттиринглар. Уларни Ота, Ўғил ва Муқаддас Руҳ номидан сувга чўмдириб,²⁰Мен сизларга буюрган барча нарсаларга риоя қилишни ўргатинглар. Мана, то дунёнинг тугашигача ҳар куни Мен сизлар билан биргаман. Омин”.

Mark

Chapter 1

¹Худонинг Ўғли Исо Масиҳ хушхабарининг бошланиши. ²Пайғамбарларда ёзилганидек: “Мана, Мен Сенинг юзинг олдидан Сенинг йўлингни тайёрлайдиган Ўз фариштамни юборяпман. ³Саҳрода нидо қилаётганнинг овози: Раббийга йўл тайёрланглар, Унга сўқмоқларни тўғриланглар”.⁴Яҳё гуноҳлар кечирилиши учун тавба қилишнинг чўмдирилишини воизлик қилиб, саҳрода пайдо бўлди. ⁵Унинг олдига бутун Яҳудия юрти ва Йерусалимликлар чиқдилар. Ҳаммалари гуноҳларини эътироф этиб, Йордан дарёсида ундан сувга чўмдирилар эдилар. ⁶Яҳё туя жунидан кийим кийган бўлиб, белига чарм камар боғлаган эди. У чигирткалар ва ёввойи асал ер эди.⁷У воизлик қилиб: “Менинг ортимдан мендан қудратлироғи келмоқда,- дер эди,- Мен эгилиб, Унинг пойафзалининг боғичини ечишга лойиқ эмасман. ⁸Мен сизларни сувга чўмдирдим, лекин У сизларни Муқаддас Руҳга чўмдиради”.⁹Шундай бўлдики, ўша кунларда Исо Галиледаги Нозара шаҳридан келиб, Йордан дарёсида Яҳёдан сувга чўмдирилди. ¹⁰Исо сувдан чиққан заҳоти осмон очилиб, Исонинг устига кабутар каби тушиб келаётган Руҳни кўрди. ¹¹Шунда самодан: ”Сен Менинг севимли Ўғлимсан, Менинг илтифотим Сендадир”,- деган овоз эшитилди.¹²Бундан сўнг Руҳ Уни дарҳол саҳрога олиб кетди. ¹³У қирқ кун ўша жойда, саҳрода ёввойи ҳайвонлар билан бирга бўлиб, шайтон томонидан васвасага солинди. Фаришталар эса Унга хизмат қилдилар.¹⁴Бироқ Яҳё қамоққа ташланганидан сўнг, Исо Худо Шоҳлигининг хушхабарини воизлик қилиб, Галилега қайтиб келди-да: ¹⁵”Вақти-соати келди, Худонинг Шоҳлиги яқинлашиб қолди! Тавба қилинглар ва Хушхабарга ишонинглар!”- деди.¹⁶У Галиле денгизи бўйлаб ўтиб кетаётиб, денгизга тўр ташлаётган Шимўн ва унинг укаси Андерни кўриб қолди. Улар эса балиқчи эдилар. ¹⁷Исо уларга: “Менинг ортимдан юринглар ва Мен шундай қиламанки, сизлар одамларнинг овчиси бўласизлар”,- деди. ¹⁸Шу заҳоти улар тўрларини қолдириб, Унинг ортидан кетдилар.¹⁹Ўша жойдан бир оз нари ўтиб, Исо қайиқда тўрларини ямаб ўтирган Забадийнинг ўғли Ёқубни ҳамда унинг биродари Юҳаннони кўриб қолди. ²⁰Шунда У дарҳол уларни чақириб олди. Улар эса отаси Забадийни ёлланма ишчилари билан қайиқда қолдириб, Исонинг ортидан кетишди.²¹Улар Кафарнаҳум шаҳрига келгач, У шаббат куни синагогага кириб таълим берди. ²²Улар Исонинг таълимотидан ҳайратланар эдилар, чунки У уларга уламолар каби эмас, балки ҳокимият эгасидай таълим берар эди.²³Уларнинг синагогасида, ичида нопок руҳ бўлган одам бор эди. Руҳ эса қичқириб: ²⁴”Бизни тарк эт! Бизда нима ишинг бор нозарий Исо? Сен бизни нобуд қилгани келдингми? Сенинг Кимлигингни биламан – Худонинг Муқаддасисан”,- деди. ²⁵Лекин Исо унга ман этиб: “Жим бўл ва ундан чиқиб кет”,- деди. ²⁶Шунда нопок руҳ уни ларзага солди ва баланд овоз билан бақириб, ундан чиқиб кетди.²⁷Ҳамма шунчалик ҳайратландики, ҳатто бир-бирларидан сўраб: “Бу нима? Қандай янги таълимот бу? У ҳатто нопок руҳларга ҳам ҳокимият билан буюрмоқда ва улар Унга қулоқ солишяпти”,- дедилар. ²⁸Сўнгра тез орада Исо ҳақидаги овоза бутун Галиле юрти бўйлаб тарқалди.²⁹Улар синагогадан чиққач, ўша заҳоти Ёқуб ва Юҳанно билан бирга Шимўн ва Андернинг уйига келдилар. ³⁰Шимўннинг қайнонаси иситмалаб ётган эди. Улар эса у ҳақида дарҳол Исога айтдилар. ³¹У келиб, уни қўлидан ушлаб турғизди ва шу заҳоти иситма уни тарк этди, у эса уларга хизмат қила бошлади.³²Кеч кириб, қуёш ботаётган маҳалда Исонинг олдига барча касал одамларни ҳамда жинга чалинганларни олиб келдилар. ³³Бутун шаҳар эшик олдида йиғилди. ³⁴У ҳар хил касалликлар билан оғриган кўпчиликни шифолади ва кўп жинларни қувиб чиқарди. Жинларга эса гапиришга йўл қўймади, чунки улар Уни билар эдилар.³⁵Эртаси куни саҳарда, тонг ёришмасдан олдин туриб, Исо ташқарига чиқди ва хилват жойга бориб, у ерда ибодат қилди. ³⁶Сўнгра Шимўн ва у билан бирга бўлганлар Унинг ортидан бордилар. ³⁷Уни топганларидан кейин, улар Унга: “Ҳамма Сени излаяпти”,- дедилар.³⁸У эса уларга: “Яқин атрофдаги қишлоғу шаҳарларга борайлик, Мен у ерларда ҳам воизлик қилайин, чунки Мен ана шу учун келганман”,- деди. ³⁹Шу тариқа Исо бутун Галиле юрти бўйлаб синагогаларда воизлик қилди ва жинларни қувиб чиқарди.⁴⁰Бир мохов Унинг олдига келиб, Унинг олдида тиз чўкди-да: “Агар Сен истасанг, мени поклашинг мумкин”,- деб Ундан ўтинди. ⁴¹Исо раҳми келиб, қўлини чўзди ва унга тегиниб: “Истайман, поклангин”,- деди унга. ⁴²Исо шундай деган заҳоти моховлик уни тарк этди ва у покланди.⁴³Исо уни жиддий огоҳлантирди-да, дарҳол уни жўнатиб, ⁴⁴унга: “Қарагин, ҳеч кимга ҳеч нарса демагин, лекин бориб, руҳонийга ўзингни кўрсат ва покланганинг учун Мусо буюрган нарсаларни олиб бор, токи уларга гувоҳлик бўлсин”,- деди.⁴⁵Лекин у чиқиб, бўлган воқеа ҳақида шу қадар кўп овоза қилиб сўзлай бошлади. Натижада Исо шаҳарга бошқа очиқ кира олмай қолди, аммо ташқарида овлоқ жойларда бўлди. Халқ эса Унинг олдига ҳамма жойдан кела бошлади.

Chapter 2

¹Бир неча кундан сўнг У яна Кафарнаҳум шаҳрига келди. Унинг уйда эканлиги маълум бўлгач, ²дарҳол шу қадар кўпчилик йиғилдики, ҳатто эшик олдида ҳам жой қолмади. Исо эса уларга сўзни воизлик қилар эди.³Шунда тўрт киши бир шол одамни кўтариб, уни Исонинг олдига олиб келишга уриндилар. ⁴Бироқ халойиқнинг зичлиги туфайли Исонинг олдига яқинлаша олмасдан, У бўлган уйнинг томини очдилар. Кейин туйнук тешиб, шол одам ётган тўшакни туширдилар.⁵Исо уларнинг имонини кўрганида, шол одамга: “Ўғлим, сенинг гуноҳларинг кечирилди”,- деди. ⁶Ўша жойда эса баъзи уламолар ўтирган эдилар. Улар ўз юракларида: ⁷“Нега У бундай куфрлик қилмоқда? Худодан бошқа ким гуноҳларни кечира олади?”- деб фикр юритар эдилар.⁸Исо шу лаҳзада Ўз руҳи билан уларнинг ўзларича шундай фикр юритаётганларини тушуниб, уларга деди: “Нима учун сизлар юракларингизда бундай фикрлаяпсизлар? ⁹Нима осонроқ? Шол одамга: Сенинг гуноҳларинг кечирилди,- деб айтишми, ёки: Ўрнингдан тур ва тўшагингни олиб юр,- дейишми?¹⁰Лекин Инсон Ўғлининг ер юзида гуноҳларни кечириш ҳокимиятига эга эканлигини билиб олишингиз учун,- (Исо шол одамга деди),- ¹¹Сенга айтаман: Ўрнингдан тур, тўшагингни ол ва уйингга бор”. ¹²Шу заҳоти у ўрнидан турди ва тўшагини олиб, ҳамманинг қаршисида чиқиб кетди. Шунда уларнинг барчалари ҳайратланиб: “Биз ҳеч қачон бунақасини кўрмаганмиз”,- деб Худони шарафладилар.¹³Исо яна денгиз бўйига чиқди ва бутун халқ Унинг олдига тўпланди. У эса уларга таълим берди. ¹⁴Сўнгра У ўтиб кетаётиб, солиқ йиғадиган жойда ўтирган Алфей ўғли Левини кўриб қолди ва унга: “Менга эргаш”,- деди. У ўрнидан туриб, Исога эргашди.¹⁵Исо Левининг уйида меҳмон бўлиб ўтирганида, кўп солиқчилар ва гуноҳкорлар ҳам Исо ва Унинг шогирдлари билан бирга ўтирар эдилар, чунки улар кўпчилик бўлиб, Исонинг ортидан эргашган эдилар. ¹⁶Уламолар ва фарзийлар Унинг солиқчилару гуноҳкорлар билан овқатланиб ўтирганини кўрганларида, Унинг шогирдларига: “Қандай қилиб У солиқчилару гуноҳкорлар билан бирга еб ичиб ўтирибди?”- дедилар.¹⁷Исо буни эшитиб уларга: “Соғлар эмас, балки беморлар шифокорга муҳтождирлар. Мен ҳақ одамларни эмас, гуноҳкорларни тавбага чақиргани келганман”,- деди.¹⁸Яҳёнинг ва фарзийларнинг шогирдлари рўза тутар эдилар. Шунинг учун халқ келиб, Унга: “Нима учун Яҳёнинг ва фарзийларнинг шогирдлари рўза тутади-ю, лекин Сенинг шогирдларинг рўза тутмайди?”- деди. ¹⁹Исо эса уларга: “Куёв улар билан бирга бўлганида, тўйхонадаги йигитлар рўза тута оладиларми?- деди,- Куёв улар билан бирга бўлганида, улар рўза тута олмайдилар.²⁰Лекин шундай кунлар келадики, куёв улардан тортиб олинади, шунда ўша кунларда улар рўза тутадилар. ²¹Ҳеч ким эски кийимга янги матодан ямоқ солмайди, акс ҳолда, тикилган янги мато бўлаги эски кийимни йиртиб юборади ва тешиги янада ёмонроқ бўлади.²²Ҳеч ким янги шаробни эски мешларга қуймайди, акс ҳолда, янги шароб эски мешларни ёриб юборади, шунда шароб ҳам тўкилади, мешлар ҳам яроқсиз ҳолга келади. Лекин янги шаробни янги мешларга қуймоқ керак”.²³Бир шаббат куни Исо буғдой экилган даладан ўтиб кетаётган эди, Унинг шогирдлари эса йўл-йўлакай бошоқларни юла бошладилар. ²⁴Шунда фарзийлар Унга: “Қара, нима учун улар шаббат куни қилиш мумкин бўлмаган ишни қиляптилар?”- дедилар.²⁵Исо уларга: “Наҳот сизлар, Довуд ва у билан бирга бўлганлар муҳтож бўлганларида ва оч қолганларида, нима қилганларини ҳеч ўқимаган бўлсангизлар? ²⁶У олий руҳоний Абиатарнинг кунларида Худонинг уйига кириб руҳонийлардан бошқа ҳеч ким ейиши мумкин бўлмаган тақдим нонини еганини, ҳамда ўзи билан бирга бўлганларга берганини ўқимаган бўлсангизлар?”- деди.²⁷Сўнг уларга: “Одам шаббат куни учун эмас, балки шаббат куни одам учун яратилган. ²⁸Шунинг учун Инсон Ўғли шаббат кунининг ҳам Ҳокимидир”,- деди.

Chapter 3

¹Исо яна синагогага кирди, у ерда эса қўли қуриб қолган бир одам бор эди. ²У шаббат куни шифолармикин, деб Уни айблаш учун кузатиб турдилар.³Шунда Исо қўли қуриб қолган одамга: “Ўртага чиқ”,- деди. ⁴Уларга эса: “Шаббат куни яхшилик қилиш керакми ёки ёмонликми? Жонни қутқаришми ёки ҳалок қилишми?”- деди. Лекин улар индамадилар.⁵Шунда уларга ғазаб билан нигоҳ ташлаб, уларнинг бағритошлигидан қайғурди. Ҳалиги одамга эса: “Қўлингни узат”,- деди. У қўлини узатди ва унинг қўли бошқаси каби соппа-соғ бўлиб қолди. ⁶Фарзийлар эса ташқарига чиқиб, Исони қандай ҳалок қилиш ҳақида ҳиродчилар билан Унга қарши дарҳол тил бириктирдилар.⁷Лекин Исо Ўз шогирдлари билан бирга денгиз томон кетди. Шунда Галиледан, Яҳудиядан, ⁸Йерусалимдан, Идумиядан ва Йорданнинг нариги томонидан бўлган кўпчилик оломон Унга эргашди. Тир ва Сидўннинг атрофида яшайдиган тумонат халқ Исонинг қилаётган ишларини эшитганларида, Унинг олдига келдилар.⁹Исо одам кўплиги туфайли Уни сиқиб қўймасликлари учун Ўзининг шогирдларига қайиқ тайёрлаб қўйишни айтди. ¹⁰Зеро У кўпларни шифолади, шунинг учун яраларга эга бўлганлар Унга қўл тегизиш учун Уни сиқаётган эдилар.¹¹Нопок руҳлар ҳам Исони кўрганларида, Унинг қаршисида қулаб: “Сен Худонинг Ўғлисан!”- деб бақирар эдилар. ¹²Лекин Исо Уни ошкор қилишларини уларга қатъий ман этар этди.¹³Сўнг У тоққа чиқиб, Ўзи истаганларни чақириб олди. Улар эса Унинг олдига келдилар. ¹⁴Шунда Исо Ўзи билан бирга бўлишлари ва уларни воизлик қилишга юбориш учун, ¹⁵касалларни шифолаш ва жинларни қувиш ҳокимиятига эга бўлишлари учун улардан ўн иккитасини танлади: ¹⁶Петъёр, деб атаган Шимўнни,¹⁷Забадийнинг ўғиллари бўлган, “Воанергес”, яъни “Момақалдироқ ўғиллари”, деб атаган Ёқубни ва укаси Юҳаннони, ¹⁸Андерни, Филипни, Бартолмейни, Маттони, Тўмани, Алфей ўғли Ёқубни, Таддейни, рашкчи Шимўнни ¹⁹ва Унга хиёнат қиладиган Яҳудо Искариотни танлади.²⁰Сўнг Исо уйга келди. Яна шунчалик кўп халойиқ тўпланган эдики, уларга ҳатто нон ейишга ҳам имкон бўлмади. ²¹Яқинлари буни эшитганларида, Уни олиб кетиш учун келдилар, чунки улар: “У ақлдан озган”,- дер эдилар. ²²Йерусалимдан келган уламолар эса: “Унинг ичида Баалзебуб бор ва У жинлар бошлиғининг кучи билан жинларни қувиб чиқаряпти”,- дер эдилар.²³Исо эса уларни ёнига чақириб, уларга масаллар орқали гапира бошлади: “Қандай қилиб шайтон шайтонни қувиб чиқара олади? ²⁴Агар шоҳлик ўз ичидан бўлинса, бу шоҳлик тура олмайди. ²⁵Агар хонадон ўз ичидан бўлинса, бу хонадон тура олмайди.²⁶Агар шайтон ўз-ўзига қарши чиқиб бўлинган бўлса, у тура олмайди, лекин унинг куни тугади. ²⁷Ҳеч ким кучли одамнинг уйига кириб, аввал кучли одамни боғламасдан, унинг мол-мулкини талон-тарож қилмайди. Фақат уни боғлаганидан сўнггина уйини талон-тарож қилади.²⁸Сизларга ростини айтаманки, инсон ўғиллари қанақа гуноҳлару куфрликлар қилмасинлар-ки, уларга кечирилади. ²⁹Бироқ кимки Муқаддас Руҳга қарши куфрлик қилса, ҳеч қачон кечирилмайди, лекин у абадий маҳкумликка дучор бўлади”. ³⁰Зеро улар: “Унинг ичида нопок руҳ бор”,- дер эдилар.³¹Сўнг Унинг онаси билан укалари келдилар ва ташқарида туриб, Уни чақириш учун одам юбордилар. ³²Унинг атрофида кўпчилик одам ўтирган эди. Улар Унга: “Мана, онанг, укаларинг ва сингилларинг ташқарида Сени сўрашяпти”,- дедилар.³³У эса уларга жавоб берди: “Ким Менинг онам ёки Менинг укаларим?” ³⁴Сўнгра атрофида ўтирганларга қараб: “Мана, Менинг онам ва укаларим,- деди,- ³⁵чунки кимки Худонинг иродасини бажарса, айнан ўша Менинг укам, синглим ва онамдир“.

Chapter 4

¹Исо яна денгиз бўйида таълим бера бошлади. Унинг олдига кўпчилик халойиқ йиғилган эди, шунинг учун У денгиздаги қайиқ ичига тушиб ўтирди, бутун халойиқ эса денгиз бўйида қуруқликда эди. ²У масаллар орқали уларга кўп таълим бериб, Ўзининг таълимотида деди:³”Қулоқ солинглар, мана, уруғ сепувчи уруғ сепиш учун чиқди. ⁴У сепаётганида, баъзилари йўл ёқасига тушди ва само қушлари келиб, буларни чўқиб кетдилар. ⁵Баъзилари эса кўп тупроғи бўлмаган тошлоқ ерга тушгач, тезда униб чиқди, чунки ер чуқур эмас эди.⁶Аммо қуёш чиққанида, ниҳоллар сўлиб, илдизи бўлмаганлиги сабабли қуриб қолди. ⁷Баъзилари тиканлар орасига тушди. Тиканлар эса ўсиб, уруғни бўғиб қўйди ва у ҳосил бермади.⁸Бошқалари эса яхши ерга тушди ва униб-ўсиб, баъзилари ўттиз, баъзилари олтмиш, баъзилари юз карра ҳосил берди”. ⁹Шунда уларга: “Кимнинг эшитишга қулоғи бўлса, эшитсин”,- деди.¹⁰Сўнг Исо ёлғиз қолганида, Унинг атрофида бўлганлар ва ўн иккита шогирди Ундан ҳалиги масал ҳақида сўрадилар. ¹¹Бунга У уларга деди: “Сизларга Худонинг Шоҳлигининг сирларини билиш ато қилинган, ташқаридагиларга эса ҳаммаси масалларда бўлади. ¹²Шунинг учун улар қараб туриб, кўрмайдилар, эшитиб туриб, эшитмайдилар ва англамайдилар; гуноҳлари кечирилиши учун йўлларидан қайтмайдилар”.¹³Бундан кейин Исо уларга: “Шу масални тушунмаяпсизларми?- деди,- Унда қандай қилиб сизлар ҳамма масални тушунасизлар? ¹⁴Уруғ сепувчи сўз сепади. ¹⁵Йўл ёқасидагилар шуларни билдиради: Уларнинг юракларига сўз экилган. Бироқ улар эшитганларида, шу заҳоти шайтон келиб, юракларига экилган сўзни ўғирлайди.¹⁶Шу сингари, тошлоқ ерга экилганлар шуларни билдиради – улар сўзни эшитганларида, шу заҳоти уни қувонч билан қабул қиладилар, ¹⁷бироқ улар илдизи йўқ беқарор одамлардир. Кейинчалик эса, сўз учун қайғу ёки қувғин бўлганида, ўша заҳоти улар васвасага тушадилар.¹⁸Тиканлар орасига экилганлар – сўзни эшитганларни билдиради. ¹⁹Бироқ бу дунёнинг ташвишлари, бойлик билан алданиш ва бошқа ҳаваслар уларнинг ичларига кириб, сўзни бўғиб қўяди ва у беҳосил бўлади. ²⁰Яхши ерга экилганлар шуларни билдиради: Улар сўзни эшитиб қабул қилишади ва баъзилари ўттиз, баъзилари олтмиш, баъзилари юз карра ҳосил келтиради”.²¹Исо уларга деди: “Шамни идишнинг ёки тўшакнинг остига қўйиш учун олиб келадиларми? У шамдоннинг устига қўйиш учун эмасми? ²²Ошкор бўлмайдиган бирор яширин нарса йўқ, юзага чиқмайдиган ҳеч сирли нарса йўқ. ²³Кимнинг эшитишга қулоғи бўлса, эшитсин!”²⁴Сўнг уларга: “Нима эшитаётганингизга диққат қилинглар,- деди,- Қандай ўлчов билан ўлчасангизлар, шундай ўлчов билан сизларга ўлчанади ва сизларга, эшитаётганларга, янада қўшиб берилади. ²⁵Чунки кимда бор бўлса, унга берилади, кимда йўқ бўлса, ундан ҳатто бори ҳам тортиб олинади”.²⁶У деди: “Худонинг Шоҳлиги – бир одамнинг уруғни ерга ташлагани кабидир. ²⁷У ухлайди, кечасию кундузи туради ва қандай қилиб уруғ униб-ўсиб чиққанини у билмайди. ²⁸Зеро ер ўз-ўзидан ҳосил келтиради: олдин кўкат, кейин бошоқ, ундан кейин бошоқда тўла дон. ²⁹Лекин ҳосил етилганида, шу заҳоти ўроқ солади, чунки ўрим вақти келди”.³⁰Сўнг У яна деди: “Худонинг Шоҳлигини нимага ўхшатамиз? Ёки уни қандай масал билан тасвирлаймиз? ³¹У худди хантал уруғининг дони кабидир. У ерга экилаётганида, ердаги барча уруғлардан кичик бўлади. ³²Лекин экилгандан кейин ўсиб чиқиб, барча кўкатлардан катта бўлади. У улкан шохлар чиқарадики, ҳатто само қушлари унинг сояси остида паноҳ топадилар”.³³Шундай қилиб, улар эшита олганларича, у уларга сўзни шу сингари кўп масаллар орқали воизлик қилди. ³⁴Аммо уларга масалларсиз гапирмас эди. Бироқ У ёлғиз қолганида, У шогирдларига ҳаммасини тушунтириб берар эди.³⁵Ўша куни кеч кираётганида, Исо уларга: “Нариги томонга ўтамиз”,- деди. ³⁶Улар халойиқни қўйиб юборганларидан сўнг, У ўтирган қайиқда Уни ўзлари билан олиб кетдилар. Ўша жойда У билан бирга бошқа қайиқлар ҳам бор эди. ³⁷Шунда кучли бўрон кўтарилди ва унинг тўлқинлари қайиққа шундай урилдики, у сувга тўла бошлади.³⁸Исо қайиқнинг орқа қисмида ёстиқда ухлаб ётар эди. Улар Уни уйғотиб Унга: “Устоз! Бизнинг ҳалок бўлаётганимиз билан ишинг йўқми?”- дедилар. ³⁹У ўрнидан туриб, шамолга ман этди ва денгизга: “Жим бўл, тинчлан”,- деди. Шунда шамол тўхтади ва чуқур сукунат бўлди.⁴⁰Исо уларга: “Нега бундай қўрқоқсизлар? Нима учун имонингиз йўқ?”- деди. ⁴¹Улар эса ўта қўрқиб кетиб, бир-бирларига: “Бу қандай Одамки, ҳатто бўрон ва денгиз ҳам Унга қулоқ солса?”- дедилар.

Chapter 5

¹Улар денгизнинг нариги томонига, Гадара юртига келдилар. ²Исо қайиқдан чиққанида, шу заҳоти қабрлардан чиққан, ичида нопок руҳ бўлган одам Унга дуч келди.³У қабрларда яшар эди. Ҳеч ким уни ҳатто занжирлар билан ҳам боғлай олмас эди. ⁴Чунки у кўп марта кишанлару занжирлар билан боғланган бўлиб, лекин занжирларни узиб ташлар ва кишанларни синдирар эди. Уни тийишга эса ҳеч кимнинг кучи етмас эди.⁵Ҳар доим, кечаю кундуз у тоғларда ва қабрларда бақирар ва ўзини тошларга урар эди. ⁶У Исони узоқдан кўриб қолганида, югуриб келди ва Унга таъзим қилди.⁷Cўнг баланд овоз билан қичқириб: “Эй, Исо, Худойи Таолонинг Ўғли! Худо ҳақи Сендан ўтинаман, мени қийнама”,- деди. ⁸Зеро Исо унга: “Нопок руҳ, бу одамдан чиқиб кет”,- деган эди.⁹Исо ундан: “Сенинг исминг нима?“- деб сўради. У жавобан: “Менинг исмим Легион, чунки биз кўпчиликмиз,“- деди. ¹⁰Жинлар уларни ўша мамлакатдан қувиб юбормаслиги учун Исога кўп ёлвордилар.¹¹Ўша ерда, тоғларга яқин жойда ўтлаб юрган чўчқаларнинг катта подаси бор эди. ¹²Ҳамма жинлар Унга ёлвориб: “Бизни чўчқаларга жўнат, биз уларнинг ичига кирайлик”,- дедилар. ¹³Ўша заҳоти Исо уларга ижозат берди. Шунда нопок руҳлар чиқиб, чўчқаларга кирдилар. Пода эса қия жойдан денгизга отилиб, денгизда чўкиб кетди. Чўчқаларнинг сони икки мингталар атрофида эди.¹⁴Шу орада, чўчқаларни боқаётганлар югуриб бориб, бўлган воқеани шаҳар ва қишлоқларда айтиб бердилар. Аҳоли эса нима бўлганини кўриш учун чиқдилар. ¹⁵Улар Исонинг олдига келиб, илгари жинга чалинган ва ичида легион бўлган одамни ақли жойида ҳолда, кийиниб ўтирганини кўриб, қўрқиб кетдилар.¹⁶Буни кўрганлар, илгари жинга чалинган одам қандай кутулганини ва чўчқалар билан нима содир бўлганини уларга айтиб бердилар. ¹⁷Шунда улар Исодан уларнинг ҳудудларидан кетишини ўтина бошладилар.¹⁸Исо қайиққа кираётганида, жинга чалинган одам У билан бирга бўлишни сўради. ¹⁹Лекин Исо унга ижозат бермасдан, унга: “Уйингга, яқинларингнинг олдига бориб, Раббий сен учун нақадар буюк ишларни қилганини ва сенга раҳм-шафқат кўрсатганини уларга айтиб бергин”,- деди. ²⁰Шунда у бориб, Исо унга нақадар буюк иш қилганини Декаполисда эълон қила бошлади ва ҳамма ҳайратга тушди.²¹Исо қайиқда яна нариги қирғоққа ўтганида, кўп халойиқ Унинг олдига йиғилди, У эса денгиз бўйида эди. ²²Шу пайт Унинг олдига синагоганинг бошлиқларидан бири Яир исмли бир одам келди. У Исони кўргач, Унинг оёқларига йиқилди ва ²³Ундан қаттиқ ўтиниб: “Менинг қизим ўлим тўшагида ётибди, у соғайиб кетиши учун келиб, унга қўлларингни қўйгин”,- деди. ²⁴Исо у билан бирга кетди. Унинг ортидан кўп халқ эргашиб, Уни сиқиб қўйдилар.²⁵У ерда эса ўн икки йилдан буён қон кетишидан азобланаётган бир аёл бор эди. ²⁶У кўп шифокорлардан анча қийналган ва бор мол-мулкини сарфлаган, аммо аҳволи яхшиланмасдан, аксинча, янада оғирлашиб кетган эди. ²⁷У Исо ҳақида эшитганида, оломон ичидан Унинг орқасидан келиб, Унинг кийимига қўл тегизди,²⁸чунки у: “Агар мен ҳеч бўлмаса, Унинг кийимига қўл тегизсам, соғайиб кетаман”,- деган эди. ²⁹Шу лаҳзада ундан қон кетиши тўхтади. У касаллигидан шифо топганини ўз танасида ҳис қилди.³⁰Исо ҳам шу заҳоти Ўзидан куч чиққанини билиб, халққа ўгирилди-да: “Ким Менинг кийимимга қўл тегизди?”- деди. ³¹Шогирдлари эса Унга дедилар: “Халқ Сени сиқиб турганини кўриб турибсан-у, яна Сен: Ким Менга қўл тегизди, дейсанми?” ³²Лекин У ким бундай қилганини кўриш учун атрофга қаради.³³Аёл эса ўзида нима содир бўлганини билиб, қўрқув ва титроқ билан келди ва Унинг қаршисида йиқилиб, бор ҳақиқатни Унга айтиб берди. ³⁴Шунда Исо аёлга: “Қизим, сенинг имонинг сени қутқарди, тинчлик билан боргин ва дардингдан фориғ бўлгин”,- деди.³⁵У ҳали гапириб турганида, синагога бошлиғининг уйидан одам келиб: “Қизинг ўлди, нега яна Устозни безовта қиляпсан?”- деди.³⁶Исо бу айтилган сўзларни эшитганида, синагога бошлиғига: “Қўрқма, фақат ишонгин”,- деди. ³⁷Сўнг Петъёр, Ёқуб ва Ёқубнинг укаси Юҳаннодан ташқари ҳеч кимга Ўзининг ортидан боришига рухсат бермади. ³⁸У синагога бошлиғининг уйига келиб, шовқинни, йиғлаётганларни ва дод-фарёд қилаётганларни кўрди.³⁹Исо эса ичкарига кириб уларга: “Нима учун сизлар бундай саросимага тушиб йиғлаяпсизлар? Қиз ўлгани йўқ, лекин ухлаяпти”,- деди. ⁴⁰Улар эса Уни мазах қилиб кулдилар. Лекин У ҳаммани ташқарига чиқариб юбориб, қизнинг отасини, онасини ва Ўзи билан бирга бўлганларни олиб, ичкарига, қиз ётган жойга кирдилар.⁴¹Шунда У қизнинг қўлидан тутиб унга: “Талифа куми”,- деди. (Бунинг таржимаси: “Қизча, сенга айтаман, ўрнингдан тур” демакдир). ⁴²Қизча шу заҳоти ўрнидан туриб, юра бошлади, чунки у ўн икки ёшда эди. Буни кўриб турганлар ўта кучли ҳайратландилар. ⁴³Исо уларга бу ҳақида ҳеч ким билмаслиги кераклигини жиддий уқтирди ва унга ейиши учун бирор нарса беришларини буюрди.

Chapter 6

¹Исо ўша ердан чиқиб, Ўз шаҳрига келди. Унинг шогирдлари эса Унинг ортидан эргашдилар. ²Шаббат куни келганида, У синагогада таълим бера бошлади. Уни тинглаётганларнинг кўпчилиги эса ҳайратланиб дедилар: “Буларни У қаердан олган? Унга нақадар донолик берилган-ку!? Қандай қилиб шу қудратли мўъжизалар Унинг қўллари билан амалга оширилмоқда? ³У Мирйамнинг Ўғли ва Ёқубнинг, Йошийаҳнинг, Яҳудонинг, Шимўннинг акаси бўлган дурадгор эмасми? Унинг сингиллари ҳам шу ерда, бизнинг орамизда эмасми?” Шундай қилиб, улар У ҳақида васвасага тушдилар.⁴Исо эса уларга: “Пайғамбар ўз ватанидан, ўз қариндошлари ва хонадонидан бошқа ерда ҳурмат-иззатсиз бўлмайди”,- деди. ⁵Бинобарин, У ўша ерда ҳеч қандай мўъжиза ярата олмади. Фақатгина бир неча беморларга қўл қўйиб, уларни шифолади. ⁶Шунда У уларнинг имонсизликларидан ҳайрон бўлди. Сўнг атрофдаги қишлоқларга бориб таълим берди.⁷Бир кун Исо ўн иккита шогирдини чақириб, уларни иккита-иккитадан жўната бошлади ва уларга нопок руҳлар устидан ҳокимият берди. ⁸Уларга ўзлари билан сафарга фақат ҳассадан бошқа ҳеч нарса: халта ҳам, нон ҳам, камарларида мис чақа ҳам олмасликларини, ⁹лекин оддий пойафзал кийишларини ва икки сидра кийим киймасликларини амр этди.¹⁰Шунингдек, Исо уларга: “Қайси жойда бирор уйга кирсангизлар, ўша жойдан чиқиб кетмагунингизча шу уйда қолинглар. ¹¹Агар бир кимса сизларни қабул қилмаса ёки сизларга қулоқ солмаса, ўша жойдан чиқиб кетаётганингизда, уларга қарши гувоҳлик бўлиши учун оёғингизнинг чангини қоқиб кетинглар. Сизларга ростини айтаманки, ҳукм кунида бу шаҳардан кўра Садўм ва Ғамўра шаҳарларининг ҳоли енгилроқ бўлади”,- деди.¹²Шундай қилиб, улар бориб, тавба қилишни воизлик қилдилар, ¹³кўп жинларни қувдилар ва кўплаб касалларга мой суртиб уларни шифоладилар.¹⁴Подшоҳ Ҳирод Исо ҳақида эшитиб қолди, чунки Унинг исми овоза бўлган эди. Шунда Ҳирод: “Бу Яҳё Чўмдирувчи ўликлардан тирилди, шунинг учун у орқали шундай мўъжизалар амалга ошмоқда”,- деди. ¹⁵Бошқалар эса: “Бу Элийаҳ”, яна бошқалар: “Бу пайғамбар”, ёки: “Бўлмаса, пайғамбарларнинг биридек”,- дейишар эди.¹⁶Лекин Ҳирод Исо ҳақида эшитгач: “Бу – мен бошини танасидан жудо қилган Яҳёдир. У ўликлардан тирилган”,- дер эди. ¹⁷Ҳироднинг ўзи бир вақтлар Яҳёни қўлга олиб, уни акаси Филипнинг хотини Ҳиродия сабабли зиндонга қамаган эди. Чунки Ҳирод унга уйланган эди,¹⁸Яҳё эса Ҳиродга: “Акангнинг хотинига эга бўлишинг тўғри эмас”,- деган эди. ¹⁹Шунинг учун Ҳиродия ундан ғазабланиб, уни ўлдирмоқчи бўлди, аммо ўлдира олмасди, ²⁰чунки Ҳирод Яҳёнинг ҳақ ва муқаддас киши эканлигини билиб, ундан қўрқар, уни ҳимоя қилар эди. У унга қулоқ солиб, кўп ишларни қилар ва уни завқ билан тинглар эди.²¹Қулай кун келганида, Ҳирод ўзининг туғилган кунида ўзининг ҳокимларига, мингбошиларига ва Галиленинг бошлиқларига зиёфат берди. ²²Ҳиродиянинг қизи келиб, рақс тушиб, Ҳирод ва у билан ўтирганларнинг кўнглини олди. Подшоҳ қизга: “Нимани истасанг, мендан сўра ва мен сенга бераман”,- деди.²³У қасам ичиб: “Нимаики мендан сўрасанг, мен сенга ҳаттоки подшоҳлигимнинг ярмигача ҳам бераман”,- деди. ²⁴У эса бориб, онасидан: “Нима сўрайин?”- деб сўради. Онаси эса: ”Яҳё Чўмдирувчининг бошини”,- деб жавоб берди. ²⁵Шу заҳоти у подшоҳнинг олдига шошилиб бориб: “Сиз ҳозироқ менга лаганда Яҳё Чўмдирувчининг бошини беришингизни истайман”,- деди.²⁶Шунда подшоҳ чуқур қайғурди, лекин ўзи билан ўтирганларнинг олдида қасам ичгани учун унга рад қилишни истамади. ²⁷Шу заҳоти подшоҳ жаллодни юбориб, унинг бошини олиб келишни буюрди. ²⁸Жаллод эса бориб, қамоқда Яҳёнинг бошини танасидан жудо қилди ва лаганда унинг бошини олиб келиб, уни қизга берди, қиз эса онасига топширди. ²⁹Яҳёнинг шогирдлари буни эшитганларида, келиб унинг танасини олиб кетдилар ва уни қабрга қўйдилар.³⁰Ҳаворийлар Исонинг олдига йиғилиб, Унга ҳамма нарсани, яъни нима қилганларини ва халққа нимани ўргатганларини айтиб бердилар. ³¹У эса уларга: “Сизлар алоҳида овлоқ жойга бориб, озгина дам олинглар”,- деди. Чунки келиб кетаётганларнинг кўплигидан уларнинг ҳатто овқатланишга ҳам вақтлари йўқ эди. ³²Шунда улар ёлғиз ўзлари овлоқ жойга қайиқда сузиб кетдилар.³³Халқ уларнинг кетаётганини кўргач, кўпчилик уларни таниб қолди. Шунинг учун ҳамма шаҳарлардан ўша жойга пиёда югуриб бориб, улардан олдин у ерга етиб бордилар ва Унинг олдига йиғилдилар. ³⁴Исо соҳилга чиққач, кўп халойиқни кўриб, уларга раҳми келди, чунки улар чўпони йўқ қўйлардек эдилар. Шунда У уларга кўп нарсаларни ўргата бошлади.³⁵Анча вақт ўтганидан сўнг шогирдлари Унинг олдига келиб, Унга: “Бу ер овлоқ жой, кун эса кеч бўлди,- дедилар,- ³⁶уларни қўйиб юбор, токи улар атрофдаги жойларга ва қишлоқларга бориб, ўзларига нон сотиб олсинлар, зеро уларнинг ейишлари учун ҳеч нарсалари йўқ”.³⁷Исо уларга жавоб бериб: “Сизлар уларга овқат беринглар!”- деди. Улар эса Унга: “Наҳот биз бориб икки минг динорга нон сотиб олиб, уларга ейишга берсак?”- дедилар. ³⁸У уларга: “Қанча нонингиз бор? Бориб кўринглар”,- деди. Улар билганларидан сўнг: “Бешта нон ва иккита балиқ”,- дедилар.³⁹Шунда Исо шогирдларига ҳаммани яшил ўт устига гуруҳ-гуруҳ қилиб ўтирғизишни буюрди. ⁴⁰Улар юзтадан ва элликтадан қатор бўлиб ўтирдилар. ⁴¹У бешта нон ва иккита балиқни олиб, осмонга қараб дуо қилди ва халққа беришлари учун шогирдларига бўлиб берди. Шунингдек, иккита балиқни ҳаммага бўлиб берди.⁴²Уларнинг ҳаммалари еб тўйдилар. ⁴³Шогирдлари эса ўн икки сават тўла нон ва балиқнинг қолганини йиғиб олдилар. ⁴⁴Нон еганларнинг сони эса чамаси беш мингта эркак эди.⁴⁵Исо вақт ўтказмай, Ўзи халқни қўйиб юборгунича, шогирдларини қайиққа тушиб нариги томонга, Бейт-Сайдага боришга қистади. ⁴⁶Халқни жўнатиб юборганидан кейин, У ибодат қилиш учун тоққа чиқди. ⁴⁷Кеч кирганида, қайиқ денгизнинг ўртасида эди, Исо эса ерда бир Ўзи эди.⁴⁸У уларнинг сузишда қийналаётганларини кўрди, чунки шамол уларга қарши эди. Тунги тўртинчи қоровуллик навбатида Исо денгиз устида юриб, шогирдларнинг олдига борди-да, уларнинг ёнидан ўтиб кетмоқчи бўлди. ⁴⁹Улар эса Унинг денгиз устида юраётганини кўрганларида, бу шарпа бўлса керак, деб ўйлаб, қичқириб юбордилар. ⁵⁰Чунки уларнинг ҳаммаси Уни кўргач, қўрқиб кетдилар. Шу заҳоти Исо улар билан гаплашиб: “Дадил бўлинглар, бу Менман. Қўрқманглар”,- деди.⁵¹Сўнг У уларнинг ёнига, қайиққа тушди ва шамол тўхтади. Шунда шогирдлар ўз ичларида ҳаддан ташқари ҳайратланиб, лол қолдилар. ⁵²Чунки улар нонлар билан бўлган мўъжизани англамадилар, зеро уларнинг юраклари тош бўлиб қолган эди.⁵³Денгиздан сузиб ўтиб, улар Геннисарет ери қирғоғига келиб тўхтадилар. ⁵⁴Исо қайиқдан чиққанида, ўша заҳоти халқ Уни таниб, ⁵⁵бутун ўша юртни тезда айланиб югурди. Шундай қилиб, Унинг қаерда эканлигини эшитиб, ўша ерга тўшакларда касалларни олиб кела бошлади.⁵⁶Исо қаерга келмасин, қишлоқларгами ёки шаҳарларгами ёки овулларгами, улар касалларни кўчаларда ётқизиб, Ундан, ҳеч бўлмаса, Унинг кийимининг этагига қўл тегизишни сўрар эдилар, қўл тегизганлар эса соғайиб кетар эдилар.

Chapter 7

¹Фарзийлар ва Йерусалимдан келган уламолар Исонинг олдига йиғилдилар.²Шунда Унинг шогирдларининг баъзилари ҳаром, яъни ювилмаган қўл билан нон еяётганларини кўриб, танбеҳ бердилар. ³Зеро фарзийлар ва барча яҳудийлар, оқсоқолларнинг удумига риоя қилиб, қўлларини яхшилаб ювмай, овқат емайдилар. ⁴Шунингдек, бозордан келиб, қўлларини ювмай, овқат емайдилар. Улар риоя қиладиган кўп бошқа нарсалар бор – пиёлалар, косалар, қозонлар ва хонтахталарни ювиш удуми ҳам бор.⁵Сўнг фарзийлар ва уламолар Ундан: “Нима учун шогирдларинг оқсоқолларнинг удумларига риоя қилмасдан, ювилмаган қўллар билан нон ейдилар?”- деб сўрадилар.⁶Исо жавоб бериб уларга деди: “Ишаъё сизлар, иккиюзламачилар ҳақингизда яхши башорат қилган, худди ёзилганидек: Бу халқ Мени тили билан иззат қилади, лекин уларнинг юраклари Мендан узоқда. ⁷Лекин одамларнинг таълимотлари ва амрларини ўргатиб, Мени бекорга иззат қилмоқдалар.⁸Чунки сизлар Худонинг амрларини қолдириб, одамларнинг удумларига: косаларни, пиёлаларни ювиш ва кўплаб шунга ўхшаш нарсаларни бажаришга риоя қиласизлар”. ⁹Сўнгра яна уларга деди: “Ўз удумларингизга риоя қилиш учун Худонинг амрини рад қилишингиз яхшими? ¹⁰Зеро Мусо: Ота-онангни ҳурмат қилгин, ва: Ким отасини ёки онасини лаънатласа, ўлим билан ўлсин,- деб айтган.¹¹Сизлар эса: Агар одам ўз отаси ёки онасига: Мана – Корбан, яъни сиз мендан фойдаланишингиз мумкин бўлгани Худога инъом,- деса, ¹²унда ўша одам ўз отасига ёки онасига ҳеч нарса қилмаслиги мумкин,- дейсизлар. ¹³Сизларнинг ўзларингиз ўрнатган ўз удумларингиз билан Худонинг Сўзини бекор қилиб, яна шунга ўхшаш кўп ишларни қиласизлар-ку!”¹⁴Кейин Исо бутун халқни чақириб уларга: “Ҳаммаларингиз Менга қулоқ солинглар ва англаб етинглар,- деди,- ¹⁵Одамнинг ичига ташқаридан кирган ҳеч нарса уни ҳаром қилмайди, лекин унинг ичидан чиққан нарсалар уни ҳаром қилади. ¹⁶Кимнинг эшитишга қулоғи бўлса, эшитсин!”¹⁷Исо халқни қолдириб, уйга кирганида, Унинг шогирдлари Ундан масал ҳақида сўрадилар. ¹⁸У эса уларга: “Наҳот сизлар ҳам шунчалик бефаҳмсизлар?- деди,- Ташқаридан одамнинг ичига кирган ҳеч нарса уни ҳаром қила олмаслигини наҳот тушунмасангизлар? ¹⁹Чунки бу нарсалар унинг юрагига эмас, балки қорнига киради ва ташқарига чиқиб кетади”. Шу билан ҳамма таомлар тозаланади.²⁰Кейин У деди: “Одамнинг ичидан чиқадигани одамни ҳаром қилади. ²¹Чунки ичидан, одамнинг юрагидан ёвуз фикрлар, зино, фоҳишабозлик, қотилликлар, ²²ўғирликлар, тамагирлик, бетавфиқлик, маккорлик, ҳирс, ҳасадли кўз, куфрлик, мағрурлик, аҳмоқлик чиқади. ²³Ана шу ёмонликнинг барчаси ичидан чиқиб, одамни ҳаром қилади”.²⁴Сўнг у ердан жўнаб, Исо Тир ва Сидўн ҳудудларига келди. У бир уйга кирди ва буни ҳеч ким билмаслигини истаган эди, лекин яширин қола олмади. ²⁵Чунки қизини нопок руҳ чалган бир аёл У ҳақида эшитиб қолди-да, келиб Унинг оёғига йиқилди. ²⁶Бу аёл Суриянинг Финикия юртида туғилган бўлиб, юнон эди. У қизидан жинни қувиб юборишини Исодан ўтиниб сўради.²⁷Лекин Исо унга: “Аввал болалар тўйишсин, чунки нонни болалардан олиб, итларга ташлаш яхши эмас”,- деди. ²⁸Аёл эса Унга жавоб бериб: “Худди шундай, Ҳазратим, бироқ итлар ҳам хонтахтанинг тагида болалардан тушган ушоқлардан ейишади”,- деди.²⁹Шунда Исо унга: “Шу сўзинг учун боравер, жин сенинг қизингдан чиқиб кетди”,- деди. ³⁰Аёл бориб уйига келганда, жин чиқиб кетганини ва қизи тўшакда ётганини кўрди.³¹Исо Тир ва Сидўн чегараларидан чиқиб, Декаполис ҳудудлари орқали яна Галиле денгизига келди. ³²Унинг олдига кар ва тутилиб гапирадиган бир одамни олиб келиб, Исодан унга қўлини қўйишини сўрадилар.³³Исо уни халқдан четроққа олиб ўтиб, унинг қулоқларига бармоқларини қўйди ва тупуриб унинг тилига тегинди. ³⁴Сўнг осмонга қараб чуқур хўрсинди-да, унга: “Эффата!”- деди. (Эффата эса “Очилгин” демакдир). ³⁵Шу заҳоти унинг қулоқлари очилиб, унинг тилининг боғлангани ечилиб кетди ва у аниқ гапира бошлади.³⁶Исо эса унга буни ҳеч кимга айтмасликларини буюрди. Лекин У одамларга қанча кўп тақиқласа ҳам, улар шунча кўп овоза қилар эдилар. ³⁷Шунда барча ҳаддан ташқари ҳайратланиб: “У ҳамма нарсани яхши қиляпти: карларни эшитадиган ва гунгларни гапирадиган қиляпти”,- дер эди.

Chapter 8

¹Ўша кунларда яна жуда кўп халқ тўпланган эди. Ейишга ҳеч нарсалари бўлмагани учун Исо Ўзининг шогирдларини чақириб, уларга деди: ²”Халққа ачиняпман, чунки улар уч кундан буён Мен билан бирга, ейишга эса ҳеч нарсалари йўқ. ³Агар уларни уйларига овқат бермай жўнатиб юборсам, йўлда ҳолдан тойишади, чунки уларнинг баъзилари узоқдан келишган”. ⁴Шогирдлари Унга: “Уларни тўйдириш учун бу саҳрода ким қаердан нон топа оларди?”- деб жавоб бердилар.⁵У эса улардан: “Қанча нонингиз бор?”- деб сўради. Улар: “Еттита”,- деб жавоб бердилар. ⁶Шунда У халққа ерга ёнбошлашларини буюрди-да, еттита нонни олиб, миннатдорчилик билдирди ва уларни синдириб, тарқатишлари учун Ўзининг шогирдларига берди. Улар эса халққа тарқатдилар.⁷Уларда бир неча балиқчалар ҳам бор эди. Исо дуо қилиб, уларни ҳам тарқатишни буюрди. ⁸Шундай қилиб, улар еб тўйдилар ва қолган бўлаклардан етти сават йиғиб олдилар. ⁹Еганларнинг сони эса тўрт минг киши атрофида эди. Сўнг У уларни қўйиб юборди. ¹⁰Шу заҳоти Исо қайиққа тушиб, Ўзининг шогирдлари билан бирга Далманута қирғоғига келди.¹¹Шу орада фарзийлар чиқиб, У билан баҳслаша бошладилар ва Уни васвасага солиб, Ундан осмондан аломат кўрсатишини сўрадилар. ¹²Исо эса чуқур хўрсинди-да: “Нима учун бу авлод аломат сўрайди? Сизларга ростини айтаманки, бу авлодга аломат берилмайди”,- деди. ¹³Сўнг уларни тарк этиб, қайиққа тушди ва яна нариги томонга жўнаб кетди.¹⁴Шогирдлари ўзлари билан нон олишни унутибдилар. Қайиқда битта нондан бошқа нон йўқ эди. ¹⁵Исо эса уларга амр бериб: “Қаранглар, фарзийларнинг хамиртурушидан ҳамда Ҳироднинг хамиртурушидан эҳтиёт бўлинглар”,- деди.¹⁶Шогирдлар эса ўзаро мулоҳаза юритиб: “У бизнинг нонимиз йўқлиги учун шундай деяпти”,- дедилар. ¹⁷Исо буни англаб уларга деди: “Нега сизлар: Нонимиз йўқлиги учун,- деб мулоҳаза қиляпсизлар? Ҳануз англамадингизларми, ҳануз тушунмадингизларми? Ҳануз юракларингиз тош бўлиб қолдими?¹⁸Кўзларингиз бор бўлиб кўрмайсизларми? Қулоғингиз бор бўлиб эшитмайсизларми? Эсингизда йўқми? ¹⁹Мен бешта нонни беш минг одам орасида бўлиб берганимда, қолган бўлаклардан нечта тўла сават йиғиб олдингизлар?” Улар Унга: “Ўн иккита”,- дедилар.²⁰”Еттита нонни тўрт минг одам орасида бўлиб берганимда-чи, қолган бўлаклардан нечта тўла сават йиғиб олган эдингизлар?” Улар эса: “Еттита”,- дедилар. ²¹Шунда У уларга: “Ҳали ҳам англамайсизларми?”- деди.²²Сўнг Исо Бейт-Сайдага келди. Унинг олдига кўр одамни олиб келиб, унга қўл тегизишини Ундан ўтиниб сўрадилар. ²³Исо кўр одамнинг қўлидан тутиб, уни қишлоқдан ташқарига олиб чиқди ва унинг кўзларига тупуриб, унга қўлини қўйди-да, ундан: “Бирор нарсани кўряпсанми?”- деб сўради.²⁴У бир қараб: “Ўтиб кетаётган одамларни худди дарахтлардек кўряпман”,- деди. ²⁵Сўнгра Исо яна унинг кўзларига қўлини қўйиб, унга қарашни буюрди. У эса тузалиб, ҳаммани аниқ кўра бошлади. ²⁶Шунда Исо уни уйига жўнатиб: “Қишлоққа кирмагин ва қишлоқдаги ҳеч кимга буни айтиб бермагин”,- деди.²⁷Сўнг Исо Ўз шогирдлари билан Филип Кесариясидаги қишлоқларга борди. Йўлда У шогидларидан: “Одамлар Мени ким, деб ҳисоблайдилар?”- деб сўради. ²⁸Улар эса: “Баъзилари – Яҳё Чўмдирувчи, бошқалари – Элийаҳ, яна бошқалари эса – пайғамбарлардан бири, деб ҳисоблайдилар”,- деб жавоб бердилар.²⁹Шунда Исо улардан: “Лекин сизлар Мени ким, деб ҳисоблайсизлар?”- деб сўради. Петъёр Унга жавобан: “Сен Масиҳсан”,- деди. ³⁰Исо эса уларга У ҳақида ҳеч кимга айтмасликларини буюрди.³¹Сўнг Исо Инсон Ўғлининг кўп азобланиши кераклигини ва оқсоқоллар, олий руҳонийлар, уламолар томонидан рад қилиниб ўлдирилишини ҳамда уч кундан сўнг қайта тирилишини уларга уқтира бошлади. ³²У бу ҳақида очиқ гапирар эди. Лекин Петъёр Уни четга чақириб, Унга таъна қила бошлади.³³Исо эса ўгирилиб, Ўз шогирдларига қаради-да, Петъёрга ман этиб: “Йўқол олдимдан, шайтон! Зеро сен Худонинг ишларини эмас, одамларнинг ишларини ўйлаяпсан”,- деди. ³⁴Сўнг Исо халқ билан Ўзининг шогирдларини чақириб, уларга деди: “Ким Менинг ортимдан бормоқчи бўлса, ўзини рад этсин ва ўз хочини олиб, Менинг ортимдан юрсин.³⁵Чунки ким жонини сақлаб қолмоқчи бўлса, уни йўқотади. Лекин ким Мен ва хушхабар учун жонини йўқотса, уни сақлаб қолади. ³⁶Чунки агар одам бутун дунёни қўлга киритса-ю, аммо ўзининг жонини йўқотса, унга нима фойда? ³⁷Зеро одам ўзининг жони учун қандай тўлов беради?³⁸Шунинг учун кимки бу зинокор ва гуноҳкор авлодда Мендан ва Менинг сўзларимдан уялса, ўша одамдан Инсон Ўғли ҳам Отасининг шуҳратида муқаддас фаришталар билан келганида уялади”.

Chapter 9

¹Сўнг Исо уларга: “Сизларга ростини айтаманки, бу ерда турганларнинг баъзилари Осмон Шоҳлигини кучда келганини кўрмагунларича, ўлим кўрмайдилар”,- деди. ²Олти кундан сўнг Исо Петъёр, Ёқуб ва Юҳаннони олиб, уларни баланд тоққа алоҳида олиб чиқди. Шунда уларнинг олдида Унинг қиёфаси ўзгариб кетди. ³Унинг кийимлари ярқироқ, ер юзида ҳеч бир кир ювувчи оқартира олмас даражада қордай оппоқ тусга кирди.⁴Уларга Элийаҳ билан Мусо зоҳир бўлди. Улар Исо билан cуҳбатлашаётган эдилар. ⁵Шунда Петъёр Исога сўзлаб: “Раввий, бизга бу ерда бўлиш яхши. Учта чайла ясайлик: бириси Сенга, бириси Мусога, бириси эса Элийаҳга”,- деди. ⁶Аммо у нима дейишини билмас эди, чунки улар жуда қўрқиб кетишган эди.⁷Сўнгра уларга соя солиб, бир булут пайдо бўлди ва булут ичидан: “Бу Менинг севимли Ўғлим, Унга қулоқ солинглар”,- деган овоз келди. ⁸Шу лаҳзада эса шогирдлар атрофларига қараб, ёнларида ёлғиз Исодан бошқа ҳеч кимни кўрмадилар.⁹Улар тоғдан тушиб келаётганларида, Исо уларга: “Инсон Ўғли ўликлардан тирилмагунича, кўрган нарсаларингни ҳеч кимга айтманглар”,- деб буюрди. ¹⁰Улар эса ўликдан тирилиш нима эканлигини бир-бирларидан сўраб, бу сўзни юракларида тутиб қолдилар.¹¹Улар Исодан сўрадилар: “Нима учун уламолар: Аввал Элийаҳ келиши керак,- дейдилар?” ¹²У эса уларга жавоб бериб деди: “Ростдан ҳам, Элийаҳ аввал келиб, ҳамма нарсани тайёрлаши керак. Инсон Ўғли ҳам У ҳақида ёзилганидек, кўп азобланиб хўрланиши керак. ¹³Лекин сизларга айтаманки, Элийаҳ аллақачон келди, ва у ҳақида ёзилганидек, у билан истаганларини қилдилар”.¹⁴Исо шогирдларининг олдига қайтиб келганида, уларнинг атрофида кўп халойиқни ва улар билан баҳслашаётган уламоларни кўрди. ¹⁵Бор халойиқ Уни кўрган заҳоти ҳайратландилар ва Унинг олдига югуриб келиб, Уни олқишладилар. ¹⁶Шунда У уламолардан: “Нима учун улар билан баҳслашяпсизлар?”- деб сўради.¹⁷Халқ орасидан бир киши жавоб бериб деди: “Устоз, мен Сенинг олдингга гунг руҳи урган ўғлимни олиб келдим. ¹⁸Руҳ уни қаерда тутиб олса, уни ерга қулатади. У оғзидан кўпик чиқариб тишларини ғижирлатади ва қотиб қолади. Мен Сенинг шогирдларингга уни қувиб чиқаришларини айтдим, лекин улар буни қила олмадилар”. ¹⁹У бунга жавобан: “Эҳ, имонсиз авлод, қачонгача сизлар билан бирга бўламан? Қачонгача сизларга чидайман? Болани Менинг олдимга олиб келинглар”,- деди.²⁰Шунда уни Исонинг олдига олиб келдилар. Ўсмир Уни кўрганидаёқ, руҳ уни силкитди ва у ерга йиқилиб, оғзидан кўпик чиқариб, ағнаб ётаверди. ²¹Исо унинг отасидан: “Қанча вақтдан буён у бундай бўляпти?”- деб сўради. У деди: “Болалигидан! ²²Кўп марта руҳ уни нобуд қилиш учун оловга ҳам, сувга ҳам ташлади. Агар Сен бирор нарса қила олсанг, бизга раҳм қил, бизга ёрдам бер”.²³Исо эса унга: “Агар Сен ишона олсанг, ишонган одамга ҳамма нарсанинг имкони бор”,- деди. ²⁴Дарҳол боланинг отаси кўз ёши билан ҳайқириб: “Ишонаман, Раббим, менинг имонсизлигимга ёрдам бер”,- деди. ²⁵Исо халойиқнинг йиғилиб келаётганини кўриб, нопок руҳга тақиқлаб, унга: “Эй, гунг ва кар руҳ, Мен сенга буюраман, ундан чиққин ва бошқа унга кирмагин”,- деди.²⁶Шунда руҳ қичқириб, уни қаттиқ силкитиб чиқди, ўсмир эса худди ўликдек бўлиб қолди, ҳатто кўплар: “У ўлди”,- дедилар. ²⁷Лекин Исо уни қўлидан ушлаб кўтарди ва у оёққа турди.²⁸Сўнг Исо уйга кирганида, шогирдлари Ундан алоҳида: “Нима учун биз ёвуз руҳни қувиб чиқара олмадик?”- деб сўрадилар. ²⁹У эса уларга: “Бу турдаги руҳ фақатгина ибодатдан бошқа йўл билан чиқмайди”,- деди.³⁰Кейинчалик улар у ердан чиқиб, Галиле орқали ўтдилар. Исо эса буни ҳеч ким билиб қолишини хоҳламас эди. ³¹Зеро Ўз шогирдларига таълим бериб, уларга: “Инсон Ўғли одамларнинг қўлига топширилади ва Уни ўлдиришади, ўлдирилганидан кейин учинчи куни тирилади”,- деб айтар эди. ³²Аммо улар бу сўзларни тушунмадилар, Ундан сўрашга эса қўрқдилар.³³Исо Кафарнаҳумга келди-да, уйда бўлган пайтида улардан: “Йўл бўйи ўзаро нима ҳақида мунозара қилдингизлар?”- деб сўради. ³⁴Бироқ улар сукут сақладилар, чунки йўл бўйи улар ким катта эканлиги ҳақида ўзаро мунозара қилган эдилар. ³⁵Шунда У ўтириб, ўн икки шогирдини чақирди ва уларга: “Агар бирор киши биринчи бўлишни истаса, ҳаммадан охирги бўлсин ва ҳаммага хизматкор бўлсин”,- деди.³⁶Сўнг У болани олиб, уларнинг ўртасига қўйди ва уни қучоқлаб, уларга деди: ³⁷”Ким битта шундай болани Менинг номим ҳақи қабул қилса, Мени қабул қилади. Мени қабул қилган эса Мени эмас, балки Мени Юборганни қабул қилади”.³⁸Юҳанно эса: “Устоз, биз Сенинг номингдан жинларни қуваётган бир одамни кўрдик. У бизнинг ортимиздан юрмагани учун биз унга тақиқладик”,- деди. ³⁹Исо бунга деди: “Унга тақиқламанглар, чунки Менинг номимдан мўъжиза яратган ҳеч бир одам, тез орада Мени ғийбат қилмайди.⁴⁰Зеро ким сизларга қарши бўлмаса, у сизлар томонингиздадир. ⁴¹Агар кимдир сизлар Масиҳга тегишли бўлганларингиз учун сизларга Менинг номим ҳақи бир пиёла сув берса, сизларга ростини айтаманки, ўз мукофотини йўқотмайди.⁴²Кимки Менга имон келтирган мана шу кичиклардан биронтасини васвасага солса, унинг бўйнига тегирмон тошини осиб, уни денгизга ташланиши у учун яхшироқ бўлар эди. ⁴³Агар қўлинг сени васвасага солса, уни кесиб ташла. Икки қўлинг билан жаҳаннамга, ўчмас оловга борганингдан кўра, майиб бўлиб ҳаётга кирганинг афзалроқдир. ⁴⁴Жаҳаннамда уларнинг қурти ўлмайди ва олови ҳам ўчмайди.⁴⁵Агар оёғинг сени васвасага солса, уни чопиб ташла. Икки оёғинг билан жаҳаннамга, ўчмас оловга ташланганингдан кўра, чўлоқ бўлиб ҳаётга кирганинг афзалроқдир. ⁴⁶Жаҳаннамда уларнинг қурти ўлмайди ва олови ҳам ўчмайди.⁴⁷Агар кўзинг сени васвасага солса, уни ўйиб олгин. Икки кўзинг билан оловли жаҳаннамга ташланганингдан кўра, бир кўз билан Худонинг Шоҳлигига кирганинг афзалроқдир. ⁴⁸Жаҳаннамда уларнинг қурти ўлмайди ва олови ҳам ўчмайди.⁴⁹Чунки ҳамма олов билан тузланади ва ҳар бир қурбонлик туз билан тузланади. ⁵⁰Туз – яхши нарса. Аммо туз ўз тузлигини йўқотса, уни қандай қилиб шўр қиласизлар? Ўзларингизда тузга эга бўлинглар ва ўзаро тинчликка эга бўлинглар”.

Chapter 10

¹Исо у ердан чиқиб, Йорданнинг нариги томонидаги Яҳудия ҳудудларига келди. Халқ яна Унинг олдида тўпланди. Одатига кўра, У уларга таълим бера бошлади. ²Фарзийлар келдилар ва Уни васвасага солиб: “Эр хотини билан ажралиши мумкинми?”- деб сўрадилар. ³У эса уларга: “Мусо сизларга нимани амр қилган?”- деди. ⁴Улар: “Мусо ажралиш гувоҳномаси ёзиб, хотиндан ажралишга ижозат берган”,- дедилар.⁵Исо уларга жавобан деди: “Сизлар тош юрак бўлганларингиз учун у сизларга бу амрни ёзган. ⁶Яратилишнинг бошида эса, Худо уларни эркак ва аёл қилиб яратди.⁷Шунинг учун одам ота-онасини тарк этиб, ⁸хотинига ёпишади ва иккалови бир тана бўлади. Энди улар иккита эмас, балки бир танадир. ⁹Шундай қилиб, Худо қўшганни одам ажратмасин”.¹⁰Уйда шогирдлари Ундан яна шу ҳақида сўрашди. ¹¹У уларга деди: “Кимки ўз хотинидан ажралиб, бошқага уйланса, унга қарши зино қилаётган бўлади. ¹²Агар хотин эридан ажралиб, бошқага турмушга чиқса, зино қилаётган бўлади”.¹³У қўлини тегизиши учун, Унинг олдига болаларни олиб келдилар, шогирдлари эса болаларни олиб келаётганларга буни тақиқладилар. ¹⁴Буни кўриб, Исо ғазабланди ва деди: “Болаларнинг Менинг олдимга келишларига рухсат беринглар ва уларга тўсқинлик қилманглар, чунки Худонинг Шоҳлиги шундайларникидир.¹⁵Сизларга ростини айтаманки, ким Худонинг Шоҳлигини боладек қабул қилмаса, у унга кирмайди”. ¹⁶Уларни қучоқлаб, уларга қўлларини қўйди ва уларни дуо қилди.¹⁷У йўлга чиқаётганида, бир кимса югуриб келиб, Унинг қаршисида тиз чўкди ва Ундан: “Эзгу Устоз! Мен абадий ҳаётни мерос қилиб олишим учун нима қилишим керак?”- деб сўради. ¹⁸Исо эса унга деди: “Нима учун сен Мени эзгу, деб атаяпсан? Биргина Худодан бошқа ҳеч ким Эзгу эмас! ¹⁹Амрларни биласан: зино қилма, ўлдирма, ўғирлик қилма, сохта гувоҳлик берма, ўзганикини тортиб олма, ота-онангни ҳурмат қил”.²⁰У эса Унга жавобан: “Устоз! Мен ёшлигимдан буларнинг барчасига риоя қилдим”,- деди. ²¹Исо унга қараб, уни севиб қолди ва унга: “Сенга бир нарса етишмаяпти: бор, нималарга эга бўлсанг, ҳаммасини сотиб, қашшоқларга тарқатгин, шунда самода хазинага эга бўласан. Сўнгра келиб, хочингни ол ва Менинг ортимдан эргаш”,- деди. ²²У эса бу гапдан хафа бўлиб, қайғу билан йироқлашди, чунки у кўп мулкка эга эди.²³Атрофга қараб, Исо Ўз шогирдларига: “Бойликка эга бўлганларнинг Худонинг Шоҳлигига киришлари нақадар қийин”,- деди. ²⁴Шогирдлари Унинг сўзларидан ҳайратландилар. Аммо Исо уларга яна деди: “Болалар! Бойликка умид қиладиганларнинг Худонинг Шоҳлигига киришлари нақадар қийин. ²⁵Бой одамнинг Худонинг Шоҳлигига киришидан кўра, туянинг игна тешигидан ўтиши осонроқдир”.²⁶Улар эса ўта ҳайратланиб, ўзаро: “Ундай бўлса, ким нажот топа олар экан?”- дедилар. ²⁷Исо уларга қараб: “Одамлар учун бу имконсиздир, аммо Худо учун эмас, чунки Худо учун ҳамма нарсанинг имкони бор”,- деди. ²⁸Сўнг Петъёр Унга сўзлашни бошлаб: “Мана, биз ҳамма нарсани тарк этиб, Сенинг ортингдан эргашдик”,- деди.²⁹Исо жавоб бериб: “Сизларга ростини айтаман,- деди,- Бирор киши йўқки, у Мен учун ва Хушхабар учун уй-жой, ака-ука, опа-сингил, ота-она, хотин-бола ёки ер-мулкини ташлаб кетгач, ³⁰ҳозир, шу замонда, қувғинлар аро уй-жой, ака-ука, опа-сингил, ота-она, хотин-бола, ёки ер-мулкидан кўра юз марта кўпроғини олмаса, келажак асрда эса абадий ҳаётга эришмаса. ³¹Кўплаб биринчи бўлганлар охирги бўладилар, охиргилар эса биринчи бўладилар”.³²Улар Йерусалимга борадиган йўлда кетаётган эдилар. Исо шогирдларнинг олдида борар эди. Улар эса Унинг ортидан бораётиб, ҳайратда ва даҳшатда эдилар. Исо ўн икки шогирдини яна чақириб, Ўзи билан нима содир бўлишини уларга айта бошлади: ³³”Мана, биз Йерусалимга боряпмиз. Инсон Ўғли олий руҳонийлар ҳамда уламоларга топширилади. Улар Уни ўлимга ҳукм қилиб, мажусийларнинг қўлига топширадилар. ³⁴Уни ҳақорат қиладилар ва калтаклайдилар. Унга тупурадилар ва Уни ўлдирадилар. У эса учинчи куни тирилади”.³⁵Шунда Забадийнинг ўғиллари Ёқуб ва Юҳанно Исога яқинлашиб: “Устоз, Сендан илтимосимизни бажаришингни сўраймиз”,- дедилар. ³⁶У уларга: “Мен сизлар учун нима қилишимни истайсизлар?”- деди. ³⁷Улар Унга: “Сенинг шуҳратингда, бизнинг биримиз ўнг томонингда, биримиз чап томонингда ўтиришимизга ижозат бергин”,- дедилар.³⁸Аммо Исо уларга: “Нимани сўраётганларингизни билмайсизлар. Мен ичадиган косадан ича оласизларми? Мен чўмдириладиган чўмдирилишга чўмдирила оласизларми?”- деди. ³⁹Улар: “Қила оламиз!”- деб жавоб бердилар. Исо эса уларга деди: “Мен ичадиган косадан ичасизлар ва Мен чўмдириладиган чўмдирилишга чўмдириласизлар. ⁴⁰Менинг ўнг ёки чап томонимда ўтиришга ижозат бериш эса Менинг ихтиёримда эмас, лекин кимга тайёрланган бўлса, ўшанга берилади”.⁴¹Буни ўнта шогирд эшитиб, Ёқуб ва Юҳаннодан ғазабландилар. ⁴²Исо эса уларни чақириб, уларга: “Сизлар биласизлар, халқларнинг ҳокимлари, деб ҳисобланадиганлар уларнинг устидан ҳукмронлик қиладилар,- деди,- Бошлиқлари эса уларнинг устидан ҳукм сурадилар.⁴³Аммо сизларнинг орангизда бундай бўлмасин. Сизларнинг орангизда эса ким катта бўлишни истаса, сизларга хизматкор бўлсин. ⁴⁴Сизларнинг орангизда ким биринчи бўлишни истаса, ҳаммага қул бўлсин. ⁴⁵Чунки Инсон Ўғли ҳам Унга хизмат қилишлари учун эмас, балки Ўзи хизмат қилиш учун ва кўпларни қайта сотиб олиб, Ўзининг жонини бериш учун келган”.⁴⁶Сўнгра улар Йерихога келдилар. Исо Ўз шогирдлари ва кўпчилик халқ билан Йериходан чиқаётганида, Тимайнинг ўғли, кўр Бартимай йўл четида садақа сўраб ўтирар эди. ⁴⁷Бу Нозарий Исо эканини эшитиб, у: “Эй, Довуднинг Ўғли, Исо! Менга шафқат қил”,- деб қичқира бошлади. ⁴⁸Кўплар уни жим бўлишга мажбур қилар эдилар. Аммо у янада кўпроқ қичқира бошлади: “Эй, Довуднинг Ўғли! Менга шафқат қил!”⁴⁹Исо тўхтаб, уни чақиришларини буюрди. Кўрни чақириб, унга: “Қўрқмагин, тургин, сени чақиряпти”,- дедилар. ⁵⁰У устки кийимини улоқтириб ташлаб, ўрнидан турди ва Исонинг олдига келди.⁵¹Исо унга сўзлай бошлаб: “Сен учун нима қилишимни истайсан?”- деб сўради ундан. Кўр Унга: “Устоз, кўзларим очилсин”,- деди. ⁵²Исо унга: “Боргин, сенинг имонинг сени қутқарди”,- деди. Шу лаҳзада унинг кўзлари очилди ва Исонинг ортидан эргашиб, йўлга тушди.

Chapter 11

¹Улар Йерусалимга, Бейт-Фагея ва Бейт-Аниага, Зайтун тоғига яқинлашганларида, Исо шогирдларидан иккитасини юбориб, ²уларга деди: “Тўғри рўпарангиздаги қишлоққа боринглар. Унга кирганингиздан боғлаб қўйилган, ҳали ҳеч ким минмаган хўтикни кўрасизлар. Уни ечиб, олиб келинглар. ³Агар бирор киши сизларга: Сизлар нима қиляпсизлар?- деса, унда: Бу Раббийга керак, кейин дарров ортига қайтариб жўнатади,- денглар”.⁴Улар бориб, кўчада дарвоза ёнида боғлаб қўйилган хўтикни топдилар ва уни ечиб олдилар. ⁵У ерда турганлардан баъзилари уларга: “Нима қиляпсизлар? Нима учун хўтикни ечиб олдингизлар?”- дедилар. ⁶Шогирдлар Исо буюрганидек жавоб бердилар, шунда улар олиб кетишларига рухсат бердилар.⁷Хўтикни Исонинг олдига олиб келиб, унга кийимларини тўшадилар. Исо хўтикка минди. ⁸Кўплар йўлга кийимларини тўшадилар, бошқалар эса дарахтларнинг шохларини кесиб, йўлга тўшадилар. ⁹Исодан олдинда бораётганлар ва Унга ҳамроҳ бўлганлар ҳайқирар эдилар: “Ҳосанна! Раббий номидан Келаётган муборакдир! ¹⁰Раббий номидан келаётган отамиз Довуднинг шоҳлиги муборакдир! Юксакликда ҳосанна!”¹¹Исо Йерусалимдаги маъбадга кириб, ҳамма нарсани кўздан кечирди. Вақт кеч бўлганлиги туфайли, ўн икки шогирди билан Бейт-Аниага кетди. ¹²Эртаси куни, улар Бейт-Аниадан чиққанларида, Исо оч қолди.¹³Узоқдан барглар билан қопланган анжир дарахтини кўриб: Унда бирор нарса топа олармиканман,- деб дарахтга яқинлашди. Аммо унинг олдига келиб, барглардан бошқа ҳеч нарса топа олмади, чунки ҳали анжирларни териш фасли эмас эди. ¹⁴Шунда Исо унга: “Шу кундан бошлаб, то абад ҳеч ким сенинг ҳосилингдан татимасин”,- деди. Унинг шогирдлари эса буни эшитдилар.¹⁵Сўнгра улар Йерусалимга келдилар. Исо маъбадга кириб, маъбадда савдо-сотиқ қилаётганларни қува бошлади. У пул алмаштирувчиларнинг хонтахталарини ва каптарфурушларнинг курсиларини ағдариб ташлади. ¹⁶У ҳеч кимга бирор нарсани маъбаддан олиб ўтишига рухсат бермади.¹⁷Уларга таълим бериб деди: “Ёзувда: Менинг Уйим барча халқлар учун ибодат уйи, деб аталади,- деб ёзилган эмасми? Сизлар эса уни қароқчилар уясига айлантирдингизлар”. ¹⁸Буни уламолар ва олий руҳонийлар эшитиб, Исони ўлдириш йўлларини излай бошладилар, чунки бутун халқ Унинг таълимотидан ҳайратлангани учун улар Ундан қўрқар эдилар. ¹⁹Кеч кирганида, Исо шаҳардан чиқиб кетди.²⁰Эрталаб эса шу йўлдан ўтиб кетаётиб, улар анжир дарахтининг илдизигача қуриб қолганини кўрдилар. ²¹Петъёр ёдга олиб, Унга: “Раввий, қарагин! Сен лаънатлаган анжир дарахти қуриб қолибди”,- деди.²²Исо жавоб бериб, уларга деди: “Худонинг имонига эга бўлинглар. ²³Чунки сизларга ростини айтаманки, агар кимки бу тоққа: Кўтарилиб, денгизга отил,- деса, ўз юрагида шубҳаланмасдан, унинг айтгани амалга ошишига ишонса, унда у айтганнинг ҳаммаси амалга ошади.²⁴Шунинг учун Мен сизларга айтаманки, ибодатда нимаики сўрасангизлар, олишингизга ишонинглар ва сизлар оласизлар. ²⁵Ибодатда турганларингизда, агар бирор кишига қарши даъвонгиз бўлса, кечиринглар, токи Осмондаги Отангиз ҳам гуноҳларингизни кечирсин. ²⁶Агарда кечирмасангизлар, Осмондаги Отангиз ҳам гуноҳларингизни кечирмайди”.²⁷Сўнгра улар яна Йерусалимга келдилар. Исо маъбадда юрганида, олий руҳонийлар, уламолар ва оқсоқоллар Унинг олдига келиб, ²⁸Унга: “Сен буларни қандай ҳокимият билан қиляпсан? Буларни қилишга ким Сенга ҳокимият берди?”- дедилар.²⁹Исо уларга жавобан деди: “Мен ҳам сизлардан бир нарсани сўрайман, Менга жавоб беринглар. Ўшанда Мен ҳам буларни қандай ҳокимият билан қилаётганимни сизларга айтаман. ³⁰Яҳёнинг чўмдириши Осмондан эдими ёки инсонларданми? Менга жавоб беринглар”.³¹Улар ўзаро мулоҳаза қилар эдилар: “Агар: Осмондан,- десак, унда У: Нега бўлмаса, унга ишонмадингизлар?- дейди. ³²Агар: Одамлардан,- десак-чи?” Бироқ улар халқдан қўрқдилар, чунки ҳамма Яҳёни аниқ пайғамбар, деб ҳисоблар эди. ³³Шунинг учун улар Исога жавоб бериб: “Билмаймиз”,- дедилар. Шунда Исо уларга: “Ундай бўлса, қандай ҳокимият билан буларни қилаётганимни Мен ҳам сизларга айтмайман”,- деди.

Chapter 12

¹Исо уларга масаллар билан гапира бошлади: “Бир киши узумзор барпо қилиб, уни тўсиқ билан ўради. Сиққич учун чуқур қазиб, кузатув минорасини қурди. Сўнг узумзорни боғбонларга топшириб, сафарга кетди. ²Вақти келганида, боғбонлардан узумзорнинг ҳосилини олиш учун боғбонларнинг олдига хизматкорини юборди. ³Улар эса уни тутиб урдилар ва уни қуруқ қайтариб юбордилар.⁴Шунда у уларнинг олдига бошқа бир хизматкорини юборди. Унинг ҳам бошини тош билан ёриб, уни шарманда қилиб қайтариб юбордилар. ⁵Сўнг яна бошқасини юборди, уни эса ўлдирдилар. Бошқа кўпларни ҳам ёки урдилар, ёки ўлдирдилар.⁶Узумзор эгасининг севимли бир ўғли бўлиб: Балки ўғлимни ҳурмат қилар,- деб охири уларнинг олдига уни юборди. ⁷Аммо ўша боғбонлар бир-бирларига: Мана – бу меросхўрдир. Қани, уни ўлдирайлик ва мерос бизники бўлади,- дедилар.⁸Шундай қилиб, уни қўлга олиб, ўлдирдилар ва узумзордан ташқарига чиқариб ташладилар. ⁹Энди, узумзорнинг эгаси нима қилади? У келиб, боғбонларни ўлдиради ва узумзорни бошқаларга беради.¹⁰Наҳотки сизлар Ёзувда: Қурувчилар рад этган тош бурчакнинг асосий тоши бўлди. ¹¹Бу Раббийнинг ишидир! Бу нигоҳимизда ғаройибдир,- дейилганини ўқимагансизлар?” ¹²Шунда Уни қўлга олишга ҳаракат қилдилар, аммо халқдан қўрқдилар, зеро бу масални улар ҳақида айтганини тушундилар. Кейин Уни тарк этиб, йўлларида кетдилар.¹³Сўнг Исони сўзидан тутиш учун, Унинг олдига баъзи фарзийлар ва ҳиродчиларни юбордилар. ¹⁴Улар эса келиб, Унга: “Устоз, биз Сенинг адолатли эканлигингни ва бирор кишига ёқишга ҳаракат қилмаслигингни биламиз. Чунки Сен ҳеч кимга юз-хотирчилик қилмайсан, балки Худонинг йўлини ҳақиқатда ўргатасан. Императорга солиқ тўлаш биз учун жоизми ёки йўқми? Биз солиқ тўлайликми ёки тўлмайликми?”- дедилар. ¹⁵Аммо Исо уларнинг иккиюзламачиликларини билиб, уларга: “Нима учун Мени васвасага соляпсизлар? Менга бир динор олиб келинглар, Мен уни кўрай”,- деди.¹⁶Улар буни олиб келдилар. Шунда Исо уларга: “Бу сурат ва ёзув кимники?”- деди. Улар Унга: “Императорники”,- дедилар. ¹⁷Исо уларга жавобан: “Унда императорникини императорга, Худоникини эса Худога беринглар”,- деди. Одамлар эса Ундан ҳайратландилар.¹⁸Сўнгра Унинг олдига, “ўликдан тирилиш йўқ” дейдиган саддуқийлар келиб, Ундан сўрадилар: ¹⁹”Устоз! Мусо бизга: Агар бирор кишининг биродари ўлиб, хотинини қолдирса, аммо бола қолдирмаса, унда унинг биродари унинг хотинини олсин ва биродарининг уруғини тикласин,- деб ёзган.²⁰Еттита ака-ука бор эди. Биринчиси хотин олди ва ўлиб, ўзидан уруғ қолдирмади. ²¹Иккинчиси эса унга уйланиб, фарзанд ҳам кўрмай, вафот этди. Учинчиси ҳам худди шундай бўлди. ²²Шундай қилиб, ака-укаларнинг еттови ҳам ўша аёлга уйланди, аммо уруғ қолдирмади. Ҳаммасидан кейин аёл ўлди. ²³Энди эса, тирилиш кунида тирилганларида, у уларнинг қайси бирининг хотини бўлади? Ахир еттитаси ҳам уни хотинликка олишган”.²⁴Исо уларга жавобан деди: “Ёзувларни ҳам, Худонинг қудратини ҳам билмасдан, шу туфайли янглишяпсизларми? ²⁵Зеро одамлар ўликлардан тирилганларида, уйланмайдилар ҳам, турмушга ҳам чиқмайдилар, балки самодаги фаришталар каби бўладилар.²⁶Ўликларнинг тирилиши ҳақида эса, Худо бута ёнида Мусога: Мен Иброҳимнинг Худоси, Исҳоқнинг Худоси ва Ёқубнинг Худосиман,- деганини Мусонинг китобида ўқимагансизларми? ²⁷Худо ўликларнинг Худоси эмас, аммо тирикларнинг Худосидир. Шундай қилиб, сизлар ўта янглишяпсизлар”.²⁸Уламолардан бири келиб, уларнинг баҳсларини эшитди ва Исо уларга яхши жавоб бераётганини кўриб, Ундан сўради: “Барча амрлардан энг биринчиси нима?” ²⁹Исо унга шундай жавоб берди: “Барча амрлардан энг биринчиси: Қулоқ тут, эй, Исроил! Бизнинг Раббий Худойимиз ягона Раббийдир. ³⁰Раббий Худойингни бутун юрагинг, бутун жонинг, бутун онгинг ва бутун қувватинг билан севгин. Мана шу биринчи амрдир! ³¹Иккинчиси эса шунга ўхшашдир: Ўз яқинингни ўзингни севгандек севгин. Бу амрлардан бошқа буюкроғи йўқдир”.³²Уламо эса Унга деди: “Тўғри, Устоз. Сен ҳақиқатни айтдинг. Чунки Худо ягона ва Ундан бошқаси йўқ. ³³Уни бутун юрак, бутун онг, бутун жон ва бутун қувват билан севиш ҳамда яқинини ўзини севган каби севиш – барча тамоман ёндириладиган қурбонликлар ва бағишловлардан афзалроқдир”. ³⁴Исо унинг ақлли жавоб берганини кўриб, унга: “Сен Худонинг Шоҳлигидан йироқ эмассан”,- деди. Шундан сўнг Ундан савол сўрашга журъат қилмадилар.³⁵Маъбадда таълим беришни давом эттириб, Исо шундай савол берди: “Қандай қилиб уламолар: Масиҳ – Довуднинг Ўғли, деб айтадилар? ³⁶Зеро Довуднинг ўзи Муқаддас Руҳ билан деган: Раббий менинг Раббимга деди: Сенинг душманларингни оёқларингнинг супачаси қилгунимча, Менинг ўнг томонимда ўтириб тур. ³⁷Шундай қилиб, Довуднинг ўзи Уни Раббий, деб атамоқда. Унда қанақасига У Довуднинг ўғли бўлади?” Кўплаб халқ эса Исони иштиёқ билан тинглар эди.³⁸Исо уларга Ўз таълимотида дер эди: “Узун кийимларда юришни ва халқ йиғинларида олқиш олишни, ³⁹синагогаларда олдинда ўтиришни ва базмларда тўрда ёнбошлашни яхши кўрадиган уламолардан эҳтиёт бўлинглар. ⁴⁰Беваларнинг уйини ютадиган ва кўргазма учун узоқ ибодат қиладиган шу одамлар оғирроқ ҳукмни оладилар”.⁴¹Сўнг Исо хазина қутисининг қаршисида ўтириб, халқ қутига қандай пул ташлаётганини кузата бошлади. Кўплаб бойлар кўп ташладилар. ⁴²Бир кекса бева аёл келиб, қиймати бир кодрант бўлган икки сариқ чақа ташлади.⁴³Исо шогирдларини чақириб, уларга деди: “Сизларга ростини айтаманки, бу қашшоқ бева қутига ташлаганларнинг ҳаммасидан кўра кўпроқ ташлади. ⁴⁴Чунки ҳамма ўзининг тўкислигидан ташлади, у эса ўз етишмовчилигида, ўзидаги борини, ҳатто бор егулигини ташлади”.

Chapter 13

¹У маъбаддан чиқаётганида, Унинг шогирдларидан бири Унга: “Устоз, қара, қандай тошлар ва қандай бинолар-а!”- деди. ²Исо унга жавобан: “Бу буюк биноларни кўряпсанми? Буларнинг ҳаммаси шундай барбод қилинадики, тош устида тош қолмайди”,- деди.³Сўнг Исо Зайтун тоғида, яъни маъбаднинг қаршисида ўтирганида, Петъёр, Ёқуб, Юҳанно ва Андер Ундан алоҳида сўрадилар: ⁴”Бизга айтгин, булар қачон содир бўлади? Буларнинг ҳаммасининг амалга ошишининг аломати нима бўлади?”⁵Исо уларга жавобан гапиришни бошлади: “Эҳтиёт бўлинглар, ҳеч ким сизларни аврамасин. ⁶Чунки кўплар Менинг номимдан келиб: Бу менман,- дейдилар ва кўпларни аврайдилар.⁷Уруш ва урушлар ҳақидаги овозаларни эшитганингизда даҳшатга тушманглар, зеро булар содир бўлиши керак, бироқ бу ҳали охири эмас. ⁸Чунки халқ халққа ва шоҳлик шоҳликка қарши кўтарилади. Айрим жойларда зилзилалар бўлади, шунингдек, очарчиликлар бўлади. Бу эса дарднинг бошланишидир.⁹Лекин ўзларингизни эҳтиёт қилинглар, чунки сизларни суд маҳкамаларига топширишади ва синагогаларда калтаклашади. Шоҳлару ҳокимларга гувоҳлик беришингиз учун сизларни Мен туфайли уларнинг олдиларига олиб боришади. ¹⁰Бироқ аввал бутун халқларга Хушхабар воизлик қилиниши шарт.¹¹Сизларни олиб бориб, маҳкамаларга топширганларида, нимани гапирсам экан, деб олдиндан хавотир олманглар ва ўйланманглар. Аммо ўша вақтда сизларга нима берилса, шуни сўзланглар, чунки буни сизлар эмас, Муқаддас Руҳ сўзлайди. ¹²Биродар биродарини ва ота ўғлини ўлимга топширади, болалар оталарига қарши кўтарилиб, уларни ўлдирадилар. ¹³Менинг номим учун барча одамлар сизлардан нафратланадилар, аммо охиригача чидаган нажот топади.¹⁴Сизлар ҳувиллаш жирканчлигининг керак бўлмаган жойда турганини кўрганингизда, ўқиётганнинг ўзи англасин: Яҳудияда бўлганлар тоққа югурсинлар, ¹⁵томнинг тепасида бўлганлар уйга тушмасинлар ва уйдан бирор нарсани олиш учун у ерга кирмасинлар, ¹⁶далада бўлганлар кийимларини олиш учун орқага қайтмасинлар.¹⁷Ўша кунларда ҳомиладор ва эмизикли аёлларнинг ҳолига вой! ¹⁸Сизларнинг қочишингиз қишга тўғри келмаслиги учун ибодат қилинглар. ¹⁹Чунки ўша кунларда, Худо яратган мавжудот бошланишидан буён ҳозиргача бўлмаган, келажакда ҳам бўлмайдиган қайғу бўлади. ²⁰Агар Раббий ўша кунларни қисқартирмаганида эди, ҳеч ким нажот топмас эди. Аммо Раббий танлаб олган Ўзининг танланганлари учун ўша кунларни қисқартирди.²¹Ўшанда, агар бирортаси сизларга: “Мана, Масиҳ бу ерда”, ёки: “Мана, у ерда”,- деса, ишонманглар. ²²Чунки сохта масиҳлар ва сохта пайғамбарлар пайдо бўлиб, иложи бўлса, танланганларни ҳам авраш учун аломату мўъжизалар кўрсатадилар. ²³Сизлар эса эҳтиёт бўлинглар. Мана, Мен сизларга ҳаммасини олдиндан айтдим.²⁴Аммо шу кунларда, ўша қайғулардан сўнг қуёш қоронғилашади ва ой ҳам ўз нурини бермай қолади. ²⁵Осмондаги юлдузлар ҳам қулаб тушади ва осмоннинг кучлари тебранади. ²⁶Шунда буюк қудрат ва шуҳрат билан булутларда келаётган Инсон Ўғлини кўрадилар. ²⁷Ўшанда У фаришталарини юбориб, Ўзининг танланганларини тўрт шамолдан: ернинг ҳудудидан, осмоннинг ҳудудигача йиғиб олади.²⁸Анжир дарахтидан қиёс олинглар: унинг новдалари юмшоқ бўлиб, барг ёзганида, ёз яқинлашганини билиб оласизлар. ²⁹Худди шундай, сизлар ҳам буларнинг содир бўлаётганини кўрганингизда – бунинг яқин эканлигини, яъни эшик олдида турганлигини билиб олинглар.³⁰Сизларга ростини айтаманки, бу воқеаларнинг ҳаммаси содир бўлмагунча, бу насл ўтиб кетмайди. ³¹Осмон ва ер ўтиб кетади, аммо Менинг сўзларим ўтиб кетмайди. ³²Лекин ўша кун ва соат ҳақида бирон одам ҳам, Осмондаги фаришталар ҳам, Ўғил ҳам билмайди, фақат ёлғиз Менинг Отам билади.³³Ҳушёр ва бедор бўлиб, ибодат қилинглар, чунки бу вақт-соат қачон келишини сизлар билмайсизлар. ³⁴Бу худди сафарга кетаётган одамга ўхшайди: у ўз уйини тарк этаётганида, ўз хизматкорларига ҳокимият бериб, уларнинг ҳар бирига ўз ишини тақсимлайди ҳамда дарвозабонга бедор бўлишни амр қилади.³⁵Шундай қилиб, бедор бўлинглар, чунки уйнинг эгаси қачон келишини – оқшомдами, ярим тундами, хўроз қичқирадиган вақтдами, ёки тонгдами – сизлар билмайсизлар, ³⁶токи у кутилмаганда келиб, сизларни ухлаб ётган ҳолда топмасин. ³⁷Сизларга айтаётганимни эса, ҳаммага айтаман: Бедор бўлинглар”.

Chapter 14

¹Икки кундан сўнг Песаҳ ва Ачитқисиз нонлар байрами бўлиши керак эди. Олий руҳонийлару уламолар Исони айёрлик билан тутиб, ўлдириш йўлларини излар эдилар. ²Улар: “Фақат байрамда эмас, акс ҳолда, халқ орасида ғалаён содир бўлади”,- дедилар.³Шу орада Исо Бейт-Аниада мохов Шимўннинг уйида ёнбошлаганида, бир аёл ганч идишда қимматбаҳо, тоза атир мой олиб келди. У идишни синдириб, Исонинг бошига мойни тўкди. ⁴Баъзилар эса ғазабланиб, бир-бирларига дер эдилар: “Атир мойни бундай исроф қилишнинг нима кераги бор? ⁵Чунки буни уч юз динордан қимматроққа сотиб, камбағалларга тарқатиб бериш мумкин эди”. Шундай дея, улар ундан нолидилар.⁶Лекин Исо деди: “Уни тинч қўйинглар, нега уни хижолатга соляпсизлар? У Мен учун эзгу иш қилди. ⁷Чунки камбағаллар доимо сизларнинг орангиздадир, истаган пайтда уларга эзгулик кўрсатишингиз мумкин. Бироқ Мен сизлар билан доимо бирга эмасман. ⁸Бу аёл қўлидан келганини қилди. У Менинг танамни олдиндан мойлаб, дафн қилишга тайёрлади. ⁹Сизларга ростини айтаманки, бу хушхабар қаерда воизлик қилинмасин, бутун оламда бу аёлнинг хотирасига унинг қилган иши ҳақида айтилади”.¹⁰Ўн икки шогирддан бири бўлган Яҳудо Искариот эса олий руҳонийларга Исони топшириш учун уларнинг олдига келди. ¹¹Улар буни эшитиб қувондилар ва унга кумуш танга беришни ваъда қилдилар. Шундай қилиб, Яҳудо Уни топшириш учун қулай фурсат излай бошлади.¹²Ачитқисиз нонлар байрамининг биринчи кунида, яъни Песаҳ қўзисини сўяётган пайтда, Исонинг шогирдлари Унга: “Песаҳ таомини қаерда ейишни истайсан? Биз бориб тайёрлаймиз”,- дедилар. ¹³Шунда У Ўз шогирдларидан иккитасини юбориб, уларга деди: “Шаҳарга боринглар, сизларга кўзада сув олиб кетаётган бир одам учрайди, унинг ортидан боринглар. ¹⁴У қаерга кирса, ўша уйнинг эгасига шундай деб айтинглар: Устозимиз: “Мен шогирдларим билан бирга Песаҳ таомини ейишим учун хона қаерда?”- деб сўради.¹⁵У сизларга катта ва тайёрлаб қўйилган болохонани кўрсатади, ўша жойда биз учун тайёргарлик қилинглар”. ¹⁶Шундай қилиб, Унинг шогирдлари йўлга тушиб, шаҳарга келдилар. Улар Исо айтган ҳамма нарсани топдилар ва Песаҳ таомини тайёрладилар.¹⁷Кеч тушганида, Исо ўн иккита шогирди билан бирга келди. ¹⁸Улар дастурхон атрофида ёнбошлаб, таом еяётганларида, Исо уларга: “Сизларга ростини айтаманки, Мен билан овқатланаётган сизлардан бирингиз Менга хоинлик қилади”,- деди. ¹⁹Улар қайғуга ботиб, Унга бирин-кетин бири: “Мен эмасми?”, яна бошқаси: “Мен эмасми?”- дея бошладилар.²⁰У эса уларга жавобан деди: “Бу ўн иккитадан биттаси, Мен билан бирга идишга нонни ботираётган одам. ²¹Аслида Инсон Ўғли, Ёзувда У ҳақида ёзилганидек кетмоқда, бироқ Инсон Ўғлига хоинлик қиладиган одамнинг ҳолига вой – ўша одамнинг ҳеч қачон туғилмагани яхшироқ бўлар эди!”²²Улар таомни еяётганларида, Исо нонни олиб дуо қилди ва уни синдириб, уларга бериб: “Олинглар, енглар, бу Менинг танамдир”,- деди. ²³Сўнг У косани олиб, миннатдорчилик билдирди ва шогирдларига узатди. Уларнинг барчалари ундан ичишди. ²⁴Шунда Исо уларга: “Бу Янги Аҳддаги кўплар учун тўкилаётган Менинг қонимдир,- деди,- ²⁵Сизларга ростини айтаманки, Худонинг Шоҳлигида янги шароб ичадиган кунимгача, Мен узум ҳосилидан бошқа ичмайман”.²⁶Сўнг улар мадҳия куйлаб, Зайтун тоғи томон кетдилар. ²⁷Исо уларга деди: “Бу кеча ҳаммаларингиз Мен ҳақимда васвасага тушасизлар, чунки ёзилган: Чўпонни шикастлайман ва қўйлари тарқалиб кетади.²⁸Лекин ўликдан тирилганимдан кейин, Мен сизлардан олдин Галилега бораман”. ²⁹Петъёр эса Унга: “Ҳамма васвасага тушса ҳам, лекин мен тушмайман”,- деди.³⁰Шунда Исо унга: “Сенга ростини айтаманки, мана шу кеча хўроз икки марта қичқиришидан олдин, сен Мендан уч марта тонасан”,- деди. ³¹Лекин у янада қатъийлик билан: “Агарда мен Сен билан бирга ўлишим керак бўлса ҳам, Сендан ҳеч тонмайман”,- деди. Ҳаммалари ҳам шундай дедилар.³²Улар Гетсемания, деб аталадиган жойга келгач, Исо Ўз шогирдларига: “Мен ибодат қилгунимча, сизлар шу ерда ўтириб туринглар”,- деди. ³³Кейин Ўзи билан Петъёр, Ёқуб ҳамда Юҳаннони олди ва қаттиқ ваҳимага тушиб, азоблана бошлади. ³⁴У уларга: “Менинг жоним ўлар ҳолатда қайғурмоқда. Шу ерда бўлиб, бедор туринглар”,- деди.³⁵Шундай қилиб, Исо бир оз нари бориб, ерга йиқилди ва: “Агар иложи бўлса, мана шу вақт Мени четлаб ўтсин”,- деб ибодат қилди. ³⁶Яна: “Абба Ота, Сенга ҳамма нарсанинг имкони бор,- деди,- Бу косани Мендан йироқлаштиргин. Лекин Мен истаганимдек эмас, Сен истаганингдек бўлсин”.³⁷У қайтиб келиб, уларни ухлаб ётган ҳолда топди ва Петъёрга деди: “Эй, Шимўн, ухлаяпсанми? Бир соат ҳам бедор тура олмадингми? ³⁸Васвасага тушмаслик учун бедор бўлинглар ва ибодат қилинглар, зеро руҳ тетик, тана эса заифдир”. ³⁹У яна узоқлашиб, ибодат қилди ва ўша сўзларни айтди.⁴⁰У қайтиб келганида, уларни яна ухлаб ётган ҳолда топди, чунки уларнинг кўзлари оғирлашган эди. Улар Исога нима, деб жавоб беришни билмас эдилар. ⁴¹У учинчи марта келиб, уларга: “Ҳали ҳам ухлаб, дам оляпсизларми?- деди,- Етар, вақти келди. Мана, Инсон Ўғли гуноҳкорларнинг қўлига топширилади. ⁴²Туринглар, кетайлик. Мана, Менга хоинлик қилувчи яқинлашмоқда”.⁴³Исо ҳали гапириб турганида, ўша заҳоти ўн икки шогирддан бири – Яҳудо ҳамда у билан бирга бир талай оломон қилич ва таёқларни кўтариб келдилар. Улар олий руҳонийлар, уламолар ва оқсоқоллар томонидан юборилган эдилар. ⁴⁴Унга хоинлик қилувчи уларга: “Кимни ўпсам, У – Ўшадир. Уни тутиб олиб, эҳтиёткорлик билан олиб боринглар”,- деб белги берган эди. ⁴⁵У келганида, тўғри Исонинг олдига бориб: “Раввий! Раввий!”- деб Уни ўпди. ⁴⁶Улар эса Уни тутиб, қўлга олдилар.⁴⁷Унинг ёнида турганлардан бири қилични чиқариб, олий руҳонийнинг хизматкорини урди ва қулоғини кесиб ташлади. ⁴⁸Исо эса уларга деди: “Мени қўлга олиш учун, қароқчига қарши чиққандек, сизлар қиличу таёқлар билан келяпсизларми? ⁴⁹Мен ҳар куни маъбадда сизлар билан бирга бўлдим ва таълим бердим, сизлар эса Мени қўлга олмас эдингизлар. Энди эса Ёзув амалга ошсин”. ⁵⁰Шунда ҳамма Исони ташлаб, қочиб кетди.⁵¹Бир йигит яланғоч танасига зиғирпоя матосини ўраб, Унинг ортидан эргашди. Аскарлар эса йигитни тутиб олдилар. ⁵²У зиғирпоя матосини ташлаб, яланғоч ҳолда улардан қочиб кетди.⁵³Улар эса Исони олий руҳонийнинг олдига олиб келдилар. Шунда барча олий руҳонийлар, оқсоқоллару уламолар унинг олдига тўпландилар. ⁵⁴Петьёр йироқдан олий руҳонийнинг ҳовлисигача Исога эргашиб келди ва хизматкорлар билан ўтириб, олов ёнида исина бошлади.⁵⁵Олий руҳонийлар ва бутун Синедрион эса Исони ўлимга топшириш учун Унга қарши гувоҳликлар излар, аммо топа олмас эдилар. ⁵⁶Зеро кўплар Унга қарши сохта гувоҳлик берар, аммо бу гувоҳликлар бир-бирига қарама-қарши эди.⁵⁷Баъзилар туриб, Исога қарши сохта гувоҳлик бериб, дедилар: ⁵⁸“Биз Унинг: Мен мана бу қўл билан ясалган маъбадни барбод қиламан ва уч кундан сўнг бошқа, қўл билан ясалмаганини яратаман,- деганини эшитдик”. ⁵⁹Аммо уларнинг бу гувоҳликлари ҳам тўғри келмади.⁶⁰Шунда олий руҳоний ўртада туриб, Исодан: “Нима учун ҳеч қандай жавоб бермайсан? Сенга қарши уларнинг бераётган гувоҳлигига нима дейсан?”- деб сўради. ⁶¹Аммо У жим туриб, ҳеч қандай жавоб бермади. Олий руҳоний эса Ундан яна сўраб, Унга: “Муборак Худонинг Ўғли Масиҳ Сенмисан?”- деди. ⁶²Исо: “Менман,- деди,- Сизлар Қудратнинг ўнг қўлида ўтирган ва самовий булутларда келаётган Инсон Ўғлини кўрасизлар”.⁶³Шунда олий руҳоний ўз кийимини йиртиб, деди: “Бизга яна гувоҳлар нима учун керак? ⁶⁴Сизлар куфрликни эшитдингизлар. Энди нима, деб ўйлайсизлар?” Уларнинг ҳаммалари Исони ўлимга лойиқ, деб топдилар. ⁶⁵Баъзилари Унга тупура бошладилар ва Унинг юзини тўсиб, Уни урар ва Унга: “Башорат қилгин”,- дер эдилар. Шунингдек, хизматкорлар ҳам Уни чаккасига урар эдилар.⁶⁶Петъёр эса пастда, ҳовлида бўлганида, олий руҳонийнинг чўриларидан бири келиб, ⁶⁷исинаётган Петъёрга диққат билан тикилиб: “Сен ҳам нозарий Исо билан бирга эдинг”,- деди. ⁶⁸Аммо у: “Сен нима деяётганингни билмайман ҳам, тушунмаяпман ҳам”,- дея тонди. Сўнг олдинги ҳовлига чиқди. Шунда хўроз қичқирди.⁶⁹Чўри уни яна кўриб, у ерда турганларга: “Бу одам ҳам ўшалардан”,- дея бошлади. ⁷⁰У яна тонди. Озроқ вақт ўтгач, у ерда турганлар Петъёрга яна: “Аниқ сен ўшалардансан. Чунки сен Галилеликсан”,- дедилар.⁷¹У эса: “Сизлар айтаётган ушбу Одамни билмайман!”- дея қасамёд қилиб, онт ича бошлади. ⁷²Шу вақт хўроз иккинчи марта қичқирди. Шунда Петъёр Исонинг унга: “Хўроз икки марта қичқиришидан олдин, сен Мендан уч марта тонасан”,- деган сўзини эслади. Шунда у йиғлаб юборди.

Chapter 15

¹Эрталаб олий руҳонийлар, оқсоқоллару уламолар ва бутун Синедрион зудлик билан маслаҳатлашдилар ва Исони боғлаб, Пилатнинг олдига олиб бориб, Уни унга топширдилар. ²Пилат Ундан: “Исроил подшоҳи Сенмисан?”- деб сўради. Исо унга жавобан: “Сен айтдинг”,- деди. ³Олий руҳонийлар эса Исони кўп нарсада айблар эдилар.⁴Пилат Ундан яна: “Сен ҳеч нима, деб жавоб бермайсанми? Қара, Сенга қарши нақадар кўп гувоҳликлар бор”,- деб сўради. ⁵Бироқ Исо бунга ҳам ҳеч нима демади, шунинг учун Пилат ҳайрон бўлди.⁶У ҳар Песаҳ байрамида халқнинг хоҳиши билан маҳбуслардан бирини озод қилар эди. ⁷Қўзғолонда қотиллик қилган Барабба исмли бир одам ва унинг шериклари ўша пайтда қамоқда эди. ⁸Оломон бақириб, улар учун доим қилган ишини қилишини Пилатдан сўрай бошлашди.⁹Лекин Пилат уларга жавобан: “Мен сизларга Яҳудийларнинг Подшоҳини қўйиб юборишимни хоҳлайсизларми?”- деди. ¹⁰Чунки олий руҳонийлар ҳасад қилганларидан Уни тутиб берганларини у билар эди. ¹¹Бироқ олий руҳонийлар: “Яхшиси бизга Бараббани қўйиб юборинг”,- деб оломонни қўзғатдилар.¹²Пилат эса уларга: “Сизлар Яҳудийларнинг Подшоҳи, деб атайдиган кишини нима қилишимни хоҳлайсизлар?”- деди. ¹³Улар эса: “Уни хочга михла”,- деб бақирдилар.¹⁴Шунда Пилат уларга: “У нима ёмонлик қилди?”- деди. Бироқ улар: “Уни хочга михла”,- деб янада баландроқ бақирдилар. ¹⁵Шундай қилиб, Пилат халққа маъқул бўлишни хоҳлаб, уларга Бараббани қўйиб юборди, Исони эса савалатиб, хочга михлашга топширди.¹⁶Аскарлар Уни преторионга олиб кириб, бутун аскарлар бўлинмасини тўпладилар. ¹⁷Улар Унга тўқ қизил ридо кийдирдилар ҳамда тиканли тож ясаб, Унинг бошига кийдирдилар. ¹⁸Унга: “Қувонгин, эй, яҳудийларнинг Подшоҳи!”- дея, Уни олқишлай бошладилар.¹⁹Сўнг Унинг бошига қамиш билан уриб, Унга тупурдилар ва тиз чўкиб, Унга таъзим қилдилар. ²⁰Улар Исони шундай масхара қилишгандан кейин, Ундан қизил ридони ечиб, Унга Ўзининг кийимини бердилар ва Уни михлаш учун олиб кетдилар. ²¹Шу пайтда Искандар ва Руфнинг отаси бўлган киринеялик Шимўн даладан қайтаётган эди. Аскарлар эса Исонинг хочини кўтариб боришга уни мажбур қилдилар.²²Шундай қилиб, Уни Гўлгота, яъни “Бошсуяги” деган жойга олиб келдилар. ²³Улар Исога мирра аралаштирилган шароб тутдилар, аммо Исо ичмади. ²⁴Уни михлаганлар эса кимга нима тушар экан, деб қуръа ташлаб, Унинг кийимларини бўлишиб олдилар.²⁵Исони хочга михлаганларида, чамаси соат уч эди. ²⁶Унинг боши устида “Яҳудийлар Подшоҳи”, деб Унинг айбини кўрсатадиган ёзув бор эди. ²⁷У билан бирга иккита қароқчи ҳам михланган эди – бириси Унинг ўнг томонида, бошқаси чап томонида эди. ²⁸Шунда “жиноятчилар қаторида” деган Ёзувлардаги оят бажо бўлди.²⁹Ўтиб кетаётганлар эса бошларини чайқаб, Исони ҳақорат қилиб: “Эй, маъбадни бузадиган ва уч кунда тиклайдиган, ³⁰Ўзингни Ўзинг қутқар ва хочдан туш!”- дер эдилар.³¹Улар сингари олий руҳонийлар билан уламолар ҳам масхара қилишиб, бир-бирига: “Бошқаларни қутқарди, Ўзини эса қутқара олмайди,- дедилар,- ³²Масиҳ, Исроилнинг Подшоҳи энди хочдан тушсин, токи биз кўрайлик ва ишонайлик”. Исо билан бирга михланганлар ҳам Уни лаънатлашар эди.³³Соат олтида бутун ер юзига қоронғилик тушди ва соат тўққизгача давом этди. ³⁴Соат тўққизда Исо баланд овоз билан: “Элоҳи, Элоҳи! Лама сабақтани?” Бу: “Худойим, Худойим! Нима учун Сен Мени ташлаб кетдинг?”- деб фарёд қилди. ³⁵Шу ерда турганлардан айримлари буни эшитиб: “Мана, Элийаҳни чақиряпти”,- дедилар.³⁶Шунда биттаси югуриб бориб, шимгични сиркага ботирди ва таёқнинг учига қўйиб, Исога ичириш учун узатиб деди: “Қани, кўрайлик, Уни туширишга Элийаҳ келармикин”. ³⁷Исо эса қаттиқ овозда хитоб қилди-ю, жон берди. ³⁸Шунда Маъбаднинг пардаси тепадан пастгача иккига бўлиниб кетди.³⁹Исонинг қаршисида турган юзбоши Унинг қандай хитоб қилиб, жон берганини кўриб: “Ҳақиқатан ҳам, бу Инсон – Худонинг Ўғли экан”,- деди. ⁴⁰У ерда узоқдан қараб турган аёллар ҳам бор эди. Уларнинг орасида магдалалик Мирйам, кичик Ёқуб билан Йошийаҳнинг онаси Мирйам ва Саломия бор эди. ⁴¹Исо Галиледа бўлганда, улар Унга хизмат қилиб эргашиб келган эдилар. Улар билан бирга Йерусалимга келган бошқа кўпчилик ҳам бор эди.⁴²Кеч кирганида, ўша куни шаббат кунидан олдин тайёргарлик куни бўлгани учун, ⁴³Олий кенгашнинг таниқли аъзоси бўлган, ўзи ҳам Осмон Шоҳлигини кутаётган ариматеялик Юсуф Пилатнинг олдига киришга журъат этди ва Исонинг танасини сўради. ⁴⁴Пилат Унинг шунчалик тез ўлганига ҳайрон бўлди ва юзбошини чақириб ундан: “Ўлганига кўп бўлдими?”- деб сўради.⁴⁵Сўнг юзбошидан билиб олиб, жасадни Юсуфга берди. ⁴⁶У эса кафан сотиб олди ва Исони тушириб олиб, кафанга ўраб, Уни қояда ўйилган қабрга қўйди. Кейин қабрнинг оғзига бир тошни юмалатиб қўйди. ⁴⁷Магдалалик Мирйам ва Йошийаҳнинг онаси Мирйам жасадни қаерга дафн қилинганини кўрди.

Chapter 16

¹Шаббат куни тугагач, магдалалик Мирйам, Ёқубнинг онаси Мирйам ва Саломия бориб, Исога суртиш учун атирлар сотиб олдилар. ²Сўнг ҳафтанинг биринчи куни эрта тонгда, қуёш чиқаётганида, қабрга келиб,³бир-бирига: “Бизга ким қабр оғзидаги тошни олиб ташлайди?”- дедилар. ⁴Шунда қарашсаки, мана, тош олиб ташланган экан. У эса жуда катта эди.⁵Улар ғорга кириб, ўнг томонда ўтирган оппоқ кийимли йигитни кўргач, қўрқиб кетдилар. ⁶У эса уларга: “Қўрқманглар,- деди,- Сизлар михланган нозарий Исони қидиряпсизларми? У тирилди, У бу ерда йўқ. Мана Унинг қўйилган жойи! ⁷Шунинг учун боринглар, Унинг шогирдларига ва Петъёрга: Раббий сизларга айтганидек, сизлардан олдин Галилега боради. Ўша ерда Уни кўрасизлар,- деб айтинглар”.⁸Аёллар тезда ташқарига чиқиб, қабрдан югуриб кетдилар. Уларни қалтироқ ва даҳшат босган эди. Улар қўрққанлари учун ҳеч кимга бирон нарса айтмадилар.⁹Ҳафтанинг биринчи куни эрта тонгда тирилган Исо биринчи бўлиб ичидан еттита жинни қувган магдалалик Мирйамга зоҳир бўлди. ¹⁰У эса бориб, илгари Исо билан бирга бўлган, энди эса мотам тутиб йиғлаётган одамларга хабар етказди. ¹¹Бироқ улар Мирйам Исони кўрганини эшитиб, Унинг тирик эканига ишонмадилар.¹²Шундан сўнг, Исо йўлда қишлоққа кетаётган иккита шогирдига бошқа қиёфада зоҳир бўлди. ¹³Улар эса қайтиб келиб, буни бошқаларга етказдилар, лекин уларга ҳам ишонмадилар.¹⁴Ниҳоят, дастурхон атрофида ёнбошлаб ўтирган ўн бир шогирдига зоҳир бўлди. Уни тирилган ҳолда кўрганларга ишонмаганлари учун, яъни уларнинг имонсизликлари ва юраклари қаттиқлиги учун уларга таъна қилди. ¹⁵Сўнг Исо шогирдларига деди: “Бутун дунё бўйлаб юринглар. Ҳамма тирик жонга Хушхабарни воизлик қилинглар. ¹⁶Ким имон келтириб сувга чўмдирилса, нажот топади, ишонмаган эса маҳкум бўлади.¹⁷Имон келтирганларга бундай аломатлар ҳамроҳ бўлади: Менинг номимдан жинларни қувиб чиқарадилар, янги тилларда сўзлайдилар. ¹⁸Илонларни ушлайдилар, заҳарли нарса ичсалар ҳам, уларга зиён етказмайди. Беморларга қўлларини қўйганларида, улар шифо топадилар”.¹⁹Шундай қилиб, Раббий улар билан суҳбатлашганидан кейин, осмонга кўтарилди ва Худонинг ўнг томонига ўтирди. ²⁰Улар эса кетдилар ва ҳар ерда воизлик қилиб юрдилар. Раббий эса уларга кўмаклашар ва мўъжизалар орқали Ўз сўзини тасдиқлар эди. Омин.

Luke

Chapter 1

¹Бизнинг орамизда тўлиқ маълум бўлган воқеалар ҳақида кўплар баёнот тузишни бошлаганларидай, ²буни энг бошидан ўз кўзлари билан кўрган ва Сўзнинг хизматкорлари бўлган одамлар бизга топширганларидай, ³мен ҳам, ҳурматли Теофил, бошидан ҳаммасини синчиклаб текшириб чиққанимдан сўнг, буларни тартиб билан сенга ёзиб беришни зарур, деб топдим, ⁴токи сенга ўргатилган таълимотнинг мустаҳкам асосини билиб олгин.⁵Яҳудия подшоҳи Ҳирод даврида Абийаҳ аждодидан Закарийаҳ исмли бир руҳоний бор эди. Унинг хотини эса Аҳарўн авлодидан бўлиб, унинг исми Элисабет эди. ⁶Буларнинг иккови ҳам Раббийнинг барча амру низомларига бенуқсон риоя қилиб, Худо ҳузурида ҳақ кишилар эдилар. ⁷Элисабет бепушт бўлгани учун улар фарзандсиз эдилар. Бунинг устига иккаласи ҳам кекса ёшда эдилар.⁸Бир куни Закарийаҳ ўзининг хизмат навбати бўйича Худо олдида руҳонийлик хизматини бажариб турган эди. ⁹Руҳонийлар одатига биноан Раббийнинг маъбадига кириш ва хушбўй тутатқилар тутатиш учун ташланадиган қуръа унинг зиммасига тушди. ¹⁰Тутатқи тутатиш вақтида халқнинг кўпчилиги ташқарида ибодат қилаётган эди.¹¹Ўшанда тутатиш қурбонгоҳининг ўнг томонида турадиган Раббийнинг фариштаси Закарийаҳга зоҳир бўлди. ¹²Закарийаҳ уни кўрганида, саросимага тушди ва қўрқувга тўлди. ¹³Фаришта эса унга деди: “Закарийаҳ, қўрқма, чунки Худо сенинг ибодатингни эшитди. Хотининг Элисабет сенга ўғил туғиб беради ва унинг исмини Яҳё қўясан.¹⁴Сен қувонч ва хурсандчиликка эга бўласан, унинг туғилганидан эса кўплар қувонадилар. ¹⁵Чунки У Раббий ҳузурида улуғ бўлади. У мутлақо май ва шароб ичмайди. У ҳатто онасининг қорнидаёқ Муқаддас Руҳга тўлган бўлади.¹⁶У Исроил фарзандларидан кўпларини Раббийга, уларнинг Худосига қайтаради. ¹⁷Раббийга тайёрланган халқни тақдим этиш учун, яъни оталарнинг юрагини фарзандларига, ҳақ кишиларнинг фикр юритишини бўйсунмасларга қайтариб бериш учун Элийаҳнинг руҳи ва қудрати билан Раббийнинг олдида боради”.¹⁸Закарийаҳ эса фариштага: “Мен буни қандай билиб оламан? Чунки мен кексаман ва хотиним ҳам қариб қолган”,- деди. ¹⁹Фаришта унга жавобан деди: “Мен Худонинг ҳузурида турган Жаброилман, сен билан гаплашиш ва бу хушхабарни сенга етказиш учун юборилганман. ²⁰Энди, мана, бу амалга ошадиган кунгача сен гунг бўласан ва гапира олмайсан, чунки сен ўз вақтида бажо бўладиган менинг сўзларимга ишонмадинг”.²¹Закарийаҳни кутиб турган халқ эса унинг маъбадда ушланиб қолганига ҳайрон бўлар эди. ²²Ниҳоят, у чиққач, уларга сўз айта олмади. Улар унинг маъбадда ваҳий кўрганини тушундилар. Закарийаҳ улар билан имо-ишора орқали мулоқотда бўлиб, гапира олмайдиган ҳолатда қолаверди. ²³Шундай қилиб, унинг хизмат қилиш кунлари тугаганидан сўнг, у уйига қайтиб борди.²⁴Бу кунлардан кейин Закарийаҳнинг хотини Элисабет ҳомиладор бўлди ва беш ой яшириб юриб, шундай айтар эди: ²⁵“Шу кунларда Раббий мен учун шуни қилди: У менга назар солди ва мендан одамлар орасидаги ҳақоратимни олиб ташлади”.²⁶Олтинчи ойда эса фаришта Жаброил Худодан Галиледаги Нозара деган шаҳарга, ²⁷Довуд хонадонидан бўлган Юсуф исмли одамга унаштирилган бир қизга юборилди. Қизнинг исми Мирйам эди. ²⁸Фаришта унинг олдига кириб: “Қувонгин, эй иноят топган! Раббий сен билан! Сен аёллар орасида мубораксан”,- деди. ²⁹Лекин Мирйам уни кўрганида, унинг сўзларидан саросимага тушиб: “Бу қандай саломлашиш бўлди экан?”- деб мулоҳаза қила бошлади.³⁰Фаришта эса унга деди: “Мирйам, қўрқма, чунки сен Худодан иноят топдинг. ³¹Мана, сен ҳомиладор бўласан ва ўғил туғасан. Унга Исо, деб исм қўясан. ³²У улуғ бўлади ва Тангри Таолонинг Ўғли, деб аталади. Худоё Худованд Унга отаси Довуднинг тахтини беради. ³³У Ёқуб хонадони устидан то абад подшоҳлик қилади ва Унинг подшоҳлигининг ниҳояси бўлмайди”.³⁴Шунда Мирйам фариштага: “Мен ҳали эр кўрмаган бўлсам, бу қандай бўлиши мумкин?”- деб айтди. ³⁵Фаришта эса жавоб бериб деди: “Сенинг устингга Муқаддас Руҳ келиб тушади, Тангри Таолонинг куч-қудрати сени қоплайди. Шунинг учун сендан туғиладиган Муқаддас – Худонинг Ўғли, деб аталади.³⁶Мана бепушт, деб аталадиган сенинг қариндошинг Элисабет ҳам қарилигида ўғилга ҳомиладор бўлди. Унинг ҳомиласи эса олтинчи ойда. ³⁷Чунки Худо учун имконсиз бўлган бирор нарсанинг ўзи йўқдир”. ³⁸Шунда Мирйам: “Мана, мен Раббийнинг қулиман. Менга айтган сўзинг бўйича бўлсин”,- деди. Фаришта эса унинг олдидан кетди.³⁹Ўша кунларда Мирйам шошилиб йўлга чиқиб, тоғлик ўлкага, Яҳудонинг бир шаҳрига борди. ⁴⁰У Закарийаҳнинг уйига кириб, Элисабет билан саломлашди. ⁴¹Элисабет эса Мирйамнинг саломлашишини эшитганида, унинг қорнидаги боласи ўйноқлаб кетди. Шунда Элисабет Муқаддас Руҳга тўлиб,⁴²баланд овоз билан хитоб қилиб деди: “Сен аёллар орасида мубораксан, қорнингдаги ҳомила ҳам муборакдир! ⁴³Қандай ажойиб, Раббимнинг онаси менинг олдимга келибди! ⁴⁴Чунки сенинг саломинг қулоғимга етганида, қорнимдаги бола қувончдан ўйноқлаб кетди. ⁴⁵Мана, бунга ишонган қиз бахтлидир! Чунки Раббийнинг унга айтган сўзлари амалга ошади”.⁴⁶Мирйам эса деди: “Менинг жоним Раббийни улуғлайди, ⁴⁷ва менинг руҳим Нажоткорим Худо ҳақида шодланмоқда,⁴⁸чунки У Ўз қулининг камтаринлигига назар солди. Энди мени барча авлодлар бахтли, деб аташади. ⁴⁹Зеро Қудратли бўлган Худо мен учун шу буюкликни яратди. Унинг номи муқаддасдир!⁵⁰Унинг раҳм-шафқати Ундан қўрқадиганларга наслдан наслга ёрдир! ⁵¹У Ўз қўлининг қудратини ҳаммага кўрсатиб, ўз кўнгил хаёлларида мағрур бўлганларни тўзитиб юборди.⁵²Кучлиларни тахтларидан туширди, камтарларни эса юксалтирди. ⁵³Очларни эзгуликлар билан тўйдирди, бойларни эса қуппа-қуруқ жўнатди.⁵⁴Ўзининг ўспирини бўлган Исроилга ёрдам берди, ⁵⁵ота-боболаримизга берган ваъдаси бўйича Иброҳимга ва унинг уруғига то абад марҳамат қилишини эслади”.⁵⁶Мирйам Элисабет билан уч ойларча бўлгач, ўз уйига қайтиб келди. ⁵⁷Элисабетнинг ой-куни тўлгач, ўғил туғди. ⁵⁸Қўшнилару қариндошлари эса Раббий унга буюк раҳм-шафқат кўрсатганини эшитиб, у билан бирга қувонар эдилар.⁵⁹Улар саккизинчи куни болани хатна қилиш учун келдилар. Чақалоққа Закарийаҳ, деб отасининг исмини қўймоқчи бўлдилар. ⁶⁰Боланинг онаси бунга жавобан деди: “Йўқ, исмини Яҳё қўямиз”. ⁶¹Улар эса унга: “Қариндошларинг орасида бу исм билан аталган ҳеч ким йўқ-ку”,- дедилар.⁶²Сўнг улар имо-ишора билан отасидан болага қандай исм қўймоқчи эканлигини сўрадилар. ⁶³Закарийаҳ эса тахтача талаб қилди ва: “Унинг исми Яҳё бўлади”,- деб ёзди. Ҳамма ҳайрон бўлди.⁶⁴Шу ондаёқ Закарийаҳнинг оғзи очилиб, унинг тили ечилди. У Худони улуғлаб гапира бошлади. ⁶⁵Уларнинг атрофида яшовчиларнинг ҳаммасини қўрқув босди. Буларнинг ҳаммаси ҳақида бутун Яҳудиянинг тоғлик ўлкаси бўйлаб овоза тарқалди. ⁶⁶Эшитганларнинг ҳаммаси буни юракларига жо қилиб: “Бу бола ким бўлар экан?”- деб айтар эдилар. Раббийнинг қўли эса чақалоқда намоён эди.⁶⁷Чақалоқнинг отаси Закарийаҳ Муқаддас Руҳга тўлиб-тошиб, пайғамбарчилик қилиб айтар эди: ⁶⁸“Исроилнинг Раббий Худоси муборакдир! У Ўзининг халқини йўқлаб келди ва тўлов бериб уни қайтариб олди.⁶⁹Худо бизга Ўзининг ўспирини Довуд хонадонида нажот шохини кўтарди. ⁷⁰Қадимдан Унинг муқаддас пайғамбарлари орқали хабар қилинганидек: ⁷¹У бизни душманларимиздан ва биздан нафратланувчиларнинг қўлидан қутқаради;⁷²оталаримизга раҳм-шафқат қилиб, Ўзининг муқаддас Аҳдини эслайди. ⁷³У Отамиз Иброҳимга қасамёд қилганига кўра, ⁷⁴бизни душманларимиз қўлидан халос қилади, ⁷⁵токи ҳаётимизнинг барча кунларида Унинг олдида муқаддаслик ҳамда ҳақлик билан Унга қўрқувсиз хизмат қила олайлик.⁷⁶Сен ҳам, эй, чақалоқ, Тангри Таолонинг пайғамбари, деб аталасан, чунки сен Раббийнинг юзи олдида юриб, Унинг йўлини тайёрлайсан ⁷⁷ва Унинг халқига уларнинг гуноҳлари кечирилиши орқали нажот топишларини англатасан.⁷⁸Бу Худойимизнинг бағридан чиққан меҳр туфайли бажо бўлади. Шу тариқа, Тонг юқоридан бизни йўқлади, ⁷⁹токи зулматда, ўлим соясида ўтирганларни ёритсин ва оёқларимизни тинчлик йўлига йўналтирсин”.⁸⁰Чақалоқ эса улғайиб ва руҳан қувватланиб, Исроилга зоҳир бўладиган кунигача саҳроларда бўлди.

Chapter 2

¹Ўша кунларда император Августдан: “Бутун Рим империясидаги аҳоли рўйхатга олинсин”,- деган фармон чиқди. ²Сурияда Квириний ҳокимлик қилган вақтда эса бу рўйхатга олиниш биринчи марта содир бўлган эди. ³Шундай қилиб, ҳар ким рўйхатдан ўтиш учун ўз шаҳрига борди.⁴Шунингдек, Юсуф ҳам Довуднинг авлодидан ва хонадонидан бўлгани учун Галиленинг Нозара шаҳридан Яҳудияга, Довуднинг шаҳри Бейт-Леҳемга бориб, ⁵у ерда рўйхатдан ўтиш учун ўзига унаштирилган хотини ҳомиладор бўлган Мирйамни ҳам олиб борди.⁶Улар ўша ерда бўлганларида, Мирйамнинг ой-куни тўлди. ⁷Мирйам ўзининг тўнғич ўғлини туғиб, Уни йўргакка ўраб, охурга ётқизиб қўйди, чунки мусофирхонада уларга жой йўқ эди.⁸Ўша ўлкада чўпонлар бор эди. Улар ўз подаларини қўриқлаб, далада тунар эдилар. ⁹Бирданига Худонинг фариштаси уларга зоҳир бўлди ва Раббийнинг шуҳрати уларни ёритиб юборди. Уларни эса ваҳима босди.¹⁰Фаришта уларга хитоб қилди: “Қўрқманглар! Мен сизларга барча одамларга бўладиган буюк қувонч ҳақидаги хушхабарни келтирмоқдаман. ¹¹Чунки бугун Довуднинг шаҳрида сизлар учун Нажоткор туғилди. У – Раббий Масиҳдир. ¹²Мана, бу сизларга аломат: сизлар йўргакка ўралган, охурда ётган Чақалоқни топасизлар”.¹³Тўсатдан фаришта билан бирга Худони улуғлаётган саноқсиз самовий қўшинлар зоҳир бўлиб, шундай хитоб қилишар эди: ¹⁴“Юксакликда Худога шуҳрат, ер юзида эса тинчлик, инсонларга илтифот бўлсин!”¹⁵Фаришталар уларнинг олдидан осмонга кўтарилганларида, чўпонлар бир бирига: “Қани, юринглар, Бейт-Леҳемга бориб, Раббий бизга билдирганича, у ерда нима содир бўлганини кўрайлик!”- дедилар. ¹⁶Улар шошилиб келгач, Мирйам, Юсуф ва охурда ётган Чақалоқни топдилар.¹⁷Буни кўрганларида, уларга бу Чақалоқ ҳақида нима хабар қилинганини айтиб бердилар. ¹⁸Барча эшитганлар эса чўпонларнинг уларга айтган гапларига ҳайрон бўлдилар. ¹⁹Аммо Мирйам бу ҳамма сўзларни юрагида тутиб, улар ҳақида мулоҳаза қилар эди. ²⁰Чўпонлар ҳамма нарсани айнан уларга айтилганидек эшитганлари ва кўрганлари учун Худони улуғлаб ва мадҳ этиб, орқаларига қайтдилар.²¹Саккиз кун ўтгач, Чақалоқни хатна қилиш керак бўлганида, Унинг исмини Исо, деб қўйдилар. Чунки Мирйам ҳомиладор бўлишидан олдин фаришта Уни шундай атаган эди.²²Мусонинг Қонуни бўйича Мирйамнинг покланиш кунлари тугагач, Раббийга тақдим этиш учун Чақалоқни Йерусалимга олиб келдилар. ²³Чунки Раббийнинг Қонунида: “Туғилган ҳар бир тўнғич ўғил Раббийга бағишлансин”,- деб ёзилган. ²⁴Шундай қилиб, Раббийнинг Қонунида айтилганидай, улар иккита мусича ёки каптар жўжасини қурбонлик қилмоқчи бўлиб келдилар.²⁵Ўша вақтда Йерусалимда Шимўн исмли бир одам бор эди. У ҳақ ва диёнатли киши бўлиб, Исроилнинг юпатилишини интизорлик билан кутар эди. Муқаддас Руҳ унинг устида эди. ²⁶Раббий Масиҳни кўрмагунича, у ўлим кўрмаслиги ҳақида Муқаддас Руҳ томонидан унга ваҳий берилган эди.²⁷Шундай қилиб, у Муқаддас Руҳ таъсирида маъбадга келди. Исонинг ота-онаси Қонун маросимини бажариш учун Уни маъбадга олиб келганларида, ²⁸Шимўн Чақалоқни ўз қўлига олиб, Худони мадҳ этиб деди: ²⁹“Ё, Раббим, энди Сен Ўз сўзинг бўйича қулингни тинчлик билан қўйиб юборяпсан.³⁰Чунки менинг кўзларим Сенинг нажотингни кўрди: ³¹Сен буни барча халқлар ҳузурида тайёрладинг. ³²У – мажусийларни ёритадиган нур ва Сенинг халқинг Исроилнинг шуҳратидир”.³³Юсуф ва Исонинг онаси У ҳақида айтилган бу сўзларга ҳайрон бўлдилар. ³⁴Шимўн эса уларни дуо қилиб, Унинг онаси Мирйамга деди: “Мана, бу Чақалоқ Исроилда кўпларнинг қулашига ҳамда юксалишига сабабчи ва тортишув қўзғатадиган аломат бўлади, ³⁵токи кўпларнинг юракларидаги фикр-хаёли ошкор бўлсин. Сенинг жонингни ҳам бу қилич ёриб ўтади”.³⁶У ерда Ашер қабиласидан Фануэлнинг қизи Ҳанна исмли жуда кекса бир пайғамбар аёл ҳам бор эди. У қизлигидан эри билан фақатгина етти йил яшаган эди. ³⁷У саксон тўрт ёшлик бева эди. Ҳанна маъбадни ташлаб кетмасдан, рўза тутиб, ибодат қилиб, туну кун Худога хизмат қилар эди. ³⁸У ўша вақтда келиб, Раббийни улуғлар ва Йерусалимдаги нажотни кутаётганларнинг барчасига бу Бола ҳақида гапирар эди.³⁹Юсуф ва Мирйам Раббийнинг Қонунида буюрилганларнинг ҳаммасини бажо келтиргандан кейин Галилега, ўз шаҳарлари Нозарага қайтиб бордилар. ⁴⁰Бола эса ўсиб, руҳан қувватланиб, доноликка тўлиб борар эди. Худонинг инояти Унинг устида эди.⁴¹Унинг ота-онаси ҳар йили Песаҳ байрамида Йерусалимга борар эдилар. ⁴²Исо ўн икки ёшга тўлганида, улар одатдагидай байрам қилиш учун яна Йерусалимга бордилар. ⁴³Байрам кунлари тамом бўлгач, улар уйга қайтаётганларида, ўсмир Исо Йерусалимда қолди. Юсуф ва ўсмирнинг онаси буни пайқамадилар, ⁴⁴лекин: У бошқалар билан бирга келяпти, деб ўйладилар. Бир кунлик йўл юришгач, қариндошлару танишлари орасида Исони қидира бошладилар.⁴⁵Бироқ топмасдан, Уни қидириб Йерусалимга қайтиб бордилар. ⁴⁶Уч кундан кейин Исони маъбаддан топдилар. У муаллимлар орасида ўтириб, уларни тинглар ва уларга савол берар эди. ⁴⁷Уни тинглаётганларнинг ҳаммаси Унинг идрокидан ва бераётган жавобларидан ҳайратланар эдилар.⁴⁸Юсуф ва Мирйам Уни кўриб, ажабландилар. Онаси Унга: “Ўғлим, нега Сен бизга бундай қилдинг? Мана, отанг ва мен жуда қайғуриб, Сени қидирдик”,- деб айтди. ⁴⁹У эса уларга деди: “Нима учун сиз Мени қидирдингиз? Ёки сиз Мен Отамга тегишли бўлган нарсада бўлишим кераклигини билмас эдингизми?” ⁵⁰Лекин улар Унинг айтган сўзларини тушунмадилар.⁵¹Исо улар билан бирга бориб, Нозарага келди ва уларга итоатда бўлди. Унинг онаси эса бу гапларнинг ҳаммасини юрагида сақлар эди. ⁵²Исо эса доноликда ҳам, ёшда ҳам, Худонинг ва одамларнинг илтифотида ҳам улғайиб борар эди.

Chapter 3

¹Император Тибериус подшоҳлигининг ўн бешинчи йилида, Яҳудияда Понтий Пилат, Галиледа Ҳирод, Итурия билан Трахонит вилоятларида унинг укаси Филип, Авилина юртида эса Лисаний ҳокимлик қилаётганларида, ²Ҳанан ва Кайафа олий руҳонийлиги пайтида, саҳрода яшаётган Закарийаҳнинг ўғли Яҳёга Худонинг сўзи келди.³Яҳё Йордан дарёси атрофидаги барча юртларни кезиб юриб, гуноҳлар кечирилиши учун тавба чўмдирилишини воизлик қилар эди.⁴Худди Йешайаҳ пайғамбарнинг китобида ёзилганидай: “Саҳрода фарёд қилаётганнинг овози: Раббий учун йўлни тайёрланглар, Унга йўлакларни тўғри қилинглар!- демоқда, -⁵Ҳар қандай водий тўлсин, ҳар қандай тоғ ва тепалик пасайсин, қинғир-қийшиқликлар тўғрилансин, эгри-бугри йўллар текис бўлсин, ⁶шунда ҳар бир инсон Худонинг нажотини кўради”.⁷Яҳё ундан чўмдирилиш учун келаётган халққа айтар эди: “Эй, илонлар насли! Келажакдаги ғазабдан қочишни сизларга ким уқтирди?⁸Шундай экан, тавбангизга муносиб ҳосил келтиринглар! Ўз ичингизда: Бизнинг отамиз Иброҳим,- деб айтманглар, чунки мен сизларга айтаманки, Худо Иброҳимга ана шу тошлардан фарзандлар тиклашга қодир.⁹Мана энди дарахтларнинг илдизида болта ётибди: яхши мева бермаётган ҳар бир дарахт чопилади ва оловга ташланади”.¹⁰Халқ эса ундан: “Унда биз нима қилишимиз керак?”- деб сўрар эди. ¹¹У жавоб бериб деди: “Кимнинг иккита кийими бўлса, бирини йўқсилга берсин. Кимда озиқ-овқат бор бўлса, у ҳам шундай қилсин”.¹²Солиқчилар ҳам сувга чўмдирилиш учун келиб, ундан: “Устоз, биз нима қилишимиз керак?”- деб сўрар эдилар. ¹³Яҳё эса уларга: “Сизларга тайин қилинганидан ортиғини талаб қилманглар”,- деб жавоб берди.¹⁴Аскарлар ҳам ундан: “Биз нима қилишимиз керак?”- деб сўрадилар. Яҳё уларга: “Ҳеч кимни хафа қилманглар, туҳмат қилманглар, ўз маошингиз билан қаноатланинглар”,- деди.¹⁵Шу орада халқ интизорлик билан кутар эди, шунинг учун ҳаммалари Яҳё ҳақида: “У Масиҳ эмасмикин?”- деб ўз юракларида мулоҳаза қилар эдилар. ¹⁶Яҳё эса уларнинг ҳаммаларига жавобан деди: “Мен сизларни сувга чўмдиряпман, лекин мендан Қудратлироғи келмоқда, мен Унинг пойабзалининг ипларини ечишга ҳам муносиб эмасман. У сизларни Муқаддас Руҳга ва оловга чўмдиради.¹⁷Унинг белкураги қўлидадир, У Ўз хирмонини шопириб ташлайди. Буғдойни Ўз омборига тўплаб, сомонни эса сўнмас олов билан ёндириб юборади”.¹⁸Шундай қилиб, Яҳё яна бошқа нарсалар ҳақида халққа кўп насиҳат бериб, уларга Хушхабарни воизлик қилар эди. ¹⁹Вилоят ҳокими Ҳирод эса Яҳё томонидан фош қилинди, чунки у ўз укаси Филипнинг хотини Ҳиродияни олган ва бошқа кўп ёмонликлар қилган эди. ²⁰Бу барча қилмишларининг устига Яҳёни ҳам зиндонга қаматиб қўйди.²¹Шу орада, бутун халқ сувга чўмдирилганида, Исо ҳам чўмдирилди. У ибодат қилаётган вақтда осмон очилди ва ²²Муқаддас Руҳ жисм шаклида каптар каби Унинг устига келиб тушди. Осмондан эса: “Сен Менинг севикли Ўғлимсан, Менинг илтифотим Сендадир”,- деган садо келди.²³Исо Ўз хизматини бошлаганида тахминан ўттиз ёшларда эди. Уни Юсуфнинг ўғли, деб ҳисоблар эдилар. Юсуф эса – Элий ўғли, ²⁴Маттот ўғли, Леви ўғли, Малкий ўғли, Янай ўғли, Юсуф ўғли,²⁵Маттатийаҳ ўғли, Амоз ўғли, Наҳум ўғли, Ҳесли ўғли, Наггай ўғли, ²⁶Маҳат ўғли, Маттатийаҳ ўғли, Шими ўғли, Юсуф ўғли, Яҳудо ўғли,²⁷Юҳанно ўғли, Резо ўғли, Зеруббобил ўғли, Шелтиэл ўғли, Нерийаҳ ўғли, ²⁸Малкий ўғли, Аддий ўғли, Қосам ўғли, Элмодам ўғли, Эир ўғли, ²⁹Йошийаҳ ўғли, Элиэзер ўғли, Йорим ўғли, Маттот ўғли, Леви ўғли,³⁰Шимўн ўғли, Яҳудо ўғли, Юсуф ўғли, Йонаҳ ўғли, Элиаким ўғли, ³¹Малийаҳ ўғли, Манно ўғли, Маттато ўғли, Натан ўғли, Довуд ўғли, ³²Йишай ўғли, Обед ўғли, Бўаз ўғли, Салмўн ўғли, Наҳшўн ўғли,³³Амминадаб ўғли, Арам ўғли, Ҳезрон ўғли, Перез ўғли, Яҳудо ўғли, ³⁴Ёқуб ўғли, Исҳоқ ўғли, Иброҳим ўғли, Тераҳ ўғли, Нахўр ўғли, ³⁵Саруғ ўғли, Раҳу ўғли, Пелеқ ўғли, Эбер ўғли, Шелах ўғли,³⁶Қенан ўғли, Арпахшод ўғли, Шем ўғли, Нуҳ ўғли, Ламех ўғли, ³⁷Метушелаҳ ўғли, Энох ўғли, Йоред ўғли, Махалалил ўғли, Қенан ўғли, ³⁸Энўш ўғли, Шит ўғли, Одам-Ато ўғли, Худо ўғли эди.

Chapter 4

¹Исо Муқаддас Руҳга тўлиб, Йордан дарёсидан қайтиб келди. У Руҳ томонидан саҳрога олиб борилди. ²У саҳрода қирқ кун иблис томонидан васвасага солинди. Ўша вақтда У ҳеч нарса емади. Бу кунлар тугагач, У охири оч қолди.³Шунда иблис Унга: “Агар Сен Худонинг Ўғли бўлсанг, унда бу тошга буюр, нонга айлансин!”- деди. ⁴Исо эса унга жавоб бериб деди: “Инсон ёлғиз нон билан эмас, балки Худонинг ҳар бир Сўзи билан яшайди, деб ёзилган”.⁵Шунда иблис Исони баланд тоққа олиб чиқди-да, бир лаҳзада оламнинг барча подшоҳликларини кўрсатиб, Унга: ⁶“Булар устидан барча ҳокимиятни ва буларнинг шуҳратини Сенга бераман,- деди,- чунки бу менга топширилган ва мен буни истаганимга бераман. ⁷Агар Сен менга сажда қилсанг, ҳаммаси Сеники бўлади”.⁸Исо эса унга жавобан: “Йўқол олдимдан, шайтон! Чунки: Ўз Раббий Худойингга сажда қил ва ёлғиз Унга хизмат қил, деб ёзилган”,- деди.⁹Шунда иблис Исони Йерусалимга олиб борди-да, Уни маъбаднинг тепасига турғизиб, Унга деди: “Агар Сен Худонинг Ўғли бўлсанг, Ўзингни бу ердан пастга ташла, ¹⁰чунки ёзилган: У Ўз фаришталарига сени қўриқласинлар, деб сен ҳақингда амр беради. ¹¹Улар сени қўлларида кўтариб кетадилар, оёғинг тошга ҳам қоқилмайди”.¹²Исо эса унга жавоб бериб деди: “Ўз Раббий Худойингни синама, деб айтилган”. ¹³Шунда иблис барча васвасаларини тамом қилгач, вақтинча Исодан узоқлашди.¹⁴Исо Руҳ қудратида Галилега қайтиб келди. У ҳақида бутун ўлка атрофи бўйлаб овоза тарқалди. ¹⁵Исо эса уларнинг синагогаларида таълим берар ва ҳамма Уни улуғлар эди.¹⁶Сўнгра Исо ўсиб тарбияланган Нозара деган шаҳарга келиб, Ўз одати бўйича шаббат куни синагогага кирди ва ўқиш учун ўрнидан турди. ¹⁷Унга Йешайаҳ пайғамбарнинг китобини бердилар. У китобни очиб, шундай ёзилган жойни топди:¹⁸“Раббийнинг Руҳи Менинг устимда, чунки қашшоқларга хушхабарни эълон қилиш учун, дили эзилганларга шифо бериш учун, асирларга халос бўлишларини ва кўрларга кўзлари очилишини воизлик қилиш учун, азоб чекканларни озодликка чиқариш учун, ¹⁹Раббийнинг илтифот йилини воизлик қилиш учун У Мени мойлаб юборди”.²⁰Исо китобни ёпиб, хизматкорга бериб, ўтирди. Синагогадаги ҳамманинг кўзи Унга тикилган эди. ²¹Шунда Исо уларга сўзлай бошлади: “Сизлар эшитган бу Ёзув бугун бажо бўлди”. ²²Ҳамма бунинг гувоҳи бўлиб, Унинг оғзидан чиққан иноятли сўзлардан ҳайратланиб: “Бу Юсуфнинг ўғли эмасми?”- деб айтар эдилар.²³Исо эса уларга деди: “Сизлар албатта Менга шу масални айта оласизлар: Эй, табиб, ўзингни ўзинг давола. Биз эшитганимиздай, Кафарнаҳумда қилган ишларингни бу ерда, ўз юртингда ҳам қилгин. ²⁴Лекин сизларга ростини айтаманки, ҳеч қандай пайғамбар ўз она юртида қабул қилинмайди”. Сўнг Исо давом этди:²⁵”Сизларга ҳақиқатан айтаманки, Элийаҳ пайғамбарнинг кунларида уч йилу олти ой осмон ёпилганида ва бутун мамлакатда оғир очарчилик бўлганида, Исроилда кўп бева аёллар бор эди. ²⁶Бироқ Элийаҳ уларнинг бирортасига юборилмай, фақатгина Сидўн диёридаги Зарепат шаҳридаги бир бева аёлга юборилган эди. ²⁷Элиша пайғамбар даврида ҳам Исроилда кўп моховлар бор эди. Аммо суриялик Наамандан бошқа уларнинг бирортаси ҳам покланмаган эди”.²⁸Буни эшитгач, синагогада бўлганларнинг ҳаммаси ғазабга тўлдилар. ²⁹Шунда улар ўринларидан туриб, Исони шаҳардан қувиб чиқариб, Уни пастга ташлаб юбориш учун шаҳар қурилган тепаликнинг четига олиб бордилар. ³⁰Лекин Исо уларнинг орасидан ўтиб, у ердан чиқиб кетди.³¹У Галиленинг Кафарнаҳум шаҳрига келиб, шаббат кунлари халққа таълим берар эди. ³²Улар эса Исонинг таълимотидан ҳайратланар эдилар, чунки Унинг сўзида ҳокимият бор эди.³³Бу синагогада жинга чалинган, нопок руҳга эга бўлган бир одам бор эди. У баланд овоз билан бақириб: ³⁴“Бизни тинч қўй, эй, нозарий Исо! Биз билан нима ишинг бор? Сен бизни ҳалок қилиш учун келдинг-ку! Сенинг Кимлигингни биламан: Сен Худонинг Муқаддасисан!”- деди.³⁵Исо жинга тақиқлаб: “Жим бўл ва бу одамдан чиқиб кет!”- деди. Жин эса бу одамни синагоганинг ўртасида ерга қулатиб, унга ҳеч қандай зарар етказмай, ундан чиқиб кетди. ³⁶Ҳамма бунга ҳайрон қолиб, ўзаро сўзлар эди: “Бу нима гап! У нопок руҳларга ҳокимият ва куч-қудрат билан буюради, улар эса чиқиб кетадилар!” ³⁷Шундай қилиб, Исо ҳақида овоза ён атрофларга тарқалди.³⁸Исо синагогадан чиқиб, Шимўннинг уйига кирди. Шимўннинг қайнонаси эса баланд иситмадан қийналиб ётган эди. Исодан у ҳақида илтимос қилдилар. ³⁹Шунда унинг ёнида туриб, Исо иситмага ман қилди ва иситма аёлни тарк этди. У дарҳол туриб, уларга хизмат қила бошлади.⁴⁰Қуёш ботаётганида, турли хасталикларга дучор бўлганларнинг ҳаммасини Исонинг олдига келтиришар эди. Исо уларнинг ҳар бирига қўлларини қўйиб, шифолар эди. ⁴¹Жинлар ҳам кўплардан фарёд билан чиқиб: “Сен Худонинг Ўғли – Масиҳсан!”- деб бақирар эдилар. Исо эса уларга Унинг Масиҳ эканини билдиришларини тақиқлар эди.⁴²Кундуз келгач, Исо уйдан чиқиб саҳро жойга кетди. Халқ эса Уни излаб ва Унинг ёнига келиб, уларнинг олдидан кетмаслиги учун Уни ушлаб туришар эди. ⁴³Лекин Исо уларга: “Мен бошқа шаҳарларга ҳам Худонинг Шоҳлигини воизлик қилишим керак, чунки Мен шунинг учун юборилганман”,- деди. ⁴⁴Шундай қилиб, У Галиленинг синагогаларида воизлик қилиб юрар эди.

Chapter 5

¹Бир куни Исо Геннисарет кўли ёнида турганида, халқ Худонинг Сўзини тинглаш учун Унинг олдига сиқилиб келар эди. ²Исо кўл қирғоғида турган иккита қайиқни кўрди. Балиқчилар эса қайиқдан чиқиб, тўрларини юваётган эдилар. ³Исо Шимўннинг қайиғига тушиб, қирғоқдан бир оз нарироқ сузишини илтимос қилди. Кейин ўтириб, қайиқдан халққа таълим бера бошлади.⁴У таълимотини тугатганидан сўнг Шимўнга: “Чуқур жойга сузиб бориб, балиқ овлаш учун тўрларингизни ташланглар”,- деб айтди. ⁵Шимўн эса Унга жавобан: “Устоз! Биз тун бўйи уриниб, ҳеч нарса тутмадик. Лекин Сенинг сўзинг бўйича тўрни ташлайман”,- деди. ⁶Буни қилганларида, улар жуда кўп балиқ овладилар, ҳатто тўрлари йиртилиб ҳам кетди. ⁷Улар бошқа қайиқдаги шерикларига ёрдам беришлари учун имо-ишора қилдилар. Улар келиб, иккала қайиқни шундай тўлдирдиларки, ҳатто чўка бошладилар.⁸Шимўн Петъёр буни кўриб, Исонинг оёқларига тиз чўкиб деди: “Ҳазрат! Менинг ёнимдан кет, чунки мен гуноҳкор одамман”. ⁹Чунки бундай кўп тутган балиқ овидан унинг ўзи ҳамда у билан бирга бўлганларнинг ҳаммаси ваҳимага тушган эди. ¹⁰Шимўннинг шериклари Забадийнинг ўғиллари Ёқуб билан Юҳанно ҳам бундан ваҳимага тушган эдилар. Исо эса Шимўнга: “Қўрқма, бундан буён инсонларни овлайсан”, - деди. ¹¹Улар иккита қайиқни қирғоққа чиқардилар ва ҳамма нарсани қолдириб, Исога эргашдилар.¹²Исо бир шаҳарда бўлганида, бутунлай мохов бўлган бир киши келди. У Исони кўриб, юзи билан ерга ташланди ва Унга ёлвориб деди: “Ҳазрат, агар хоҳласанг, мени поклай оласан”. ¹³Исо қўлини узатди ва унга тегизиб: “Хоҳлайман, пок бўл”,- деди. Шу онда ундан моховлик кетди.¹⁴Исо унга буюриб деди: “Буни ҳеч кимга айтмагин, лекин бориб ўзингни руҳонийга кўрсатгин ва покланганинг учун Мусо буюрган қурбонликни келтиргин, токи уларга гувоҳлик бўлсин”.¹⁵Аммо Исо ҳақидаги овоза янада кўпроқ ёйилар эди. Саноқсиз оломон Уни тинглаш ва ўзларининг касалликларидан шифо топиш учун Унинг олдига йиғилиб келар эдилар. ¹⁶Лекин У саҳро жойларга кетиб, ибодат қилар эди.¹⁷Бир куни Исо таълим бераётганида, Галиле ва Яҳудиянинг ҳамма жойларидан ҳамда Йерусалимдан фарзийлар ва Қонун муаллимлари келиб, у ерда ўтирган эдилар. Раббийнинг куч-қудрати эса касалларни шифолашда намоён бўлаётган эди.¹⁸Мана, баъзи кишилар шол одамни тўшакда олиб келдилар. Уни уйга олиб киришга ва Исонинг олдига қўйишга уринар эдилар. ¹⁹Лекин улар одам кўплигидан бунинг имконини топа олмасдан, уйнинг тепасига чиқиб, томни очиб, шолни тўшаги билан ўртага, Исонинг олдига туширдилар.²⁰Исо уларнинг имонини кўриб, шолга: “Эй, одам, сенинг гуноҳларинг кечирилмоқда”,- деди. ²¹Уламолар ва фарзийлар эса: “Куфрлик қилаётган бу ким экан? Ёлғиз Худодан бошқа ким гуноҳларни кечира олади?”- деб мулоҳаза қила бошладилар.²²Исо уларнинг фикрларини англаб, уларга жавобан: “Сизлар ўз юракларингизда нимани мулоҳаза қиляпсизлар? ²³Шолга нима дейиш осонроқ: Сенинг гуноҳларинг кечирилмоқда, деб айтишми ёки: Ўрнингдан тур ва юр, деб айтишми? ²⁴Лекин Инсон Ўғлининг ер юзида гуноҳларни кечириш ҳокимияти борлигини сизлар билишингиз учун...”- деб, Исо шолга: “Сенга айтаман: Ўрнингдан тур, тўшагингни ол ва уйингга бор!”- деди.²⁵У эса ўша заҳоти уларнинг олдида ўрнидан турди, ўзи ётган тўшагини олди ва Худони улуғлаб уйига кетди. ²⁶Шунда уларнинг ҳаммаси ҳайратланиб, Худони улуғладилар ва қўрқувга тўлиб: “Бугун биз ажойиб ишларни кўрдик”,- деб айтар эдилар.²⁷Шундан кейин, Исо у ердан чиқиб, солиқ йиғадиган жойда ўтирган Леви исмли солиқчини кўрди ва унга: “Менинг ортимдан эргаш!”- деди. ²⁸У ҳамма нарсани қолдириб, ўрнидан турди ва Исонинг ортидан эргашди.²⁹Сўнг Леви ўз уйида Исонинг шарафига катта зиёфат берди. Улар билан бирга ёнбошлаган кўп солиқчилар ва бошқа кишилар ҳам бор эди. ³⁰Лекин уламолар ва фарзийлар нолиб, Исонинг шогирдларига: “Нега сизлар солиқчилару гуноҳкорлар билан еб-ичяпсизлар?”- дедилар. ³¹Исо эса уларга жавобан деди: “Соғлар эмас, балки беморлар шифокорга муҳтождирлар. ³²Мен ҳақ кишиларни эмас, балки гуноҳкорларни тавбага чақиргани келганман”.³³Шунда улар Унга: “Мана Яҳёнинг ҳамда фарзийларнинг шогирдлари тез-тез рўза тутиб, ибодат қиладилар. Сенинг шогирдларинг эса еб-ичиб юрибдилар?”- дедилар. ³⁴Исо уларга: “Тўйдаги меҳмонларни куёв улар билан бирга бўлганида, рўза тутишга мажбур қила оласизларми? ³⁵Аммо куёв улардан олинадиган кунлар келади, ўшанда рўза тутадилар”,- деди.³⁶Кейин Исо уларга бир масални айтиб берди: “Ҳеч ким янги кийимдан йиртиб олиб, эски кийимга ямоқ қилмайди. Акс ҳолда, янги кийим йиртилади ва янги кийимдан олинган ямоқ ҳам эски кийимга тўғри келмайди.³⁷Шунингдек, ҳеч ким янги шаробни эски мешга қуймайди. Акс ҳолда, янги шароб мешни йиртади ва тўкилиб кетади, меш ҳам яроқсиз бўлади. ³⁸Аксинча, янги шаробни янги мешга қуйиш керак, шунда у ҳам, бу ҳам сақлаб қолинади. ³⁹Ҳеч ким эски шаробни ичиб, ўша заҳоти янгисини истаб қолмайди. Лекин у: Эскиси яхшироқ,- деб айтади”.

Chapter 6

¹Песаҳ байрамининг иккинчи куни, яъни биринчи шаббат куни Исо буғдой даласидан ўтаётган эди. Унинг шогирдлари эса бошоқларни узиб, қўллари билан янчиб еяётган эдилар. ²Фарзийлардан баъзилари уларга: “Нега сизлар шаббат куни қилиш мумкин бўлмаган ишни қиляпсизлар?”- деди.³Исо уларга шундай жавоб берди: “Наҳотки, сизлар Довуднинг ўзи ва у билан бирга бўлганлар оч қолганларида, нималар қилганларини ҳеч ўқимаган бўлсангизлар? ⁴У Худонинг уйига кириб, фақат руҳонийларгина ейиши мумкин бўлган тақдим нонларини олиб еган ва ўзи билан бирга бўлганларга ҳам берган”. ⁵Исо уларга яна: “Инсон Ўғли шаббат кунининг ҳам Эгасидир”,- деди.⁶Бошқа шаббат куни ҳам Исо синагогага кириб, таълим бераётган эди. У ерда ўнг қўли қуриган бир одам бор эди. ⁷Уламолар билан фарзийлар эса Исога қарши айб топиш учун, У шаббат куни шифоламасмикан, деб Уни кузатардилар. ⁸Лекин Исо уларнинг фикрларини билиб, қўли қуриган одамга: “Ўрнингдан туриб, ўртага чиқ!”- деди. У туриб, ўртага чиқди.⁹Шунда Исо уларга деди: “Мен сизлардан сўрайман: шаббат куни нима қилиш керак – яхшиликми ёки ёмонликми? Жонни қутқаришми ёки ҳалок қилишми?” Улар эса индамас эдилар. ¹⁰Уларнинг ҳаммасига бир қараб, Исо у одамга: “Қўлингни узат!”- деди. У одам шундай қилди ва унинг қўли бошқа қўлидай соппа-соғ бўлиб қолди. ¹¹Улар эса ҳаддан ташқари қутуриб кетдилар ва Исони нима қилсак экан, деб ўзаро суҳбатлаша бошладилар.¹²Ўша кунларда Исо ибодат қилиш учун тоққа чиқди ва бутун тунни Худога ибодат қилиб ўтказди. ¹³Тонг ёришгач, Ўзининг шогирдларини чақириб, улардан ўн икки кишини танлади ва ҳаворий, деб атади:¹⁴У Петъёр, деб исм қўйган Шимўнни, унинг укаси Андерни, Ёқубни ва Юҳаннони, Филипни ва Бартолмейни, ¹⁵Маттони ва Тўмани, Алфейнинг ўғли Ёқубни ва Зилот, деб аталган Шимўнни, ¹⁶Ёқубнинг укаси Яҳудони ва кейинчалик хиёнат қилган Яҳудо Искариотни танлади.¹⁷Сўнг Исо улар билан бирга пастликка тушиб, текис жойда турди. Шунда шогирдларининг кўпчилиги ҳамда бутун Яҳудиядан, Йерусалимдан, денгиз соҳилларидаги Тир ва Сидўн шаҳарларидан жуда катта оломон Исонинг олдига келишди. ¹⁸Уни тинглаш ва ўз касалликларидан шифоланиш учун тўпланганлар ҳам, нопок руҳлардан азоб чекканлар ҳам Исонинг олдига келиб шифо топар эдилар. ¹⁹Бутун халқ Унга қўл тегизишга ҳаракат қилар эди, чунки Ундан куч чиқиб, ҳаммани шифолар эди.²⁰Исо кўзларини Ўз шогирдларига тикиб деди: “Эй, камбағаллар, сизлар бахтлисизлар, чунки Худонинг Шоҳлиги сизларникидир. ²¹Эй, ҳозир оч бўлганлар, сизлар бахтлисизлар, чунки тўқ бўласизлар. Сизлар, ҳозир йиғлаётганлар, бахтлисизлар, чунки сизлар куласизлар.²²Инсон Ўғли учун одамлар сизлардан нафратланганларида, сизларни ўзларининг жамиятларидан четлатиб ҳақорат қилганларида, исмингизни бадном қилганларида, сизлар бахтлисизлар! ²³Ўша кунда қувонинглар ва севинчингиздан ўйнанглар, чунки Осмонда мукофотингиз буюк бўлади. Уларнинг оталари ҳам пайғамбарларга шундай йўл тутган эдилар.²⁴Лекин, эй, бойлар, сизларнинг ҳолингизга вой! Чунки сизлар ўз юпанчингизни олиб бўлдингизлар. ²⁵Эй, ҳозир тўқ бўлганлар, сизларнинг ҳолингизга вой! Чунки сизлар оч бўласизлар. Эй, ҳозир кулаётганлар, сизларнинг ҳолингизга вой! Чунки сизлар ҳўнграб йиғлайсизлар.²⁶Ҳамма одамлар сизлар ҳақингизда яхши гапирадиган бўлсалар, сизларнинг ҳолингизга вой! Чунки уларнинг оталари сохта пайғамбарларга ҳам шундай муомала қилганлар.²⁷Лекин сизларга, Мени тинглаётганларга айтаман: Душманларингизни севинглар, сизлардан нафратланувчиларга яхшилик қилинглар. ²⁸Сизларни лаънатлаётганларни дуо қилинглар. Сизларни хафа қилаётганлар учун ибодат қилинглар.²⁹Бир чаккангга урганга иккинчисини ҳам тутиб бер. Тўнингни сендан тортиб олаётганга, кўйлагингни ҳам олишга тўсқинлик қилма. ³⁰Сендан сўраган ҳар бир кимсага бер, сенинг нарсаларингни олгандан қайтариб беришини талаб қилма.³¹Одамлар сизларга қандай муомала қилишларини хоҳласангизлар, сизлар ҳам уларга шундай муомала қилинглар. ³²Агар фақат сизларни севганларнигина севсангизлар, бу учун сизларга қандай миннатдорчилик бўлади? Чунки гуноҳкорлар ҳам ўзларини севганларни севадилар. ³³Агар сизларга яхшилик қилганларгагина яхшилик қилсангизлар, бу учун сизларга қандай миннатдорчилик бўлади? Чунки гуноҳкорлар ҳам худди шундай қиладилар. ³⁴Агар сизлар қайтариб олишга умидвор бўлиб, кимгадир қарз берсангизлар, бу учун сизларга қандай миннатдорчилик бўлади? Чунки гуноҳкорлар ҳам худди шунча қайтариб олиш учун гуноҳкорларга қарз берадилар.³⁵Лекин сизлар душманларингизни севинглар, яхшилик қилинглар, эвазига ҳеч нарсани кутмай қарз беринглар. Шунда мукофотингиз буюк бўлади ва сизлар Тангри Таолонинг ўғиллари бўласизлар. Чунки У ношукурларга ҳам, ёвузларга ҳам меҳрибондир. ³⁶Шундай қилиб, Отангиз раҳмдил бўлгани каби, сизлар ҳам раҳмдил бўлинглар.³⁷Ҳукм қилманглар, сизлар ҳам ҳукм қилинмайсизлар. Айбламанглар, сизлар ҳам маҳкум бўлмайсизлар. Кечиринглар, сизлар ҳам кечириласизлар.³⁸Беринглар, сизларга ҳам берилади: силкитиб босилган, тўлиб-тошган яхши ўлчов билан этагингизга тўкилади. Чунки сизлар қандай ўлчов билан ўлчасангизлар, сизларга ҳам худди шундай ўлчов билан берилади”.³⁹Исо уларга яна шундай масални айтиб берди: “Кўр кўрни етаклаб юра оладими? Иккаласи ҳам чуқурга тушиб кетмайдими? ⁴⁰Шогирд ўз устозидан юқори эмас. Лекин камолотга етганидан сўнг ҳар ким ўзининг устозидай бўлади.⁴¹Сен нимага биродарингнинг кўзидаги зирапчага қараяпсан, аммо ўз кўзингдаги ходани сезмаяпсан. ⁴²Сен ўз кўзингдаги ходани кўрмаётган бўлсанг, қандай қилиб ўз биродарингга: Биродарим! Кел, мен сенинг кўзингдан зирапчани чиқариб оламан,- деб айта оласан! Эй, иккиюзламачи! Олдин ўз кўзингдаги ходани чиқариб ташла, ўшандагина ўз биродарингнинг кўзидаги зирапчани қандай чиқариб олишни биласан.⁴³Яхши дарахт ёмон мева бермайди, ёмон дарахт ҳам яхши мева бермайди. ⁴⁴Ҳар бир дарахт ўз мевасидан билинади. Чунки тиканзордан анжир терилмайди ва бутазордан узум узилмайди.⁴⁵Яхши одам юрагининг яхши хазинасидан яхшиликни олиб чиқади, ёвуз одам эса ўз юрагининг ёвуз хазинасидан ёвузликни олиб чиқади. Чунки юрак нимага тўлиб тошса, тил ўшани гапиради.⁴⁶Нега сизлар Мени, ё, Раббий, ё, Раббий, деб чақирасизлар-у, аммо айтганларимни қилмайсизлар? ⁴⁷Менинг олдимга келган ва сўзларимни тинглаб, уларни бажарган ҳар бир кишининг кимга ўхшашини сизларга кўрсатайин: ⁴⁸У уй қураётганида, чуқурроқ қазиган ва пойдеворини тош устига ўрнатган одамга ўхшайди. Сел тошиб, ўша уйни сув босди, лекин уйни қўзғата олмади. Чунки у тош устига маҳкам ўрнатилган эди.⁴⁹Сўзларимни тинглайдиган ва бажармайдиган эса ўз уйини пойдеворсиз ер устига қурган одамга ўхшайди. Ўша уйни сув босганида, дарҳол қулаб тушди. Бу уйнинг вайронагарчилиги эса жуда катта бўлди”.

Chapter 7

¹Исо тинглаётган халққа Ўзининг ҳамма сўзларини айтиб бўлганидан кейин Кафарнаҳум шаҳрига кирди.²Бир юзбошининг унга азиз бўлган хизматкори касал бўлиб, ўлим тўшагида ётган эди. ³Юзбоши Исо ҳақида эшитгач: “Кел, хизматкоримни шифола”,- деб илтимос қилиш учун яҳудийларнинг оқсоқолларини Унинг олдига юборди. ⁴Улар Исонинг олдига келиб, Ундан қаттиқ ўтиниб, дедилар: “Сен у учун буни қилишингга у муносибдир, ⁵чунки у халқимизни севади ва биз учун синагога ҳам қурди”.⁶Шунда Исо улар билан бирга кетди. У уйдан унчалик узоқда бўлмаганида, юзбоши Исога хабар бериш учун дўстларини Унинг олдига юборди: “Ҳазратим, овора бўлма! Томимнинг остига киришингга муносиб эмасман. ⁷Шунингдек, Сенинг олдингга боришга ҳам муносиб эмасман. Лекин бир сўз айтгин ва хизматкорим соғайиб кетади. ⁸Чунки мен ҳам ҳокимият остидаги одамман, менинг қўл остимда ҳам аскарларим бор. Бирисига “бор” десам, боради, бошқасига “кел” десам, келади, менинг хизматкоримга “шуни қил” десам, қилади”.⁹Буни эшитгач, Исо бунга ҳайрон қолди ва ўгирилиб орқасидан бораётган халққа деди: “Сизларга айтаманки, Мен бундай буюк имонни Исроилда ҳам топганим йўқ”. ¹⁰Юборилганлар уйга қайтиб келганларида, касал хизматкорни соғайган ҳолда топдилар.¹¹Шундан кейин Исо Наин деган шаҳарга борди. У билан бирга Унинг кўп шогирдлари ва анча халқ борар эди. ¹²Исо шаҳарнинг дарвозасига яқинлашганида, бир ўлган одамни олиб чиқаётган эдилар. Шу одам бир бева аёлнинг ёлғиз ўғли эди. Аёл билан бирга шаҳардан катта оломон ҳам қўшилиб бораётган эди. ¹³Раббий шу аёлни кўриб, унга ачиниб: “Йиғлама!”- деди. ¹⁴У яқинлашиб, тобутга қўл тегизди. Кўтариб кетаётганлар тўхтадилар. Исо эса: “Эй, йигит, сенга айтяпман: ўрнингдан тур!”- деди. ¹⁵Ўлик кўтарилиб ўтирди ва гапира бошлади. Исо уни онасига топширди.¹⁶Ҳаммани қўрқув босди ва улар Худони улуғлаб: “Орамизда буюк пайғамбар пайдо бўлди, Худо ўз халқини йўқлади”,- дер эдилар. ¹⁷Исо ҳақидаги бу овозалар бутун Яҳудия ва барча ён-атрофдаги жойларга ҳам тарқалди.¹⁸Яҳёнинг шогирдлари унга буларнинг ҳаммаси ҳақида хабар қилдилар. ¹⁹Яҳё эса ўз шогирдларидан иккитасини чақириб, Исодан: “Келиши керак Бўлган Сенмисан ёки биз бошқасини кутайликми?”- деб сўраш учун Унинг олдига юборди. ²⁰Улар Исонинг олдига келгач, Унга дедилар: “Бизни Яҳё Чўмдирувчи Сенинг олдингга Сендан сўраш учун юборди: “Келиши керак Бўлган Сенмисан ёки биз бошқасини кутайликми?”²¹Исо эса шу вақтда кўпларни касалликлару хасталиклардан ҳамда ёвуз руҳлардан шифолаган ва кўп кўрларнинг кўзларини ҳам очиб юрган эди. ²²Шундай қилиб, Исо уларга жавоб берди: “Бориб, сизлар кўрганларингизни ва эшитганларингизни Яҳёга айтинглар: кўрлар кўрмоқда, чўлоқлар юрмоқда, моховлар покланмоқда, карлар эшитмоқда, ўликлар тирилмоқда ва қашшоқларга Хушхабар воизлик қилинмоқда. ²³Мен ҳақимда васвасага тушмаган бахтлидир!”²⁴Яҳё томонидан юборилганлар кетганидан сўнг, Исо халққа Яҳё ҳақида гапира бошлади: “Сизлар нимани кўрмоқ учун чўлга бордингизлар? Шамолда ҳилпираб турган қамишними? ²⁵Ахир, нимани кўрмоқ учун бордингизлар? Майин кийим кийган одамними? Бироқ қимматбаҳо кийим кийганлар ва дабдабали яшаётганлар подшоҳ саройида бўладилар! ²⁶Ахир, нимани кўрмоқ учун бордингизлар? Пайғамбарними? Ҳа, сизларга айтаманки, пайғамбардан ҳам юқори бўлганни.²⁷Чунки у ҳақида шундай ёзилган: Мана, Мен Сендан олдин Ўз элчимни юборяпман, У Сенинг олдингда йўл тайёрлайди. ²⁸Зеро сизларга айтаманки, аёлдан туғилганлар орасида Яҳё Чўмдирувчидан буюкроқ бирон пайғамбар йўқ. Лекин Худонинг Шоҳлигида энг кичик бўлгани ҳам ундан буюкроқдир”.²⁹Исони тинглаган бутун халқ ва солиқчилар ҳам Яҳёнинг чўмдирилиши билан чўмдирилган бўлиб, Худонинг ҳақлигини тан олган эдилар. ³⁰Фарзийлар ва қонуншунослар эса Яҳёдан чўмдирилмасдан, Худонинг уларга нисбатан бўлган иродасини рад этдилар.³¹Шунда Раббий деди: “Бу насл одамларини ким билан тенглаштирай? Улар кимга ўхшайдилар? ³²Улар майдонда ўтирган ва бир-бирини чақириб: Биз сизларга най чалдик, сизлар эса ўйнамадингизлар, сизларни йиғлашга ундадик, сизлар эса йиғламадингизлар,- деб айтаётган болаларга ўхшайдилар.³³Чунки Яҳё Чўмдирувчи келиб, нон емади ва шароб ичмади, сизлар эса: Унда жин бор,- деяпсизлар. ³⁴Инсон Ўғли келиб, еб-ичиб юрибди, сизлар эса: Мана очкўз ва шаробхўр, солиқчилару гуноҳкорларнинг дўсти бўлган одам,- деяпсизлар. ³⁵Бироқ донолик ўзининг ҳамма фарзандлари томонидан оқланади”.³⁶Фарзийлардан бири Исони ўзи билан бирга таом ейишга таклиф қилди. У фарзийнинг уйига кириб, дастурхон олдида ёнбошлади. ³⁷Шунда ўша шаҳардан бўлган бир гуноҳкор аёл Исонинг фарзий уйида ўтирганини билиб, бир ганч идишда атир мой олиб келди. ³⁸У Исонинг орқасида, оёқлари олдида турганича йиғлаб, кўз ёшлари билан Унинг оёқларини ҳўллаб, ўз сочлари билан арта бошлади. Сўнг Унинг оёқларини ўпиб, атир мой сурта бошлади.³⁹Исони таклиф қилган фарзий буни кўриб, ўз ичида: “Агар У пайғамбар бўлганида эди, Унга тегинаётган аёлнинг кимлигини билар эди, чунки бу гуноҳкор аёл”,- деб айтди. ⁴⁰Исо эса унга мурожаат қилиб: “Шимўн, сенга айтадиган сўзим бор”, - деди. У жавоб қайтарди: “Айтгин, Устоз!”⁴¹Исо деди: “Бир қарз берувчининг иккита қарздори бор экан: бири беш юз, иккинчиси эллик динор қарз бўлган экан. ⁴²Лекин қарздорларнинг тўлашга ҳеч нарсаси бўлмагани учун у икковини ҳам кечирибди. Энди Менга айтгин, улардан қайси бири уни кўпроқ севар экан?” ⁴³Шимўн жавобан деди: “Ўйлайманки, кўпроқ қарзи кечирилган киши бўлса керак”. Исо унга: “Сен тўғри мулоҳаза қилдинг”,- деди.⁴⁴Шунда Исо аёлга ўгирилиб, Шимўнга сўзини давом эттирди: “Сен бу аёлни кўряпсанми? Мен уйингга кирдим, сен оёқларимни ювгани сув бермадинг. Лекин у ўзининг кўз ёшлари билан оёқларимни ҳўллаб, сочлари билан артди. ⁴⁵Сен Менга ўпич бермадинг, бу аёл эса Мен келганимдан бери оёқларимни ўпишдан тўхтамаяпти.⁴⁶Сен бошимни ёғ билан мойламадинг, у эса Менинг оёқларимга атир мой суртди. ⁴⁷Шунинг учун сенга айтаман: унинг кўп гуноҳлари кечирилмоқда, чунки у кўп севди. Кимки оз кечирилса, у оз севади”.⁴⁸Шундай қилиб, Исо аёлга: “Сенинг гуноҳларинг кечирилди”,- деди. ⁴⁹Шунда У билан бирга ёнбошлаганлар ўз ичларида: “Гуноҳларни ҳам кечираётган бу Ким экан?”- дея бошладилар. ⁵⁰Исо эса аёлга: “Имонинг сени қутқарди, хотиржам боравер”,- деди.

Chapter 8

¹Шундан сўнг Исо шаҳару қишлоқлар бўйлаб Худонинг Шоҳлиги ҳақида воизлик қилиб юрди. Ўн икки шогирди эса У билан бирга эди. ²Ёвуз руҳлардан ва касалликлардан шифоланган бир неча аёллар ҳам Унинг орқасидан эргашдилар. Шунингдек, еттита жин чиқиб кетган Магдалалик, деб аталган Мирйам, ³Ҳироднинг сарой бошқарувчиси Ҳузанинг хотини Йўанна, Сусанна ва кўпгина бошқа аёллар ўз мол-мулки билан Унга хизмат қилар эдилар.⁴Ҳар бир шаҳардан келаётган халойиқнинг кўпчилиги Унинг олдида тўпланганида, Исо масал билан гапира бошлади: ⁵“Уруғ сепувчи ўз уруғини сепишга чиқди. У сепаётганида, баъзи уруғлар йўл ёқасига тушиб, оёқ ости бўлди. Осмондаги қушлар уларни чўқиб кетдилар. ⁶Баъзилари тошлоққа тушди. Уруғлар униб чиқиб, дарҳол қуриб қолди, чунки ернинг нами кам эди.⁷Баъзилари эса тиканлар орасига тушди. Тиканлар ўсиб, уларни бўғиб қўйдилар. ⁸Баъзилари эса яхши ерга тушди ва ўсиб чиқиб, юз карра ҳосил берди”. Исо буларни айтгач: “Кимнинг эшитишга қулоғи бўлса, эшитсин!”- деб хитоб қилди.⁹Шунда Унинг шогирдлари Ундан: “Бу масалнинг маъноси нима?”- деб сўрадилар. ¹⁰У эса деди: “Сизларга Худонинг Шоҳлигининг сирларини билиш ато қилинган, бошқаларга эса масаллар рамзида берилган, шунинг учун улар қараб туриб кўрмайдилар, эшитиб туриб англамайдилар.¹¹Бу масалнинг маъноси шуки: уруғ – бу Худонинг Сўзидир. ¹²Йўл ёқасига тушганлари – шундай одамларни билдирадики, улар эшитадилар, кейин эса иблис келиб, уларнинг юрагидан Сўзни олиб кетади, токи улар имон келтирмасинлар ва нажот топмасинлар. ¹³Тошлоққа тушганлари эса – Сўзни эшитганларида, уни қувонч билан қабул қиладиганлардир. Лекин улар илдизга эга эмаслар, шунинг учун улар вақтинча ишонадилар, синов вақтида эса имондан қайтадилар.¹⁴Тиканлар орасига тушганлари эса – Худонинг Сўзини эшитадиган, лекин ўзларининг ташвишлари, бойлик ва ҳаёт завқлари билан бўғилиб, ҳосил бермайдиганлардир. ¹⁵Яхши ерга тушганлари эса – Сўзни эшитадиган, уни ростгўй ва яхши юракда сақлайдиган, сабр-тоқат билан ҳосил келтирадиганлардир.¹⁶Ҳеч ким шамни ёқиб, уни идиш билан ёпмайди ёки сўрининг тагига қўймайди. Аксинча, уни шамдонга қўяди, токи кирганлар ёруғликни кўрсинлар. ¹⁷Чунки ошкора бўлмайдиган ҳеч қандай сир йўқ, маълум ва аён бўлмайдиган ҳеч яширин нарса ҳам йўқ. ¹⁸Шунинг учун сизлар қандай тинглаётганингизга эътибор беринглар, чунки кимда бор бўлса, унга берилади. Кимда йўқ бўлса, ундан ҳатто эга бўлишини хаёл қилгани ҳам тортиб олинади”.¹⁹Шу орада, Исонинг онаси билан укалари келиб, оломон кўплигидан Унинг олдига яқинлаша олмадилар. ²⁰Исога бу ҳақида хабар бердилар: “Мана, онанг ва укаларинг Сени кўрмоқчи бўлиб, ташқарида турибдилар”. ²¹Исо эса уларга жавобан деди: “Менинг онам ва укаларим – Худонинг Сўзини тинглаб, уни бажо келтираётганлардир”.²²Бир куни Исо Ўз шогирдлари билан қайиққа тушиб, уларга: “Кўлнинг нариги томонига сузиб ўтайлик”,- деди ва улар жўнаб кетдилар. ²³Улар сузиб кетаётганларида, Исо ухлаб қолди. Кўлда кучли шамол кўтарилди. Қайиқ сувга тўлаётгани учун улар хавфли аҳволга тушиб қолдилар.²⁴Шогирдлар Исонинг олдига келиб, Уни уйғотиб: “Устоз, Устоз, ҳалок бўляпмиз!”- дедилар. У эса туриб шамолга ва тўлқинланаётган сувга ман қилди. Бўрон босилди ва жимжит бўлди. ²⁵Шунда Исо уларга: “Имонингиз қани?!”- деди. Улар эса қўрқиб ва таажжубланиб, бир-бирларига: “Бу киши Ким экан? Мана, У шамоллару сувларга буюради ва улар Унга бўйсунадилар”,- дер эдилар.²⁶Ниҳоят, улар Галиленинг қаршисида бўлган Гадара юртига сузиб келдилар. ²⁷Исо қирғоққа чиққанида, Унга шаҳарлик бир одам учради. Бу одам анча вақтдан бери жинга чалинган эди. У кийим киймай, уйда турмай, қабристондаги ғорларда яшар эди.²⁸У Исони кўрганида бақириб юборди ва ўзини Унинг олдига ташлаб, баланд овоз билан хитоб қилди: “Эй, Исо, Худойи Таолонинг Ўғли, мен билан нима ишинг бор? Сендан ўтинаман, мени қийнама!” ²⁹Чунки Исо нопок руҳга бу одамдан чиқиб кетишни буюрган эди. Бу руҳ уни анча вақтдан бери қийнар эди. Одамлар эса уни сақлаш учун занжир ва кишан билан боғлар эдилар. Лекин у кишанларни узиб ташлар ва жин томондан чўлларга қувилар эди.³⁰Исо ундан: “Исминг нима?”- деб сўради. У: “Легион”,- деб жавоб берди, чунки унинг ичига кўп жинлар кирган эдилар. ³¹Улар Исодан ўзларини тубсизликка боришларини буюрмасликни ёлвориб сўрадилар.³²Шу ерда тоғ бағрида катта тўнғиз подаси ўтлаб юрган эди. Жинлар тўнғизларга кириш учун Исодан ёлвориб рухсат сўрадилар. Исо уларга рухсат берди. ³³Шунда жинлар одамдан чиқиб, тўнғизларга кирдилар ва бутун пода ўзини тиккаликдан кўлга ташлади ва чўкиб кетди.³⁴Тўнғиз боқувчилар содир бўлган воқеани кўрганларида, шаҳару қишлоқларга югуриб бориб, бу ҳақида айтиб бердилар. ³⁵Шунда халқ бу воқеани кўриш учун чиқиб, Исонинг олдига келди. Жинлардан озод бўлиб кийинган ва соғлом онгли ҳолатда Исонинг оёқлари олдида ўтирган одамни кўриб, ваҳимага тушдилар.³⁶Бу ҳодисани кўрганлар эса жинга чалинган бу одам қандай соғайиб кетгани ҳақида уларга гапириб бердилар. ³⁷Шунда Гадара юртининг атрофидан бўлган бутун халқ Исонинг улардан узоқлашишини илтимос қилдилар, чунки улар қаттиқ қўрқувга тушган эдилар. Исо қайиққа тушиб қайтиб кетди.³⁸Ичидан жинлар чиққан одам эса Исо билан бирга бўлишни Ундан илтимос қилди. Лекин Исо уни қўйиб юбориб, унга: ³⁹“Ўз уйингга қайтиб бор ва Худо сенга нималар қилганини айтиб бер”,- деди. Шунда у бориб, Исонинг унга нималар қилганини бутун шаҳар бўйлаб эълон қилиб юрди.⁴⁰Исо қайтиб келганида эса, халқ Уни қувониб қабул қилди, чунки ҳамма Уни кутиб турган эди. ⁴¹Шу орада синагоганинг бошлиғи бўлган Яир исмли бир киши келиб, Исонинг оёқларига ўзини ташлаб, Ундан унинг уйига киришини ўтиниб сўради, ⁴²чунки унинг ўн икки ёшларда бўлган ёлғиз қизи ўлим тўшагида ётган эди. Исо бораётганида эса, оломон Уни тобора сиқиб борар эди.⁴³У ерда ўн икки йилдан бери қон кетишидан азоб чекиб юрган бир аёл бор эди. У бор-йўғини шифокорларга сарф этиб, ҳеч биридан шифо топмаган эди. ⁴⁴У Исонинг орқа томонидан яқинлашиб, Унинг кийимининг четига қўл тегизди ва ўша заҳотиёқ ундан қон кетиш тўхтади.⁴⁵Исо: “Менга ким қўл тегизди?”- деди. Лекин ҳамма буни инкор этди. Шунда Петъёр ва У билан бирга бўлганлар: “Устоз, оломон Сени ўраб, сиқиб турибди. Сен эса, Менга ким қўл тегизди, деб айтяпсанми?”- деди. ⁴⁶Лекин Исо: “Кимдир Менга қўл тегизди, чунки Мен Ўзимдан куч чиққанини сездим”,- деб айтди.⁴⁷У аёл эса яширин қола олмаганини кўриб, титраб Исонинг олдига келди ва Унинг оёқларига ўзини ташлади. У нима сабабдан тегизганини ҳамда ўша заҳоти шифо топганини бутун халқ олдида Унга айтиб берди. ⁴⁸Исо унга: “Дадил бўл, қизим! Сенинг имонинг сени қутқарди, хотиржам боравер”,- деди.⁴⁹Исо буни ҳали гапириб турган эди, синагога бошлиғининг уйидан кимдир келиб, унга: “Қизингиз ўлди, Устозни овора қилманг”,- деди. ⁵⁰Лекин Исо буни эшитиб, унга: “Қўрқма, фақат ишонгин ва қизинг қутқарилади”,- деди.⁵¹У ўша уйга келгач, Петъёр, Юҳанно, Ёқуб ва қизнинг ота-онасидан бошқа ҳеч кимга Ўзи билан ичкарига киришга рухсат бермади. ⁵²Ичкарида эса ҳамма қиз учун йиғлаб нола қилаётган эди. Лекин Исо: “Йиғламанглар, у ўлмаган, фақат ухлаб ётибди”,- деди. ⁵³Аммо улар унинг ўлганлигини билганлари учун Унинг устидан кулдилар.⁵⁴Исо эса уларнинг ҳаммасини ташқарига чиқарди ва қизчани қўлидан ушлаб: “Қизалоқ, тур!”- деб чақирди. ⁵⁵Қизнинг руҳи қайтиб келди. У ўша заҳоти ўрнидан турди ва Исо қизга овқат беришларини буюрди. ⁵⁶Қизнинг ота-онаси бундан ҳайратландилар, Исо эса уларга бу содир бўлган воқеа ҳақида ҳеч кимга айтмасликни буюрди.

Chapter 9

¹Бундан кейин Исо ўн икки шогирдини биргаликда чақириб, уларга ҳамма жинларни қувиб чиқариш ва касалларни шифолаш куч-қудрати ва ҳокимиятини берди. ²Шунда Худонинг Шоҳлигини воизлик қилиш ва беморларни шифолаш учун уларни юбориб,³уларга деди: “Йўлингизга ҳеч нарса олманглар: ҳасса ҳам, тўрва ҳам, нон ҳам, пул ҳам, иккитадан кийим ҳам олманглар. ⁴Қайси уйга кирсангизлар, ўша ерда қолаверинглар ва ўша ердан йўлга чиқинглар.⁵Агарда одамлар сизларни қабул қилмасалар, унда бу шаҳардан чиқаётганингизда, уларга қарши гувоҳлик қилиб, оёқларингиздаги чангни қоқиб кетинглар”. ⁶Шундай қилиб, шогирдлар жўнаб кетдилар ва ҳамма ерда Хушхабарни воизлик қилиб, беморларни шифолаб, қишлоқдан-қишлоққа ўтиб юрдилар.⁷Вилоят ҳокими Ҳирод Исонинг қилган ҳамма ишлари ҳақида эшитиб, гангиб қолди, чунки баъзилар: “Мана, Яҳё ўликлардан тирилди”,- деб айтар эдилар, ⁸бошқалар эса: “Элийаҳ пайғамбар пайдо бўлди”, яна бошқалар: “Қадимги пайғамбарлардан бири тирилди”,- деб айтар эдилар. ⁹Шунда Ҳирод: “Мен Яҳёни бошидан жудо қилганман. Лекин бу Одам ҳақида шундай нарсаларни эшитяпман, У ким экан?”- деди. Шунинг учун Уни кўришга интилар эди.¹⁰Ҳаворийлар эса қайтиб келиб, қилган ишлари ҳақида Унга айтиб бердилар. Исо уларни алоҳида Ўзи билан Бейт-Сайда шаҳри яқинидаги саҳро жойга олиб борди. ¹¹Аммо халқ буни билгач, Унинг кетидан эргашди. Исо уларни қабул қилиб, улар билан Худонинг Шоҳлиги ҳақида суҳбатлашди ва шифога муҳтож бўлганларни шифолади.¹²Кун эса кечга оғиб борар эди. Ўн икки шогирди Исонинг олдига келиб, Унга: “Халқнинг кетишига рухсат бер, токи улар атрофдаги овулу қишлоқларга бориб озиқ-овқатларини топишсин ва тунашсин. Чунки биз бу ерда саҳро жойдамиз”,- дедилар. ¹³Лекин Исо уларга: “Сизлар уларга овқат беринглар!”- деб айтди. Улар эса: “Бешта нон ва иккита балиқдан бошқа ҳеч нарсамиз йўқ-ку. Бориб ҳамма одамга овқат сотиб олайликми?”- дедилар. ¹⁴Чунки у ерда тахминан беш мингта эркак бор эди. Аммо Исо Ўз шогирдларига: “Уларни ҳар қаторга элликтадан қилиб ўтқазинглар”,- деди.¹⁵Шогирдлари эса худди шундай қилиб, ҳаммани ўтқазишди. ¹⁶Шунда Исо бешта нон билан иккита балиқни олиб, осмонга қараб уларни дуо қилди. Сўнг уларни ушатиб, халққа тарқатиш учун шогирдларига берди. ¹⁷Шундай қилиб, улар едилар ва ҳаммалари тўйдилар. Улардан ортиб қолган бурдаларни териб олганларида, ўн икки сават чиқди.¹⁸Бир куни Исо ёлғиз Ўзи ибодат қилаётган эди, Унинг шогирдлари У билан бирга эдилар. Исо эса улардан: “Халқ Мени ким, деб ҳисоблайди?”- деб сўради. ¹⁹Улар жавобан дедилар: “Яҳё Чўмдирувчи, деб ҳисоблайдилар, баъзилари эса: Элийаҳ пайғамбар, бошқалари эса: Қадимги пайғамбарлардан бири тирилган,- деб айтадилар”.²⁰Шунда Исо улардан: “Сизларчи, Мени ким, деб ҳисоблайсизлар?”- деб сўради. Петъёр эса жавоб бериб: “Сен – Худонинг Масиҳисан!”- деди. ²¹Лекин Исо буларни ҳеч кимга айтмасликни уларга қатъий буюриб деди: ²²“Инсон Ўғли кўп азоб чекиши, оқсоқоллар, олий руҳонийлар ҳамда уламолар томонидан рад қилиниши ва ўлдирилиши, учинчи куни эса тирилиши керак”.²³Кейин барча одамларга деди: “Агар ким Менинг ортимдан юришни хоҳласа, ўзидан воз кечсин ва ҳар куни ўз хочини кўтариб, Менга эргашсин. ²⁴Чунки ўз жонини сақлаб қолмоқчи бўладиган ҳар бир кимса уни йўқотади. Мен учун жонини йўқотадиган ҳар бир кимса уни сақлаб қолади. ²⁵Зеро агар инсон бутун дунёни эгаллаб олса-ю, лекин ўзини йўқотса ёки ўзига зарар етказса, бундан унга нима фойда?²⁶Чунки ким Мендан ва Менинг сўзларимдан уялса, Инсон Ўғли Ўзининг ҳамда Отасининг ва муқаддас фаришталарнинг шуҳрати билан келганида, ундан ҳам уялади. ²⁷Сизларга ҳақиқатан айтяпманки: бу ерда турганларнинг баъзилари ўлимни кўришдан олдин Худонинг Шоҳлигини кўрадилар”.²⁸Шу сўзларни айтганидан кейин орадан саккиз кун ўтгач, Исо Петъёр, Юҳанно ва Ёқубни олиб, ибодат қилиш учун тоққа чиқди. ²⁹У ибодат қилаётганида, Унинг юзининг кўриниши ўзгарди ва Унинг кийимлари оппоқ бўлиб порлади.³⁰Мана, икки киши Исо билан суҳбатлашиб турар эди. Булар Мусо ва Элийаҳ эди. ³¹Улар шуҳратда намоён бўлиб, Исонинг Йерусалимда бажо келтириши керак бўлган иши, яъни дунёни тарк этиши ҳақида гаплашар эдилар.³²Петъёр ва у билан бирга бўлганларни эса уйқу босган эди. Лекин уйғониб, Исонинг шуҳратини ва У билан бирга турган икки кишини кўрдилар. ³³Ўшалар Исодан узоқлашиб кетаётганларида, Петъёр Исога деди: “Устоз, биз учун бу жой жуда соз экан! Қани, биз учта чайла қурайлик – бириси Сенга, бириси Мусога, бириси Элийаҳга...” Аммо у нимани сўзлаётганини ўзи билмас эди.³⁴Ҳали у гапираётганида, бир булут пайдо бўлиб, уларни сояси билан қоплади. Улар булутнинг ичига кирганларида, қўрқувга тушдилар. ³⁵Булут ичидан: “Бу Менинг севикли Ўғлимдир, Унга қулоқ солинглар”,- деган садо келди. ³⁶Бу садо келгач, Исонинг ёлғиз Ўзи қолди. Шогирдлари эса ўша кунларда кўрганларини яшириб, бу ҳақида ҳеч кимга айтмадилар.³⁷Эртаси куни улар тоғдан тушиб келганларида, Исони катта оломон кутиб олди. ³⁸Шу пайтда халқ орасидан бир киши бақириб деди: “Устоз! Сендан ўтиниб сўрайман, менинг ўғлимга қарагин, у менинг ягона болам. ³⁹Ёвуз руҳ уни тутиб олади ва у бирданига бақириб юборади. Ёвуз руҳ боланинг оғзидан кўпиги чиққунича унга азоб беради ва уни қаттиқ қийнаб, ундан зўрға кетади. ⁴⁰Мен Сенинг шогирдларингдан ёвуз руҳни қувишларини илтимос қилдим, лекин улар эплай олмадилар”.⁴¹Исо эса жавоб бериб деди: “Эҳ, имонсиз ва бузуқ авлод! Қачонгача сизлар билан бирга бўламан? Қачонгача сизларга чидайман? Ўғлингни бу ерга олиб кел!” ⁴²Ўсмир ҳали келаётган эди, жин уни ерга ағнатиб ура бошлади. Лекин Исо нопок руҳга тақиқлаб, ўсмирни шифолади ва уни отасига топширди.⁴³Уларнинг ҳаммаси Худонинг буюклигига ҳайрон қолдилар. Улар ҳали Исонинг қилаётган ҳамма ишларидан ҳайратланаётганларида, У Ўз шогирдларига деди: ⁴⁴“Ушбу сўзларимни қулоқларингизга қуйиб олинглар! Инсон Ўғли одамлар қўлига топширилади”. ⁴⁵Лекин улар бу сўзни тушунмадилар. Бу сўз улардан яширин бўлгани учун улар уни англамадилар, аммо Исодан бу сўз ҳақида сўрашга қўрқар эдилар.⁴⁶Шундан сўнг уларнинг орасида: “Биздан энг буюгимиз ким?”- деган баҳслашув пайдо бўлди. ⁴⁷Исо эса уларнинг юрагидаги фикрларини билиб, бир болани олиб Ўзининг ёнига турғизиб қўйди ⁴⁸ва уларга деди: “Ким шундай болани Менинг номимдан қабул қилса, Мени қабул қилади. Ким Мени қабул қилса, Мени Юборганни қабул қилади. Зеро сизларнинг орангизда ким энг кичик бўлса, у буюк бўлади”.⁴⁹Шу орада Юҳанно деди: “Устоз! Сенинг номингдан жинларни қуваётган бир одамни кўрдик ва унга буни ман этдик, чунки у биз билан бирга юрмайди”. ⁵⁰Исо эса унга: “Ман қилманглар, чунки ким сизларга қарши бўлмаса, у сизлар томондадир”,- деди.⁵¹Исонинг дунёдан олиниш кунлари яқинлашганида, У Йерусалимга боришга қатъий қарор қилди. ⁵²Ўшанда Ўзидан олдин хабарчиларни юборди. Улар бориб, Исо келишига тайёргарлик кўриш учун Самариянинг бир қишлоғига кирдилар. ⁵³Лекин самарияликлар Уни қабул қилмадилар, чунки Исонинг кўриниши Йерусалимга бораётган кишиникидай эди.⁵⁴Унинг шогирдлари Ёқуб ва Юҳанно буни кўриб: “Ҳазрат! Биз Элийаҳ пайғамбар қилганидек, осмондан олов тушишини ва уларни йўқ қилишини буюришимизни истайсанми?”- дедилар. ⁵⁵Лекин Исо бурилиб, уларга тақиқлаб деди: “Сизлар қандай руҳда эканлигингизни билмайсизлар! ⁵⁶Чунки Инсон Ўғли одамларнинг жонини ҳалок қилиш учун эмас, балки қутқариш учун келган”. Шунда улар бошқа қишлоққа кетдилар.⁵⁷Бундан кейин улар ўз йўлларида кетаётганларида, кимдир Исога: “Ҳазратим! Сен қаерга бормасанг ҳам, мен Сенга эргашаман”,- деди. ⁵⁸Исо эса унга: “Тулкиларнинг уялари, осмондаги қушларнинг инлари бор. Лекин Инсон Ўғлининг бош қўядиган жойи йўқ”,- деди.⁵⁹Сўнгра Исо бошқасига: “Менинг орқамдан эргаш!”- деб айтди. У эса жавобан: “Ҳазрат! Олдин бориб отамни кўмиб келишга ижозат бер”,- деди. ⁶⁰Исо унга: “Ўликларга ўз ўликларини кўмишларини қўйиб бер. Сен эса бориб, Худонинг Шоҳлигини воизлик қилгин”,- деди.⁶¹Кейин яна бошқаси: “Ҳазратим! Мен Сенга эргашаман. Фақат олдин бориб, уйдагилар билан хайрлашишимга ижозат бер”,- деди. ⁶²Исо эса унга: “Қўллари билан омочни тутиб, орқасига қараган ҳеч ким Худонинг Шоҳлигига лойиқ эмасдир”,- деди.

Chapter 10

¹Шундан сўнг Раббий бошқа етмишта шогирдни ҳам танлади ва Ўзи бормоқчи бўлган ҳар бир шаҳарга, ҳар бир жойга уларни Ўзидан олдин иккитадан юбориб, ²уларга деди: “Ҳақиқатан ҳам ҳосил кўп, бироқ ишчилар оз. Ўз ўрим-йиғимингга ишчиларни юбор, деб ҳосил Эгасига ибодат қилинглар.³Боринглар! Мана, Мен сизларни бўриларнинг орасига қўзилардек юборяпман. ⁴Ҳамён ҳам, тўрва ҳам, пойафзал ҳам олманглар ва йўлда ҳеч ким билан саломлашманглар.⁵Қайси уйга кирсангизлар, аввало: Уйингизга тинчлик бўлсин,- деб айтинглар. ⁶Агарда у ерда тинчликнинг ўғли бўлса, сизларнинг тинчлигингиз унда жо бўлади. Агарда йўқ бўлса, сизларга қайтиб келади. ⁷Шундай қилиб, ўша уйда қолинглар, сизларга нимаики берсалар, шуни еб-ичинглар, чунки меҳнаткаш ўз мукофотига сазовордир. Уйма-уй ўтиб юрманглар.⁸Қайси шаҳарга кирганингизда сизларни қабул қилсалар, сизларнинг олдингизга қўйилганларни енглар. ⁹Ўша ердаги беморларни шифоланглар ва уларга: Худонинг Шоҳлиги сизларга яқинлашди,- деб айтинглар.¹⁰Аммо қайси шаҳарга кирганингизда сизларни қабул қилмасалар, унда кўчага чиқиб уларга айтинглар: ¹¹Оёқларимизга ёпишган шаҳрингизнинг чангини ҳам сизларга қоқиб кетяпмиз, бироқ Худонинг Шоҳлиги сизларга яқинлашганини билиб қўйинглар. ¹²Сизларга айтаманки, ўша кунда у шаҳардан кўра Садўм шаҳрига осонроқ бўлади.¹³Эй, Ҳоразин, сенинг ҳолингга вой! Эй, Бейт-Сайда, сенинг ҳолингга вой! Чунки агар сизларда содир бўлган мўъжизалар Тир билан Сидўн шаҳарларида қилинганида эди, улар аллақачон қанор кийимида ва кулда ўтириб, тавба қилган бўлар эдилар. ¹⁴Шунинг учун ҳукм кунида сизлардан кўра Тир ва Сидўн шаҳарларига осонроқ бўлади. ¹⁵Эй, осмонгача кўтарилган Кафарнаҳум, сен дўзахгача тушиб кетасан!¹⁶Сизларни тинглаётган Мени тингламоқда. Сизларни рад этаётган Мени рад этмоқда. Мени рад этаётган эса Мени Юборганни рад этмоқда”.¹⁷Бундан кейин етмишта шогирди қувонч билан қайтиб келиб Исога: “Ҳазрат, жинлар ҳам Сенинг номингдан бизга бўйсунмоқдалар!”- дедилар. ¹⁸У эса уларга деди: “Мен осмондан яшиндай тушиб кетган шайтонни кўрдим. ¹⁹Мана, Мен сизларга илонлару чаёнларни ҳамда душманнинг бутун куч-қудратини босиш учун ҳокимият беряпман ва ҳеч нарса сизларга зарар етказмайди. ²⁰Бироқ руҳлар сизларга бўйсунаётганидан қувонманглар, балки исмларингиз Осмонда ёзилганидан қувонинглар!”²¹Ўша пайтда Исо руҳи билан қувониб деди: “Сендан миннатдорман, эй, Отам, еру осмон Эгаси! Чунки Сен буни доною ақллилардан яшириб, гўдакларга очиб бердинг. Ҳа, Ота! Зеро Сенинг эзгу ироданг шундайдир.²²Отамдан Менга ҳамма нарса топширилган. Ўғилнинг кимлигини Отадан бошқа ҳеч ким билмайди. Отанинг кимлигини ҳам Ўғилдан ва Ўғил очиб беришни истаган кишилардан бошқа ҳеч ким билмайди”.²³Сўнг Исо шогирдларига бурилиб, уларга алоҳида деди: “Сизлар кўраётган нарсаларни кўриб турган кўзлар бахтлидир! ²⁴Шунинг учун сизларга айтаманки, кўп пайғамбарлар ва подшоҳлар сизлар кўраётганни кўришни орзу қилдилар, аммо буни кўрмадилар; сизлар эшитаётганни эшитишни орзу қилдилар, аммо буни эшитмадилар”.²⁵Шунда бир қонуншунос туриб, Исони синаб деди: “Устоз, абадий ҳаётни мерос қилиб олмоқ учун нима қилишим керак?” ²⁶Исо эса унга: “Қонунда нима ёзилган? Сен уни қандай ўқийсан?”- деди. ²⁷У эса жавобан: “Раббий Худойингни бутун юрагинг, бутун жонинг, бутун қувватинг, бутун онгинг билан севгин ва ўз яқинингни ўзингни севгандек севгин”,- деб айтди. ²⁸Исо унга: “Сен тўғри жавоб бердинг, шундай қилгин ва яшайсан!” - деди.²⁹Лекин ўша киши ўзини оқламоқчи бўлиб, Исога: “Менинг яқиним ким?”- деб айтди. ³⁰Исо бунга шундай деди: “Йерусалимдан Йерихога бораётган бир одам қароқчиларнинг қўлига тушди. Улар унинг кийимларини ечиб олиб, жароҳатлаб, чалажон ҳолда ташлаб кетдилар.³¹Тасодифан, шу йўлдан бир руҳоний ўтаётган эди. Уни кўриб, ёнидан ўтиб кетди. ³²Бир левит ҳам шу жойдан ўтаётганида, ўша кишининг олдига келиб, унга бир қаради-да, ёнидан ўтиб кетди.³³Бир самариялик ҳам шу йўлдан ўтаётиб, унинг устидан чиқиб қолди. Уни кўрганида, унга раҳми келди ³⁴ва унинг олдига бориб, яраларига мой суртиб, шароб қуйиб, боғлаб қўйди. Сўнгра уни ўз эшагига миндирди ва мусофирхонага олиб келиб, унга ғамхўрлик қилди. ³⁵Эртасига эса кетаётиб, икки динор чиқарди-да, мусофирхона эгасига бериб деди: Бу одамга ғамхўрлик қилгин. Агар бундан кўпроқ сарф қилсанг, мен қайтиб келганимда, сенга бераман.³⁶Сенинг фикрингча, учовидан қайси бири қароқчиларнинг қўлига тушган одамнинг яқини бўлган?” ³⁷Қонуншунос эса: “Унга шафқат қилган одам”,- деб жавоб берди. Шунда Исо унга: “Бор, сен ҳам шундай қилгин!”- деди.³⁸Шу орада улар йўлларида давом этганларида, Исо бир қишлоққа кирди. Бу ерда Марта исмли бир аёл Уни ўз уйига қабул қилди. ³⁹Унинг Мирйам исмли синглиси бор эди. Мирйам Исонинг оёқлари олдида ўтириб, Унинг сўзларини тинглар эди.⁴⁰Марта эса овқат тайёрлаш билан жуда овора эди. У Исонинг олдига келиб, Унга: “Ҳазратим! Синглим бир ўзимни шу ишда қолдирганидан ташвишланмаяпсанми? Энди унга айтгин, менга ёрдам берсин!”- деди. ⁴¹Исо эса унга жавоб бериб: “Марта! Марта! Сен жуда кўп нарсалар ҳақида ташвишланиб хавотирланяпсан! ⁴²Лекин фақат биргинаси керак. Мирйам эса яхши қисмни танлади ва бу ундан тортиб олинмайди”,- деди.

Chapter 11

¹Бир куни Исо бир жойда ибодат қилаётган эди. Ибодатни тамом қилганида, Унинг шогирдларидан бири Унга: “Ҳазратим! Яҳё ўз шогирдларига ўргатганидек, бизга ҳам ибодат қилишни ўргатгин”,- деди.²Исо эса уларга деди: “Ибодат қилаётганингизда шундай деб айтинглар: Бизнинг Осмондаги Отамиз! Сенинг номинг муқаддас бўлсин. Сенинг Шоҳлигинг келсин. Сенинг ироданг Осмонда бўлганидек, ерда ҳам бўлсин.³Кундалик нонимизни бизга ҳар куни бериб тургин. ⁴Гуноҳларимизни кечиргин, чунки биз ҳам ўзимизга қарздор бўлганларнинг ҳар бирини кечирамиз. Бизни васвасага йўлиқтирмагин, аммо бизни ёвуздан халос қилгин”.⁵Сўнгра Исо уларга деди: “Фараз қилайлик, орангизда бир кишининг дўсти бўлиб, ярим кечада унинг олдига келиб, унга дейди: Дўстим, менга учта нон қарз бергин. ⁶Менинг бир дўстим йўл-йўлакай меникига кирибди ва унинг олдига қўядиган ҳеч нарсам йўқ. ⁷У эса ичкаридан жавоб бериб деди: Мени овора қилма. Эшик қулфлаб қўйилган, болаларим мен билан бирга тўшакда. Шунинг учун ўрнимдан туриб сенга бера олмайман. ⁸Сизларга айтаманки, агар ўз дўсти бўлгани учун ҳам туриб унга бермаса, унда унинг чекинмаслиги туфайли туриб, қанча сўраса, шунча унга беради.⁹Яна сизларга айтаманки, сўранглар ва сизларга берилади. Изланглар ва топасизлар. Тақиллатинглар ва сизларга очилади. ¹⁰Чунки ҳар бир сўраётган олади, излаётган топади, тақиллатаётганга очилади.¹¹Сизлардан қайси бир ота, ўғли ундан нон сўраса, унга тош берар экан? Ёки балиқ сўраса, унга балиқ ўрнига илон берар экан? ¹²Ёки тухум сўраса, унга чаён берар экан? ¹³Шундай қилиб, агар сизлар ёвуз бўла туриб, болаларингизга яхши ҳадялар беришни билсангизлар, боз устига Осмондаги Ота Ундан сўраганларга Муқаддас Руҳни беради”.¹⁴Бир куни Исо соқов жинни қувиб чиқарди. Жин чиққанидан кейин, соқов киши гапира бошлади, халқ эса ҳайрон бўлди. ¹⁵Бироқ улардан баъзилари: “У жинлар бошлиғи Баалзебубнинг кучи билан жинларни қувиб чиқаряпти!”- дедилар.¹⁶Бошқалар эса Исони васвасага солиб, Ундан осмондан аломат кўрсатишини талаб қилдилар. ¹⁷Лекин Исо уларнинг фикрларини билиб, уларга деди: “Ўз ичидан бўлинган ҳар бир подшоҳлик харобага айланади ва ўз ичидан бўлинган уй қулайди.¹⁸Агар шайтон ҳам ўз ичидан бўлинган бўлса, унинг подшоҳлиги қандай тура олади? Сизлар эса Мен ҳақимда: У Баалзебубнинг кучи билан жинларни қувиб чиқаряпти,- деб айтяпсизлар. ¹⁹Агар Мен жинларни Баалзебуб кучи билан қувиб чиқараётган бўлсам, унда ўғилларингиз кимнинг кучи билан уларни қувиб чиқармоқдалар? Шунинг учун улар сизларга судья бўладилар. ²⁰Агарда Мен Худонинг бармоғи билан жинларни қувиб чиқараётган бўлсам, унда албатта Худонинг Шоҳлиги сизларга етиб келди.²¹Агар бир кучли одам ўз уйини қурол билан қўриқлаб турган бўлса, унинг мол-мулки бехатар бўлади. ²²Аммо ундан кучлироғи унга ҳужум қилиб уни енгса, у таянган барча қуролларни тортиб олади ва унинг ўлжасини тақсимлайди. ²³Ким Мен билан бирга бўлмаса, у Менга қаршидир. Ким Мен билан бирга йиғмаса, у сочади.²⁴Нопок руҳ инсондан чиққанида, ором излаб, сувсиз жойларни кезади ва топмасдан: Чиққан уйимга қайтиб бораман,- дейди. ²⁵Шунда у келиб, уйни супурилган ва йиғиштирилган ҳолда топади. ²⁶Сўнгра у бориб, ўзидан ҳам ёвузроқ бўлган бошқа еттита руҳни ўзи билан бирга олади ва ўша уйга кириб яшайдилар. У одамнинг кейинги аҳволи аввалгисидан ёмонроқ бўлади”.²⁷Исо буни сўзлаётганида, халқ орасидан бир аёл баланд овозда Унга: “Сени кўтариб юрган қорин ва Сени эмизган кўкрак бахтлидир!” - деди. ²⁸Исо эса жавоб қайтариб деди: “Аниқроғи, Худонинг Сўзини тинглаётганлар ва унга риоя қилаётганлар бахтлидир!”²⁹Кўпдан-кўп халойиқ йиғилаётганида, Исо гапира бошлади: “Бу авлод ёвуздир! Улар аломат изламоқдалар, аммо уларга Йонаҳ пайғамбарнинг аломатидан бошқа аломат берилмайди. ³⁰Шунинг учун Йонаҳ нийневеҳликлар учун аломат бўлгани каби, Инсон Ўғли ҳам бу авлод учун худди шундай бўлади.³¹Жануб маликаси бу авлод одамлари билан бирга ҳукм кунида тирилиб келади ва уларни маҳкум этади. Чунки у Сулаймоннинг донолигини тинглаш учун ернинг бир четидан келган эди. Мана, Сулаймондан ҳам буюкроғи бу ердадир!³²Нийневеҳликлар бу авлод билан бирга ҳукм кунида тирилиб келадилар ва уларни маҳкум этадилар. Чунки улар Йонаҳнинг воизлигидан тавба қилган эдилар. Мана, Йонаҳдан ҳам буюкроғи бу ердадир!³³Ҳеч ким шамни ёқиб, уни яширин жойга ёки идишнинг тагига қўймайди. Аксинча, кирганлар нурни кўришлари учун уни шамдонга қўяди. ³⁴Тананинг чироғи кўздир. Шундай қилиб, агар сенинг кўзинг соф бўлса, унда бутун тананг ҳам нурга тўла бўлади. Агарда у ёмон бўлса, унда сенинг тананг ҳам қоронғиликка тўла бўлади. ³⁵Шундай қилиб, эътибор бергин: сенинг ичингдаги нур қоронғилик эмасми? ³⁶Агар бутун тананг нурга тўла бўлса ва бирон бир қоронғи қисми бўлмаса, унда худди чироқ ўз нури билан сени ёритганидек, ҳаммаси нурга тўла бўлади”.³⁷Исо буларни гапириб турганида, бир фарзий Уни дастурхонга таклиф қилди. Исо унинг уйига кириб, овқатланиш учун ёнбошлади. ³⁸Фарзий Исонинг овқатдан олдин қўлларини ювмаганини кўриб, ҳайрон бўлди.³⁹Раббий эса унга деди: “Эй, фарзийлар, ҳозирги вақтда сизлар пиёла ва товоқнинг сиртини тозалайсизлар, аммо сизларнинг ичингиз ўғирлик ва ёвузликка тўлиб-тошган! ⁴⁰Аҳмоқлар! Сиртини Яратган ичини ҳам яратмаганми? ⁴¹Яхшиси, ўзларингизда боридан хайр-садақа беринглар, шунда ҳамма нарса сизлар учун пок бўлади.⁴²Лекин, эй, фарзийлар, сизларнинг ҳолингизга вой! Чунки сизлар ялпиз, заъфарон ва ҳар хил ўсимликлардан ушр берасизлар, аммо адолат ва Худонинг севгиси ҳақида беғамсизлар! Буларни бажара туриб, уларни ҳам қолдирмаслигингиз керак эди.⁴³Эй, фарзийлар, сизларнинг ҳолингизга вой! Чунки сизлар синагогаларда тўрда ўтиришни ҳамда бозор майдонида табрик олишни яхши кўрасизлар. ⁴⁴Эй, риёкор, уламолар ҳамда фарзийлар, сизларнинг ҳолингизга вой! Чунки сизлар, одамлар сезмай устидан босиб ўтган яширин қабрларга ўхшайсизлар”.⁴⁵Шунда қонуншунослардан бири Исога жавобан: “Устоз! Бу сўзларни айтиб, Сен бизни ҳам ранжитдинг-ку”,- деди. ⁴⁶Исо эса деди: “Эй, қонуншунослар, сизларнинг ҳам ҳолингизга вой! Чунки сизлар кўтариб бўлмайдиган юкларни инсонларга юклайсизлар, ўзларингиз эса бу юкларга ҳатто бир бармоғингизни ҳам тегизмайсизлар.⁴⁷Сизларнинг ҳолингизга вой, чунки сизлар оталарингиз ўлдирган пайғамбарларга мақбаралар қурасизлар. ⁴⁸Шу билан оталарингизнинг қилмишлари ҳақида гувоҳлик бериб, уларни маъқуллаяпсизлар. Чунки улар пайғамбарларни ўлдирганлар, сизлар эса уларга мақбаралар қуряпсизлар!⁴⁹Шунингдек, Худонинг донолиги ҳам шундай дейди: Мен уларга пайғамбарлар ва ҳаворийлар юбораман. Улардан баъзиларини ўлдирадилар, баъзиларини эса қувғин қиладилар. ⁵⁰Шунинг учун ҳам дунё яратилишидан бери тўкилган барча пайғамбарларнинг қони бу авлоддан талаб қилинади. ⁵¹Сизларга ростини айтаманки, Ҳобилнинг тўкилган қонидан тортиб, қурбонгоҳ билан маъбаднинг орасида ўлдирилган Закарийаҳнинг қонигача бу авлоддан талаб қилинади!⁵²Эй, қонуншунослар, сизларнинг ҳолингизга вой! Чунки сизлар билим калитини олдингизлар, лекин эшикдан ўзларингиз ҳам кирмадингизлар ва кирмоқчи бўлганларга ҳам тўсқинлик қилдингизлар”.⁵³Исо уларга буларни гапираётганида, уламолар ва фарзийлар Уни қаттиқ сиқувга олиб, кўп саволларга жавоб беришга мажбур қилдилар. ⁵⁴Унинг оғзидан Уни айбловчи бирон гапни тутиб олиш учун Уни пойладилар.

Chapter 12

¹Шу орада саноқсиз одамлар тўпланиб, бир-бирини сиқаётганида, Исо аввал Ўз шогирдларига гапира бошлади: “Фарзийларнинг хамиртурушидан, яъни риёкорлигидан эҳтиёт бўлинглар!²Очилмай қоладиган ҳеч бир яширин нарса йўқ, билинмай қоладиган ҳеч бир сирли нарса йўқ. ³Шунинг учун сизларнинг қоронғиликда айтган ҳамма нарсангиз ёруғликда эшитилади, берк уй ичида қулоққа шивирлаган нарсангиз эса томлар узра эълон қилинади.⁴Сизларга, Менинг дўстларимга айтаманки, танани ўлдириб, кейин бошқа ҳеч нарса қилишга қодир бўлмаганлардан қўрқманглар. ⁵Аммо кимдан қўрқишингиз кераклигини сизларга айтайин, одамни ўлдиргандан кейин жаҳаннамга ташлашга ҳам қодир бўлгандан қўрқинглар. Ҳа, сизларга айтаманки, ундан қўрқинглар!⁶Бешта чумчуқ икки ассарийга сотилмайдими? Худо ҳузурида буларнинг бирортаси ҳам унутилмаган. ⁷Сизларнинг эса бошингиздаги сочларингиз ҳам саналган. Шундай қилиб, қўрқманглар: сизлар кўпгина чумчуқлардан қадрлироқсизлар.⁸Сизларга яна шуни айтаманки, инсонлар олдида Мени очиқ эътироф этадиган ҳар бир кишини Инсон Ўғли ҳам Худонинг фаришталари олдида очиқ эътироф этади. ⁹Аммо инсонлар олдида Мени инкор этадиган одам Худонинг фаришталари олдида ҳам инкор этилади. ¹⁰Инсон Ўғлига қарши сўз айтадиган ҳар кимса кечирилади, Муқаддас Руҳни куфрлайдиган эса кечирилмайди.¹¹Сизларни синагогаларга, бошлиқлар ва ҳокимларнинг олдига олиб келганларида, қандай ва нима, деб жавоб беришингиз, нима дейишингиз ҳақида ташвишланманглар. ¹²Чунки ўша вақтда нима дейиш кераклигини Муқаддас Руҳ сизларга ўргатади”.¹³Шу орада оломондан бир киши Исога: “Устоз! акамга айтгин, меросни мен билан бўлишсин”,- деди. ¹⁴Исо эса ўша одамга: “Эй, инсон! Ким Мени сизларга судья ёки мерос бўлувчи қилиб қўйди?!”- деди. ¹⁵Сўнгра Исо уларга: “Эҳтиёт бўлинглар, ўзларингизни тамагирликдан сақланглар, чунки инсоннинг ҳаёти унинг мол-мулкининг кўплигига боғлиқ эмас”,- деди.¹⁶Шунда уларга бир масал айтиб берди: “Бир бой одамнинг даласи мўл ҳосил берди. ¹⁷Бой ўз-ўзича: Нима қилай? Ҳосилни йиғиб қўядиган жойим йўқ,- деб мулоҳаза қилиб, ¹⁸сўнгра деди: Мана бундай қиламан: эски омборларимни бузиб, каттароғини қураман. Бутун ғалла ва мулкимни шу ерга йиғиб, ¹⁹жонимга айтаман: Эй, жоним, сенда анча йилларга етадиган кўп мол-мулк бор. Энди роҳатлангин, еб-ичгин, хурсандчилик қилгин.²⁰Лекин Худо унга: Ақлсиз! Шу кечасиёқ жонинг олинади. Шунда бу ғамлаб қўйганларинг кимга қолади?- деди. ²¹Ўзи учун хазина тўплаб, Худода бойимаган киши ҳам шундай бўлади”.²²Сўнг Исо шогирдларига деди: “Шунинг учун сизларга айтаманки, нима еймиз,- деб жонингиз учун хавотирланманглар, нима киямиз,- деб танангиз учун ташвишланиб юрманглар. ²³Жон овқатдан, тана эса кийимдан каттароқдир.²⁴Қарғаларга қаранглар: улар на экади, на ўради, на омборлари ва на ғаллахоналари бор, аммо Худо уларнинг ризқини беради. Сизлар эса қушлардан кўра нақадар қадрлироқсизлар? ²⁵Сизлардан қайси бирингиз ташвишланиб, ўз бўйига бир чўзим қўша олар экан? ²⁶Шундай қилиб, агар энг кичик ишни қилишга қодир эмас экансизлар, нимага бошқа нарсалар ҳақида ташвишланяпсизлар?²⁷Пиёзгулларга эътибор беринглар, улар қандай ўсади: на меҳнат қилади, на йигиради. Аммо сизларга айтаманки, ҳатто подшоҳ Сулаймон ҳам ўзининг бутун шуҳратида уларнинг бирортасидек кийинмаган. ²⁸Агар далада бугун бор бўлиб, эртага эса ўчоққа ташланадиган ўтни Худо шундай кийинтирса, сизларни ундан ҳам ортиқ кийинтирмайдими, эй, имони камлар!²⁹Шундай қилиб, нима ейишингизни, нима ичишингизни излаб юрманглар ва безовта бўлманглар, ³⁰чунки бунинг ҳаммасини бу дунёнинг халқлари излаб юрадилар. Сизларнинг Отангиз эса сизлар буларга муҳтож эканингизни билади!³¹Сизлар яхшиси Худонинг Шоҳлигини изланглар, бунинг ҳаммаси эса сизларга қўшиб берилади. ³²Қўрқма, эй, кичик пода! Чунки Отангиз сизларга Шоҳлик беришни маъқул кўрди.³³Мол-мулкингизни сотиб, хайр-садақа беринглар. Ўзингизга эскирмайдиган ҳамёнларни ва чиримайдиган хазинани Осмонда тайёрланглар. У ерда уларга ўғри ҳам яқинлашмайди, куя ҳам емайди. ³⁴Чунки хазинангиз қаерда бўлса, юрагингиз ҳам ўша ерда бўлади.³⁵Белларингиз боғланган, чироқларингиз ёниб турган бўлсин! ³⁶Сизлар хўжайини тўйдан қайтишини кутиб турган, у келиб эшикни тақиллатганида, дарҳол очиб беришга тайёр бўлган одамлардек бўлинглар.³⁷Хўжайини келганида, бедор ҳолда топилган қуллар бахтлидир! Сизларга ростини айтаманки, у бел боғлаб қулларини ўтқазади ва уларга ўзи хизмат қилади. ³⁸Агарда иккинчи ёки учинчи қоровуллик навбатида келганида ҳам, уларни шундай ҳолда топса, ўша қуллар қандай бахтлидир!³⁹Ўзларингиз биласизларки, агар уй эгаси ўғри қайси соатда келишини билса эди, у бедор бўлиб, уйини тешишига йўл қўймас эди. ⁴⁰Шунингдек, сизлар ҳам тайёр бўлиб туринглар, чунки Инсон Ўғли сиз ўйламаган соатда келади”.⁴¹Ўшанда Пeтъор Унга: “Ҳазратим, шу масални фақат биз учун айтяпсанми, ёки ҳамма учунми?”- деди. ⁴²Раббий жавоб берди: “Хўжайин хонадонига ўз вақтида ризқини бериш учун бошлиқ қилиб қўйган содиқ ва ақлли уй бошқарувчи ким? ⁴³Хўжайин келиб, уни шундай иш тутаётганини топса, ўша қул қандай бахтлидир! ⁴⁴Сизларга ростини айтаманки, уни ўзининг бутун мол-мулклари устидан бошқарувчи қилиб қўяди.⁴⁵Лекин агар ўша қул ўз юрагида: Хўжайиним яқин орада келмайди,- деб айтиб, хизматкору чўриларни уришни ва еб-ичиб маст бўлишни бошласа, ⁴⁶унда хўжайин қули кутмаган бир кунда, ўйламаган бир соатда келиб, уни тилка-пора қилиб, унга имонсизлар билан бир қисматни беради.⁴⁷Хўжайинининг иродасини била туриб тайёр бўлмаган, хўжайинининг иродаси бўйича иш тутмаган қул кўп таёқ ейди. ⁴⁸Билмай туриб, жазога муносиб иш қилган қул эса озроқ таёқ ейди. Кимга кўп берилган бўлса, ундан кўп талаб қилинади. Кимга кўп ишониб топширилган бўлса, ундан кўпроқ талаб қилинади.⁴⁹Мен ер юзига олов тушириш учун келдим. Олов ҳозироқ ёниб кетишини қанчалик хоҳлар эдим! ⁵⁰Мен чўмдирилиш билан чўмдирилишим керак. Бу амалга ошмагунча қанчалик қийналяпман.⁵¹Мени ер юзига тинчлик бериш учун келган, деб ўйлайсизларми? – Сизларга йўқ дейман, балки бўлиниш учун. ⁵²Чунки бундан буён бир уйда беш киши ўзаро бўлинади: учтаси иккитасига ва иккитаси учтасига қарши бўлади. ⁵³Ота ўғлига қарши, ўғил отасига қарши, она қизига қарши, қиз онасига қарши, қайнона келинига қарши, келин қайнонасига қарши бўлади”.⁵⁴Кейин Исо халққа ҳам айтди: “Сизлар ғарбдан булут кўтарилганини кўрганингизда, шу заҳоти: Ёмғир бўлади,- деб айтасизлар ва худди шундай бўлади. ⁵⁵Жануб шамоли эсганида, сизлар: Жазирама иссиғи бўлади,- деб айтасизлар ва худди шундай бўлади. ⁵⁶Эй, иккиюзламачилар! Еру осмон юзини тушуниб биласизлар-у, нима учун бу вақт-соатни тушуниб билмаяпсизлар?⁵⁷Шунингдек, нега сизлар ўзингизча нима тўғри эканлиги ҳақида мулоҳаза қилмайсизлар? ⁵⁸Сен рақибинг билан бирга маҳкамага бораётганингда, йўл-йўлакай ундан озод бўлишга ҳаракат қилгин, токи у сени судьянинг олдига олиб бормасин, судья сени зиндонбонга топширмасин, зиндонбон эса сени зиндонга ташламасин. ⁵⁹Сенга айтаманки, охирги тийинингни бермагунингча, у ердан чиқмайсан”.

Chapter 13

¹Шу вақтда у ерда бўлган айрим одамлар Исога: “Пилат жалилаликларнинг қонини уларнинг қурбонликлари билан аралаштириб юборди”,- деб айтдилар. ²Исо уларга шундай жавоб берди: “Сизлар, ўша жалилаликлар бошқа барча жалилаликлардан кўпроқ гуноҳкор бўлгани учун шунчалик азоб чекдилар, деб ўйлаяпсизларми? ³Сизларга: Йўқ!- дейман. Лекин тавба қилмасангизлар, сизларнинг ҳаммангиз ҳам худди шундай ҳалок бўласизлар.⁴Ёки Силоам минораси қулаб тушиб, ўн саккиз киши эзилиб нобуд бўлганида, бу кишилар Йерусалимда яшовчиларнинг ҳаммасидан кўра айбдорроқ бўлган, деб ўйлайсизларми? ⁵Сизларга: Йўқ!- дейман. Лекин тавба қилмасангизлар, сизларнинг ҳаммангиз ҳам худди шундай ҳалок бўласизлар”.⁶Исо яна мана бу масални ҳикоя қилди: “Бир кишининг узумзорида ўтқазилган анжир дарахти бор эди. Бир пайт у келиб, ундан мева излаб ҳеч нарса топа олмабди. ⁷Шунда у боғбонга дебди: Мана, мен уч йилдан бери бу анжир дарахтидан мева излаб келаман ва ҳеч нарса топа олмайман. Уни кесиб ташла, у нима учун ерни банд қилиб турибди?⁸Боғбон эса жавобан: Хўжайин, дарахтингиз бу йил ҳам турсин, - дебди, - Мен унинг атрофини юмшатаман ва гўнг соламан. ⁹Балки мева бериб қолар. Агарда мева бермаса, унда келгуси йил кесиб ташлайсиз”.¹⁰Шаббат куни Исо синагогаларнинг бирида таълим бераётган эди. ¹¹У ерда ўн саккиз йилдан бери дармонсизлик руҳига чалинган бир аёл бор эди. У букилиб қолган бўлиб, қаддини сира тўғри тута олмас эди.¹²Исо уни кўргач, ёнига чақириб, унга деди: “Аёл, сен дармонсизлигингдан озод бўляпсан!” ¹³У қўлларини аёлнинг бошига қўйди. Аёл ўша заҳоти қаддини ростлаб, Худога шукурлар айта бошлади. ¹⁴Исо шаббат кунида шифолагани учун синагога бошлиғи аччиқланиб, халққа: “Иш қилиш учун олти кун бор. Шифоланиш учун шу кунлари келинглар, шаббат куни эмас”,- деди.¹⁵Раббий эса унга жавоб бериб деди: “Эй, риёкор! Шаббат куни сизларнинг ҳар бирингиз ўз ҳўкиз ёки эшагингизни охурдан ечиб, суғоргани олиб бормайсизларми? ¹⁶Ўн саккиз йилдан бери шайтон боғлаб қўйган, Иброҳимнинг қизи бўлган бу аёлни шаббат куни кишанлардан озод қилиш керак эмасмиди?”¹⁷Исо буни гапираётганида, Унга қаршилик кўрсатганларнинг ҳаммаси уялиб қолдилар. Бутун халқ эса Унинг қилган барча шуҳратли ишлари учун қувонар эди.¹⁸Сўнгра Исо яна деди: “Худонинг Шоҳлиги нимага ўхшайди? Уни нимага ўхшатайин? ¹⁹У бир одам ўз боғига эккан хантал уруғига ўхшайди. Уруғ ўсиб чиқиб, улкан дарахт бўлган, осмондаги қушлар эса шохлари орасига қўниб паноҳ топишар эди”.²⁰У яна: “Худонинг Шоҳлигини нимага ўхшатай?- деб айтди,- ²¹У бир аёлнинг бутун хамирни ачитиш учун ўлчови уч сатон бўлган унга қориштириб солган хамиртурушига ўхшайди”.²²Шундай қилиб, Исо Йерусалим томонга бораётиб, шаҳару қишлоқларни кезиб таълим берар эди. ²³Бир киши Унга: “Ҳазрат! Наҳотки нажот топадиганлар оз бўлса?”- деди. Исо эса уларга деди: ²⁴“Тор дарвозадан киришга ҳаракат қилинглар. Чунки сизларга айтаманки, кўплар киришни излайдилар, лекин кира олмайдилар.²⁵Уй эгаси туриб эшикни бекитиб қўйганида, ўшанда сизлар ташқарида туриб, эшикни тақиллата бошлаб: Ё, Раббий, ё, Раббий, бизга эшикни оч!- дейсизлар. Лекин У сизларга шундай жавоб беради: Сизлар ким ва қаердан эканингизни билмайман. ²⁶Шунда сизлар: Биз Сенинг олдингда еб-ичдик, Сен кўчаларимизда таълим бериб юрган эдинг-ку,- деб айта бошлайсизлар. ²⁷У эса: Сизларга айтаманки, сизлар ким ва қаердан эканингизни билмайман. Эй, ноҳақлик қилувчилар, ҳаммангиз Менинг олдимдан кетинглар!- дейди.²⁸У ерда йиғи-сиғи ва тишлар ғижирлаши бўлади. Чунки Иброҳим, Исҳоқ, Ёқуб ва барча пайғамбарларни Худонинг Шоҳлигида, ўзингизни эса ташқарига қувилаётганингизни кўрасизлар. ²⁹Шарқу ғарбдан, шимолу жанубдан одамлар келиб, Худонинг Шоҳлигида ёнбошлаб ўтирадилар. ³⁰Мана, охиргилар борки, улар биринчи бўладилар. Биринчилар эса охирги бўладилар”.³¹Ўша куни фарзийлардан айрим одамлар Исонинг олдига келиб, Унга: “Бу ердан чиқиб кетгин, чунки Ҳирод Сени ўлдирмоқчи”,- дедилар. ³²Исо эса уларга деди: “Бориб ўша тулкига айтинглар: Мен бугун ва эртага жинларни қувиб, одамларни шифоламоқдаман. Учинчи куни тугатаман. ³³Бироқ барибир Мен бугун, эрта ва индин юраверишим керак. Чунки пайғамбар Йерусалимдан ташқарида ҳалок бўлмайди.³⁴Йерусалим, Йерусалим! Пайғамбарларни ўлдирувчи ва сеникига юборилганларни тошбўрон қилувчи шаҳар! Товуқ ўз жўжаларини қанотлари остига тўплаганидек, Мен ҳам сенинг болаларингни неча бор тўпламоқчи бўлдим, лекин сизлар хоҳламадингизлар. ³⁵Мана, энди уй-жойингиз ҳувиллаб қолади. Сизларга ростини айтаманки, Раббий номидан Келаётган муборак, деб сизлар хитоб қиладиган вақт келмагунича, Мени бошқа кўрмайсизлар”.

Chapter 14

¹Бир шаббат куни Исо фарзий бошлиқларидан бирининг уйига зиёфатга борди. Улар эса Уни кузатиб турар эдилар. ²Исонинг олдида истисқо касаллигидан шишиб юрган бир одам ҳозир бўлди. ³Исо эса қонуншунослару фарзийлардан: “Шаббат куни одамни даволаш жоизми?”- деб сўради.⁴Улар эса индамадилар. Шунда Исо ўша кишига тегиб, уни шифолади ва жўнатиб юборди. ⁵Сўнг уларга: “Сизлардан кимнингдир эшаги ёки ҳўкизи чуқурга тушиб кетса, у шаббат куни бўлса ҳам, уни дарҳол чиқариб олмасмиди?”- деди. ⁶Улар эса Унга бирон жавоб бера олмадилар.⁷Шу орада меҳмонлар тўрга ўтиришга интилаётганларини пайқагач, Исо уларга бир масални айтиб берди: ⁸“Сен бировнинг никоҳ тўйига чақирилган бўлсанг, тўрга чиқиб ўтирма, токи таклиф этилганлар орасида сендан эътиборлироғи чиқиб қолмасин ⁹ва икковингизни чақирган мезбон келиб сенга: Бу ўринни унга бер,- деб айтмасин. Ўшанда сен уялиб, пойгакда ўтиришга мажбур бўласан.¹⁰Лекин сен чақирилган бўлсанг, келиб пойгакда ўтиргин, токи сени чақирган мезбон келиб, сенга: Дўстим, илтимос тўрга чиққин,- деб айтсин. Шунда сен бошқа меҳмонлар олдида ҳурмат қозонасан. ¹¹Чунки кимки ўзини юксалтирса, пасайтирилади. Ўзини паст олган эса юксалтирилади”.¹²Сўнг Исо Ўзини чақирган одамга деди: “Тушлик ёки кечки зиёфат қилганингда, дўстларингни, ака-укаларингни, қариндошларингни ва бой қўшниларингни таклиф қилма, токи улар ҳам сени чақириб, сен ўз мукофотингни олиб қолмагин.¹³Лекин зиёфат қилганингда, қашшоқ, майиб, шол ва кўрларни чақиргин. ¹⁴Улар сенга қайтара олмаганлари учун сен бахтли бўласан, чунки сен ҳақ одамларнинг тирилишида мукофотингни оласан”.¹⁵Исо билан бирга дастурхон атрофида ёнбошлаганлардан бири буни эшитгач, Унга: “Худонинг Шоҳлигида нон ейдиган киши бахтлидир!”- деди. ¹⁶Исо эса унга деди: “Бир одам кечки зиёфатга катта дастурхон тайёрлаб, кўпларни чақирди. ¹⁷Кечки зиёфат вақти келгач: Келинглар, дастурхон тайёр бўлди,- деб меҳмонларга айтмоқ учун қулини юборди.¹⁸Шунда ҳаммалари келишиб олгандек, узр сўрай бошладилар. Биринчиси у одамга: Мен ер сотиб олдим, бориб уни кўришим керак. Илтимос, мени кечиринг,- деди. ¹⁹Бошқаси эса: Мен беш жуфт ҳўкиз сотиб олдим, уларни синагани боряпман. Илтимос, мени кечиринг,- деди. ²⁰Яна бошқаси: Мен уйландим, шунинг учун кела олмайман,- деди.²¹Қул қайтиб келиб, хўжайинига булар ҳақида хабар берди. Шунда уй эгаси ғазабланиб, ўз қулига: Тур, шаҳарнинг катта ва тор кўчаларига тез бориб, қашшоқ, майиб, шол ва кўрларни бу ерга олиб кел,- деди. ²²Сўнгра қул: Хўжайин, сиз буюрганингиздай қилдим, лекин ҳали бўш жой бор,- деди.²³Шунда хўжайин қулига: Менинг уйим тўлиши учун йўл ва сўқмоқларга бор, одамларни келишга ишонтир,- деди. ²⁴Чунки сизларга айтаманки, ўша чақирилган одамлардан бирортаси ҳам зиёфатимдан татиб кўрмайди”.²⁵Халқнинг кўпчилиги Исо билан бирга борар экан, У ўгирилиб уларга деди: ²⁶“Агар ким Менинг олдимга келса ва ўзининг ота-онаси, хотини, болалари, ака-укаси, опа-сингиллари, ҳатто ўз ҳаётидан ҳам нафратланмаса, у Менинг шогирдим бўла олмайди. ²⁷Кимки Менинг орқамдан бориб, ўз хочини кўтариб олмаса, Менинг шогирдим бўла олмайди.²⁸Масалан, сизлардан бирортангиз минора қурмоқчи бўлса, уни тугатиш учун унинг нарсаси етарлими, деб олдиндан қийматини ҳисоблаб чиқмайдими? ²⁹Акс ҳолда, у пойдевор солиб, минорани тугата олмаса, шунда буни кўрганларнинг барчаси: ³⁰Бу одам қуришни бошлади-ю тугата олмади,- деб уни масхара қиладилар.³¹Ёки қайси бир подшоҳ бошқа бир подшоҳга қарши урушга бораётиб, ўзимнинг ўн минг аскарим билан йигирма минг аскарга қарши чиқишга қодирманми, деб олдиндан ўтириб маслаҳатлашмас экан? ³²Акс ҳолда, душман ҳали узоқдалигидаёқ, унинг олдига элчи юбориб, сулҳ тузади. ³³Шундай қилиб, сизларнинг ҳар бирингиз ўзингизда бор бўлган ҳамма нарсадан кечмасангизлар, Менинг шогирдим бўла олмайсизлар.³⁴Туз – яхши нарса. Лекин туз ўз кучини йўқотса, уни қандай тузатиш мумкин? ³⁵Ерга ҳам, гўнгга ҳам ярамайди. Уни ахлатга ташлаб юборадилар. Кимнинг эшитишга қулоғи бўлса, эшитсин!”

Chapter 15

¹Ҳамма гуноҳкорлар ва солиқчилар Исони тинглаш учун Унинг олдига яқинлашиб келишар эди. ²Буни кўрган фарзийлар ва уламолар: “Мана, У гуноҳкорларни қабул қилиб, улар билан бирга еяпти”,- деб пўнғиллашар эди.³Исо эса уларга шундай масални айтиб берди: ⁴“Сизлардан кимнингдир юзта қўйи бўлса-ю, улардан бирортасини йўқотса, тўқсон тўққизтасини саҳрода қолдириб, йўқолган қўйни топмагунича қидирмайдими? ⁵Уни топганида эса, қувонч билан елкасига кўтариб олади.⁶Уйга келгач, дўстлару қўшниларини чақириб, уларга дейди: Мен билан бирга қувонинглар, чунки мен йўқолган қўйимни топдим. ⁷Сизларга айтаманки, худди шунга ўхшаб, тавбага муҳтож бўлмаган тўқсон тўққизта ҳақ одамдан кўра, тавба қилаётган биттагина гуноҳкор учун Осмонда кўпроқ қувонч бўлади.⁸Ёки қайси бир аёл ўнта динори бўлса-ю, биттасини йўқотиб қўйса, шам ёқиб тангани топмагунича, уйни супуриб-сидириб синчиклаб қидирмайди? ⁹Уни топганида, дўстлару қўшниларини чақириб, уларга дейди: Мен билан бирга қувонинглар, чунки мен йўқолган диноримни топдим. ¹⁰Сизларга айтаманки, худди шунга ўхшаб, тавба қилаётган битта гуноҳкор учун Худонинг фаришталари ҳузурида қувонч бўлади”.¹¹Сўнгра У яна деди: “Бир одамнинг икки ўғли бор эди. ¹²Уларнинг кичиги отасига: Ота, меросдан менга тегишли қисмини беринг,- деди. Шунда ота бор-йўғини уларга бўлиб берди.¹³Бир неча кундан кейин кичик ўғли ўзининг ҳамма нарсасини йиғиштириб, узоқ бир мамлакатга кетди. У ерда айш-ишрат билан кун кечириб, мол-мулкини исроф қилди. ¹⁴У борини сарфлаб битирганидан кейин, шу мамлакатда оғир очарчилик бошланди. Йигит эса муҳтожликка йўлиқди.¹⁵Шунда у бориб, ўша мамлакатда яшайдиганлардан бирига қўшилди. У одам тўнғизларни боқиш учун йигитни ўз даласига юборди. ¹⁶Йигит эса ўзининг қорнини тўнғизлар ейдиган пўчоқлар билан тўйдиришни истар эди, лекин унга буни ҳеч ким бермас эди.¹⁷Ниҳоят у ўзига келгач, деди: Отамнинг шунча кўп ёлланма ишчилари нон тўла-тўкислигига эга, мен эса бу ерда очликдан ўляпман. ¹⁸Шунинг учун отамнинг олдига бориб, унга шундай дейман: Ота, мен Осмонга ва сизга қарши гуноҳ қилдим. ¹⁹Энди сизнинг ўғлингиз, деб аталишга лойиқ эмасман. Мени ёлланма ишчиларингиз қаторида қабул қилинг.²⁰Йигит туриб, отасининг олдига йўл олди. У ҳали узоқда бўлганида, отаси уни кўриб, унга раҳми келди. Югуриб, ўғлининг бўйнидан қучиб, уни ўпа кетди. ²¹Ўғли эса: Ота, мен Осмонга ва сизга қарши гуноҳ қилдим. Энди сизнинг ўғлингиз, деб аталишга лойиқ эмасман,- деди.²²Лекин отаси ўз қулларига деди: Энг яхши кийим келтириб, уни кийинтиринглар, қўлига узук тақиб, оёқларига пойафзал кийгизинглар. ²³Семиз бузоқчани олиб чиқиб сўйинглар, еб-ичайлик ва хурсандчилик қилайлик. ²⁴Чунки менинг бу ўғлим ўлган эди, аммо тирилди; йўқолган эди, энди эса топилди. Шунда хурсандчилик қила бошладилар.²⁵Унинг катта ўғли эса ўша вақтда далада эди. У қайтаётиб уйга яқинлашганида, чолғу ва ўйин-кулги садоларини эшитиб, ²⁶хизматкорлардан бирини чақириб: Нима бўляпти ўзи?- деб сўради. ²⁷Укангиз келди, отангиз уни соғ-саломат қабул қилгани учун семиз бузоқчани сўйди,- деди хизматкор.²⁸Шунда у аччиқланиб, ичкарига киришни хоҳламади. Отаси эса ташқарига чиқиб, уни чақирди. ²⁹Лекин у отасига жавобан деди: Мен шунча йилдан бери сизга хизмат қиламан. Ҳеч буйруғингизга қарши чиққаним йўқ. Сиз эса дўстларим билан хурсандчилик қилишим учун менга битта улоқни ҳам бермадингиз. ³⁰Аммо мол-мулкингизни фоҳишаларга исроф қилиб қўйган шу ўғлингиз келганида, сиз у учун семиз бузоқчани сўйдингиз!³¹Шунда отаси унга деди: Ўғлим! Сен доимо мен билан биргасан, менинг ҳамма нарсам сеникидир. ³²Бугун эса хурсандчилик қилиб қувонишимиз керак, чунки сенинг бу уканг ўлган эди, аммо қайта тирилди; йўқолган эди, энди эса топилди”.

Chapter 16

¹Сўнгра Исо Ўз шогирдларига ҳам деди: “Бир бойнинг хўжалигини идора қилувчиси бор экан. Бойнинг қулоғига: Идора қилувчингиз мол-мулкингизни беҳудага исроф қилиб юрибди,- деган чақимчилик етказилди. ²Шунинг учун бой идора қилувчисини чақириб унга: Мен сен ҳақингда нималар эшитяпман? Ўз идорачилигинг ҳақида ҳисобот бер, чунки сен бошқа идора қила олмайсан,- деб айтди.³Шунда идора қилувчи ўз ўзига деди: Нима қилсам экан? Хўжайиним мени уй идорачилигидан бўшатяпти. Ер ковлай олмайман, тиланчилик қилишга уяламан. ⁴Мана, уй идорачилигидан бўшатилганимдан кейин одамлар мени ўз уйларига қабул қилишлари учун нима қилишим кераклигини биламан.⁵Шундай қилиб, хўжайинидан қарз бўлганларнинг ҳар бирини алоҳида ёнига чақириб, у биринчисидан: Хўжайинимдан қанча қарзинг бор?- деб сўради. ⁶У: Юз бат зайтун мойи,- деди. Шунда идора қилувчи унга: Тилхатингни ол, тезда ўтириб: эллик бат, деб ёз!- деди. ⁷Кейин бошқасидан ҳам сўради: Сенинг қанча қарзинг бор? У эса: Юз кор буғдой,- деб жавоб берди. Унга ҳам: Тилхатингни ол: саксон кор, деб ёз!- деди.⁸Хўжайини эса идрокли иш қилгани учун ўзининг бу садоқатсиз идора қилувчисини мақтади. Зеро бу дунёнинг ўғиллари ўз авлоди орасида нурнинг ўғилларидан кўра идроклироқдир. ⁹Мен ҳам сизларга айтаманки, ўзларингизга ноҳақ бойликдан дўст орттиринглар, токи бу бойлик тугагач, сизларни абадий маконларга қабул қилсинлар.¹⁰Оз нарсада содиқ бўлган кўп нарсада ҳам содиқдир. Оз нарсада садоқатсиз бўлган кўп нарсада ҳам садоқатсиздир. ¹¹Шундай қилиб, агар сизлар ноҳақ бойликда содиқ бўлмасангизлар, ким сизларга ҳақиқий бойликни ишониб топширар экан? ¹²Агар бировнинг нарсасида содиқ бўлмасангизлар, ким сизларга ўз нарсаларингизни берар экан?¹³Ҳеч қандай хизматкор икки хўжайинга хизмат қила олмайди. Чунки у ё биридан нафратланиб, бошқасини севади, ёки бирига ихлос қўйиб, бошқасини менсимайди. Сизлар ҳам Худога, ҳам бойликка хизмат қила олмайсизлар”.¹⁴Фарзийлар буларни эшитиб, пулпараст бўлганлари учун Исони мазаҳ қилдилар. ¹⁵Исо эса уларга деди: “Сизлар одамлар олдида ўзларингизни ҳақ қилиб кўрсатасизлар, лекин Худо юрагингизни билади. Чунки одамларнинг назарида аҳамиятли бўлгани Худонинг назарида жирканчлидир.¹⁶Қонун ва Пайғамбарлар даври Яҳёгача эди. Мана, шу вақтдан бошлаб Худонинг Шоҳлиги воизлик қилинмоқда ва ҳар бир киши унга куч билан босиб киради. ¹⁷Бироқ Қонундан бирон чизиқ йўқолишидан кўра, еру осмон ўтиши осонроқдир.¹⁸Кимки ўз хотинидан ажралиб, бошқасига уйланса, зино қилган бўлади. Кимки эридан ажралган хотинга уйланса, у ҳам зино қилган бўлади.¹⁹Мана, кимхоб ва шойи кийимлар кийиб, ҳар куни дабдабали базмлар қиладиган бир бой одам бор эди. ²⁰Унинг дарвозаси олдида эса баданига яра тошган Лазар исмли бир қашшоқ ётар эди. ²¹У бойнинг дастурхонидан тўкилган ушоқлар билан қорнини тўйдиришни орзу қилар, итлар эса келиб унинг яраларини ялар эдилар.²²Сўнг қашшоқ вафот этди ва фаришталар уни Иброҳимнинг маконига олиб бордилар. Бой ҳам ўлиб дафн этилди. ²³Дўзахда азоб чекаётган бой бошини кўтариб узоқда Иброҳимни ва унинг маконидаги Лазарни кўрди.²⁴У фарёд қилиб деди: Эй, Иброҳим-ота! Менга раҳм қилиб, Лазарни юборгин, у бармоғининг учини сувга ботириб, тилимга сув томизсин, чунки мен бу оловда азоб чекяпман.²⁵Лекин Иброҳим унга шундай жавоб берди: Болам, сен ўз ҳаётингда яхши улушингни олганинг, Лазар эса ёмон улушини олгани эсингда борми? Энди у бу ерда ором олмоқда, сен эса азоб чекмоқдасан. ²⁶Бундан ташқари, сиз билан бизнинг орамизда буюк жар ўрнатилган. Бу ердан сиз томонга ўтмоқчи бўлганлар ўта олмайдилар ва у ердан биз томонга ҳам ўтмайдилар.²⁷Шунда у деди: Ундай бўлса, эй, ота, сендан ўтиниб сўрайман, Лазарни отамнинг уйига юборгин, ²⁸чунки менинг бешта укам бор. Улар ҳам бу азоб жойига келмасликлари учун у уларга гувоҳлик берсин.²⁹Иброҳим унга: Уларда Мусо ва пайғамбарлар бор, уларга қулоқ солсинлар,- деди. ³⁰У эса деди: Йўқ, Иброҳим-ота, агар ўликлардан бири уларнинг олдига борса, ўшанда тавба қиладилар. ³¹Шунда Иброҳим унга: Агар Мусо ва пайғамбарларга қулоқ солмаган бўлсалар, унда ўликлардан бири тирилса ҳам ишонмайдилар,- деди.”

Chapter 17

¹Сўнг Исо Ўз шогирдларига деди: “Васвасалар келмаслиги мумкин эмас. Лекин булар ким орқали келаётган бўлса, ўшанинг ҳолига вой! ²Бу кичиклардан биронтасини васвасага солгандан кўра, унинг бўйнига тегирмон тоши осилиб, денгизга ташланиши у учун яхшироқ бўлар эди.³Ўзингизни назорат қилинглар! Агар биродаринг сенга қарши гуноҳ қилса, унга танбеҳ бергин. Агар тавба қилса, уни кечиргин. ⁴Агар бир куннинг ўзида сенга қарши етти марта гуноҳ қилса-ю, етти марта сенга қайта келиб: Тавба қилдим,- деса, уни кечиргин”.⁵Ҳаворийлар эса Раббийга: “Бизнинг имонимизни кўпайтир”,- дедилар. ⁶Аммо Раббий жавобан деди: “Агар хантал уруғидай имонингиз бўлиб, шу анжир дарахтига: Илдизинг билан қўпорилиб, денгизга кўчиб ўтқазил,- десангизлар, у сизларга бўйсунар эди.⁷Сизлардан ким қўш ҳайдовчи ёки подачи қулга эга бўлиб, у даладан қайтганида, унга: Тез келиб, дастурхонга ўтир,- дейди? ⁸Аксинча: Кечки овқатимни тайёрла, овқатланиб бўлганимча бел боғлаб, менга хизмат қилиб тур, ундан кейин ўзинг еб-ичасан,- демайдими?⁹Буюрган ишларни бажаргани учун у қулига ташаккур билдирадими? Ўйлайманки, йўқ. ¹⁰Шундай қилиб, сизлар ҳам буюрилган ҳамма ишни бажарганингиздан кейин: Биз арзимайдиган қуллармиз, чунки қилишимиз керак бўлган ишни қилдик,- денглар”.¹¹Исо Йерусалим томон йўл олиб, Самария билан Галиленинг орасидан ўтаётган эди. ¹²У бир қишлоққа кираётганида, Унга ўнта мохов учради. Улар узоқда туриб, ¹³баланд овоз билан сўзладилар: “Устоз Исо, бизга раҳм қил!”¹⁴Уларни кўргач, Исо уларга: “Бориб, ўзларингизни руҳонийларга кўрсатинглар”,- деди. Улар эса йўлда кетаётиб, моховдан покландилар. ¹⁵Улардан бири шифо топганини кўриб, баланд овоз билан Худони улуғлаб орқага қайтди. ¹⁶У Исонинг оёқларига ўзини ташлаб, Унга миннатдорчилик билдирди. Бу одам эса самариялик эди.¹⁷Ўшанда Исо деди: “Покланган ўн киши эмасми? Қолган тўққизтаси қани? ¹⁸Худони улуғлаш учун шу бегона қабилаликдан бошқа ҳеч ким қайтиб келмадими?” ¹⁹Кейин Исо ўша одамга деди: “Ўрнингдан туриб боравер, имонинг сени қутқарди”.²⁰Фарзийлар: “Худонинг Шоҳлиги қачон келади?”- деб Исодан сўраганларида, У уларга шундай жавоб берди: “Худонинг Шоҳлиги кўзга кўринадиган бўлиб келмайди. ²¹Шунингдек: Қара, у бу ерда ёки у ерда,- деб айтмайдилар. Чунки, мана, Худонинг Шоҳлиги сизларнинг ичингиздадир”.²²Сўнг Исо шогирдларига яна деди: “Шундай кунлар келадики, Инсон Ўғлининг биргина кунини кўришни истайсизлар ва кўрмайсизлар. ²³Шунда сизларга: Мана, У бу ерда ёки у ерда,- деб айтадилар. Борманглар ва уларнинг орқасидан қувманглар. ²⁴Чунки чақмоқ чақиб, фалакнинг бир томонидан бошқа томонигача ярқирагандай, Инсон Ўғли ҳам Ўз кунида худди шундай бўлади.²⁵Бироқ аввало У кўп азоб чекиши ва шу авлод томонидан рад қилиниши керак. ²⁶Шунда Нуҳнинг кунларида қандай бўлган бўлса, Инсон Ўғлининг кунларида ҳам шундай бўлади. ²⁷Нуҳ кемага кирган кунига қадар ейишди, ичишди, уйланиб турмушга чиқишди. Тўфон эса келиб, ҳаммани ҳалок қилди.²⁸Лут кунларида ҳам шундай бўлди: ейишди, ичишди, сотиб-олишди, экишди ва бинолар қуришди. ²⁹Лекин Лут Садўм шаҳридан чиққан кунида осмондан олов ва олтингугурт ёғилиб, ҳаммани ҳалок қилди.³⁰Инсон Ўғли зоҳир бўладиган кунида ҳам шундай бўлади. ³¹Ўша кунда томнинг устида бўлган киши ўзининг анжомларини олиш учун уйига кирмасин. Шунингдек, далада бўлган ҳам қайтиб келмасин.³²Лутнинг хотинини эслаб туринглар. ³³Кимки ўз жонини қутқармоқчи бўлса, уни йўқотади. Кимки ўз жонини йўқотса, уни сақлаб колади.³⁴Сизларга айтаманки, ўша кеча икки киши бир тўшакда бўлади: бири олинади, бошқаси эса қолдирилади. ³⁵Икки аёл бирга тегирмонда янчаётган бўлади: бири олинади, бошқаси эса қолдирилади. ³⁶Икки киши далада бўлади: бири олинади, бошқаси эса қолдирилади”. ³⁷Шунда шогирдлар Исодан: “Ҳазрат, қаерда бўлади?”- деб сўрадилар. Исо эса уларга: “Мурда қаерда бўлса, калхатлар ҳам ўша ерда тўпланадилар”,- деди.³⁷Шунда шогирдлар Исодан: “Ҳазрат, қаерда бўлади?”- деб сўрадилар. Исо эса уларга: “Мурда қаерда бўлса, калхатлар ҳам ўша ерда тўпланадилар”,- деди.

Chapter 18

¹Исо шогирдларига нолимасдан доимо ибодат қилиш кераклиги ҳақидаги шу масални айтиб берди: ²“Бир шаҳарда Худодан қўрқмайдиган, одамлардан ҳам уялмайдиган бир судья бор эди.³Ўша шаҳарда бир бева хотин ҳам яшар эди. У судьянинг олдига келавериб: Мени рақибимдан ҳимоя қилинг,- деб ўтиниб сўрар эди. ⁴У эса анча вақтгача бунга эътибор бермаган эди. Охирида ўз ўзига деди: Мен Худодан қўрқмайман, одамлардан ҳам уялмайман, ⁵бироқ бу бева менга тинчлик бермаётгани учун уни ҳимоя қилай, токи у яна келавериб, мени безовта қилмасин”.⁶Шунда Раббий деди: “Ноҳақ судья нима деганини эшитяпсизми? ⁷Худо уларга узоқ сабр-тоқат қилса-да, наҳотки Унга кечаю кундуз фарёд қилаётган Ўзининг танланганларини ҳимоя қилмаса? ⁸Сизларга айтаманки, уларни тез орада ҳимоя қилади. Бироқ Инсон Ўғли келганида, ер юзида имон топармикан?”⁹Ўзининг ҳақлигига амин бўлиб, бошқаларни эса камситиб юрган баъзи одамларга Исо шу масални айтиб берди: ¹⁰“Икки киши ибодат қилиш учун маъбадга кирдилар. Улардан бири фарзий, бошқаси эса солиқчи эди.¹¹Фарзий туриб, ўз ўзича шундай ибодат қилар эди: Ё, Худо! Мен бошқа одамлардай талончи, жиноятчи, зинокор ёки бу солиқчи каби бўлмаганим учун Сендан миннатдорман. ¹²Ҳафтада икки марта рўза тутяпман. Топганимдан ушр беряпман.¹³Солиқчи эса узоқда туриб, ҳатто кўзларини осмонга қаратишга ҳам ботина олмай, аммо кўкрагига уриб: Ё, Худо! мен гуноҳкорга раҳм шафқатли бўл!- деб айтар эди. ¹⁴Сизларга айтаманки, бу одам уйига бояги одамдан кўра кўпроқ оқланиб кетди. Чунки ўзини юксалтирган ҳар бир киши пасайтирилади, ўзини пасайтирган эса юксалтирилади”.¹⁵Чақалоқларга қўлини тегизиши учун уларни Исонинг олдига олиб келар эдилар. Аммо шогирдлар буни кўриб, уларга тақиқлар эдилар. ¹⁶Исо эса уларни ёнига чақириб, шундай деди: “Болаларни Менинг олдимга келишига ижозат беринглар ва уларга ман этманглар. Чунки Худонинг Шоҳлиги бундайларникидир. ¹⁷Сизларга ростини айтаманки, кимки Худонинг Шоҳлигини бола каби қабул қилмаса, унга кира олмайди”.¹⁸Бошлиқлардан бири Исодан: “Эзгу Устоз! Абадий ҳаётни мерос қилиб олишим учун нима қилмоғим керак?”- деб сўради. ¹⁹Исо унга деди: “Нима учун сен Мени эзгу, деб атаяпсан? Биргина Худодан бошқа ҳеч ким Эзгу эмас. ²⁰Амрларни биласан-ку: Зино қилма, Одам ўлдирма. Ўғирлик қилма. Сохта гувоҳлик берма. Ота-онангни ҳурмат қил”. ²¹У эса жавобан: “Буларнинг ҳаммасини ёшлигимдан бери сақладим”,- деди.²²Буни эшитиб Исо унга: “Сенга яна бир нарса етишмайди: эга бўлган ҳамма нарсангни сотиб, қашшоқларга тарқатиб бер ва Осмонда хазинага эга бўласан. Кейин келиб, Менинг ортимдан эргаш”,- деди. ²³Ўша одам бу сўзни эшитгач, жуда хафа бўлди, чунки у жуда бой эди.²⁴Исо унинг хафа бўлганини кўриб деди: “Бойликка эга бўлганларнинг Худонинг Шоҳлигига киришлари нақадар қийиндир! ²⁵Бой одамнинг Худонинг Шоҳлигига киришидан кўра, туянинг игна тешигидан ўтиши осонроқдир!”²⁶Шунда буни эшитганлар: “Ундай бўлса, ким нажот топа олар экан?”- дедилар. ²⁷Исо эса деди: “Одамларга имконсиз бўлгани Худога имконлидир”.²⁸Шунда Петъёр: “Мана, биз ҳамма нарсани қолдириб, Сенинг ортингдан эргашдик-ку!”- деб айтди. ²⁹Бунга Исо деди: “Сизларга ростини айтаманки, Худонинг Шоҳлиги учун уй-жой, ота-она, ака-ука, опа-сингил ёки хотин-боласини қолдириб, ³⁰шу ҳозирги даврда янада ортиқроғини олмайдиган ва келгуси дунёда эса абадий ҳаётга эга бўлмайдиган киши йўқ”.³¹Исо ўн икки шогирдини четга чақириб, уларга деди: “Мана, биз Йерусалимга боряпмиз. У ерда пайғамбарлар томонидан Инсон Ўғли ҳақида ёзилганларнинг барчаси бажо этилади. ³²Чунки Уни мажусийларга топширадилар, Уни масхаралаб ҳақорат қиладилар, Унинг юзига тупурадилар. ³³Уни қамчилайдилар ва ўлдирадилар. Лекин У учинчи куни тирилади”.³⁴Аммо шогирдлари ҳеч нарсани тушунмадилар. Бу сўзларнинг маъноси улар учун яширин эди, шунинг учун улар айтилганларни англамадилар.³⁵Исо Йерихо шаҳрига яқинлашаётганида, бир кўр одам йўл чеккасида садақа сўраб ўтирган эди. ³⁶Унинг олдидан халойиқ ўтиб кетаётганини эшитиб: “Нима бўляпти ўзи?”- деб сўради. ³⁷“Нозарий Исо ўтяпти”,- деб унга айтдилар.³⁸Шунда у: “Эй, Довуд Ўғли Исо, менга раҳм қил!”- деб бақирди. ³⁹Олдинда кетаётганлар эса уни жим бўлишга мажбурлашар эди. Лекин у янада баландроқ бақира бошлади: “Эй, Довуд Ўғли, менга раҳм қил!”⁴⁰Исо тўхтаб, уни ёнига келтиришларини буюрди. Кўр келгач, Исо ундан сўради: ⁴¹“Мен сен учун нима қилишимни истайсан?” У эса деди: “Ҳазратим, кўзларим кўрсин!”⁴²Шунда Исо унга деди: “Кўзларинг кўрсин! Сенинг имонинг сени қутқарди”. ⁴³Шу заҳоти унинг кўзлари кўра бошлади. У Худога ҳамду санолар айтиб, Исонинг ортидан эргашди. Бутун халқ эса буни кўрганда, Худони улуғлади.

Chapter 19

¹Сўнгра Исо Йерихога кириб, ундан ўтиб кетаётган эди. ²Мана, у ерда солиқчиларнинг бошлиғи бўлган Заккай исмли бир одам бор эди. У бой эди.³У, Исо ким экан, деб Уни кўришга интилар эди. Бироқ халойиқ кўплигидан Уни кўра олмас эди, чунки у бўйи паст одам эди. ⁴Шунинг учун Заккай олдинга югуриб бориб, Исони кўриш учун анжир дарахтига чиқиб олди, чунки Исо ўша ердан ўтиши керак эди.⁵Исо эса у жойга келганида, юқорига қаради ва Заккайни кўриб, унга деди: “Заккай! Тезроқ пастга туш, чунки Мен бугун сенинг уйингда бўлишим керак”. ⁶У шошилиб пастга тушди ва Исони хурсандчилик билан меҳмон қилди. ⁷Буни кўрганларнинг ҳаммаси нолий бошлаб: “У гуноҳкор одамнинг уйида меҳмон бўлди”,- дедилар.⁸Заккай эса ўрнидан туриб Раббийга: “Ҳазратим, мол-мулкимнинг ярмини қашшоқларга бўлиб бераман. Агар бировнинг ҳақини еб кетган бўлсам, тўрт баробар кўпайтириб қайтариб бераман”,- деди. ⁹Исо унга деди: “Бугун бу уйга нажот келди, чунки бу одам ҳам Иброҳимнинг ўғлидир. ¹⁰Чунки Инсон Ўғли ҳалок бўлганларни излаб топиш ва қутқариш учун келди”.¹¹Улар ҳали буни тинглаётганларида, Исо бир масални қўшимча қилиб айтиб берди, чунки улар Исонинг Йерусалимга яқинлашиб қолгани сабабли Худонинг Шоҳлиги дарҳол намоён бўлиши керак, деб ўйлашар эди: ¹²“Бир олижаноб одам ўзига салтанат олиш учун узоқ мамлакатга жўнаб кетаётган экан.¹³Ўзининг ўнта қулини чақириб, уларга ўн манеҳ пул бериб: Мен қайтиб келгунимча, пулни ишга солинглар,- деди. ¹⁴Лекин унинг фуқаролари уни ёмон кўришар экан. Улар унинг орқасидан элчилар юбориб: Бу одам бизга подшоҳ бўлишини хоҳламаймиз,- деб айтдилар. ¹⁵Шундан сўнг у салтанатни олиб, ўз ватанига қайтиб келганида, берган пулидан ким қанча даромад қилганини билиш учун, ўша қулларини ёнига чақиришни буюрди.¹⁶Биринчиси келиб: Хўжайин, сизнинг манеҳингиз ўн манеҳ даромад келтирди,- деди. ¹⁷Хўжайин унга: Маъқул, сен яхши қул экансан. Кичик ишда содиқ бўлганинг учун ўнта шаҳар устидан ҳоким бўлгин,- деди.¹⁸Иккинчиси келиб: Хўжайин, сизнинг манеҳингиз беш манеҳ даромад келтирди,- деди. ¹⁹У эса унга деди: Сен ҳам бешта шаҳар устидан бўлгин.²⁰Учинчиси ҳам келиб: Хўжайин, мана сизнинг манеҳингиз. Мен уни рўмолчага тугиб асрадим. ²¹Чунки мен сиздан қўрқдим, зеро сиз қаттиққўл одамсиз. Сиз қўймаганингизни оласиз, экмаганингизни ўрасиз,- деди.²²Хўжайини эса унга деди: Эй, ёвуз қул, мен сени ўз оғзинг билан ҳукм қиламан! Менинг қаттиққўллигимни ҳамда қўймасдан олишимни, экмасдан ўришимни билар эдинг. ²³Нега сен пулимни саррофликка солмадинг? Шунда мен келиб, уни фойдаси билан қайтариб олар эдим.²⁴Кейин хўжайин ёнида турганларга деди: Ундан бир манеҳни олиб, ўн манеҳи борга беринглар. ²⁵Унга эса: Хўжайин, унинг ўн манеҳи бор-ку!- деб айтдилар.²⁶Сизларга айтаманки, кимда бор бўлса, унга яна берилади. Кимда йўқ бўлса, ундан ҳатто бори ҳам тортиб олинади. ²⁷Аммо менинг подшоҳлик қилишимни хоҳламаган ўша душманларимни бу ерга келтиринглар ва олдимда қириб ташланглар”.²⁸Исо буни айтиб, Йерусалим томон йўлини давом эттирди.²⁹Шундай қилиб, Зайтун, деб аталадиган тоққа ва Бейт-Фагея билан Бейт-Аниа қишлоқларига яқинлашганида, У икки шогирдини юбориб деди: ³⁰“Қаршингизда бўлган қишлоққа боринглар. Қишлоққа кирганингизда, боғлаб қўйилган, одам ҳеч қачон минмаган хўтикни топасизлар. Уни ечиб, бу ерга олиб келинглар. ³¹Агар кимки сизлардан: Нима учун уни ечяпсизлар?- деб сўраса, сизлар: У Раббийга керак,- деб жавоб беринглар”.³²Юборилганлар бориб, худди Исо айтганидек топдилар. ³³Хўтикни ечаётганларида, унинг эгалари улардан сўрадилар: “Нима учун хўтикни ечяпсизлар?” ³⁴Улар эса жавобан: “У Раббийга керак”,- дедилар. ³⁵Шундай қилиб, улар хўтикни Исонинг олдига келтирдилар ва устига ўз кийимларини ташлаб, Исони миндирдилар. ³⁶У миниб кетаётганида, одамлар ўз кийимларини йўлга тўшар эдилар.³⁷Исо эса Зайтун тоғидан пастга тушадиган йўлга яқинлашганида, шогирдларининг кўпчилиги кўрган барча мўъжизалари учун қувонч билан баланд овозда Худони улуғлай бошладилар: ³⁸“Раббий номидан келаётган Подшоҳ муборакдир! Осмонда тинчлик ва юксакликда шуҳрат!”³⁹Халқ орасидаги баъзи фарзийлар эса Исога дедилар: “Устоз, шогирдларингга буни ман қил!” ⁴⁰Аммо Исо уларга жавоб бериб: “Сизларга айтаманки, агар улар жим бўлсалар, унда тошлар ҳайқирадилар”,- деди.⁴¹Шундай қилиб, Исо Йерусалимга яқинлашганида, шаҳарга қараб унинг ҳолига йиғлаб юборди: ⁴²“Ҳеч бўлмаса, шу кунингда сенинг тинчлигингга нима хизмат қилишини билсанг эди! Бироқ ҳозир бу нарса кўзларингдан яшириндир.⁴³Чунки бошингга шундай кунлар тушадики, душманларинг атрофингда хандақ қазиб, ҳар тарафдан қуршаб олиб эзадилар. ⁴⁴Сени ерга ағдариб ташлаб, сенинг фарзандларингни қирғин қиладилар. Сени йўқлаб келиш вақт-соатини билмаганинг учун, сенда тош устида тош ҳам қолдирмайдилар”.⁴⁵Бундан кейин Исо маъбадга кирди ва ичкарида олди-сотди қилаётганларни қувиб чиқара бошлаб, ⁴⁶уларга шундай дер эди: “Менинг уйим – ибодат уйидир,- деб ёзилган. Сизлар эса уни қароқчилар уясига айлантирдингизлар!”⁴⁷Исо ҳар куни маъбадда таълим берар эди. Олий руҳонийлар, уламолар ва халқ оқсоқоллари эса Уни ҳалок қилиш йўлини излар эдилар. ⁴⁸Лекин бунинг имконини топа олмас эдилар, чунки бутун халқ Исодан айрилмай, Уни тинглар эди.

Chapter 20

¹Кўп ўтмай, ўша кунларнинг бирида Исо маъбадда халққа таълим бериб, Хушхабарни воизлик қилаётганида, олий руҳонийлар, уламолар ва оқсоқоллар унинг олдига келиб, ²Унга шундай дедилар: “Бизга айт-чи, Сен бу ишларни қандай ҳокимият билан қиляпсан? Сенга бу ҳокимиятни ким берган?”³Исо эса уларга жавобан деди: “Мен ҳам сизлардан бир нарсани сўрайман, Менга айтинглар-чи: ⁴Яҳёнинг чўмдириши Осмондан эдими, ёки инсонларданми?”⁵Улар эса ўзаро мулоҳаза қилиб шундай дедилар: “Агар Осмондан десак, У: Унда нима учун Яҳёга ишонмадингизлар?- дейди. ⁶Лекин агар инсонлардан десак, бутун халқ бизни тошбўрон қилади, чунки улар Яҳёнинг пайғамбар эканлигига аминдирлар”.⁷Шунда улар: “Қаерданлигини билмаймиз”,- деб жавоб бердилар. ⁸Исо эса уларга деди: “Мен ҳам бу ишларни қандай ҳокимият билан қилаётганимни сизларга айтмайман”.⁹Кейин У халққа шундай масални сўзлай бошлади: “Бир одам узумзор ўтқазиб, уни боғбонларга топшириб, ўзи узоқ вақтга бошқа юртга кетди. ¹⁰Вақти келганида, у боғбонлар олдига бир қулини юборди, токи улар узумзор ҳосилидан унга берсинлар. Лекин боғбонлар уни уриб, қуруқ қайтариб юбордилар.¹¹Шунда у яна бошқа қулини юборди. Лекин уни ҳам уриб, ҳақорат қилиб, қуруқ қайтариб юбордилар. ¹²У яна учинчисини юборди, аммо улар уни ҳам ярадор қилиб, қувиб юбордилар.¹³Шунда узумзор эгаси деди: Нима қилсам экан? Севимли ўғлимни юбора қолай. Улар уни кўрганларида, балки уни ҳурмат қилишар. ¹⁴Лекин боғбонлар ўғлини кўрганларида, ўзаро мулоҳаза қилиб: Бу меросхўр! Уни ўлдирамиз, ўшанда унинг мероси бизники бўлади,- дедилар.¹⁵Шундай қилиб, ўғлини узумзордан ташқарига чиқариб, ўлдирдилар. Узумзор эгаси уларни нима қилар экан? ¹⁶У келиб ўша боғбонларни қириб ташлайди, узумзорни эса бошқаларга топширади”. Буни эшитганлар: “Худо асрасин!”- деб айтдилар.¹⁷Исо эса уларга қараб деди: “Унда: Қурувчилар рад этган тош бурчакнинг асосий тоши бўлди,- деб ёзилган оятнинг маъноси нима? ¹⁸Бу тошга йиқилган ҳар бир киши парчаланиб кетади. Тош кимнинг устига тушса, уни эзиб ташлайди”.¹⁹Олий руҳонийлар ва уламолар Исонинг бу масални улар ҳақида айтганини тушуниб, шу вақтнинг ўзида Уни қўлга олмоқчи бўлдилар, лекин халқдан қўрқдилар. ²⁰Шунинг учун улар Исони кузатиб, Унинг олдига ўзларини художўй қилиб кўрсатувчи маккор одамларни юбордилар, токи улар Исони ҳокимнинг қўлига ва ҳукмига топшириш учун Унинг айтаётган бирон сўзида Уни тузоққа илинтирсинлар.²¹Шундай қилиб, улар Исодан: “Устоз! Биз биламизки, Сен тўғри сўзлайсан ва таълим берасан, ҳеч кимга юз-хотирчилик қилмасдан, Худонинг йўлини ҳақиқатда ўргатасан. ²²Императорга солиқ тўлаш биз учун жоизми ёки йўқми?”- деб сўрадилар.²³Лекин Исо уларнинг маккорлигини англаб, уларга деди: “Нима учун Мени васвасага соляпсизлар? ²⁴Менга бир динорни кўрсатинглар-чи! Ундаги сурат ва ёзув кимники?” Улар эса: “Императорники”,- деб жавоб бердилар.²⁵Исо уларга: “Унда императорникини императорга, Худоникини Худога беринглар”,- деди. ²⁶Шундай қилиб, улар Исонинг халқ олдида айтган биронта сўзида Уни тузоққа илинтира олмасдан, Унинг жавобидан ҳайрон қолиб, жим бўлдилар.²⁷Сўнг тирилиш бўлишини рад этадиган саддуқийлардан баъзилари келиб, Исога шундай дедилар: ²⁸“Устоз! Мусо бизга: Агар хотини бор одам фарзандсиз ўлиб кетса, унда укаси унинг хотинини олиб, ўз акасининг зурриётини тикласин,- деб ёзиб қолдирган.²⁹Шундай қилиб, етти ака-ука бор эди. Биринчиси уйланиб, фарзандсиз ўлди. ³⁰Иккинчиси ўша хотинни олиб, фарзандсиз ўлди. ³¹Шунингдек, учинчиси ҳам, ҳатто еттинчисигача ҳаммаси ўша хотинни олиб, фарзандсиз ўлдилар. ³²Ҳаммасидан сўнг ўша хотин ҳам ўлди. ³³Хўш, тирилишда у қайси бирининг хотини бўлади? Чунки еттовлари ҳам уни хотинликка олган эдилар-ку?!”³⁴Исо уларга жавоб бериб деди: “Бу дунёнинг одамлари уйланадилар ва эрга тегадилар. ³⁵Лекин у дунёга ҳамда ўликлардан тирилишга сазовор бўлганлар эса уйланмайдилар, эрга ҳам тегмайдилар. ³⁶Улар энди ўла олмайдилар, чунки улар фаришталардек бўладилар. Улар тирилиш ўғиллари бўлиб, Худонинг ўғилларидир.³⁷Мусонинг ўзи ҳам ёнаётган бута ёнида Раббийни “Иброҳимнинг Худоси, Исҳоқнинг Худоси ва Ёқубнинг Худоси”, деб атаб, ўликларнинг тирилишини кўрсатган эди. ³⁸Худо эса ўликларнинг эмас, балки тирикларнинг Худосидир, чунки Унда ҳамма тирикдир”.³⁹Бунга жавобан уламолардан баъзилари: “Устоз, Сен яхши айтдинг”,- дедилар. ⁴⁰Бундан сўнг Исога бирон савол беришга ботина олмадилар.⁴¹Исо эса уларга деди: “Қандай қилиб Масиҳни Довуднинг ўғли дейишади? ⁴²Мана, Довуднинг ўзи Санолар китобида айтмоқда: Раббий менинг Раббимга айтди: ⁴³“Душманларингни оёқларинг остига йиқитмагунимча, Сен Менинг ўнг томонимда ўтириб тургин”. ⁴⁴Шундай қилиб, Довуд Масиҳни Раббим, деб атаган бўлса, қандай қилиб Масиҳ унинг ўғли бўлади?”⁴⁵Сўнг бутун халқ Уни тинглаб турганида, Исо шогирдларига деди: ⁴⁶“Узун кийимлар кийиб юришни, бозор майдонида олқиш олишни, синагогаларда юқори ўринда ва зиёфатларда тўрда ўтиришни яхши кўрадиган уламолардан эҳтиёт бўлинглар! ⁴⁷Улар беваларнинг уй-жойларини шилиб, риёкорлик билан узоқ ибодат қиладилар. Улар оғирроқ ҳукмга дучор бўладилар”.

Chapter 21

¹Исо маъбаднинг хазина қутисига эҳсон ташлаётган бойларга қараб, ²икки чақа ташлаган бир камбағал бева аёлни ҳам кўрди. ³Шунда Исо деди: “Сизларга ростини айтаманки, бу камбағал бева ҳаммадан кўра кўпроқ ташлади. ⁴Чунки уларнинг ҳаммаси ўзларининг мўлчилигидан Худога бағишлади. Аммо бу аёл ўзининг ночорлигидан бор-йўғини берди”.⁵Баъзилар эса маъбаднинг нақадар гўзал тошлар ва иловалар билан безатилгани ҳақида гапираётганларида, Исо бунга деди: ⁶“Шундай кунлар келадики, сизлар кўриб турган бинолардан тош устида тош қолмайди, ҳаммаси вайрон қилиб ташланади”.⁷Шогирдлар эса Ундан сўрадилар: “Устоз, булар қачон юз беради? Булар содир бўлишидан олдин қандай аломат бўлади?” ⁸Исо деди: “Сизларни янглиштирмасликлари учун эҳтиёт бўлинглар! Чунки кўплар: Бу менман,- деб Менинг номимдан келадилар, уларнинг кетидан борманглар. Бу вақт эса яқиндир. ⁹Уруш ва исёнлар ҳақида эшитганингизда, ваҳимага тушманглар. Чунки булар олдин бўлиб ўтиши керак, лекин охират дарров келмайди”.¹⁰Кейин Исо уларга яна деди: “Халқ халққа қарши, подшоҳлик подшоҳликка қарши кўтарилади. ¹¹Айрим жойларда кучли зилзилалар, қаҳатчиликлар ва ўлатлар бўлади. Осмондан келган ваҳимали кўриниш ва буюк аломатлар бўлади.¹²Лекин буларнинг ҳаммасидан олдин сизларни қўлга олиб қувғин қиладилар, синагогаларга топшириб, зиндонларга ташлайдилар. Менинг номим учун сизларни подшоҳ ва ҳокимларнинг олдига олиб борадилар. ¹³Булар сизларнинг гувоҳлик беришингиз учун содир бўлади.¹⁴Шундай қилиб, нима деб жавоб бериш ҳақида олдиндан қайғурмасликни юрагингизга солинглар. ¹⁵Чунки Мен сизларга шундай оғиз ва донолик бераманки, сизларга қарши чиққанлардан бирортаси ҳам уни инкор этиб, қарши чиқа олмайди.¹⁶Ҳатто ота-она, ака-ука, қариндош ҳамда дўстларингиз сизларга хоинлик қиладилар, баъзиларингизни эса ўлимга топширадилар. ¹⁷Менинг номим учун ҳамма сизлардан нафратланади. ¹⁸Лекин бошингиздаги бир дона соч ҳам йўқолмайди. ¹⁹Ўз сабр-тоқатингиз билан жонингизни сақлаб қолинглар.²⁰Йерусалимни қўшинлар қуршаб олганини кўрганингизда, билингларки, унинг хароб бўлиш вақти яқинлашди. ²¹Ўшанда Яҳудияда бўлганлар тоғларга қочсин, шаҳарнинг ичида бўлганлар ундан чиқсин, шаҳар атрофида бўлганлар унга кирмасин. ²²Чунки барча қадимги Ёзувлар бажо этилиши учун бу кунлар қасос кунлари бўлади.²³У кунларда ҳомиладор ва эмизувчи аёлларнинг ҳолига вой! Чунки ер юзида буюк офат бўлади ва бу халқнинг бошига қаҳр-ғазаб ёғилади. ²⁴Улар қилич тиғидан ўладилар ва барча миллатларга асирликка олиб кетиладилар. Мажусийларнинг даври тугамагунча, Йерусалим мажусийлар томонидан оёқ ости қилинади.²⁵Қуёш, ой ва юлдузларда аломатлар содир бўлади. Ер юзида эса халқлар маъюсликка тушиб эсанкираб қоладилар. Денгиз шовуллаб тўлқинланади. ²⁶Одамлар оламга келаётган офатларни кутишдан ва қўрқувдан жонларини ҳовучлаб адо бўладилар. Чунки самовий кучлар ларзага келади.²⁷Ўшанда булут устида, қудрат ва буюк шуҳрат билан келаётган Инсон Ўғлини кўрадилар. ²⁸Булар бажо бўла бошлаганида, халос бўлиш вақт-соатингиз яқинлашгани учун қаддингизни ростлаб бош кўтаринглар”.²⁹Сўнг Исо уларга бир масални айтиб берди: “Анжир дарахтига ва бошқа дарахтларга қаранглар: ³⁰Улар куртак чиқариб барг ёзаётганини кўриб, ёз яқинлашиб қолганини ўзларингиз ҳам биласизлар. ³¹Худди шунга ўхшаб, буларни содир бўлаётганини кўрганингизда, билингларки – Худонинг Шоҳлиги яқиндир.³²Сизларга ростини айтаманки, бу авлод ҳали ўтмасданоқ, буларнинг ҳаммаси бажо бўлади. ³³Еру осмон ўтиб кетади, лекин Менинг сўзларим ўтиб кетмайди.³⁴Ўзларингизни эҳтиёт қилинглар! Айш-ишрат, майхўрлик ва ҳаётнинг ташвишлари билан юракларингизни юк босмасин, токи ўша кун бошингизга кутилмаганда тушмасин! ³⁵Чунки ўша кун ер юзидаги ҳар бир яшовчининг устига тўр каби тушади.³⁶Шунинг учун доимо бедор бўлинглар ва ибодат қилинглар, шунда юз берадиган бу мусибатлардан халос бўлиб, Инсон Ўғли олдида ҳозир бўлишга сазовор бўласизлар”.³⁷Шундай қилиб, Исо кундузи маъбадда таълим берар, тунларни эса шаҳардан чиқиб, Зайтун тоғида ўтказар эди. ³⁸Бутун халқ эса Исони маъбадда тинглаш учун эрталабдан Унинг ҳузурига келар эди.

Chapter 22

¹Песаҳ, деб аталадиган Ачитқисиз нонлар байрами яқинлашаётган эди. ²Олий руҳонийлар билан уламолар Исони қандай ҳалок қилиш чорасини излар эдилар, чунки улар халқдан қўрқар эдилар.³Шунда ўн иккитадан бири бўлган – Искариот, деб аталадиган Яҳудонинг ичига шайтон кириб олди. ⁴Яҳудо бориб, олий руҳоний ва бошлиқлар билан Исога қандай хиёнат қилиб, Уни уларга топшириши ҳақида улар билан гаплашиб олди.⁵Улар қувониб, унга пул беришга келишдилар. ⁶Яҳудо ваъда бериб, Исони халқ бўлмаган бир вақтда уларнинг қўлига тутиб беришга қулай пайт излайдиган бўлди.⁷Ачитқисиз нонлар куни келди ва Песаҳ қурбонлигининг қўзисини сўйиш керак эди. ⁸Исо Петъёр билан Юҳаннони юбориб, уларга деди: “Боринглар ейишимиз учун, Песаҳ таомини тайёрланглар”. ⁹Улар эса Ундан: “Қаерда тайёрлашимизни буюрасан?”- деб сўрадилар.¹⁰Исо уларга жавоб берди: “Мана, шаҳарга кириб борганингизда, кўзада сув кўтариб кетаётган бир одам учрайди. Унинг ортидан эргашиб у кирган уйга киринглар. ¹¹Уй эгасига эса: Устоз сендан сўраяпти: Шогирдларим билан Песаҳ таомини ейдиган хона қаерда?- деб айтинглар.¹²Шунда у сизларга тўшак тўшалган катта болохонани кўрсатади. Ўша ерда тайёрланглар”. ¹³Шогирдлар бориб, худди Исонинг айтганидай топдилар ва Песаҳ таомини тайёрлаб қўйдилар.¹⁴Зиёфат вақти келганида, Исо ўн икки ҳаворийлар билан бирга дастурхон атрофида ёнбошлади. ¹⁵Шунда уларга деди: “Мен азоб чекмасимдан олдин бу Песаҳ таомини сизлар билан бирга ейишни жуда ҳам хоҳлаган эдим. ¹⁶Чунки сизларга айтаманки, бу Худонинг Шоҳлигида содир бўлмагунича, Мен уни бошқа емайман”.¹⁷Сўнг Исо косани олди ва шукрона айтиб: “Буни олинглар ва ўзаро бўлишинглар. ¹⁸Зеро сизларга айтаманки, Худонинг Шоҳлиги келмагунича, Мен узум ҳосилидан бошқа ичмайман”,- деди.¹⁹Кейин эса нонни олиб, шукрона айтиб уни синдирди ва шогирдларига бериб: “Бу сизлар учун берилаётган Менинг танамдир. Буни Мени хотирлаб туриш учун қилинглар”,- деди. ²⁰Шунингдек, кечликдан кейин Исо косани олиб деди: “Бу коса сизлар учун тўкилаётган Менинг қонимдаги Янги Аҳддир.²¹Мана Менга хиёнат қилувчининг қўли ҳам Мен билан бирга шу дастурхон атрофидадир. ²²Бироқ Инсон Ўғли олдиндан белгилангани бўйича бормоқда. Аммо Унга хиёнат қилувчининг ҳолига вой!” ²³“Буни қиладиган орамизда ким экан?”- деб улар бир-биридан сўрай бошладилар.²⁴Шогирдлар орасида, ким энг катта ҳисобланмоғи керак, деган баҳс ҳам юз берди. ²⁵Шунда Исо уларга деди: “Подшоҳлар ўз халқлари устидан ҳукмронлик қиладилар. Элни бошқарувчиларни олийҳиммат, деб атайдилар.²⁶Сизлар эса бундай бўлманглар. Аксинча, орангизда кимки катта бўлса, энг кичикдай бўлсин, кимки бошлиқ бўлса, хизматкордай бўлсин. ²⁷Мана, қайси бири катта – ёнбошлаганми ёки хизмат қилиб юрганми? Ёнбошлаган эмасми? Мен эса орангизда хизматкордайман.²⁸Лекин сизлар Менинг синовларимда Мен билан бирга бўлдингизлар. ²⁹Шунинг учун Отам Менга васият қилгани каби, Мен ҳам сизларга Шоҳликни васият қиляпман, ³⁰токи сизлар Менинг Шоҳлигимдаги зиёфатда ўтириб еб-ичинглар ва тахтларга ўтириб, Исроилнинг ўн икки қабиласини ҳукм қилинглар”.³¹Раббий яна деди: “Шимўн, Шимўн! Мана, шайтон сизларни буғдой каби сепиб юборишни сўради. ³²Бироқ Мен сен учун, яъни имонинг ғойиб бўлмаслиги учун ибодат қилдим, токи сен бир кун қайтиб келганингда, биродарларингни мустаҳкамлагин”.³³У эса деди: “Ҳазратим! Мен сен билан зиндонга ҳам, ўлимга ҳам боришга тайёрман!” ³⁴Лекин Исо: “Сенга, Петъёр, шуни айтаманки, бугун хўроз қичқирмасданоқ Мендан уч марта тонасан”,- деди.³⁵Бундан сўнг Исо шогирдларидан: “Мен сизларни ҳамёнсиз, тўрвасиз, чориқсиз юборганимда, сизлар бирон нарсага муҳтож бўлдингизларми?”- деб сўради. Улар: “Ҳеч нарсага!”- деб жавоб бердилар. ³⁶Шунда Исо уларга деди: “Бироқ энди кимнинг ҳамёни бўлса, шунингдек, кимнинг тўрваси ҳам бўлса, ўзи билан олсин. Кимда бўлмаса, кийимини сотиб, қилич сотиб олсин.³⁷Зеро сизларга айтаманки, Ёзувларда: У жиноятчилар қаторида ҳисобланади,- дегани Менда бажо бўлиши керак. Чунки Мен ҳақимда ёзилганлари ўз ниҳоясига етмоқда”. ³⁸Улар: “Ҳазрат, мана бу ерда иккита қилич бор!”- дедилар. “Етарли!”- деди Исо.³⁹Исо у ердан чиқиб, одати бўйича Зайтун тоғига борди. Шогирдлари ҳам Унинг орқасидан эргашиб борар эдилар. ⁴⁰У ерга келгач, Исо уларга: “Васвасага тушмаслик учун ибодат қилинглар”,- деди.⁴¹Ўзи эса улардан бир тош отар масофага борди-да, тиз чўкиб ибодат қила бошлади: ⁴²“Отам, қани энди илтифот қилиб, бу косани Мендан четлатсанг эди! Лекин Менинг иродам эмас, Сенинг ироданг бўлсин”.⁴³Шу вақт осмондан бир фаришта Исога зоҳир бўлди ва Уни қувватлади. ⁴⁴У курашаётиб, бор кучи билан ибодат қилар эди. Ундан чиққан тер эса ерга томаётган қон томчиларидай эди.⁴⁵Сўнг Исо ибодатдан туриб, шогирдларининг ёнига келди ва уларнинг қайғудан ухлаб ётганини кўриб, ⁴⁶уларга деди: “Нега ухлаб ётибсизлар? Қани туринглар, васвасага тушмаслик учун ибодат қилинглар”.⁴⁷Исо ҳали буларни гапираётганида, бир оломон пайдо бўлди. Ўн икки ҳаворийдан бири — Яҳудо, деб аталадигани бу оломоннинг олдида борар эди. У Исони ўпиш учун Унга яқинлашди. ⁴⁸Исо эса унга: “Яҳудо, сен Инсон Ўғлига ўпиш билан хиёнат қиляпсанми?”- деди.⁴⁹Исо билан бирга бўлганлар воқеа қаёққа йўналаётганини кўриб: “Ҳазрат, қилич билан урайликми?” - дедилар. ⁵⁰Шунда улардан бири олий руҳонийнинг қулини бир уриб, ўнг қулоғини кесиб ташлади. ⁵¹Аммо Исо: “Қўйинглар, бас!”- деб айтиб, қулнинг қулоғига қўл тегизиб уни шифолади.⁵²Бундан кейин Исо Ўзига қарши тўпланган олий руҳонийлар, маъбад бошлиқлари ва оқсоқолларга шундай деди: “Сизлар худди қароқчига қарши чиққандек, қиличу таёқ билан Мени тутишга келдингизлар! ⁵³Мен ҳар куни сизлар билан бирга маъбадда бўлганимда, сизлар Менга қарши қўл кўтармаган эдингизлар. Лекин энди вақт-соат сизники, энди зулмат ҳукмрондир”.⁵⁴Ўшанда Исони ушлаб, олий руҳонийнинг уйига олиб бордилар. Петъёр эса узоқдан уларга эргашиб борар эди. ⁵⁵Улар ҳовлининг ўртасида олов ёқиб йиғилиб ўтирганларида, Петъёр ҳам уларнинг орасида ўтирди.⁵⁶Бир хизматкор аёл Петъёрни олов ёнида ўтирганини кўриб, унга тикилиб қараб деди: “Бу одам ҳам У билан бирга эди!” ⁵⁷Лекин Петъёр Исодан тониб: “Эй, аёл, мен Уни танимайман!”- деди. ⁵⁸Бирпасдан кейин бошқа одам Петъёрни кўриб: “Сен ҳам улардан бирисан-ку!”- деди. Лекин Петъёр у одамга ҳам: “Йўқ”,- деди.⁵⁹Тахминан бир соатдан сўнг яна кимдир қатъиян: “Ҳақиқатан, бу одам ҳам У билан бирга эди, чунки у ҳам Галилелик”,- деди. ⁶⁰Лекин Петъёр ўша одамга: “Тушунмаяпман, сен нима деяпсан?”- деди. У ҳали гапириб турган пайтда бирдан хўроз қичқирди.⁶¹Шу онда Раббий қайрилиб, Петъёрга бир қаради. Петъёр эса Раббийнинг унга: Бугун хўроз қичқирмасдан, сен Мендан уч марта тонасан,- деган сўзини эслади. ⁶²Шунда у ташқарига чиқиб, аччиқ-аччиқ йиғлади.⁶³Исони ушлаб турган одамлар эса Уни ҳақоратлаб урар эдилар. ⁶⁴Унинг кўзларини боғлаб, юзига шапалоқлаб уриб, Ундан сўрар эдилар: “Қани, башорат қил-чи, Сени ким урди?” ⁶⁵Яна Унга қарши бошқа анча куфрликларни сўзлар эдилар.⁶⁶Тонг отгач, халқнинг оқсоқоллари, олий руҳонийлар билан уламолар тўпланишиб, Исони ўзларининг синедрионига олиб келдилар. ⁶⁷Улар: “Бизга айт-чи! Сен Масиҳмисан?”- дедилар. Исо эса уларга жавобан деди: “Агар сизларга айтсам, сизлар ишонмайсизлар. ⁶⁸Агарда сизлардан сўрасам, Менга жавоб бермайсизлар ва Мени озод ҳам қилмайсизлар.⁶⁹Бироқ бундан буён Инсон Ўғли Қодир Худонинг ўнг томонида ўтиради”. ⁷⁰Шунда уларнинг ҳаммалари: “Демак, Сен Худонинг Ўғлимисан?”- дедилар. Исо уларга: “Ўша Мен эканлигимни ўзларингиз айтдингизлар”,- деб жавоб берди. ⁷¹Улар эса: “Бизга яна қандай гувоҳлик керак? Чунки биз ўзимиз оғзидан эшитдик!”- дедилар.

Chapter 23

¹Шундай қилиб, уларнинг кўпчилиги туриб, Исони Пилатнинг олдига олиб бордилар. ²У ерда улар Уни айблай бошлаб: “Биз бу Одам халқимизни бузаётганини топдик. У императорга солиқ тўлашни ман этиб, Ўзини Масиҳ Подшоҳ, деб атамоқда”,- дедилар.³Пилат эса Исодан: “Сен яҳудийларнинг Подшоҳимисан?”- деб сўради. Исо унга жавобан деди: “Ўзинг айтяпсан”. ⁴Шунда Пилат олий руҳонийларга ва халққа: “Мен бу Одамда ҳеч қандай айб топмадим”,- деди. ⁵Бироқ улар қаттиқ туриб: “У Галиледан бошлаб, шу ергача бутун Яҳудия бўйлаб таълимотни тарқатиб, халқни қўзғатяпти”,- дедилар.⁶Пилат Галиле сўзини эшитганида: “Бу Одам Галилеликми?”- деб сўради. ⁷Кейин Исонинг Ҳирод ҳокимлик қиладиган вилоятдан эканини билгач, Пилат Уни шу кунларда Йерусалимда бўлган Ҳироднинг олдига юборди.⁸Ҳирод Исони кўриб, жуда хурсанд бўлди, чунки анчадан бери Уни кўрмоқчи бўлган эди. Чунки Ҳирод У ҳақида кўп нарсалар эшитиб, Ундан бирон-бир мўъжиза кўришни умид қилган эди. ⁹Шунинг учун Унга кўп саволлар берди. Лекин Исо унга ҳеч қандай жавоб бермади. ¹⁰Атрофда турган олий руҳонийлар ва уламолар эса Уни қаттиқ айблар эдилар.¹¹Ҳирод ўзининг аскарлари билан бирга Исони камситиб масхара қилиб, Унга ярқироқ кийим кийдириб, Пилатнинг олдига қайтариб юборди. ¹²Шундай қилиб, Ҳирод ва Пилат ўша куни дўстлашдилар, чунки бундан аввал улар бир-бири билан адоватда эдилар.¹³Пилат эса олий руҳонийлар, бошлиқлар ва халқни чақириб, уларни бирга йиғди ¹⁴ва уларга деди: “Сизлар бу Одамни менинг олдимга халқни бузаётган киши сифатида олиб келдингизлар. Аммо мен сизларнинг ҳузурингизда буни текшириб, сизлар Унга қўяётган айбларнинг биронтасини ҳам Ундан топмадим.¹⁵Ҳирод ҳам ҳеч нарса топмади, чунки мен Уни Ҳироднинг олдига юбордим ва Унда ўлимга лойиқ бирор бир айб топилмади. ¹⁶Шунинг учун мен Уни қамчилатиб қўйиб юбораман”. ¹⁷Пилат эса айнан байрам туфайли бир маҳбусни озод қилиши керак эди.¹⁸Аммо халойиқ бир оғиздан: “Унга ўлим! Бизга Бараббани бўшатиб юбор!”- деб бақира бошлади. ¹⁹Барабба эса шаҳарда исён кўтариб, қотиллик қилгани учун зиндонга ташланган эди.²⁰Шунда Пилат Исони бўшатиб юбормоқчи бўлиб, яна халойиққа гапирар эди. ²¹Лекин улар: “Уни хочга михлаб қўй! Хочга михла!”- деб қичқирар эдилар. ²²Пилат учинчи марта уларга деди: “Нима учун? У нима ёмонлик қилди? Мен Унда ўлимга лойиқ ҳеч нарса топмадим. Шунинг учун мен Уни калтаклатиб қўйиб юбораман”.²³Бироқ улар баланд овозда Исони хочга михлашни талаб қилишни давом эттирдилар. Ниҳоят халойиқ ва олий руҳонийларнинг овозлари устун келди. ²⁴Шунда Пилат уларнинг талабига биноан қарор қилди. ²⁵Улар сўраб турган, исёнкорлиги ва қотиллиги учун зиндонга ташланган одамни озодликка чиқариб, Исони уларнинг ихтиёрига топширди.²⁶Исони олиб чиқаётганларида, даладан келаётган Шимўн исмли киринеялик бир одамни ушлаб олиб, Исонинг орқасидан кўтариб бориш учун хочни унга юкладилар.²⁷Жуда катта оломон ҳамда Исо учун ҳўнграб йиғлаётган талайгина хотинлар Унинг ортидан эргашиб борар эдилар. ²⁸Исо эса уларга қараб, деди: “Эй, Йерусалим қизлари! Мен учун йиғламанглар, аммо ўзларингиз ва болаларингиз учун йиғланглар.²⁹Чунки шундай кунлар келадики: Туғмаган аёллар, бепушт қоринлар, бола эмизмаган кўкраклар бахтлидир,- деб айтадилар. ³⁰Зеро ўша вақтда тоғларга: “Устимизга қуланглар”, тепаликларга эса: “Бизни қопланглар”,- деб айта бошлайдилар. ³¹Агар ям-яшил дарахтни бундай қилсалар, қуригани билан нима бўлади?”³²Исо билан бирга иккита жиноятчини ҳам ўлимга олиб борар эдилар.³³”Бошсуяги” деган жойга келганларида, Исони ҳамда унинг ўнг ва чап томонида иккита жиноятчини хочга михлаб қўйдилар. ³⁴Исо эса: “Отам! Уларни кечиргин, чунки улар нима қилаётганларини билмайдилар”,- деди. Шу орада аскарлар қуръа ташлаб, Исонинг кийимларини бўлишиб олдилар.³⁵Халқ эса бунга қараб турар эди. Улар билан бирга бошлиқлар ҳам Исони масхаралаб: “Бошқаларни қутқарар эди-ку! Қани, агар У Худонинг танлагани – Масиҳ бўлса, Ўзини Ўзи қутқарсин-чи!”- дейишар эди.³⁶Аскарлар ҳам Уни ҳақоратлаб, Унга сирка ичиргани яқинлашиб: ³⁷“Агар Сен яҳудийларнинг Подшоҳи бўлсанг, Ўз Ўзингни қутқар-чи”,- дер эдилар. ³⁸Исонинг боши устида юнон, лотин ва яҳудий тилларида: “Бу яҳудийларнинг Подшоҳи”, деган ёзув бор эди.³⁹Осилган жиноятчилардан бири Исони ҳақорат қилиб унга: “Агар Сен Масиҳ бўлсанг, қани Ўзингни ҳам, бизни ҳам қутқар”,- деб айтар эди. ⁴⁰Иккинчиси эса унга таъна қилиб: “Сен ўзинг ҳам шу жазога маҳкум бўла туриб, Худодан қўрқмайсанми? ⁴¹Мана, биз қилмишимизга яраша адолатли жазо олдик. У эса ҳеч қандай ёмонлик қилмади”,- деди.⁴²Сўнг у Исога: “Ҳазратим, Шоҳлигингга келганингда, мени ёдга ол”,- деди. ⁴³Исо эса унга: “Сенга ростини айтаманки, ушбу кундаёқ сен Мен билан бирга жаннатда бўласан”,- деди.⁴⁴Соат чамаси олтилар эди, тўсатдан соат тўққизгача бутун ер юзини зулмат қоплади. ⁴⁵Қуёш қорайди ва маъбаддаги парда ўртасидан йиртилиб кетди.⁴⁶Исо баланд овоз билан фарёд қилиб деди: “Отам! Руҳимни Сенинг қўлларингга топширяпман”. Шундай деб, жон берди. ⁴⁷Бу воқеани кўриб турган юзбоши Худони улуғлаб: “Ҳақиқатан ҳам бу Одам ҳақ эди”,- деди.⁴⁸Томошага тўпланган бутун халқ эса содир бўлган воқеани кўриб, кўксиларига уриб қайтаётган эди. ⁴⁹Исони билганларнинг барчаси ҳамда Галиледан Унга эргашиб келган аёллар узоқда туриб, буларга қараб турар эдилар.⁵⁰У ерда Кенгаш аъзоларидан Юсуф исмли яхши ва ҳақ киши бор эди. ⁵¹У яҳудийларнинг Ариматея шаҳридан бўлиб, Худонинг Шоҳлигини кутиб юрар эди. У уларнинг қарорида ҳам, ишида ҳам иштирок этмаган эди.⁵²Юсуф Пилатнинг олдига бориб, Исонинг жасадини сўради. ⁵³Кейин эса Уни хочдан тушириб олиб, кафанга ўради ва қояда ўйилган, ҳали ичига ҳеч ким қўйилмаган қабрга қўйди.⁵⁴Бу жума куни бўлиб, шаббат куни энди бошланаётган эди. ⁵⁵Галиледан Исо билан бирга келган аёллар ҳам эргашиб бориб, қабрни ва жасад қандай қўйилганини кўрдилар. ⁵⁶Қайтиб келгач, атирлар ва хушбўй мойлар тайёрладилар. Шаббат куни эса амр бўйича дам олдилар.

Chapter 24

¹Ҳафтанинг биринчи куни эрта тонгда улар тайёрлаб қўйган атирларини олиб, қабрга келдилар. Улар билан бирга бошқа аёллар ҳам бор эди. ²Улар қабр оғзидаги тошни ағдарилганини кўрдилар, ³аммо ичкарига кирганларида, Раббий Исонинг жасадини топмадилар.⁴Улар бундан довдираб турганларида, тўсатдан уларнинг олдиларида порлоқ кийимли икки киши пайдо бўлди. ⁵Аёллар эса қўрқувга тушиб, юзларини ерга эгиб турганларида, ўша кишилар уларга дедилар: “Нега сизлар тирикни ўликлар орасидан излаяпсизлар?⁶У бу ерда йўқ, У тирилди. У ҳали Галиледа бўлган вақтида айтганини эсланглар: ⁷Инсон Ўғли гуноҳкор одамларнинг қўлига топширилади, хочга михланади, учинчи куни эса тирилади”.⁸Ўшанда улар Исонинг сўзларини эсладилар. ⁹Шундай қилиб, аёллар қабрдан қайтиб бориб, бу ҳақда ўн бир ҳаворийга ва бошқа ҳамма одамларга маълум қилдилар. ¹⁰Ҳаворийларга бу хабарни етказганлар – магдалалик Мирйам, Йўанна, Ёқубнинг онаси Мирйам ва улар билан бирга бўлган бошқа аёллар эдилар.¹¹Аммо бу сўзлар ҳаворийларга қуруқ гапдай туюлди ва улар аёлларга ишонмадилар. ¹²Бироқ Петъёр ўрнидан турди ва қабр томон югуриб кетди. Ичкарига энгашиб қараб, фақат у ерда ётган кафанни кўрди. Шунда юз берган воқеадан ўз ўзича ҳайратланиб, орқага қайтиб кетди.¹³Ўша куни Исонинг шогирдларидан иккитаси Йерусалимдан олтмиш стадиос узоқлигидаги Эммаус деган қишлоққа борар ¹⁴ва содир бўлган воқеалар ҳақида ўзаро гаплашар эдилар.¹⁵Ўзаро сўзлашиб мулоҳаза қилаётганларида, Исонинг Ўзи уларга яқинлашиб, улар билан бирга борди. ¹⁶Лекин уларнинг кўзлари тўсилган бўлиб, Уни танимадилар.¹⁷Исо эса улардан: “Сизлар ўзаро нималар ҳақида мулоҳаза қиляпсизлар? Нега хафа кўринасизлар?”- деб сўради. ¹⁸Улардан Клеопа деган бири Унга жавоб бериб: “Шу кунларда бу ерда содир бўлган воқеадан Йерусалимга келганлар орасида наҳотки биргина Сен бехабар бўлсанг?”- деди.¹⁹“Қайси воқеадан?”- деб сўради Исо. Улар Унга дедилар: “Нозарий Исо ҳақидаги воқеадан: Худо ва бутун халқ олдида У ишларида ва сўзларида қудратли пайғамбар эди, ²⁰бироқ олий руҳонийлар билан бошлиқларимиз Уни ўлим жазосига маҳкум этиб, Уни хочга михлатдилар.²¹Биз эса Уни Исроилни халос қиладиган Кимса, деб умид қилган эдик. Бу воқеалар содир бўлганига бугун учинчи кун бўлди.²²Бироқ бизнинг айрим аёлларимиз бизни ҳайратда қолдирдилар, чунки улар эрта билан қабрга бориб, ²³Унинг жасадини топа олмадилар. Аммо улар қайтиб келганларида, бизга: “У тирик,- деб айтган фаришталарни ҳам кўрдик”,- деб айтдилар. ²⁴Орамиздан баъзилар ҳам қабрга бориб, худди аёллар айтганларидай топдилар, лекин Унинг Ўзини кўрмадилар”.²⁵Ўшанда Исо уларга деди: “Эй, фаҳмсизлар! Пайғамбарларнинг барча айтганларига ишонишга юраги суст одамлар! ²⁶Масиҳ шундай азоб чекиб, Ўзининг шуҳратига шундай кириши керак эмасмиди?” ²⁷Шундай қилиб, Мусодан тортиб, барча пайғамбарларда Ўзи ҳақида айтилганларнинг ҳаммасини Ёзув бўйича уларга тушунтира бошлади.²⁸Шу орада улар ўша бораётган қишлоққа яқинлашдилар. Исо Ўзини йўлини давом эттирмоқчидек қилиб кўрсатди. ²⁹Лекин улар: “Биз билан бирга қолгин, чунки кун ботяпти, энди кеч кира бошлади”,- деб, Уни қистадилар. Шунда Исо улар билан бирга қолиб, ичкарига кирди.³⁰Улар билан бирга дастурхон атрофида ёнбошлаганида, У нонни олиб шукрона айтди ва нонни синдириб уларга берди. ³¹Ўшанда уларнинг кўзлари очилиб, Уни таниб қолдилар. Лекин Исо уларга кўринмай қолди. ³²Улар эса бир-бирларига: “У йўлда биз билан гаплашиб, Ёзувларни тушунтираётганида, юрагимиз ёниб турмаганмиди, ахир!”- дедилар.³³Шу ондаёқ туриб, Йерусалимга қайтиб бордилар. Ўн бир ҳаворийни ва улар билан бирга йиғилиб ўтирганларни топдилар. ³⁴Улар: “Ҳазрат ҳақиқатан тирилди ва Шимўнга зоҳир бўлди!”- дедилар. ³⁵Булар ҳам йўлдаги воқеани – Исо нонни синдираётганида, Уни қандай таниб қолганларини айтиб бердилар.³⁶Улар ҳали бу ҳақида гапираётганларида, Исонинг Ўзи уларнинг ўрталарида зоҳир бўлиб: “Сизларга тинчлик бўлсин!”- деди. ³⁷Шогирдлар эса қўрқиб ва ваҳимага тушиб: биз руҳни кўряпмиз, деб ўйладилар.³⁸Лекин Исо уларга деди: “Нега шунча безовта бўляпсизлар? Нима учун бундай фикрлар юракларингизга кирмоқда? ³⁹Қўлларимга ва оёқларимга қаранглар – бу Мен Ўзимман – Мени ушлаб кўринглар, чунки Менда кўрганларингиздек руҳнинг эту суяги бўлмайди-ку!” ⁴⁰Буни айтиб, Исо уларга қўл-оёқларини кўрсатди.⁴¹Улар қувончдан ҳали ишонмай, ҳайрон бўлиб турганларида, Исо улардан: “Бу ерда бирон овқат борми?”- деб сўради. ⁴²Шогирдлар эса Унга бир бўлак қовурилган балиқ ва мумкатакли асал бердилар. ⁴³Исо буни олди ва уларнинг олдида еб,⁴⁴уларга деди: “Мен ҳали сизлар билан бирга бўлганимда, Мен ҳақимда Мусонинг Қонунида, Пайғамбарлар ва Санолар китобида ёзилганларнинг барчаси бажо бўлиши керак, деб айтган эдим-ку”.⁴⁵Шунда Ёзувларни англашлари учун шогирдларининг онгини очиб, ⁴⁶уларга деди: “Шундай ёзилган эди, шунингдек Масиҳ азоб чекиши ҳамда учинчи куни тирилиши керак эди. ⁴⁷Шунингдек, Йерусалимдан бошлаб барча халқларда Унинг номидан тавба қилиш ва гуноҳлар кечирилиши воизлик қилиниши керак.⁴⁸Сизлар эса бунга гувоҳсизлар. ⁴⁹Мана, Мен Отамнинг берган ваъдасини сизларнинг устингизга юбораман. Сизлар эса юқоридан бу қудратга бурканмагунингизча, Йерусалимда қолинглар”.⁵⁰Сўнг Исо шогирдларини шаҳардан ташқарига, Бейт-Аниа яқинига олиб чиқди. У ерда қўлларини кўтариб, уларни дуо қилди. ⁵¹Дуо қилаётганида улардан узоқлашиб, осмонга кўтарилиб кетди.⁵²Шунда улар Унга сажда қилиб, буюк қувонч билан Йерусалимга қайтиб келдилар. ⁵³Улар Худони улуғлаб ва муборак қилиб, доимо маъбадда бўлар эдилар. Омин.

John

Chapter 1

¹Бошида Сўз бор эди, Сўз Худонинг ҳузурида эди ва Сўз Худо эди. ²У бошида Худонинг ҳузурида эди. ³Ҳамма нарса У орқали бор бўлган. Бор бўлганнинг ҳеч бири эса Усиз бор бўлган эмас эди.⁴Унда ҳаёт бор эди ва ҳаёт одамларнинг нури эди. ⁵Нур зулматда порлайди ва зулмат уни қамраб олмади.⁶Худо томонидан юборилган бир одам бор эди, унинг исми Яҳё эди. ⁷У нур ҳақида гувоҳлик бериш учун келди, токи унинг гувоҳлиги орқали ҳамма имон келтирсин. ⁸У Нур эмас эди, аммо у Нур ҳақида гувоҳлик бериш учун юборилган эди.⁹Дунёга келадиган ҳар бир одамни ёритувчи ҳақиқий Нур бор эди.¹⁰У дунёда эди, дунё У орқали бор бўлди, аммо дунё Уни таниб билмади. ¹¹У ўзиникиларнинг олдига келди ва ўзиникилар Уни қабул қилмадилар.¹²Уни қабул қилганларга эса, Унинг номига имон келтирганларга У Худонинг фарзандлари бўлиш ҳокимиятини берди. ¹³Булар на қондан, на тананинг истагидан, на эрнинг истагидан, балки Худодан туғилдилар.¹⁴Сўз танага айланди ва биз билан бирга истиқомат қилди. Биз эса Унинг шуҳратини, яъни Отадан туғилган, иноятга ва ҳақиқатга тўлган ягона Ўғил сифатидаги шуҳратни кўрдик. ¹⁵Яҳё У ҳақида гувоҳлик берди ва ҳайқириб деди: “Менинг ортимдан Келаётган мендан олдинга ўтди, чунки У мендан олдин бор эди,- деб мана шу Киши ҳақида айтган эдим”.¹⁶Унинг тўлиқлигидан бизнинг ҳаммамиз олдик, ва иноят устига иноятдир. ¹⁷Чунки Қонун Мусо орқали берилган, иноят ва ҳақиқат эса Исо Масиҳ орқали бор бўлди. ¹⁸Ҳеч ким ҳеч қачон Худони кўрган эмас. Отасининг бағрида бўлган Ягона Ўғил – У Худони намоён қилди.¹⁹Яҳудийлар Яҳёдан: Кимсан?- деб сўраш учун Йерусалимдан руҳонийлару левитларни юборганларида, Яҳёнинг гувоҳлиги мана шу бўлди: ²⁰У рад қилмасдан, тан олиб: “Мен Масиҳ эмасман”,- дея тан олди. ²¹Улар эса ундан: “Унда нима? Сен Элийаҳмисан?”- деб сўрашди. У: “Йўқ”,- деди. “Пайғамбармисан?” У: “Йўқ”,- деб жавоб берди.²²“Сен Кимсан?- дейишди унга,- Бизни юборганларга биз жавоб бера олишимиз учун сен ўзинг ҳақингда нима дейсан?” ²³У: “Мен – Йешайаҳ пайғамбар айтганидек: Раббийга йўлни тўғриланглар,- деб саҳрода хитоб қилаётганнинг овозиман”,- деди.²⁴Юборилганлар эса фарзийлардан эдилар. ²⁵Улар ундан: “Агар сен Масиҳ ҳам, Элийаҳ ҳам, пайғамбар ҳам бўлмасанг, нима учун чўмдиряпсан?”- деб сўрадилар.²⁶Яҳё жавоб бериб деди: “Мен сувга чўмдиряпман, аммо орангизда сизлар билмайдиган бир Кимса турибди. ²⁷У менинг ортимдан келаётган эди ва мендан олдинда бўлди. Мен Унинг пойафзалининг боғичини ечишга муносиб эмасман”. ²⁸Бу воқеа Йордан қирғоғидаги Бейт-Аниада содир бўлди. Яҳё у ерда сувда чўмдирар эди.²⁹Эртаси куни Яҳё унинг олдига келаётган Исони кўриб деди: “Мана, дунёнинг гуноҳини Ўзига оладиган Худонинг Қўзиси. ³⁰Мен: Ортимдан бир Киши келмоқда, У мендан олдинда бўлди, чунки мендан олдин У бор эди,- деган Одам Шудир. ³¹Мен Уни билмас эдим, аммо У Исроилга намоён бўлиши учун мен сувга чўмдиргани келдим”.³²Яҳё гувоҳлик бериб деди: “Мен осмондан кабутардек тушиб келаётган ва Унга қўнган Руҳни кўрдим. ³³Мен Уни билмас эдим, аммо сувга чўмдириш учун мени Юборган менга деди: Кимга Руҳ тушиб келаётганини ва Унга қўнганини кўрсанг, Ўша Муқаддас Руҳга Чўмдирувчидир. ³⁴Мен эса кўрдим ва гувоҳлик бердим: мана, Шу – Худонинг Ўғлидир”.³⁵Эртаси куни яна Яҳё иккита шогирди билан бирга турган эди. ³⁶У юриб келаётган Исони кўргач: “Мана – Худонинг Қўзиси!”- деди.³⁷Иккала шогирди унинг бу сўзларини эшитиб, Исонинг ортидан эргашиб бордилар. ³⁸Исо эса ўгирилиб, уларнинг эргашиб келаётганларини кўрди ва уларга: “Нимани излаяпсизлар?”- деди. Улар Унга: “Раввий, Сен қаерда турасан?”- дедилар. (“Раввий” – “устоз” демакдир). ³⁹У уларга: “Бориб кўринглар”,- деди. Улар бориб, Унинг қаерда туришини кўрдилар ва ўша куни Уникида қолдилар. Соат чамаси ўнлар эди.⁴⁰Яҳёдан Исо ҳақида эшитган ва Унга эргашган икки кишидан бири – Шимўн-Петьёрнинг биродари Андер эди. ⁴¹У биринчи бўлиб ўз биродари Шимўнни топиб, унга: “Биз Масиҳни топдик”,- деди. (Масиҳ – “Мойланган” демакдир). ⁴²Шундай қилиб, уни Исонинг олдига олиб келди. Исо эса унга қараб: “Сен – Шимўн, Йонаҳ ўғлисан; сенинг исминг Кифа бўлади”,- деди. (Кифа – “Тош”-Петъёр демакдир).⁴³Эртаси куни Исо Галилега бормоқчи бўлди ва Филипни топиб унга: “Менинг ортимдан юр”,- деди. ⁴⁴Филип эса Бейт-Сайдадан, яъни Андер ва Петьёр билан бир шаҳардан эди. ⁴⁵Филип Натанаэлни топиб, унга: “Биз Мусо ва бошқа пайғамбарлар ёзган, Нозара шаҳридан бўлган Юсуфнинг ўғли Исони топдик”,- деди.⁴⁶Натанаэл эса унга: “Нозарадан бирор яхши нарса чиқиши мумкинми?”- деди. Филип унга: “Бориб, ўзинг кўргин”,- деди. ⁴⁷Исо Унинг олдига келаётган Натанаэлни кўриб, у ҳақида: “Мана, айёрлиги йўқ ҳақиқий исроиллик”,- деди. ⁴⁸Натанаэл Унга: “Мени қаердан биласан?”- деди. Исо унга жавобан: “Филип сени чақиришидан олдин, сен анжир дарахти остида ўтирганингда, Мен сени кўрган эдим”,- деди.⁴⁹Натанаэл Унга жавобан: “Раввий! Сен Худонинг Ўғлисан, Сен Исроил Подшоҳисан!”- деди. ⁵⁰Исо унга жавоб бериб: “Сени анжир дарахти остида кўрдим, деганим учун сен ишондинг, бундан кўпроғини кўрасан”,- деди. ⁵¹Сўнг унга: “Ростини, сизларга ростини айтаманки, энди Осмоннинг очиқ эканини ва Худонинг фаришталари Инсон Ўғлининг олдига тушиб-чиқаётганларини кўрасизлар”,- деди.

Chapter 2

¹Учинчи куни Галиленинг Кана шаҳрида тўй бўлди ва Исонинг онаси ўша ерда эди. ²Исо ва Унинг шогирдлари ҳам тўйга чақирилган эди.³Шароб тугаб қолганида, Исонинг онаси Унга: “Уларнинг шароби йўқ”,- деди. ⁴Исо унга: “Мен билан сенга нима, эй, аёл? Менинг вақт-соатим ҳали келган эмас”,- деди. ⁵Унинг онаси эса хизматчиларга: “У сизларга нима деса, шуни қилинглар”,- деди.⁶Бу жойда яҳудийларнинг покланиш одатига кўра олтита тош хум бор бўлиб, у икки ёки уч метритис ҳажмга эга эди. ⁷Исо уларга: “Хумларни сув билан тўлдиринглар”,- деди. Улар хумларни оғзигача тўлдирдилар. ⁸У эса уларга: “Энди чўмичлаб олиб, тўйбошига олиб боринглар”,- деди.⁹Тўйбоши шаробга айланган сувни татиб кўрганида (шаробнинг қаердан келганини эса у билмас эди, фақат сувни чўмичлаб олган хизматчилар билар эдилар), шунда у куёвни чақириб унга: ¹⁰”Ҳар қандай одам олдин яхши шаробни қўяди, маст бўлганларида ёмонроғини қўяди. Сен эса яхши шаробни шу пайтгача сақлабсан”,- деди.¹¹Шундай қилиб, Исо Галиленинг Кана шаҳрида мўъжизалар қилишни бошлаб, Ўз шуҳратини намоён қилди. Шогирдлари эса Унга имон келтирдилар.¹²Шундан сўнг, Унинг Ўзи ва онаси, укалари ва Унинг шогирдлари Кафарнаҳумга келдилар. Бир неча кун ўша жойда турдилар.¹³Яҳудийларнинг Песаҳ байрами яқинлашар эди. Исо эса Йерусалимга келиб, ¹⁴маъбадда ҳўкиз, қўй ва кабутарларни сотувчилар ҳамда пул алмаштирувчилар ўтирганини топди.¹⁵У арқондан хивич ясаб, маъбаддан ҳаммани, шунингдек, қўй ва ҳўкизларни қувиб чиқарди. Пул алмаштирувчиларнинг пулларини сочиб юборди, уларнинг хонтахталарини эса ағдариб ташлади. ¹⁶У кабутарларни сотувчиларга: “Буларни бу ердан йўқотинглар, Менинг Отамнинг уйини савдонинг уйига айлантирманглар”,- деди.¹⁷Шу онда Унинг шогирдлари: “Сенинг уйинг учун бўлган рашким Мени кемирмоқда”,- деб ёзилганини эсладилар. ¹⁸Яҳудийлар эса бунга: “Бундай қилиш ҳокимиятига эгалигингни қандай аломат билан исботлайсан?”- дедилар. ¹⁹Исо уларга жавобан: “Бу маъбадни бузиб ташланглар, Мен эса уни уч кунда қайта тиклайман”,- деди.²⁰Бунга яҳудийлар: “Бу маъбад қирқ олти йилда қурилган! Сен уни уч кунда қайта тиклайсанми?”- дедилар. ²¹У эса Ўз танасининг маъбади ҳақида сўзлаган эди. ²²Исо ўликлардан тирилганида, шогирдлари Унинг шундай деганини эслаб, Исонинг айтган сўзига ҳамда Ёзувга имон келтирдилар.²³У Йерусалимда Песаҳ байрамида бўлганида, кўплар Унинг яратаётган мўъжизаларини кўриб, Унинг номига имон келтирдилар. ²⁴Аммо Исо Ўзини уларга ишониб топширмас эди, чунки ҳаммаларини билиб, ²⁵одам ҳақида гувоҳлик беришларига муҳтож эмас эди. Зеро одам ичида нима борлигини Ўзи билар эди.

Chapter 3

¹Фарзийлар орасида Никодим исмли бир одам бор эди, у яҳудий бошлиғи эди. ²У Исонинг олдига тунда келиб, Унга: “Раввий, Сен Худодан келган Устоз эканингни биз биламиз. Чунки ҳеч ким, агар Худо у билан бирга бўлмаса, Сен қилаётган мўъжизаларни қила олмайди”,- деди.³Исо унга жавобан: “Ростини, сенга ростини айтаманки, агар ким юқоридан туғилмаса, Худонинг Шоҳлигини кўра олмайди”,- деди. ⁴Никодим эса Унга: “Одам қари бўла туриб, қандай яна туғилиши мумкин? Наҳотки, у онасининг қорнига иккинчи марта кириб, туғилиши мумкин?”- деди.⁵Исо жавоб берди: “Ростини, сенга ростини айтаманки, агар кимки сувдан ва Руҳдан туғилмаса, Худонинг Шоҳлигига кира олмайди. ⁶Танадан туғилган танадир, Руҳдан туғилган эса руҳдир.⁷Юқоридан туғилишингиз керак,- деганимга ҳайрон қолма. ⁸Руҳ қаерда истаса, ўша ерда нафас олади. Унинг овозини эшитасан, бироқ қаердан келишини ва қаерга кетишини билмайсан. Руҳдан туғилган ҳар бир одам билан ҳам шундай бўлади”.⁹Никодим унга жавобан: “Бу қандай бўлиши мумкин?”- деди. ¹⁰Исо эса жавоб бериб, деди: “Сен – Исроилнинг устозисан-у, шуни билмайсанми? ¹¹Ростини, сенга ростини айтаманки, Биз билган нарсамиз ҳақида сўзлаяпмиз ва кўрган нарсамиз ҳақида гувоҳлик беряпмиз, сизлар эса Бизнинг гувоҳлигимизни қабул қилмаяпсизлар.¹²Агар ердаги нарсалар ҳақида сизларга гапирган сўзларимга ишонмасангизлар, самовий нарсалар ҳақида сўзлаётганимда, қандай ишонасизлар? ¹³Осмонда бор бўлган ва Осмондан тушган Инсон Ўғлидан ташқари ҳеч ким Осмонга чиққан эмас.¹⁴Мусо илонни саҳрода баланд кўтарганидек, Инсон Ўғли баланд кўтарилиши керак, ¹⁵токи Унга ишонган ҳар бир киши ҳалок бўлмасин, балки абадий ҳаётга эга бўлсин.¹⁶Чунки Худо дунёни шунчалик севдики, Ўзининг Ягона Ўғлини берди, токи Унга ишонган ҳар бир киши ҳалок бўлмасин, балки абадий ҳаётга эга бўлсин. ¹⁷Зеро Худо дунёни ҳукм қилиш учун эмас, балки Ўз Ўғли орқали қутқариш учун Уни дунёга юборди. ¹⁸Унга ишонган одам ҳукм қилинмайди, ишонмаган одам эса аллақачон ҳукм қилинган, чунки Худонинг Ягона Ўғлининг номига имон келтирмади.¹⁹Ҳукм эса шундан иборатки – Нур дунёга келди, лекин одамлар Нурдан кўра зулматни кўпроқ севдилар, чунки уларнинг ишлари ёвуз эди. ²⁰Чунки ёвузлик қиладиган ҳар бир киши Нурдан нафратланади ва Нур томонга бормайди, токи унинг ишлари фош бўлмасин, чунки унинг ишлари ёвузликдир. ²¹Ҳақиқат бўйича ҳаракат қилувчи эса Нур томонга боради, токи унинг ишлари ошкор бўлсин, чунки улар Худода амалга оширилгандир”.²²Шундан сўнг Исо Ўз шогирдлари билан Яҳудия юртига келди. У ўша ерда улар билан бирга яшаб, сувга чўмдирар эди. ²³Яҳё ҳам Салим ёнидаги Эйнонда сувга чўмдирар эди, чунки у ерда сув кўп эди. У ерга одамлар келиб, сувга чўмдирилар эдилар. ²⁴Шу пайтда Яҳё ҳали қамоққа ташланган эмас эди.²⁵Шунда Яҳёнинг шогирдлари ва яҳудийлар орасида покланиш ҳақида баҳс бўлди. ²⁶Улар Яҳёнинг олдига келиб, унга: “Раввий! Сен билан бирга Йордан бўйида бўлган, сен гувоҳлик берган Одам сувга чўмдирмоқда ва ҳамма Унинг олдига бормоқда”,- дедилар.²⁷Яҳё жавоб бериб деди: “Одамнинг ўзи, агар унга Осмондан берилмаса, ҳеч нимани қабул қила олмайди. ²⁸Мен Масиҳ эмасман, аммо мен Унинг олдидан юборилганман,- деганимга сизларнинг ўзларингиз гувоҳсизлар.²⁹Келинга эга бўлган – куёвдир, куёвнинг ёнида туриб қулоқ солаётган эса куёвнинг жўрасидир, у куёвнинг овозини эшитиб, қувонч билан қувонади. Менинг мана шу қувончим амалга ошди. ³⁰У улғайиши, мен эса кичрайишим керак.³¹Юқоридан Келадиган ҳаммадан юқоридир. Ердан бўлган эса ерликдир ва ерга хос гапиради. Осмондан Келадиган ҳаммадан юқоридир. ³²У нимани кўрган-у эшитган бўлса, шу ҳақида гувоҳлик беради. Ҳеч ким эса Унинг гувоҳлигини қабул қилмайди. ³³Унинг гувоҳлигини қабул қилган эса шу билан Худонинг ҳақиқат эканини муҳрлаб тасдиқлайди,³⁴чунки Худо юборган Шахс Худонинг сўзларини сўзлайди, зеро Худо Ўз Руҳини ўлчовсиз беради. ³⁵Ота Ўғлини севади ва ҳамма нарсани Унинг қўлига топширди. ³⁶Ўғилга ишонган абадий ҳаётга эгадир, Ўғилга ишонмаган эса ҳаётни кўрмайди, аммо Худонинг ғазаби унинг устида қолади”.

Chapter 4

¹Исо эса, У Яҳёдан кўра кўпроқ шогирдни қўлга киритиб, сувга чўмдирмоқда,- деган хабар фарзийларга етиб борганини эшитганида, ²(ваҳоланки, Исонинг Ўзи эмас, балки шогирдлари чўмдирган бўлсалар ҳам), ³У Яҳудияни тарк этиб, яна Галилега борди.⁴У Самариядан ўтиши керак эди. ⁵Шундай қилиб, У Ёқуб ўзининг ўғли Юсуфга берган ери ёнидаги Сихар, деб аталадиган Самариянинг шаҳрига келди.⁶У ерда Ёқубнинг қудуғи бор эди. Исо йўлдан ҳориб, қудуқ бўйида ўтирди. Соат чамаси олтилар эди. ⁷Қудуқдан сув тортиш учун Самариядан бир аёл келди. Исо унга: “Менга ичишга сув бер”,- деди, ⁸чунки Унинг шогирдлари овқат сотиб олиш учун шаҳарга кетган эдилар.⁹Самариялик аёл Унга: “Сен яҳудий бўла туриб, қандай қилиб мендан, самарияликдан ичишга сув сўраяпсан? Зеро яҳудийлар самарияликлар билан алоқа қилмайдилар-ку”,- деди. ¹⁰Исо унга жавобан: “Агар сен Худонинг инъомини ва Ким сенга: Менга сув бер,- деяётганини билганингда эди, сенинг ўзинг Ундан сув сўрар эдинг ва У сенга барҳаёт сув берар эди”,- деди.¹¹Аёл эса Унга деди: “Ҳазрат, Сизнинг сув тортиш учун идишингиз йўқ, қудуқ эса чуқур. Сиз қаердан барҳаёт сувга эгасиз? ¹²Отамиз Ёқуб бизга шу қудуқни берди. Унинг ўзи ҳам, болалари ҳам, чорвалари ҳам ундан сув ичган эди. Наҳотки, Сиз ундан буюкроқсиз?”¹³Исо унга жавобан деди: “Бу сувдан ичаётган ҳар бир одам яна чанқайди. ¹⁴Мен унга берадиган сувни ичадиган эса то абад чанқамайди. Аммо Мен унга берадиган сув унинг ичида абадий ҳаёт томон оқаётган сув манбаига айланади”.¹⁵Аёл Унга: “Ҳазрат, мен чанқамаслигим ва сув тортиш учун бу ерга келмаслигим учун менга шу сувдан беринг”,- деди. ¹⁶Исо эса унга: “Бор, эрингни чақириб, бу ерга кел”,- деди.¹⁷Аёл жавобан: “Менинг эрим йўқ”,- деди. Исо унга деди: “Эрим йўқ, деб ҳақиқатни айтдинг. ¹⁸Чунки сенинг бешта эринг бор эди, ҳозир сен эга бўлган киши ҳам сенинг эринг эмас. Сен буни тўғри айтдинг”.¹⁹Аёл эса Унга: “Ҳазрат,- деди,- мен кўряпманки, Сиз пайғамбар экансиз. ²⁰Оталаримиз мана бу тоғда сажда қилганлар, сизлар эса: Сажда қилиш керак бўлган жой Йерусалимда,- деб айтасизлар”.²¹Исо унга деди: “Менга ишонгин, шундай кунлар келадики, Отага бу тоғда ҳам, Йерусалимда ҳам сажда қилмайсизлар. ²²Сизлар нимага сажда қилаётганингизни билмайсизлар, биз эса нимага сажда қилаётганимизни биламиз, чунки нажот яҳудийлардандир.²³Аммо шундай кунлар келадики, аллақачон келди ҳам, ҳақиқий сажда қилувчилар Отага руҳда ва ҳақиқатда сажда қиладилар, чунки Ота Ўзига шундай сажда қилувчиларни изламоқда. ²⁴Худо – Руҳдир, Унга сажда қиладиганлар руҳда ва ҳақиқатда сажда қилишлари керак”.²⁵Аёл Унга: “Биламанки, Масиҳ, яъни Мойланган келади. У келганида, бизга ҳаммасини эълон қилади”,- деди. ²⁶Исо эса унга: “Сен билан суҳбатлашаётган ўша Менман”,- деди.²⁷Шу пайт Унинг шогирдлари келдилар ва Унинг аёл билан суҳбатлашаётганидан ҳайратландилар, аммо бирортаси ҳам: ”Ундан нима истайсан?” ёки: “У билан нима ҳақида суҳбатлашаяпсан?”- демади.²⁸Шунда аёл ўзининг кўзасини қолдириб, шаҳарга кетди ва одамларга деди: ²⁹”Боринглар, мен қилган ишларнинг барчасини менга айтиб берган Одамга қаранглар! Ўша Масиҳ эмасмикин?” ³⁰Улар шаҳардан чиқиб, Унинг олдига бордилар.³¹Шу орада шогирдлари Ундан: “Раввий, овқат еб олинг”,- деб ўтиндилар. ³²У эса уларга: “Менинг сизлар билмайдиган озуқам бор”,- деди. ³³Шунинг учун шогирдлари ўзаро: “Унга бирор киши озуқа олиб келганмикин?”- дедилар.³⁴Исо уларга: “Менинг озуқам – Мени Юборганнинг иродасини бажариш ва Унинг ишини амалга оширишдир,- деди,- ³⁵Сизлар: Мана, тўрт ойдан кейин йиғим-терим даври бошланади, демайсизларми? Мен эса сизларга айтаман: Кўзларингизни кўтариб, далаларга қаранглар: улар оқариб, йиғим-теримга тайёр бўлган. ³⁶Ўрувчи мукофот олади ва абадий ҳаётга ҳосил тўплайди. Шундай экан, экувчи ҳам, ўрувчи ҳам биргаликда қувонадилар.³⁷Бу вазиятда: Бири экади, бошқаси ўриб олади, деган сўз тўғридир. ³⁸Мен сизларни ўзларингиз меҳнат қилмаган нарсани ўриб олиш учун юбордим, бошқалар меҳнат қилдилар, сизлар эса уларнинг меҳнатларига кирдингизлар”.³⁹У шаҳардаги кўплаб самарияликлар гувоҳлик берган аёлнинг: “У менга ҳамма қилган ишларимни айтиб берди”,- деган сўзи бўйича Унга имон келтирдилар. ⁴⁰Шунинг учун самарияликлар Унинг олдига келганларида, Ундан уларникида қолишини сўрадилар. Исо икки кун у ерда қолди.⁴¹Янада кўпроқ одамлар Унинг сўзи бўйича имон келтирдилар. ⁴²Ўша аёлга эса: “Энди фақат сенинг сўзларинг бўйича имон келтирмаймиз, чунки Унинг, ҳақиқатан ҳам, дунёнинг Нажоткори Масиҳ эканини ўзимиз эшитдик ва билиб олдик”,- дедилар.⁴³Икки кундан сўнг У шу жойдан чиқиб, Галилега борди. ⁴⁴Зеро Исонинг Ўзи пайғамбар ўз юртида иззат-икромда бўлмаслиги ҳақида гувоҳлик берган эди. ⁴⁵У Галилега келганида, галилеликлар Унинг Йерусалимда байрам давомида қилган ишларини кўриб, Уни қабул қилдилар, чунки улар ҳам байрамга борган эдилар.⁴⁶Шундай қилиб, У сувни шаробга айлантирган шаҳарга, Галиледаги Канага яна келди. Кафарнаҳум шаҳрида бир сарой аъёни бўлиб, унинг ўғли хаста эди. ⁴⁷У Исонинг Яҳудиядан Галилега келганини эшитди ва Унинг олдига келиб, Ундан уникига бориб, ўғлини шифолашни сўради, чунки ўғли ўлим тўшагида ётган эди.⁴⁸Исо эса унга: “Сизлар аломату мўъжизалар кўрмагунингизча ишонмайсизлар”,- деди. ⁴⁹Сарой аъёни Унга: “Ҳазрат, ўғлим ўлмасидан олдин келгин”,- деди. ⁵⁰Шунда Исо унга: “Боргин, ўғлинг соғайди”,- деди. У эса Исо унга айтган сўзга ишониб, ўз йўлига тушиб кетди.⁵¹Унинг йўлида хизматкорлари уни қаршилаб, унга: “Ўғлингиз соғайди”,- дедилар. ⁵²У улардан: “Соат нечаларда аҳволи енгиллашди?”- деб сўради. Унга: “Кеча соат еттиларда иситмаси тушди”,- дедилар.⁵³Шундан отаси билиб олдики, бу Исо унга: Ўғлинг соғайди, деган вақт эди. Шундай қилиб, унинг ўзи ҳам, бутун хонадони ҳам имон келтирди. ⁵⁴Бу Исонинг Яҳудиядан Галилега қайтиб, амалга оширган иккинчи мўъжизаси эди.

Chapter 5

¹Шундан сўнг яҳудийларнинг байрами бўлди ва Исо Йерусалимга келди. ²Йерусалимда қўй дарвозаси олдида яҳудийчасига Бейт-Ҳесда, деб аталадиган беш шийпонли бир ҳовуз бор эди. ³Бу жойларда жуда кўп беморлар, кўрлар, шоллар, танаси қуриганлар ётар ва сувнинг ҳаракатга келишини кутар эдилар. ⁴Чунки Раббийнинг фариштаси вақти-вақти билан ҳовузга тушиб, сувни чайқатар эди. Сув чайқалганида эса, ким биринчи бўлиб унга тушса, ҳар қандай хасталикдан шифо топар эди.⁵Шу ерда ўттиз саккиз йил хасталикда бўлган одам бор эди. ⁶Исо унинг ётганини кўриб ва анчадан буён шу аҳволда ётганини билиб, унга: “Соғайишни истайсанми?”- деди.⁷Бемор унга: “Ҳа, Ҳазрат, аммо сув чайқалиш пайтида мени ҳовузга туширадиган одамим йўқ. Мен етиб келгунимча эса, сувга бошқа биров мендан олдин тушиб олади”,- деб жавоб берди. ⁸Исо унга: “Ўрнингдан тур, тўшагингни олиб, юр”,- деди.⁹У шу лаҳзада соғайиб қолди ва тўшагини кўтариб кетди. Бу эса шаббат куни содир бўлган эди.¹⁰Шунинг учун яҳудийлар шифоланган одамга: “Бугун – шаббат куни! Сен тўшагингни кўтаришинг мумкин эмас”,- дедилар. ¹¹У эса уларга: “Мени шифолаган Киши менга: Тўшагингни олиб, юргин,- деди”,- деб жавоб берди.¹²Ундан: “Сенга: Тўшагингни олиб, юргин,- деган ўша ким?”- деб сўрадилар. ¹³Шифоланган одам Унинг кимлигини билмас эди, чунки Исо у жойда бўлган оломоннинг орасига кириб, кетган эди.¹⁴Сўнгра Исо уни маъбадда учратиб, унга: “Мана, сен шифо топдинг, энди янада ёмонроқ нарса бошингга тушмаслиги учун бошқа гуноҳ қилма”,- деди. ¹⁵Бу одам эса бориб, уни шифолаган Киши Исо эканини яҳудийларга айтди.¹⁶Шунда яҳудийлар Исонинг шаббат куни шундай ишларни қилгани учун Уни қувғин қила бошлаб, ўлдиришнинг пайига тушдилар. ¹⁷Исо эса уларга: “Отам ҳанузгача шундай ишларни қилмоқда ва Мен ҳам қилмоқдаман”,- деб жавоб берди. ¹⁸Шунда яҳудийлар Уни ўлдиришга яна кўпроқ ҳаракат қилдилар, чунки У нафақат шаббатга риоя қилмас эди, балки Ўзини Худо билан тенг қилиб, Худони Отам, деб атар эди.¹⁹Бунга Исо жавоб бериб деди: “Ростини, сизларга ростини айтаманки, агар Ўғил Отасининг нима қилаётганини кўрмаса, Ўз Ўзидан ҳеч нарса қила олмайди. Чунки Ота нима қилса, Ўғил ҳам шуни қилади. ²⁰Зеро Ота Ўғилни севади ва Унга Ўзи қилаётган ҳамма нарсани кўрсатади. Унга булардан кўра улуғроқ ишларни ҳам кўрсатадики, сизлар ҳатто ҳайратда қоласизлар.²¹Чунки Ота ўликларни тирилтириб, уларга ҳаёт бахш этганидек, Ўғил ҳам кимни истаса, тирилтиради. ²²Чунки Ота ҳеч кимни ҳукм қилмайди, балки бор ҳукмни Ўғилга берган, ²³токи ҳамма Отани ҳурмат қилганидек, Ўғилни ҳам ҳурмат қилсин. Ким Ўғилни ҳурмат қилмаса, Уни юборган Отани ҳам ҳурмат қилмайди.²⁴Ростини, сизларга ростини айтаманки, Менинг сўзларимга қулоқ соладиган ва Мени Юборганга ишонадиган одам абадий ҳаётга эга бўлади ва судга келмайди, бироқ ўлимдан ҳаётга ўтади.²⁵Ростини, сизларга ростини айтаманки, шундай кунлар келади ва аллақачон келди ҳам, ўликлар Худонинг Ўғлининг овозини эшитадилар ва эшитиб тириладилар.²⁶Чунки Ота Ўзида ҳаётга эга бўлганидек, Ўғилга ҳам Ўзида ҳаётга эга бўлишни берди ²⁷ва Унга ҳукмни амалга ошириш ҳокимиятини ато этди, чунки У – инсон ўғлидир.²⁸Бундан ҳайратланманглар, чунки шундай вақт келмоқдаки, қабрдагиларнинг ҳаммаси Худо Ўғлининг овозини эшитадилар ²⁹ва яхшилик қилганлар ҳаёт тирилишида чиқадилар, ёвузлик қилганлар эса маҳкумлик тирилишида чиқадилар.³⁰Мен Ўз-Ўзимдан ҳеч нима қила олмайман. Қандай эшитсам, шундай ҳукм қиламан ва Менинг ҳукмим ҳақдир, чунки Ўз иродамни эмас, балки Мени юборган Отамнинг иродасини излайман. ³¹Агар Мен Ўзим ҳақимда Ўзим гувоҳлик берсам, Менинг гувоҳлигим ҳақиқий бўлмайди. ³²Мен ҳақимда бошқа гувоҳлик берувчи бор. Мен биламанки, Унинг Мен ҳақимда гувоҳлик берадиган гувоҳлиги ҳақиқийдир.³³Сизлар Яҳёнинг олдига одамларни юбордингизлар ва у ҳақиқат ҳақида гувоҳлик берди. ³⁴Аслида, Мен одамдан гувоҳлик қабул қилмайман, аммо сизлар нажот топишингиз учун буни айтмоқдаман. ³⁵У ёнаётган ва нур тарқатаётган чироқ эди, сизлар эса бир оз вақт унинг нуридан қувонмоқчи бўлдингизлар.³⁶Мен эса Яҳёникидан улуғроқ гувоҳликка эгаман, чунки Отам амалга оширишим учун берган ишлар, яъни Мен амалга ошираётган шу ишларнинг ўзи Мени Отам юборгани ҳақида, Мен ҳақимда гувоҳлик беради. ³⁷Мени юборган Отамнинг Ўзи ҳам Мен ҳақимда гувоҳлик берди. Сизлар эса ҳеч қачон Унинг овозини ҳам эшитмагансизлар, Унинг қиёфасини ҳам кўрмагансизлар. ³⁸Ичингизда жо бўладиган Унинг сўзига ҳам эга эмассизлар, чунки У юборган Шахсга ишонмайсизлар.³⁹Сизлар Ёзувларни синчиклаб текширасизлар, чунки улар орқали сизлар абадий ҳаётга эга бўлишни ўйлайсизлар. Ёзувлар эса Мен ҳақимда гувоҳлик берадилар. ⁴⁰Аммо ҳаётга эга бўлиш учун сизлар Менинг олдимга келишни истамайсизлар.⁴¹Мен одамлардан шуҳратни қабул қилмайман, ⁴²лекин сизларни биламан – сизларда Худога нисбатан севги йўқ.⁴³Мен Отамнинг номи билан келдим ва Мени қабул қилмайсизлар. Бошқа биров ўз исми билан келса, уни қабул қиласизлар. ⁴⁴Бир-бирингиздан шуҳратни қабул қилиб, ягона Худодан бўлган шуҳратни изламасангизлар, қандай қилиб имон келтиришингиз мумкин?⁴⁵Мени сизларни Отамнинг олдида айблайди, деб ўйламанглар. Сизларни айбловчи бор. Бу – сизлар умид қилаётган Мусодир. ⁴⁶Зеро агар сизлар Мусога ишонганингизда эди, Менга ҳам ишонар эдингизлар, чунки у Мен ҳақимда ёзган эди. ⁴⁷Агар унинг Ёзувларига ишонмасангизлар, Менинг сўзларимга қандай ишонасизлар?”

Chapter 6

¹Шундан сўнг Исо Галиле денгизининг бошқа томонига, яъни Тибериага борди. ²Кўплаб одамлар Унга эргашдилар, чунки Унинг беморларда амалга оширган мўъжизаларини кўрган эдилар. ³Исо тоққа чиқиб, у ерда шогирдлари билан бирга ўтирди.⁴Яҳудийларнинг Песаҳ байрами яқинлашар эди. ⁵Исо кўзларини кўтариб, кўплаб одамларнинг Унинг олдига келаётганини кўрди. Шунда Филипга: “Уларга едириш учун қаердан нон сотиб олсак бўлади?”- деди. ⁶Аслида, уни синаш учун шундай деган эди, чунки нима қилмоқчи эканини Ўзи билар эди.⁷Филип эса Унга: “Икки юз динорга оладиган нонимиз ҳар бирига ҳатто озроқдан тегиши учун ҳам етмайди”,- деб жавоб берди. ⁸Унинг шогирдларидан бири Шимўн Петьёрнинг укаси Андер Унга деди: ⁹”Бу ерда бир боланинг бешта арпа нони ва иккита балиқчаси бор, лекин бу кўпчилик учун нима ҳам бўлар эди?”¹⁰Исо: “Одамларни ўтирғизинглар”,- деди. У жойда кўп ўт бор эди. Шундай қилиб, чамаси беш мингта эркак ёнбошлаб ўтирди. ¹¹Исо нонларни олиб, Худога шукрона билдирди ва ёнбошлаганларга тарқатди, шунингдек, балиқни ҳам ким қанча истаса, шунча тарқатди. ¹²Еб тўйганларидан сўнг Исо шогирдларига: “Ҳеч нарса исроф бўлмаслиги учун, қолган бурдаларни йиғиб олинглар”,- деди.¹³Улар эса йиғиб олиб, еганлардан қолган бешта арпа нонининг бурдалари билан ўн иккита саватни тўлдирдилар. ¹⁴Шунда одамлар Исо қилган мўъжизани кўриб: “Ҳақиқатан ҳам, бу – дунёга келиши керак бўлган Пайғамбар экан”,- дедилар. ¹⁵Исо эса одамларнинг келиб, Уни зўрлик билан олиб бориб, подшоҳ қилмоқчи эканларини билиб қолиб, яна якка Ўзи тоққа чиқиб кетди.¹⁶Оқшом бўлганида, шогирдлари денгиз бўйига бордилар ¹⁷ва қайиққа тушиб, денгизнинг у қирғоғига, Кафарнаҳумга йўл олдилар. Қоронғи тушди, Исо эса ҳали уларнинг олдиларига келмаган эди. ¹⁸Кучли шамол эсар ва денгиз тўлқинланар эди.¹⁹Йигирма беш ёки ўттиз стадий масофани сузиб ўтишгач, улар денгиз устидан юриб келаётган ва қайиққа яқинлашаётган Исони кўрдилар ва қўрқиб кетдилар. ²⁰Аммо У уларга: “Бу Менман, қўрқманглар”,- деди. ²¹Улар Уни қайиққа олмоқчи бўлдилар, шу лаҳзада эса қайиқ сузиб бораётган қирғоққа келиб қолди.²²Кейинги куни денгизнинг ўша қирғоғида турган халқ, Исонинг шогирдлари тушган қайиқдан бошқаси бўлмаганини, Исо эса шогирдлари билан бирга қайиққа тушмаганини, фақат шогирдларининг ўзи сузиб кетганини кўрди. ²³Шу орада Тибериадан бошқа қайиқлар Раббий шукрона билдирганидан сўнг халқ нон еган жойнинг яқинига келди.²⁴Бироқ Исо ҳам, Унинг шогирдлари ҳам бу ерда йўқлигини кўрганларида, улар қайиқларга тушдилар ва Исони излаб Кафарнаҳумга сузиб келдилар. ²⁵Исони денгизнинг у томонида кўриб, Унга: “Раввий, Сен қачон бу ерга келдинг?”- дедилар.²⁶Исо уларга жавобан деди: “Ростини, сизларга ростини айтаманки, сизлар мўъжизалар кўрганларингиз учун эмас, балки нон еб тўйганларингиз учун Мени излаяпсизлар. ²⁷Чирийдиган озуқа учун эмас, балки сизларга Инсон Ўғли берадиган, абадий ҳаётга олиб борадиган озуқа учун ҳаракат қилинглар, чунки Унга Ота Худо Ўз муҳрини босган”.²⁸Шунда Унга: “Худонинг ишларини қилишимиз учун нима қилайлик?”- дедилар. ²⁹Исо уларга жавобан: “Худонинг иши мана шу: Сизлар У юборган Шахсга имон келтиринглар”,- деди.³⁰Шунда Унга дедилар: “Биз кўриб, Сенга имон келтиришимиз учун қандай аломат кўрсатасан? Сен нима иш қиласан? ³¹Оталаримиз саҳрода манна едилар, худди ёзилганидек: «Уларга ейишлари учун осмондан нон берди»”.³²Исо эса уларга деди: “Ростини, сизларга ростини айтаманки, сизларга Мусо осмондан нон берган эмас, балки Менинг Отам сизларга осмондан ҳақиқий нон бермоқда. ³³Чунки Худонинг нони – осмондан тушиб, дунёга ҳаёт берувчи Ўшадир”. ³⁴Шунда Унга: “Ҳазрат! Бизга доимо шундай нон бер”,- дедилар.³⁵Исо эса уларга деди: “Мен ҳаёт нониман. Менинг олдимга келадиган ҳеч қачон оч қолмайди, Менга ишонадиган ҳеч қачон чанқамайди. ³⁶Бироқ Мен сизларга айтдим-ку, сизлар ҳам Мени кўрдингизлар, лекин Менга ишонмаяпсизлар. ³⁷Отам Менга берадиганнинг барчаси Менинг олдимга келади, Менинг олдимга келадиганни эса қувиб юбормайман.³⁸Чунки Мен Ўз иродамни эмас, балки Мени юборган Отамнинг иродасини бажариш учун Осмондан тушдим. ³⁹Мени юборган Отамнинг иродаси шундан иборатки — У Менга берганлардан ҳеч бирини ҳалок қилмай, аммо ҳаммасини охирги кунда тирилтирай. ⁴⁰Мени Юборганнинг иродаси шундан иборатки — Ўғилни кўрган ва Унга имон келтирган ҳар бир киши абадий ҳаётга эга бўлишидир. Мен эса уни охирги кунда тирилтираман”.⁴¹Исонинг: Мен Осмондан тушган нонман,- дегани учун яҳудийлар Ундан нолиб, ⁴²дедилар: “Бу Юсуфнинг ўғли Исо эмасми? Биз Унинг отаси ва онасини биламиз. Қандай қилиб У: Мен Осмондан тушдим,- дейди?”⁴³Исо уларга жавобан деди: “Ўзаро нолиманглар. ⁴⁴Агар Мени юборган Отам жалб қилмаса, ҳеч ким Менинг олдимга кела олмайди. Мен эса уни охирги кунда тирилтираман. ⁴⁵Пайғамбарларда: Ҳамма Худо томонидан ўргатилади,- деб ёзилган. Отадан эшитган ва ўрганган ҳар бир киши Менинг олдимга келади.⁴⁶Бу — бирор одам Худони кўргани дегани эмас, фақатгина Худодан Бўлган Отани кўрган. ⁴⁷Ростини, сизларга ростини айтаманки, Менга имон келтирган абадий ҳаётга эга бўлади.⁴⁸Мен – ҳаёт нониман. ⁴⁹Оталарингиз саҳрода манна ер эдилар ва ўлиб кетдилар.⁵⁰Осмондан тушадиган нон эса шунақа – уни еган одам ўлмайди. ⁵¹Мен Осмондан тушган тирик нонман, бу нонни ейдиган одам абадий яшайди. Мен берадиган нон эса – дунёнинг ҳаёти учун берадиган Танамдир”.⁵²Шунда яҳудийлар: “Қандай қилиб У бизга Ўз танасини ейиш учун бера олади?”- дея, ўзаро баҳслаша бошлашди. ⁵³Исо эса уларга деди: “Ростини, сизларга ростини айтаманки, агар Инсон Ўғлининг Танасини емасангизлар ва Унинг Қонини ичмасангизлар, Ўзингизда ҳаётга эга бўлмайсизлар.⁵⁴Менинг Танамни ейдиган ва Менинг Қонимни ичадиган абадий ҳаётга эгадир, Мен эса уни охирги кунда тирилтираман, ⁵⁵чунки Менинг Танам ҳақиқий озуқа ва Менинг Қоним ҳақиқий ичимликдир. ⁵⁶Менинг Танамни ейдиган ва Менинг Қонимни ичадиган Менда жо бўлади, Мен эса унда жо бўламан.⁵⁷Тирик Отам Мени юборди ва Мен Отам туфайли яшаётганимдек, Мени ейдиган ҳам Мен туфайли яшайди. ⁵⁸Осмондан тушган нон мана шудир! Оталарингиз эса манна еб ўлиб кетганлар. Бу нонни ейдиган абадий яшайди”. ⁵⁹Исо бу сўзларни Кафарнаҳумдаги синагогада таълим бераётганида гапирар эди.⁶⁰Унинг шогирдларидан кўплари бу сўзларни эшитиб: “Нақадар ғалати сўзлар! Ким буларга қулоқ сола олади?”- дедилар. ⁶¹Аммо Исо шогирдларининг бунга нолиётганларини Ўз ичида билиб, уларга деди: “Сизларни шу нарса васвасага соляптими?⁶²Инсон Ўғлини илгари бўлган жойига кўтарилаётганини кўрсангизлар, нима бўлади? ⁶³Руҳ ҳаёт бахш этади, жисм эса ҳеч қандай фойда келтирмайди. Мен сизларга айтаётган сўзлар – руҳ ва ҳаётдир.⁶⁴Бироқ сизларнинг орангизда имонсиз бор”. Чунки Исо ким имонсиз эканини, ким Унга хиёнат қилишини бошидан билар эди. ⁶⁵У яна: “Шунинг учун Мен сизларга: Агар Отамдан берилмаса, ҳеч ким Менинг олдимга кела олмайди, деб айтдим”,- деди.⁶⁶Бундан кейин Унинг шогирдларидан кўпчилиги Ундан йироқлашиб, У билан бирга бошқа юрмайдиган бўлдилар. ⁶⁷Шунда Исо ўн иккита шогирдига: “Сизлар ҳам кетишни истамайсизларми?”- деди. ⁶⁸Шимўн Петьёр жавоб бериб деди: “Раббий! Биз кимга борайлик? Сен абадий ҳаёт сўзларига эгасан. ⁶⁹Биз имон келтириб, Сен – Масиҳ, тирик Худонинг Ўғли эканингни англадик”.⁷⁰Исо уларга жавобан: “Мен сизлардан ўн икки кишини танлаган эмасманми? Аммо сизлардан бирингиз шайтон”,- деди. ⁷¹У буни Шимўннинг ўғли Яҳудо Искариот ҳақида айтди, чунки у ўн икки шогирддан бири бўлиб, Унга хиёнат қилмоқчи эди.

Chapter 7

¹Шундан сўнг Исо Галиле бўйлаб юрар эди. Яҳудия бўйлаб эса юришни истамади, чунки яҳудийлар Уни ўлдириш имконини излар эдилар. ²Яҳудийларнинг Чайлалар байрами яқинлашар эди.³Шу орада Исонинг укалари Унга дедилар: “Бу ердан чиқиб, Яҳудияга боргин, токи Сен қилаётган ишларингни шогирдларинг ҳам кўрсинлар. ⁴Зеро ҳеч ким машҳур бўлишни излаб, бирор ишни яширин қилмайди. Агар Сен шундай ишларни қилсанг, Ўзингни дунёга намоён қилгин”.⁵Чунки Унинг укалари ҳам Унга ишонмас эдилар. ⁶Бунга Исо уларга: “Ҳали Менинг вақт-соатим келмади,- деди,- вақт-соатингиз эса доимо сизларникидир. ⁷Дунё сизлардан нафратлана олмайди, Мендан эса нафратланади, чунки Мен унинг ишлари ёвуз эканлиги ҳақида гувоҳлик бераман.⁸Сизлар бу байрамга боринглар, Мен эса бу байрамга ҳали бормайман, чунки Менинг вақт-соатим келгани йўқ”. ⁹Шуларни айтиб, У Галиледа қолди.¹⁰Аммо Унинг укалари кетганида, У ҳам байрамга борди, фақат ошкора эмас, балки яширинча борди. ¹¹Яҳудийлар эса Уни байрамда излаб: “У қаерда?”- дер эдилар.¹²Халқнинг орасида У ҳақида кўп гап-сўзлар тарқалган эди. Баъзилар: “У яхши”,- дер эдилар, бошқалар эса: “Йўқ, У халқни йўлдан оздиряпти”,- дер эдилар. ¹³Аммо яҳудийлардан қўрқиб, ҳеч ким У ҳақида ошкора сўзламас эди.¹⁴Сўнг байрамнинг ярмида Исо маъбадга кириб таълим бера бошлади. ¹⁵Яҳудийлар бундан ҳайратланиб: “Ўқимаган бўлса, У Ёзувни қандай билади?”- дер эдилар. ¹⁶Исо эса уларга жавобан деди: “Менинг таълимотим Ўзимники эмас, аммо Мени Юборганникидир.¹⁷Ким Унинг иродасини бажармоқчи бўлса, бу таълимот ҳақида – у Худоданми ёки Мен Ўзимдан гапиряпманми билиб олади. ¹⁸Ўз-ўзидан гапирадиган ўзига шуҳрат излайди. Ким Уни Юборганнинг шуҳратини изласа, У ҳақиқатдир ва Унда ноҳақлик йўқ.¹⁹Мусо сизларга Қонун бермадими? Аммо сизлардан ҳеч бирингиз Қонунга риоя қилмайди. Нима учун Мени ўлдирмоқчи бўляпсизлар?” ²⁰Халқ жавобан: “Сенда ёвуз руҳ бор. Ким Сени ўлдирмоқчи?”- деди.²¹Исо сўзини давом эттириб, уларга деди: “Мен бир иш қилдим ва сизларнинг ҳаммангиз бунга ҳайрон қолдингизлар. ²²Мусо сизларга хатнани берди, (аслида, хатна Мусодан эмас, балки оталардан), сизлар эса шаббат куни одамни хатна қиласизлар.²³Агар Мусонинг Қонуни бузилмаслиги учун одам шаббат куни хатна қилинса, унда одамни шаббат куни шифолаганим учун Мендан ғазабланяпсизларми? ²⁴Ташқи кўринишга қараб ҳукм қилманглар, балки ҳақ ҳукм билан ҳукм қилинглар”.²⁵Шунда баъзи йерусалимликлар дедилар: “Ўлдириш учун излаб юрганлари шу Киши эмасми? ²⁶Мана, У ошкора гапирмоқда ва Унга қарши ҳеч нима демаяптилар. Бошлиқлар Унинг ҳақиқатан ҳам Масиҳ эканига тан олмабдиларми? ²⁷Аммо биз Унинг қаердан эканини биламиз. Масиҳ келганида эса, Унинг қаердан эканини ҳеч ким билмайди”.²⁸Шунда Исо маъбадда баланд овози билан таълим бериб, деди: “Мени ҳам биласизлар, Менинг қаерданлигимни ҳам биласизлар. Мен Ўз-Ўзимдан келган эмасман, балки Мени Юборган ҳақиқатдир, сизлар эса Уни билмайсизлар. ²⁹Мен Уни биламан, чунки Мен Унданман ва У Мени юборди”.³⁰Шунда Уни қўлга олишга интилдилар, аммо ҳеч ким Унга қўл тегизмади, чунки ҳали Унинг вақт-соати келган эмас эди. ³¹Халқдан кўпчилик эса Унга имон келтириб: “Масиҳ келганида, наҳотки, бу Одамдан кўра кўпроқ аломатлар яратармикин?”- дер эдилар. ³²Фарзийлар У ҳақида халқ орасида бўлган шундай гапларни эшитиб қолдилар. Шунда фарзийлар ҳамда олий руҳонийлар Уни қўлга олиш учун хизматчиларни юбордилар.³³Исо эса уларга деди: “Мен сизлар билан яна бир оз вақт бирга бўламан, кейин эса Мени Юборганнинг олдига кетаман. ³⁴Мени излайсизлар, аммо топа олмайсизлар. Мен бўлган жойга сизлар кела олмайсизлар”.³⁵Яҳудийлар эса ўзаро дедилар: “У қаерга кетмоқчи-ки, биз Уни топа олмаймиз? юнонларнинг орасига тарқалганларга бориб, юнонларга ҳам таълим бермоқчи эмасми? ³⁶Унинг: Мени излайсизлар, аммо топа олмайсизлар ва Мен бўлган жойга сизлар кела олмайсизлар,- деган сўзлари нимани билдиради?”³⁷Улуғ байрамнинг охирги кунида Исо тик туриб, баланд овози билан шундай хитоб қилди: “Ким чанқаган бўлса, Менинг олдимга келиб ичсин. ³⁸Ким Менга имон келтирса, Ёзувда айтилганидек, ўша одамнинг бағридан ҳаётбахш сув дарёлари оқиб чиқади”.³⁹У буни – имонлилар қабул қилиши керак бўлган Руҳ ҳақида айтди, зеро ҳали уларда Муқаддас Руҳ йўқ эди, чунки Исо ҳали улуғланган эмас эди.⁴⁰Кўпчилик халқ бу сўзларни эшитиб: “Бу аниқ пайғамбар”,- дейишди. ⁴¹Бошқалар эса: “Бу Масиҳ”,- дер эдилар. Яна бошқалар эса шундай дейишар эди: “Масиҳ Галиледан келиши керакми? ⁴²Ёзувда: Масиҳ Довуднинг уруғидан, Бейт-Леҳемдан, яъни Довуд бўлган жойдан келади,- дейилган эмасми?”⁴³Шундай қилиб, халқ орасида У ҳақида баҳс бўлди. ⁴⁴Улардан баъзилар Уни қўлга олмоқчи бўлдилар. Аммо ҳеч ким Унга қўл тегизмади.⁴⁵Шундай қилиб, хизматчилар фарзийларнинг ва олий руҳонийларнинг олдига қайтиб бордилар. Ўшалар эса хизматчиларга: “Нима учун Уни олиб келмадингизлар?”- дедилар. ⁴⁶Шунда хизматчилар: “Ҳеч қачон бирор одам бу Одамдек сўзлаган эмас”,- деб жавоб бердилар.⁴⁷Фарзийлар эса уларга дедилар: “Наҳотки сизлар ҳам йўлдан оздирилдингизлар?” ⁴⁸Бошлиқлару фарзийлардан биронтаси Унга имон келтирдими? ⁴⁹Аммо бу халқ Қонунни билмайди, у лаънатланган.⁵⁰Исонинг олдига тунда келган Никодим эса улардан бири бўлиб, уларга деди: ⁵¹”Бизнинг Қонунимиз олдин одамни тинглаб, унинг нима қилаётганини билмасдан ҳукм қиладими?” ⁵²Улар унга жавобан: “Сен ҳам Галиледан эмасмисан? Текшириб кўргин, Галиледан пайғамбар келиб чиқмайди-ку”,- дедилар.⁵³Сўнг ҳаммалари уй-уйига тарқалиб кетдилар.

Chapter 8

¹Исо Зайтун тоғига кетди. ²Эрталаб яна маъбадга қайтиб келди. Бутун халқ эса Унинг олдига келар, У ўтириб, уларга таълим берар эди. ³Шунда уламолар ва фарзийлар Унинг олдига зино устида ушлаб олинган бир аёлни олиб келдилар ва уни ўртага қўйиб,⁴Исога дедилар: “Устоз, бу аёл зино устида ушлаб олинди. ⁵Мусо эса Қонунда бундайларни тошбўрон қилишни амр этган. Сен нима дейсан?” ⁶Аслида, улар Исони айблашга сабаб топиш учун Уни васвасага солиб, шундай деган эдилар. Исо эса бошини эгиб, ерга бармоғи билан ниманидир ёзар эди.⁷Улар эса Ундан сўрашда давом этганларида, У бошини кўтариб уларга: “Сизлардан ким бегуноҳ бўлса, ўша биринчи бўлиб унга тош отсин”,- деди ⁸ва яна бошини паст эгиб, ерга ёзишни давом эттирди.⁹Улар буни эшитганларида, ўз виждони томонидан фош қилиниб, каттасидан бошлаб кичигигача бирин-кетин кета бошладилар. Шундай қилиб, ёлғиз Исо ва ўртада турган аёл қолди. ¹⁰Исо бошини кўтариб, унга: “Эй, аёл! Айбловчиларинг қани? Сени ҳеч ким ҳукм қилмадими?”- деди. ¹¹У: “Ҳеч ким, Ҳазрат”,- деб жавоб берди. Исо унга: “Мен ҳам сени ҳукм қилмайман. Энди бор ва бошқа гуноҳ қилма”,- деди.¹²Исо яна халққа сўзлаб деди: “Мен дунёнинг нуриман. Ким Менинг ортимдан эргашса, у зулматда юрмайди, аммо ҳаёт нурига эга бўлади”. ¹³Шунда фарзийлар Унга: “Сен Ўзинг ҳақингда Ўзинг гувоҳлик беряпсан. Шунинг учун Сенинг гувоҳлигинг ҳақиқий эмас”,- дедилар.¹⁴Исо уларга жавобан деди: “Мен Ўзим ҳақимда Ўзим гувоҳлик берсам ҳам, Менинг гувоҳлигим ҳақиқий, чунки Мен қаердан келганимни ва қаерга бораётганимни биламан. Сизлар эса қаердан эканимни ва қаерга бораётганимни билмайсизлар. ¹⁵Сизлар тана изми бўйича ҳукм қиласизлар. Мен эса ҳеч кимни ҳукм қилмайман. ¹⁶Мен ҳукм қилсам ҳам, Менинг ҳукмим ҳақиқий, чунки Мен ёлғиз эмасман, лекин Мен ва Мени юборган Отам биргамиз.¹⁷Сизларнинг Қонунларингизда ҳам: Икки кишининг гувоҳлиги ҳақиқийдир,- деб ёзилган. ¹⁸Мен Ўзим ҳақимда Ўзим гувоҳлик беряпман ва Мен ҳақимда Мени юборган Отам гувоҳлик беряпти”.¹⁹Шунда Унга: “Отанг қаерда?”- дедилар. Исо эса жавоб берди: “Сизлар Мени ҳам, Менинг Отамни ҳам билмайсизлар. Агар сизлар Мени билганингизда эди, Менинг Отамни ҳам билган бўлар эдингизлар”. ²⁰Бу сўзларни Исо маъбадда таълим бераётганида, садақа қутисининг ёнида айтди. Ҳеч ким Унга қўл тегизмади, чунки ҳали Унинг вақт-соати келган эмас эди.²¹Исо яна уларга: “Мен кетмоқдаман. Мени излайсизлар ва ўз гуноҳларингизда ўласизлар. Мен бораётган жойга эса сизлар бора олмайсизлар”,- деди. ²²Шунда яҳудийлар дедилар: “Наҳотки У Ўзини Ўзи ўлдирса, зеро: Мен бораётган жойга сизлар бора олмайсизлар,- демоқда”.²³У уларга: “Сизлар пастдансизлар, Мен эса юқориданман,- деди,- Сизлар шу дунёдансизлар, Мен бу дунёдан эмасман. ²⁴Шунинг учун Мен сизларга: Гуноҳларингизда ўласизлар,- дедим, чунки бу Мен эканимга ишонмасангизлар, гуноҳларингизда ўласизлар”.²⁵Шунда Унга: “Сен Кимсан?”- дедилар. Исо эса уларга деди: “Сизларга азалдан айтган Ўшадир. ²⁶Сизларга айтадиган кўп гапларим ва ҳукмим бор, аммо Мени Юборган ҳақиқатдир, Мен Ундан нимани эшитган бўлсам, дунёга шуни сўзлайман”. ²⁷У Ота ҳақида сўзлаётганини улар тушунмадилар.²⁸Шунда Исо уларга деди: “Инсон Ўғлини юксалтирганингизда, Ўша Мен эканлигимни ва Ўзимдан ҳеч бир ишни қилмаётганимни, лекин Отам Менга қандай ўргатган бўлса, шундай сўзлаётганимни билиб оласизлар. ²⁹Мени Юборган Мен билан биргадир. Отам Мени ёлғиз қолдирмади, чунки Мен доимо Унга нима маъқул бўлса, шуни қиламан”. ³⁰У буларни айтганида, кўплар Унга имон келтирдилар.³¹Шунда Исо Унга имон келтирган яҳудийларга деди: “Агар Менинг сўзимда жо бўлсангизлар, сизлар Менинг ҳақиқий шогирдларимсизлар. ³²Сизлар ҳақиқатни билиб оласизлар, ҳақиқат эса сизларни озод қилади”. ³³Улар эса: “Биз Иброҳимнинг уруғимиз ва ҳеч қачон ҳеч кимга қул бўлган эмасмиз. Қандай қилиб Сен бизга: Озод бўласизлар,- дейсан?”- деб айтдилар Унга.³⁴Исо уларга шундай жавоб берди: “Ростини, сизларга ростини айтаманки, гуноҳ қиладиган ҳар бир киши гуноҳнинг қулидир. ³⁵Аммо қул уйда умрбод яшамайди, ўғил эса умрбод яшайди. ³⁶Шундай қилиб, агар Ўғил сизларни озод қилса, ҳақиқатан озод бўласизлар.³⁷Сизлар Иброҳимнинг уруғи эканлигингизни биламан. Аммо Мени ўлдириш имконини изламоқдасизлар, чунки Менинг сўзларим сизларга сиғмаяпти. ³⁸Мен Отамда нимани кўрган бўлсам, шуни сўзламоқдаман. Сизлар эса ўз отангизда кўрганингизни қилмоқдасизлар”.³⁹Унга жавобан: “Бизнинг отамиз – Иброҳим”,- дедилар. Исо уларга деди: “Агар сизлар Иброҳимнинг болалари бўлганингизда, Иброҳимнинг ишларини қилган бўлар эдингизлар. ⁴⁰Энди эса Мени, Худодан эшитган ҳақиқатни сизларга айтганни ўлдириш имконини изламоқдасизлар. Иброҳим бундай қилган эмас эди. ⁴¹Сизлар ўз отангизнинг ишларини қилмоқдасизлар”. Улар эса Унинг бу сўзига: “Биз зинодан туғилган эмасмиз, бир Отага эгамиз – бу Худо”,- дедилар.⁴²Исо уларга деди: “Агар Худо Отангиз бўлганида эди, сизлар Мени севган бўлар эдингизлар, чунки Мен Худодан тушиб келдим. Зеро Мен Ўз-Ўзимдан келган эмасман, балки У Мени юборди. ⁴³Нима учун Менинг сўзларимни англамаяпсизлар? Чунки Менинг сўзларимни эшита олмайсизлар. ⁴⁴Сизларнинг отангиз – иблисдир. Сизлар отангизнинг ҳирсини қондирмоқчисизлар. У азалдан қотил эди ва ҳақиқатда тура олмади, чунки унда ҳақиқат йўқдир. У ёлғон сўзлаганида, ўзиникини сўзлайди, чунки у ёлғончи ва ёлғоннинг отасидир.⁴⁵Мен эса ҳақиқатни сўзлаётганим учун Менга ишонмаяпсизлар. ⁴⁶Сизлардан қайси бирингиз Мени гуноҳда айблай олади? Агар Мен ҳақиқатни сўзлаётган бўлсам, нега сизлар Менга ишонмаяпсизлар? ⁴⁷Ким Худодан бўлса, Худонинг сўзларига қулоқ солади. Сизлар Худодан бўлмаганингиз учун буларга қулоқ солмаяпсизлар”.⁴⁸Яҳудийлар жавоб бериб Унга: “Сен самарияликсан ва ичингда ёвуз руҳ бор, деб биз тўғри айтмаяпмизми?”- дедилар. ⁴⁹Исо жавоб берди: “Ичимда ёвуз руҳ йўқ. Аксинча, Мен Отамни ҳурмат қиламан, сизлар эса Мени беобрў қиляпсизлар.⁵⁰Мен эса Ўз шуҳратимни изламайман – Изловчи ва ҳукм Қилувчи бор! ⁵¹Ростини, сизларга ростини айтаманки, ким Менинг сўзларимга риоя қилса, у ҳеч қачон ўлим кўрмайди”.⁵²Шунда яҳудийлар Унга дедилар: “Ичингда ёвуз руҳ борлигини энди билдик. Иброҳим ҳам ўлди, пайғамбарлар ҳам.... Сен эса: Ким сўзимга риоя қилса, у ҳеч қачон ўлимни татимайди,- дейсан. ⁵³Наҳотки Сен ўлган отамиз Иброҳимдан улуғроқсан? Пайғамбарлар ҳам ўлдилар. Сен Ўзингни ким қилиб кўрсатяпсан?”⁵⁴Исо жавоб берди: “Агар Мен Ўзимни Ўзим улуғласам, Менинг шуҳратим ҳеч нарсадир. Сизлар: “Худойимиз”, деб атаётган Менинг Отам Мени улуғлайди. ⁵⁵Сизлар Уни таниб билмадингизлар, Мен эса Уни биламан. Агар: Уни билмайман,- десам, сизлар каби ёлғончи бўламан. Лекин Мен Уни биламан ва Унинг сўзига риоя қиламан. ⁵⁶Сизларнинг отангиз Иброҳим Менинг кунимни кўришдан хурсанд эди. Кўрди ҳам, қувонди ҳам”.⁵⁷Яҳудийлар Унга: “Сен ҳали эллик ёшга кирган эмассан-у, яна Сен Иброҳимни кўрганмисан?”- дедилар. ⁵⁸Исо уларга: “Ростини, сизларга ростини айтяпман, Иброҳимдан олдин Мен бор эдим”,- деди. ⁵⁹Шунда Унга отиш учун тошлар олдилар. Аммо Исо яширинди ва маъбаддан чиқиб кетди.

Chapter 9

¹Исо йўлда кетаётиб, туғма кўр одамни кўрди. ²Унинг шогирдлари Ундан сўрадилар: “Раввий! Ушбу кўр туғилгани сабаб ким гуноҳ қилган – ўзими ёки ота-онасими?”³Исо жавоб берди: “У ҳам, ота-онаси ҳам гуноҳ қилган эмас, балки бу – Худонинг ишлари унда намоён бўлиши учундир. ⁴Кун ҳали бор экан, Мени Юборганнинг ишларини қилишим керак. Тун келмоқда, ўшанда ҳеч ким иш қила олмайди. ⁵Мен ҳали дунёда бор эканман, Мен дунёнинг нуридирман”.⁶Буни айтиб, У ерга тупурди ва тупугидан лой ясаб, лойни кўрнинг кўзларига суртди. ⁷Сўнг унга: “Бориб, Силоам ҳовузида ювингин”,- деди. (Силоам – «Юборилган» демакдир). У бориб ювинди ва кўра оладиган бўлиб қайтди.⁸Шунда қўшнилари ва илгари унинг садақа сўраганини кўрганлар: “Бу ўтириб, садақа сўрайдиган киши эмасми?”- дедилар. ⁹Баъзилар: “Бу ўша”,- дер эдилар. Бошқалар эса: “Бунга ўхшайди”,- дер эдилар. У эса:”Бу менман”,- деди.¹⁰Шунда: “Кўзларинг қандай очилди?”- деб ундан сўрадилар. ¹¹У жавобан деди: “Исо исмли бир Киши лой ясаб, кўзларимга суртди. Кейин менга: Бориб, Силоам ҳовузида ювингин,- деди. Мен бориб, ювиндим ва кўзларим кўра бошлади”. ¹²Улар эса унга: “У қаерда?”- дедилар. У: “Билмайман”,- деб жавоб берди.¹³Шунда илгари кўр бўлган шу одамни фарзийларнинг олдига олиб бордилар. ¹⁴Исо лой ясаб, унинг кўзларини очган кун эса шаббат куни эди. ¹⁵Фарзийлар ҳам унинг қандай кўра бошлаганини ундан сўрашди. У уларга жавоб бериб: “У менинг кўзларимга лой суртди, мен эса ювиндим ва, мана, кўряпман”,- деди.¹⁶Шунда фарзийлардан баъзилари: “Бу одам Худодан эмас, чунки шаббатга риоя қилмайди”,- дедилар. Бошқалар эса: “Гуноҳкор одам қандай қилиб бундай мўъжизалар қилиши мумкин?”- дедилар. Шу тариқа, уларнинг ораларида баҳс бўлди. ¹⁷Кўр одамга яна: “Сен У ҳақида нима дейсан, ахир, У сенинг кўзларингни очди”,- дедилар. У: “Бу пайғамбар”,- деди. ¹⁸Шунда яҳудийлар кўзлари очилганнинг ота-онасини чақирмагунларича, унинг кўр бўлиб, энди кўзи очилганига ишонмадилар.¹⁹Шундай қилиб, улар ота-онасидан: “Кўр туғилган, деган ўғлингиз шуми? Қандай қилиб, у энди кўряпти?”- деб сўрадилар. ²⁰Унинг ота-онаси уларга жавобан дедилар: “Биз бунинг ўғлимиз эканлигини ва унинг кўр туғилганини биламиз. ²¹Қандай қилиб унинг энди кўраётганини билмаймиз, ёки ким унинг кўзларини очганини ҳам билмаймиз. Ўзи балоғат ёшида, ўзидан сўранг. Ўзи ҳақида ўзи сўзласин”.²²Ота-онаси яҳудийлардан қўрққанлари учун шундай жавоб бердилар, чунки яҳудийлар Исони Масиҳ, деб тан оладиган одамни синагогадан қувишга аллақачон келишган эдилар. ²³Шунинг учун ота-онаси: У балоғат ёшида, ўзидан сўранглар,- дедилар.²⁴Шундай қилиб, илгари кўр бўлган одамни иккинчи марта чақириб унга: “Худони шарафла! Биз биламизки, У Одам – гуноҳкордир”,- дедилар. ²⁵У эса уларга жавобан: “У гуноҳкорми, йўқми билмайман. Бир нарсани биламан – мен кўр эдим, энди эса кўряпман”,- деди.²⁶Яна ундан: “У сенга нима қилди? Кўзларингни қандай очди?”- деб сўрадилар. ²⁷“Мен сизларга аллақачон айтдим, сизлар эса қулоқ солмадингизлар. Яна нимани эшитмоқчисизлар? Ёки сизлар ҳам Унинг шогирдлари бўлмоқчимисизлар?”- деб жавоб берди у. ²⁸Улар эса уни таъна қилиб дейишди: “Сен Унинг шогирдисан, биз эса Мусонинг шогирдларимиз. ²⁹Биз Мусонинг Худо билан суҳбатлашганини биламиз. Бунинг эса қаердан эканлигини билмаймиз”.²⁸Улар эса уни таъна қилиб дейишди: “Сен Унинг шогирдисан, биз эса Мусонинг шогирдларимиз. ²⁹Биз Мусонинг Худо билан суҳбатлашганини биламиз. Бунинг эса қаердан эканлигини билмаймиз”.³⁰Кўзлари очилган одам уларга жавобан деди: “Шуниси ҳайратланарли-да! Сизлар Унинг қаерданлигини билмайсизлар, бироқ У менинг кўзларимни очди. ³¹Аммо биз биламизки, Худо гуноҳкорларга қулоқ солмайди. Лекин ким Худодан қўрқиб, Унинг иродасини бажарса, Худо ўшанга қулоқ солади.³²Асрлар бошидан кимдир туғма кўрнинг кўзини очгани эшитилмаган. ³³Агар У Худодан бўлмаганида эди, У ҳеч нарса қила олмас эди”. ³⁴Унга жавобан: “Сен бутунлай гуноҳларда туғилгансан, яна сен бизга ўргатасанми?”- дейишди-да, уни қувиб юборишди.³⁵Исо уни қувиб юборганларини эшитди ва уни топиб: “Сен Худонинг Ўғлига ишонасанми?”- деди. ³⁶У жавобан: “У Ким, Ҳазрат, мен Унга ишонай?”- деди. ³⁷Исо унга: “Сен Уни кўриб турибсан, У сен билан суҳбатлашяпти”,- деди. ³⁸У эса: “Ишонаман, ё, Раббий”,- деб айтиб, Унга сажда қилди.³⁹Сўнг Исо: “Мен бу дунёга ҳукм учун келдим, токи кўрмайдиганлар кўрсинлар, кўрадиганлар эса кўр бўлсинлар”,- деди. ⁴⁰Буни эшитиб, У билан бирга бўлган фарзийлардан баъзилари дедилар: “Нахотки, биз ҳам кўр бўлсак?” ⁴¹Исо уларга: “Агар сизлар кўр бўлганингизда эди, ўзларингизда гуноҳга эга бўлмас эдингизлар, аммо: Кўряпмиз,- деб айтганларингиз учун гуноҳингиз ўзларингизда қолади”,- деди.

Chapter 10

¹”Ростини, сизларга ростини айтаманки, қўй қўрасига эшикдан кирмайдиган, аммо бошқа йўл билан ошиб тушадиган ҳар кимса ўғри ва босқинчидир. ²Эшикдан кирадиган эса қўйларнинг чўпонидир.³Унга дарвозабон эшикни очади ва қўйлар унинг овозига қулоқ соладилар. У ўз қўйларини номма-ном чақириб, ташқарига олиб чиқади. ⁴Ўз қўйларини ташқарига олиб чиққанида, у уларнинг олдидан боради ва қўйлар унинг ортидан борадилар, чунки улар унинг овозини танийдилар.⁵Бегона одамнинг ортидан эса бормайдилар, лекин ундан қочадилар, чунки бегонанинг овозини танимайдилар”. ⁶Исо уларга шу масални айтиб берди, лекин улар Исонинг нима ҳақида гапираётганини тушунмадилар.⁷Шунда Исо уларга яна гапирди: “Ростини, сизларга ростини айтаманки, Мен қўйлар учун эшикман. ⁸Мендан олдин келганларнинг ҳаммаси — ўғри ва босқинчилардир, лекин қўйлар уларга қулоқ солмадилар.⁹Мен – эшикман. Ким Мен орқали кирса, у нажот топади. У кириб чиқади ва яйлов топади. ¹⁰Ўғри фақат ўғирлаш, бўғизлаш ва ҳалок қилиш учун келади. Мен эса ҳаёт, тўла-тўкис ҳаётга эга бўлишлари учун келганман.¹¹Мен – яхши Чўпонман. Яхши Чўпон қўйлари учун Ўз жонини беради. ¹²Ёлланган одам эса чўпон эмас, қўйлар унинг ўзиники эмас. У келаётган бўрини кўриб қўйларни ташлаб қочади, бўри эса қўйларни талаб, уларни тумтарақай қилади. ¹³Ёлланган одам эса қочади, чунки у ёллангандир, қўйлар ҳақида эса ғамхўрлик қилмайди.¹⁴Мен – яхши Чўпонман. Мен Ўзимникиларни биламан, Меникилар ҳам Мени биладилар. ¹⁵Отам Мени билганидек, Мен ҳам Отамни биламан ва қўйлар учун ҳаётимни бераман. ¹⁶Бу қўрада бўлмаган бошқа қўйларим ҳам бор, уларни ҳам олиб келишим керак. Улар Менинг овозимни эшитадилар, шунда бир пода ва бир Чўпон бўлади.¹⁷Шунинг учун Отам Мени севадики, Мен Ўз ҳаётимни бераман, токи уни яна қайтариб олайин. ¹⁸Ҳеч ким уни Мендан тортиб олаётган эмас, лекин Менинг Ўзим уни фидо қиламан. Уни бериш ҳокимиятига эгаман, уни яна қайтариб олиш ҳокимиятига ҳам эгаман. Бу амрни Мен Отамдан олганман”.¹⁹Бу сўзлардан яҳудийлар орасида яна баҳс пайдо бўлди. ²⁰Улардан кўпчилиги: “Унинг ичида ёвуз руҳ бор, У телбалик қиляпти. Нима учун Унга қулоқ соляпсизлар?”- дедилар. ²¹Бошқалар эса: “Булар жинга чалинган одамнинг сўзлари эмас. Ёвуз руҳ кўрнинг кўзини оча оладими?”- дедилар.²²Шу орада Йерусалимда Янгиланиш байрами вақти келиб, қиш фасли эди. ²³Исо маъбадда Сулаймон равоғида айланиб юрар эди. ²⁴Шу пайт яҳудийлар Уни ўраб олиб, Унга дедилар: “Қачонгача Сен жонимизни қийнайсан? Агар Сен Масиҳ бўлсанг, бизга очиғини айт”.²⁵Исо уларга жавоб бериб деди: “Мен сизларга айтдим, сизлар эса ишонмаяпсизлар. Мен Отам номидан қилаётган ишлар Мен ҳақимда гувоҳлик беради. ²⁶Лекин сизлар ишонмаяпсизлар, чунки Мен сизларга айтганимдек, сизлар Менинг қўйларимдан эмассизлар.²⁷Менинг қўйларим эса Менинг овозимга қулоқ соладилар. Мен уларни биламан ва улар Менинг ортимдан эргашиб борадилар. ²⁸Мен уларга абадий ҳаёт бераман ва улар то абад ҳалок бўлмайдилар. Ҳеч ким уларни Менинг қўлимдан ўғирламайди.²⁹Уларни Менга берган Отам ҳаммадан буюк ва ҳеч ким уларни Менинг Отамнинг қўлидан ўғирлай олмайди. ³⁰Мен ва Отам – бирмиз”. ³¹Шунда яҳудийлар Уни тошбўрон қилиш учун яна тошларни олдилар.³²Исо уларга жавоб бериб: “Сизларга Отамдан кўп эзгу ишларни кўрсатдим. Қайси бири учун Мени тошбўрон қилмоқчисизлар?”- деди. ³³Яҳудийлар Унга жавобан: “Эзгу ишларинг учун Сени тошбўрон қилмоқчи эмасмиз, аммо куфрлик қилганинг учун ва одам бўла туриб, Сен Ўзингни Худо билан тенглаштирганинг учун”,- дедилар.³⁴Исо уларга жавоб берди: “Сизларнинг Қонунингизда: Мен айтдим – сизлар худосизлар,- деб ёзилган эмасми? ³⁵Агар Худо Унинг Сўзи мурожаат қилган одамларни худолар, деб атаган бўлса (Муқаддас Ёзув эса бузилмасдир), ³⁶унда Ота муқаддаслаб, дунёга юборган Ўшанга: Куфрлик қиляпсан,- дейсизларми, чунки Мен: Худонинг Ўғлиман, деб айтдим?³⁷Агар Мен Отамнинг ишларини қилмасам, Менга ишонманглар. ³⁸Агарда ишларини қилсам, унда Менга ишонмасангизлар ҳам, Менинг ишларимга ишонинглар, токи Отам Менда ва Мен Отамда эканлигимни билиб, имон келтира олинглар”. ³⁹Шунда яҳудийлар яна Уни тутиб олиш имконини қидирдилар, лекин Исо уларнинг қўлидан чиқиб кетди.⁴⁰Сўнг У яна Йорданнинг нариги томонига, олдин Яҳё сувга чўмдирган жойга бориб, ўша ерда қолди. ⁴¹Кўпчилик Унинг олдига келиб: ”Яҳё ҳеч қандай мўъжиза яратмаган, лекин Яҳё бу Одам ҳақида айтганининг ҳаммаси ҳақиқат экан”,- деб айтар эдилар. ⁴²Шундай қилиб, у ерда кўпчилик Унга имон келтирдилар.

Chapter 11

¹Мирйам ва унинг опаси Марта яшайдиган Бейт-Аниа қишлоғида Лазар исмли одам касал бўлиб ётган эди. ²Мирйам эса Раббийга мой суртган ва оёғини сочи билан артган худди ўша аёл эди. Касал ётган Лазар Мирйамнинг акаси эди.³Опа-сингил Исога: ”Ҳазрат! Мана, Сен севган одам касал бўлиб ётибди”,- деб хабар етказдилар. ⁴Исо буни эшитиб: “Бу касаллик ўлимга эмас, лекин Худонинг шуҳратигадир, токи бу орқали Худонинг Ўғли улуғлансин”,- деди.⁵Исо Мартани, унинг синглисини ва Лазарни севар эди. ⁶Исо Лазарнинг касал эканлигини эшитганида, ўша жойда яна икки кун қолиб, ⁷кейин шогирдларига: “Яна Яҳудияга борамиз”,- деди.⁸Шогирдлари эса Унга: “Раввий! Яҳудийлар Сени яқиндагина тошбўрон қилмоқчи эдилар-ку, Сен яна ўша ерга бормоқчимисан?”- дедилар. ⁹Исо жавоб берди: “Кунда ўн икки соат эмасми? Кимки кунда юрса, у қоқилмайди, чунки бу дунёнинг нурини кўради.¹⁰Лекин ким тунда юрса, у қоқилади, чунки унда нур йўқ”. ¹¹Исо шу сўзларни айтиб, сўнгра уларга: “Бизнинг дўстимиз Лазар ухлаб қолди, лекин Мен уни уйғотгани боряпман”,- деди.¹²Шунда шогирдлари: “Ҳазрат, агар ухлаб қолган бўлса, соғайиб кетади”,- дедилар. ¹³Исо унинг ўлганини назарда тутган эди, аммо улар Исо одатий уйқу ҳақида гапиряпти, деб ўйладилар. ¹⁴Шунда Исо уларга очиғини айтди: “Лазар ўлди.¹⁵У ерда бўлмаганим учун сизлардан хурсандман, токи сизлар имон келтира олинглар. Энди унинг олдига борайлик”. ¹⁶Шунда “Эгизак” лақабли Тўма бошқа шогирдларга: “Қани юринглар, биз ҳам У билан бирга ўламиз”,- деди.¹⁷Шундай қилиб, Исо у ерга келганида, Лазарнинг тўрт кундан буён қабрда эканлигини топди. ¹⁸Бейт-Аниа эса Йерусалимга яқин бўлиб, ундан ўн беш стадиос масофада эди. ¹⁹Яҳудийларнинг кўпчилиги Марта ва Мирйамнинг акасининг вафоти муносабати билан юпатиш учун уларнинг олдига келдилар. ²⁰Шу орада Марта Исонинг келаётганини эшитгач, Уни кутиб олгани чиқди. Мирйам эса уйда ўтирар эди.²¹Шунда Марта Исога деди: “Ҳазрат, агар Сен шу ерда бўлганингда эди, менинг акам ўлмаган бўлар эди. ²²Аммо мен биламан, ҳозир ҳам Сен Худодан нимаики сўрасанг, Худо Сенга беради”. ²³Исо унга: “Аканг тирилади”,- деди.²⁴Марта Унга: “Биламан, ўликларнинг тирилишида, охирги кунда тирилади”,- деди. ²⁵Исо эса унга: “Мен тирилиш ва ҳаётдирман,- деди,- Менга ишонган одам ўлса ҳам, тирилади. ²⁶Менга имон келтирадиган ва яшайдиган ҳар бир одам то абад ўлмайди”.²⁷Марта Унга: “Ҳа, Ҳазратим, мен ишонаман, Сен дунёга келиши керак бўлган Масиҳ, Худонинг Ўғлисан”,- деди. ²⁸У шу сўзларни айтгач, бориб синглиси Мирйамни яширинча чақириб: “Устоз келди ва сени чақирмоқда”,- деди. ²⁹Мирйам буни эшитганида, шошилиб ўрнидан турди ва Унинг олдига келди.³⁰Исо ҳали қишлоққа кирмаган эди, лекин Марта Уни учратган жойда турар эди. ³¹Мирйам билан бирга уйда бўлган ва уни юпатаётган яҳудийлар, унинг шошилиб туриб ташқарига чиққанини кўргач, у йиғлаш учун қабрга кетди, деб ўйлаб унинг ортидан кетдилар. ³²Мирйам Исо турган жойга келиб, Уни кўрди-да, Унинг оёқларига йиқилди ва Унга: “Ҳазратим, агар Сен шу ерда бўлганингда эди, менинг акам ўлмаган бўлар эди”,- деди.³³Исо унинг ва у билан бирга келган яҳудийларнинг йиғлаётганини кўриб, Ўзи ҳам руҳан изтироб чекди ва ҳаяжонга тушди. ³⁴”Уни қаерга қўйдингизлар?”- деб сўради У. Улар Унга: “Ҳазрат, бориб кўргин”,- дедилар. ³⁵Исонинг кўзлари ёшланди.³⁶Шунда яҳудийлар: “Қаранглар, нақадар уни севар экан”,- дедилар. ³⁷Улардан баъзилари эса: “Кўрнинг кўзларини очган бу Киши ушбу одамнинг ўлмаслиги учун бирор нарса ҳам қилса бўлмасмиди?”- дедилар.³⁸Исо эса яна ичида изтироб чекиб, қабрнинг олдига келди. Бу ғор бўлиб, унинг оғзида тош ётар эди. ³⁹Исо: “Тошни олиб ташланглар”,- деди. Марҳумнинг синглиси Марта Унга: “Ҳазратим, у аллақачон сасиган, чунки энди тўрт кун бўлди”,- деди. ⁴⁰Исо унга: “Мен сенга: Агар ишонсанг, Худонинг шуҳратини кўрасан,- деб айтган эмасмидим?”- деди.⁴¹Шунда марҳум ётқизилган жойдан тошни олиб ташладилар. Исо эса нигоҳини юқорига кўтариб деди: “Отам, Мени эшитганинг учун Сендан миннатдорман. ⁴²Сен Мени ҳар доим эшитишингни билар эдим, лекин буни шу ерда турган одамлар учун айтдим, токи Сен Мени юборганингга ишонсинлар”.⁴³Бу сўзларидан сўнг У баланд овозда: “Лазар, ташқарига чиқ”,- деди. ⁴⁴Марҳум қўллари ва оёқлари кафанга ўралган ҳолда чиқиб келди, унинг юзи мато билан ўралган эди. Исо уларга: “Уни ечиб юборинг, юрсин”,- деди.⁴⁵Ўшанда Мирйамнинг олдига келган ва Исонинг нима қилганини кўрган яҳудийларнинг кўпчилиги Унга имон келтирдилар. ⁴⁶Улардан баъзилари эса фарзийларнинг олдига бориб, Исо нима қилганини уларга айтиб бердилар.⁴⁷Шунда олий руҳонийлар ва фарзийлар кенгаш тузиб дедилар: “Нима қиламиз? Бу одам кўп мўъжизалар яратиб юрибди-ку. ⁴⁸Агар буни шундай қолдирсак, унда ҳамма Унга имон келтиради. Шунда римликлар келиб, еримизни ҳам, ҳалқимизни ҳам босиб олади”.⁴⁹Улардан бири, ўша йили олий руҳоний бўлган Кайафа исмли бир киши уларга деди: “Сизлар ҳеч нарсани билмайсизлар ҳам, ⁵⁰ўйлаб кўрмайсизлар ҳам. Биз учун бутун халқ нобуд бўлганидан кўра, одамларнинг ўрнига бир кишининг ўлгани яхшироқ бўлади”.⁵¹Буни эса у ўзидан айтган эмас, лекин ўша йили олий руҳоний бўлгани сабабли Исонинг халқ учун ўлиши ҳақида башорат қилди. ⁵²Аслида, нафақат бу халқ учун, балки Худонинг тарқалиб кетган фарзандларини бирга йиғиши учун ўлиши керак эди. ⁵³Шу кундан бошлаб, улар Исони ўлдиришга келишиб олдилар.⁵⁴Шу сабабли, Исо яҳудийлар орасида очиқ юрмайдиган бўлди, бироқ у ердан саҳро яқинидаги Эфрайим, деб номланган шаҳарга бориб, шогирдлари билан ўша ерда қолди. ⁵⁵Яҳудийларнинг Песаҳ байрами яқинлашиб қолган эди. Шунда кўплар Песаҳ байрамидан олдин ўзларини поклаш учун бутун мамлакатдан Йерусалимга келдилар.⁵⁶Шунда улар Исони қидирдилар ва маъбадда туриб ўзаро: “Нима, деб ўйлайсизлар, У байрамга келмасмикин?”- дедилар. ⁵⁷Олий руҳонийлар билан фарзийлар эса Уни қўлга олиш учун: Агар бирор киши Уни қаердалигини билиб қолса, хабар қилсин,- деган буйруқ бердилар.

Chapter 12

¹Песаҳ байрамидан олти кун олдин Исо Бейт-Аниага, яъни Лазарни ўликлардан тирилтирган қишлоққа келди. ²У ерда Унга кечки овқатни тайёрладилар. Марта хизмат қилиб юрган эди, Лазар эса У билан бирга ёнбошлаганлардан бири эди. ³Шунда Мирйам бир либра жуда қимматбаҳо сунбул мойини олиб, Исонинг оёқларига суртди. Кейин Унинг оёқларини ўзининг сочлари билан артди. Уй эса мойнинг хушбўй ҳиди билан тўлди.⁴Шунда Унинг шогирдларидан бири, Унга хиёнат қилмоқчи бўлган Шимўн ўғли Яҳудо Искариот деди: ⁵”Бу мойни уч юз динорга сотиб, камбағалларга берса бўлмасмиди?” ⁶У бу гапни камбағаллар ҳақида қайғургани учун эмас, балки ўғри бўлгани учун айтди. У қутига эга бўлиб, унга солинган пуллардан олиб турар эди.⁷Исо эса: “Уни тинч қўйинглар,- деди,- У буни Менинг дафн кунимга сақлаб қўйган. ⁸Зеро камбағаллар сизлар билан бирга ҳамиша бўлади, Мен эса ҳамиша бўлмайман”.⁹Яҳудийларнинг кўпчилиги Исонинг Бейт-Аниада эканлигини билиб қолдилар. Улар нафақат Исони, балки У ўликлардан тирилтирган Лазарни ҳам кўриш учун келдилар. ¹⁰Лекин олий руҳонийлар Лазарни ҳам ўлдиришга қарор қилдилар, ¹¹чунки у туфайли яҳудийлардан кўпчилиги келиб, Исога имон келтирдилар.¹²Кейинги куни байрамга келган кўп халойиқ Исонинг Йерусалимга келаётганини эшитиб, ¹³палма дарахтининг баргларини олиб, Унга пешвоз чиқиб: “Ҳосанна! Раббий номидан келаётган Исроилнинг Подшоҳи муборак!”- деб ҳайқирдилар.¹⁴Исо эса хўтик топиб, унга минди, худди ёзилганидек: ¹⁵“Қўрқма, эй Сион қизи! Сенинг Подшоҳинг хўтикка миниб келяпти!”¹⁶Унинг шогирдлари аввал бу нарсаларни тушунмадилар, лекин Исо улуғланганида, булар У ҳақида ёзилганлиги ва буларни Унга қилганлари уларнинг ёдига тушди.¹⁷Илгари Исо билан бирга бўлган одамлар Унинг Лазарни қабрдан чақириб, уни ўликлардан тирилтиргани ҳақида гувоҳлик бердилар. ¹⁸Шу сабабдан ҳам халқ Исони кутиб олди, чунки Унинг бу мўъжизани яратганини эшитишган эди. ¹⁹Фарзийлар эса ўзаро: “Кўряпсизларми, ҳеч нарса қила олмаяпсизлар. Қаранглар, бутун дунё Унинг ортидан бормоқда”,- дедилар.²⁰Байрамда сажда қилиш учун келганларнинг орасида юнонлардан ҳам баъзилари бор эди. ²¹Улар Галиленинг Бейт-Сайда шаҳридан бўлган Филипнинг олдига келиб, унга: “Ҳазрат, биз Исони кўрмоқчи эдик”,- деб ўтиндилар. ²²Филип бориб, бу ҳақда Андерга айтди. Сўнг Андер билан Филип иккаласи бориб, буни Исога айтишди.²³Шунда Исо жавоб бериб: “Инсон Ўғлининг улуғланиш вақти келди,- деди,- ²⁴Ростини, сизларга ростини айтаманки, агар буғдой уруғи ерга тушиб ўлмаса, у ўзи қолади. Агарда ўлса, кўп ҳосил келтиради.²⁵Кимки ўз жонини севса, уни йўқотади, лекин ким бу дунёда ўз жонидан нафратланса, уни абадий ҳаётга сақлаб қолади. ²⁶Ким Менга хизмат қилса, Менинг ортимдан юрсин ва Мен қаерда бўлсам, Менинг хизматкорим ҳам ўша ерда бўлади. Ким Менга хизмат қилса, Отам уни ҳурмат қилади.²⁷Энди Менинг жоним безовталанмоқда! Нима десам экан? Отам, Мени бу вақт-соатдан қутқаргин, аммо Мен шу вақт-соат учун келганман. ²⁸Отам, номингни улуғлагин”. Шунда самодан овоз келди: “Улуғладим ва яна улуғлайман”. ²⁹Шу ерда турган ва буни эшитган халқ: “Бу чақмоқ”,- деди. Бошқалар эса: “Фаришта Унга гапирди”,- дедилар.³⁰Исо жавоб бериб: “Бу овоз Мен ҳақи эмас, лекин сизлар ҳақи келди,- деди,- ³¹Энди бу дунё учун ҳукм келди, энди бу дунёнинг ҳокими қувиб чиқарилади.³²Мен ердан юқорига кўтарилганимда, ҳаммани ўзимга жалб қиламан”. ³³Исо бу сўзларни Ўзининг қандай ўлим билан ўлишини англатиш учун айтган эди.³⁴Халқ Унга жавоб бериб: “Биз Қонунда: Масиҳ то абад туради, деб эшитган эдик. Энди қандай қилиб Сен, Инсон Ўғли юқорига кўтарилиши керак, деб айтяпсан? Бу Инсон Ўғли ким?”- дедилар. ³⁵Шунда Исо уларга деди: “Яна кам вақт Нур сизларнинг орангиздадир. Ҳали нурга эга бўлгунингларча, юринглар, токи зулмат сизларни қоплаб олмасин. Зеро зулматда юрган одам қаерга бораётганини билмайди. ³⁶Ҳали нурга эга бўлгунингларча, Нурга ишонинглар, токи сизлар Нур фарзандлари бўлинглар”. Буларни айтиб, Исо улардан узоқлашиб яширинди.³⁷Исо уларнинг қаршисида шу қадар кўп мўъжизалар яратганига қарамасдан, улар Унга ишонмадилар. ³⁸Токи Йешайаҳ пайғамбарнинг: “Ё, Раббий, бизнинг хабаримизга ким ишонди? Кимга Раббийнинг қудрати намоён бўлди?”- дегани бажо бўлсин.³⁹Улар шу сабабли имон келтира олмадилар, негаки, Йешайаҳ яна айтганди: ⁴⁰“Улар кўзларини кўр қилиб олишган ва юракларини тош қилишган, шунинг учун кўзлари билан кўрмайдилар ва юраклари билан англамайдилар, ва Мен уларни шифолашим учун, йўлларидан қайтмайдилар”.⁴¹Йешайаҳ Унинг шуҳратини кўрганида ва У ҳақида гапирганида, бу нарсаларни айтган эди. ⁴²Шунга қарамасдан, бошлиқлар орасидан ҳам кўпчилиги Унга имон келтирдилар, лекин синагогадан ҳайдалмаслик учун фарзийлар туфайли эътироф этмадилар, ⁴³чунки улар Худонинг шуҳратидан кўра, кўпроқ инсоний шуҳратни севдилар.⁴⁴Исо хитоб қилиб деди: “Менга ишонган Менга эмас, лекин Мени Юборганга ишонган бўлади. ⁴⁵Мени кўрган, Мени Юборганни кўрган бўлади.⁴⁶Мен дунёга келган Нурман, токи Менга ишонган ҳар бир одам зулматда қолмасин. ⁴⁷Агар кимдир Менинг сўзларимни эшитиб ишонмаса, Мен уни ҳукм қилмайман, чунки Мен дунёни ҳукм қилиш учун эмас, балки дунёни қутқариш учун келганман.⁴⁸Мени рад қилаётган ва Менинг сўзларимни қабул қилмаётган одамнинг ҳукм қилувчиси бор – Мен айтган сўз, айнан шу сўз уни охирги кунда ҳукм қилади. ⁴⁹Чунки Мен Ўзимдан сўзлаган эмасман, лекин Мени юборган Отам – У нима дейишим кераклигини ва нима айтишим кераклигини Менга амр берди. ⁵⁰Унинг амри эса – абадий ҳаёт эканлигини Мен биламан. Шундай экан, Мен нимаики айтаётган бўлсам, Отам Менга айтгандай, сизларга айтяпман”.

Chapter 13

¹Песаҳ байрамидан олдин Исо бу оламдан Отанинг олдига ўтишнинг вақт-соати келганини билиб, дунёда бўлган Ўзиникиларни севишини, уларни охиригача севишини амалда намоён қилди. ²Кечки овқат пайти эди. Шайтон Шимўннинг ўғли Яҳудо Искариотнинг юрагига аллақачон Исога хиёнат қилиш ниятини солди.³Исо эса Отаси ҳамма нарсани Унинг қўлига берганини ва У Худодан келиб, Худога қайтаётганини билиб, ⁴кечки овқатдан кейин турди ва устки кийимини ечди. Кейин сочиқни олиб, белига боғлади. ⁵Шундан сўнг, У қумғонга сув қуйиб, шогирдларининг оёқларини ювишни бошлади ва белига боғланган сочиқ билан уларни артди.⁶Шимўн Петъёрнинг олдига келганида, Петъёр Унга: “Ҳазрат, наҳот оёқларимни Сен ювсанг?”- деди. ⁷Исо унга жавоб бериб деди: “Мен нима қилаётганимни сен ҳозир билмайсан, лекин кейин билиб оласан”. ⁸Петъёр эса Унга: “Сен менинг оёқларимни ҳеч қачон ювмайсан”,- деди. Унда Исо унга жавобан: “Агар сени ювмасам, Менда улушга эга бўлмайсан”,- деди. ⁹Шимўн Петъёр Унга: “Ҳазрат, фақат оёқларимни эмас, балки қўлларимни ва бошимни ҳам ювгин,“- деди.¹⁰Исо унга: “Чўмилганнинг фақат оёқларини ювиш керак, чунки у бутунлай тоза. Сизлар ҳам тозасизлар, лекин ҳаммангиз эмас”,- деди. ¹¹Зеро Исо ким Унга хиёнат қилишини билар эди, шу сабабли У: “Ҳаммангиз ҳам тоза эмассизлар”,- деб айтди.¹²Исо уларнинг оёқларини ювиб бўлганидан кейин, устки кийимини кийиб яна ўтирди ва уларга деди: “Сизларга нима қилганимни биласизларми? ¹³Сизлар Мени Устоз ва Ҳазрат, деб атайсизлар ва тўғри қиласизлар, чунки Мен худди Ўшаман. ¹⁴Демак, Мен Устоз ва Ҳазрат бўла туриб, оёқларингизни ювган эканман, сизлар ҳам бир-бирингизнинг оёқларингизни ювишингиз керак. ¹⁵Чунки Мен сизларга намуна кўрсатдим, токи Мен қилган ишларни сизлар ҳам қилинглар.¹⁶Ростини, сизларга ростини айтаманки, қул ўзининг хўжайинидан улуғроқ эмас ва элчи уни юборгандан улуғроқ эмас. ¹⁷Агар сизлар буларни билсангизлар, унда шуларни бажарганларингизда бахтлисизлар. ¹⁸Ҳаммангиз ҳақингизда гапираётганим йўқ, Мен кимни танлаганимни биламан. Лекин Муқаддас Ёзув амалга ошсин: Мен билан бирга нон еяётган, Менга қарши товонини кўтарди.¹⁹Энди шу нарсалар содир бўлишидан олдин сизларга айтаманки, токи улар амалга ошганида, сизлар бу Мен эканлигимга ишонинглар. ²⁰Ростини, сизларга ростини айтаманки, Мен юборган одамни қабул қилувчи, Мени қабул қилган бўлади. Мени қабул қилган эса, Мени Юборганни қабул қилган бўлади”.²¹Исо буларни айтиб бўлганидан сўнг, руҳан изтироб чекди ва гувоҳлик бериб деди: “Ростини, сизларга ростини айтаманки, сизлардан бирингиз Менга хиёнат қилади”. ²²Шунда шогирдлар, У ким ҳақида гапираётганидан безовталаниб, бир-бирларига қарашди.²³Исонинг шогирдлари орасидан, У севган бир шогирд Исонинг кўксига бошини қўйиб ёнбошлаб ётган эди. ²⁴Исодан ким ҳақида гапираётганини сўраши учун, Шимўн Петъёр унга имо-ишора қилди. ²⁵Шунда у Исонинг кўксига бош қўйиб, Унга: “Ҳазрат, у ким?”- деди.²⁶Исо жавоб берди: “Мен кимга бир бурда нонни ботириб берсам, у ўшадир”. Сўнг нон бурдасини ботириб, Шимўн ўғли Яҳудо Искариотга берди. ²⁷Шу бурда нондан кейин шайтон Яҳудонинг ичига кирди. Кейин Исо унга: “Нима қилсанг, тезроқ қил”,- деди.²⁸Лекин ўтирган одамлардан ҳеч бири Исо нима учун унга бундай деганини тушунмадилар. ²⁹Пул қутиси Яҳудода бўлгани сабабли баъзилар Исо унга: Байрамга керак бўладиган нарсалар сотиб ол, ёки қашшоқларга бирор нарса бер,- деяпти, деб ўйладилар. ³⁰Яҳудо бир бурда нонни қабул қилган заҳоти ташқарига чиқиб кетди, ўша пайт тун эди.³¹У чиқиб кетгач, Исо деди: “Ҳозир Инсон Ўғли улуғланди ва Худо Унда улуғланди. ³²Агар Худо Унда улуғланган бўлса, унда Худо ҳам Уни Ўзида улуғлайди ва тез орада Уни улуғлайди. ³³Эй, болалар, Мен сизлар билан яна бир оз вақт биргаман. Сизлар Мени излайсизлар ва Мен яҳудийларга айтганимдек, энди сизларга ҳам айтяпман: Мен бораётган жойга сизлар бора олмайсизлар.³⁴Сизларга янги амрни беряпман: Бир-бирингизни севинглар. Мен сизларни севганимдек, сизлар ҳам бир-бирингизни севинглар. ³⁵Агар орангизда севгига эга бўлсангизлар, сизлар Менинг шогирдларим эканингизни ҳамма одамлар ана шундан билиб оладилар”.³⁶Шимўн Петъёр Унга: “Ҳазрат, Сен қаерга кетяпсан?”- деди. Исо жавоб бериб: “Мен бораётган жойга сен ҳозир бора олмайсан, лекин сен кейинроқ борасан”,- деди. ³⁷Петъёр Унга: “Ҳазрат, нега Сенинг ортингдан ҳозир бора олмайман? Мен Сен учун жонимни бераман”,- деди. ³⁸Исо унга: “Сен Мен учун жонингни берасанми? Ростини, сенга ростини айтаманки, хўроз қичқирмасиданоқ Мендан уч марта тонасан”,- деб жавоб берди.

Chapter 14

¹”Юрагингиз ташвишланмасин, Худога ишонинглар, Менга ҳам ишонинглар. ²Менинг Отамнинг уйида масканлар кўп. Агар шундай бўлмаганида эди, Мен сизларга дер эдим: Сизларга жой тайёрлагани кетяпман. ³Мен бориб сизларга жой тайёрлаганимда, қайтиб келиб сизларни Ўзимнинг олдимга оламан, токи Мен қаерда бўлсам, сизлар ҳам ўша ерда бўлинглар.⁴Мен қаерга кетаётганимни биласизлар ва йўлни ҳам биласизлар”. ⁵Тўма эса Унга: “Ҳазрат! Қаерга кетаётганингни билмаймиз, қандай қилиб йўлни била оламиз?”- деди. ⁶Исо унга деди: “Мен йўл, ҳақиқат ва ҳаётдирман. Ҳеч кимнинг ўзи Отанинг олдига бора олмайди, фақатгина Мен оқалидир. ⁷Агар сизлар Мени билганингизда эди, Менинг Отамни ҳам билар эдингизлар. Энди эса Уни биласизлар ва Уни кўрдингизлар”.⁸Филип Унга: “Ҳазрат! Бизга Отани кўрсат ва бизга шу етарли”,- деди. ⁹Исо унга деди: “Эй, Филип, шунча вақтдан буён Мен сизлар билан биргаман, ҳали ҳам Мени билмайсанми? Мени кўрган, Отамни кўрган бўлади. Қандай қилиб сен: Бизга Отани кўрсат,- деяпсан?¹⁰Мен Отамда ва Отам Менда эканлигига ишонмаяпсанми? Мен сизларга айтаётган сўзларни Ўзимдан сўзламаяпман. Лекин Менда бўлган Отам, У ишларни бажармоқда. ¹¹Мен Отамда ва Отам Менда эканлигига ишонинглар, акс ҳолда, ушбу ишларим орқали Менга ишонинглар.¹²Ростини, сизларга ростини айтаманки, Менга ишонган одам, Мен қилган ишларни қилади ва бу ишлардан кўра каттароғини ҳам қилади, чунки Мен Отамнинг олдига кетяпман. ¹³Агар сизлар Менинг номимдан нимаики сўрасангизлар, буни қиламан, токи Ота Ўғилда улуғлансин. ¹⁴Менинг номимдан нимаики сўрасангизлар, Мен буни бажараман.¹⁵Агар Мени севсангизлар, Менинг амрларимга риоя қилинглар. ¹⁶Мен Отамдан илтижо қиламан ва У сизларга бошқа Юпатувчини беради, токи сизлар билан бирга то абад қолсин. ¹⁷Бу – ҳақиқат Руҳидир. Дунё Уни кўрмаслиги ва билмаслиги туфайли Уни қабул қила олмайди. Сизлар эса Уни биласизлар, чунки У сизлар билан бирга бўляпти ва сизларнинг ичингизда бўлади.¹⁸Сизларни етим қолдирмайман, сизларнинг олдингизга келаман. ¹⁹Яна бир оз вақтдан кейин дунё Мени бошқа кўрмайди, лекин сизлар Мени кўрасизлар, чунки Мен яшайман ва сизлар ҳам яшайсизлар. ²⁰Ўша куни Мен Отамда, сизлар эса Менда ва Мен сизларда эканимни билиб оласизлар.²¹Ким Менинг амрларимга эга бўлиб, уларга риоя қилса, ўша одам Мени севади. Мени севганни эса Отам севади. Мен ҳам уни севаман ва унга Ўзимни намоён қиламан”. ²²Искариот бўлмаган бошқа Яҳудо Унга: “Ҳазрат, бу қанақаси Сен Ўзингни дунёга эмас, балки бизга намоён қилмоқчисан?”- деди.²³Исо унга жавоб бериб деди: “Ким Мени севса, Менинг амрларимга риоя қилади ва Менинг Отам уни севади. Биз унинг олдига келамиз ва унда маскан яратамиз. ²⁴Мени севмайдиган одам Менинг сўзларимга риоя қилмайди. Сизлар эшитаётган сўз Меники эмас, лекин Мени Юборган Отамникидир.²⁵Сизлар билан биргалигимда Мен сизларга шуларни айтдим. ²⁶Менинг номимдан Отам юборадиган Юпатувчи эса – Муқаддас Руҳдир. У сизларга ҳамма нарсани ўргатади ва Мен сизларга нималарни айтган бўлсам, ҳаммасини ёдингизга солади. ²⁷Сизларга тинчлик қолдиряпман: Мен сизларга дунё берадигандек бермаяпман, сизларга Ўз тинчлигимни беряпман. Юракларингиз ташвишланмасин ва қўрқувга тушмасин.²⁸Сизларга: Мен кетяпман ва сизларнинг олдингизга қайтиб келаман,- деб айтганимни эшитдингизлар. Агар сизлар Мени севганларингизда, қувонган бўлар эдингизлар, чунки Мен: Отамнинг олдига кетяпман,- дедим, зеро Менинг Отам Мендан улуғроқдир. ²⁹Мана, бу нарсалар содир бўлишидан олдин Мен сизларга айтдим, токи булар содир бўлганида, сизлар ишонинглар. ³⁰Энди сизлар билан кўп гаплаша олмайман, чунки бу дунёнинг ҳокими келмоқда ва Менда у ҳеч нарсага эга эмас. ³¹Лекин Мен Отамни севишимни ва Отам Менга берган амрларига риоя қилишимни бу дунё била олсин деб, қани, туриб, бу ердан кета қолайлик”.³⁰Энди сизлар билан кўп гаплаша олмайман, чунки бу дунёнинг ҳокими келмоқда ва Менда у ҳеч нарсага эга эмас. ³¹Лекин Мен Отамни севишимни ва Отам Менга берган амрларига риоя қилишимни бу дунё била олсин деб, қани, туриб, бу ердан кета қолайлик”.

Chapter 15

¹”Мен ҳақиқий токман, Отам эса Боғбондир. ²Мендаги ҳосил келтирмайдиган ҳар бир новдани У кесиб ташлайди, ҳар бир ҳосил келтирадиганини эса хомток қилиб тозалайди, токи кўпроқ ҳосил келтирсин.³Сизлар аллақачон Менинг сизларга воизлик қилган сўзим орқали тозалангансизлар. ⁴Менда жо бўлинглар ва Мен сизларда жо бўламан. Токда жо бўлмаган новда ўз-ўзидан ҳосил келтира олмаганидек, сизлар ҳам, агар Менда жо бўлмасангизлар, ҳосил келтира олмайсизлар.⁵Мен токман сизлар эса новдасизлар. Ким Менда жо бўлса ва Мен унда жо бўлсам, у кўп ҳосил келтиради, чунки Менсиз ҳеч нарса қила олмайсизлар. ⁶Ким Менда жо бўлмаса, у новда каби кесиб ташланади ва қуриб қолади. Буларни йиғиб, оловга ташлайдилар ва улар ёниб кетади. ⁷Агар сизлар Менда жо бўлсангизлар ва Менинг сўзларим сизларда жо бўлса, унда истаганингизнинг бор нарсасини сўранглар ва оласизлар.⁸Сизлар Менинг шогирдларим бўлиб, кўп ҳосил келтирсангизлар, шу орқали Менинг Отам улуғланади. ⁹Отам Мени севганидек, Мен сизларни севдим. Менинг севгимда жо бўлинглар.¹⁰Агар сизлар Менинг амрларимга риоя қилсангизлар, унда Менинг севгимда жо бўласизлар. Худди шу сингари Мен ҳам Отамнинг амрларига риоя қилиб, Унинг севгисида жо бўлмоқдаман. ¹¹Менинг қувончим сизларда бўлиши ва сизларнинг қувончингиз тўлиқ бўлиши учун, Мен сизларга бу нарсаларни айтдим.¹²Менинг амрим шуки, Мен сизларни севганим каби, сизлар ҳам бир-бирингизни севинглар. ¹³Ким ўз жонини дўстлари учун берса, бундан буюкроқ севги йўқдир.¹⁴Агар Мен сизларга амр қилганларни бажарсангизлар, унда сизлар Менинг дўстларимсизлар. ¹⁵Энди Мен сизларни қулларим, деб атамайман, чунки қул, унинг хўжайини нима қилаётганини билмайди. Аммо Мен сизларни дўстларим, деб атадим, чунки Отамдан эшитган ҳамма нарсани Мен сизларга маълум қилдим.¹⁶Сизлар Мени танлаган эмассизлар, балки Мен сизларни танладим ва тайинладим, токи сизлар бориб ҳосил келтиринглар. Ҳосилингиз эса доимий қолсин, токи Отамдан нимаики сўрасангизлар, У сизларга берсин. ¹⁷Сизларга шуни амр қиламанки: Бир-бирингизни севинглар.¹⁸Агар дунё сизлардан нафратланса, билингларки, сизлардан олдин у Мендан нафратланган эди. ¹⁹Агар сизлар дунёдан бўлганингизда эди, дунё ўзиникини севган бўлар эди. Сизлар дунёдан бўлмаганларингиз, аммо Мен сизларни дунёдан танлаганим учун дунё сизлардан нафратланади.²⁰Мен сизларга айтган сўзлар ёдингизда бўлсин: Қул ўз хўжайинидан улуғроқ эмас. Агар улар Мени қувғин қилган бўлсалар, сизларни ҳам қувғин қиладилар. Агар улар Менинг сўзларимга риоя қилган бўлсалар, сизларнинг сўзларингизга ҳам риоя қиладилар. ²¹Лекин улар сизларга буларнинг ҳаммасини Менинг номим учун қиладилар, чунки Мени Юборганни билмайдилар. ²²Агар Мен келиб, уларга гапирмаганимда эди, уларда гуноҳ бўлмас эди. Лекин энди уларда ўз гуноҳларидан оқланиш йўқдир.²³Мендан нафратланадиган одам Отамдан ҳам нафратланади. ²⁴Агар Мен уларнинг орасида бошқа ҳеч ким қила олмаган ишларни қилмаганимда эди, уларда гуноҳ бўлмас эди. Энди эса улар кўрдилар ва Мендан ҳам, Отамдан ҳам нафратландилар, ²⁵токи уларнинг Қонунида ёзилган сўз: Мендан бекорга нафратландилар,- дейилгани амалга ошсин.²⁶Мен сизларга Отамдан юборадиган Юпатувчи, яъни Отамдан чиқадиган ҳақиқат Руҳи келганида, У Мен ҳақимда гувоҳлик беради. ²⁷Шунингдек, сизлар ҳам гувоҳлик берасизлар, чунки сизлар бошидан Мен билан биргасизлар”.

Chapter 16

¹“Сизлар васвасага тушмаслигингиз учун Мен сизларга буларни айтдим. ²Сизларни синагогалардан ҳайдаб юборадилар. Ҳатто шундай замон келадики, сизларни ўлдираётган ҳар бир киши: Бу билан Худога хизмат қиляпман,- деб ўйлайди.³Улар бу ишларни қиладилар, чунки на Отамни, на Мени таниб-билмадилар. ⁴Мен сизларга буларни айтдим, токи ўша вақт-соат келганида, сизлар Менинг буларни айтганимни ёдга олинглар. Сизлар билан бирга бўлганим учун Мен буларни сизларга илгари айтмаган эдим.⁵Энди Мени Юборганнинг олдига кетяпман ва сизлардан ҳеч бирингиз Мендан: Қаерга кетяпсан?- деб сўрамайди. ⁶Бироқ сизларга буларни айтганимдан юрагингиз қайғу билан тўлди. ⁷Аммо Мен сизларга ҳақиқатни айтаман: Менинг кетганим сизлар учун афзалроқдир, чунки агар Мен кетмасам, Юпатувчи сизларга келмайди. Агарда Мен кетсам, Уни сизларга юбораман.⁸У келганида эса дунёни гуноҳ, ҳақиқат ва ҳукм ҳақида фош қилади. ⁹Гуноҳ шундан иборатки, одамлар Менга ишонмаяптилар. ¹⁰Ҳақиқат шуки, Мен Отамнинг олдига кетяпман ва сизлар Мени бошқа кўрмайсизлар. ¹¹Ҳукм эса шуки, бу дунёнинг ҳокими ҳукм қилинган.¹²Сизларга кўп нарсаларни айтишим керак, лекин ҳозир буларни сиғдира олмайсизлар. ¹³Ҳақиқат Руҳи келганида эса, У сизларни бор ҳақиқатга етаклаб боради. Чунки У Ўзидан гапирмайди, лекин нимани эшитса, ўшани гапиради ва сизларга келажакни маълум қилади. ¹⁴У Мени улуғлайди, чунки У Меникидан олиб, сизларга маълум қилади.¹⁵Отам эга бўлган ҳамма нарса Меникидир. Шунинг учун Мен: У Меникидан олиб, сизларга маълум қилади,- дедим. ¹⁶Кўп ўтмай, сизлар Мени кўрмайсизлар ва яна кўп ўтмай, сизлар Мени кўрасизлар, чунки Мен Отамнинг олдига кетяпман”.¹⁷Шунда Унинг шогирдлари ўзаро: “У бизга: Кўп ўтмай, Мени кўрмайсизлар ва яна кўп ўтмай, сизлар Мени кўрасизлар, чунки Мен Отамнинг олдига кетяпман, деб бизга нимани айтяпти?”- дедилар. ¹⁸Шунинг учун улар: “Кўп ўтмай, деб айтгани нима экан? Унинг нима деяётганини билмаймиз”,- дедилар.¹⁹Шунда Исо уларнинг савол бермоқчи эканликларини англаб, уларга деди: “Кўп ўтмай, Мени кўрмайсизлар ва яна кўп ўтмай, сизлар Мени кўрасизлар,- деганим ҳақида ўзаро муҳокама қиляпсизларми? ²⁰Ростини, сизларга ростини айтаманки, сизлар йиғлайсизлар ва фарёд қиласизлар, дунё эса қувонади. Сизлар қайғуда бўласизлар, лекин қайғунгиз қувончга айланади. ²¹Аёл фарзанд туғаётганида азобланади, чунки унинг вақти-соати етди. Лекин фарзанд туғилганидан сўнг, у қувонч туфайли азобларини бошқа эсламайди, чунки одам дунёга келди.²²Шунингдек, сизлар ҳам ҳозир қайғудасизлар, лекин Мен сизларни яна кўраман ва сизларнинг юрагингиз қувонади. Шунда сизларнинг қувончингизни ҳеч ким сизлардан тортиб олмайди. ²³Ўша куни сизлар Мендан ҳеч нарса ҳақида сўрамайсизлар. Ростини, сизларга ростини айтаманки, Менинг номимдан Отамдан нимаики сўрасангизлар, У сизларга беради. ²⁴Шу вақтгача сизлар Менинг номимдан ҳеч нарса сўрамаган эдингизлар. Энди, сўранглар ва оласизлар, токи қувончингиз тўлиқ бўлсин.²⁵Ҳозиргача Мен сизларга масаллар билан сўзлар эдим. Лекин вақт келмоқдаки, Мен сизларга масаллар билан бошқа гапирмайман, аммо сизларга Отам ҳақида очиқ гапираман.²⁶Ўша куни Менинг номимдан сўрайсизлар ва Мен: Сизлар учун Отамдан сўрайман,- деб айтмайман. ²⁷Зеро Отамнинг Ўзи сизларни севади, чунки сизлар Мени севдингиз ва Менинг Отамдан чиқиб келганимга ишондингиз. ²⁸Мен Отамдан чиқиб, дунёга келдим ва яна Мен дунёни қолдириб, Отамнинг олдига кетяпман”.²⁹Исонинг шогирдлари эса Унга дедилар: “Мана, энди Сен очиқ гапиряпсан ва масаллар билан бошқа гапирмаяпсан. ³⁰Энди биз биламизки, Сен ҳамма нарсани биласан ва бирор киши Сендан сўрашига муҳтож эмассан. Шу туфайли Сенинг Худодан чиқиб келганингга ишонамиз”. ³¹”Энди ишондингизларми?- деб жавоб берди Исо уларга,-³²Мана, шундай вақт-соат келади ва келди ҳамки, сизларнинг ҳар бирингиз ўз томонингизга тарқалиб кетиб, Мени ёлғиз қолдирасизлар. Лекин Мен ёлғиз эмасман, чунки Отам Мен билан биргадир. ³³Менда тинчликка эга бўлишингиз учун Мен сизларга шуларни айтдим. Дунёда қайғуга эга бўласизлар, лекин дадил бўлинглар, Мен дунёни енгдим”.

Chapter 17

¹Исо шу сўзларни айтиб, нигоҳини юқорига кўтариб, деди: “Отам! Вақт-соати келди, Ўғлингни улуғлагин, токи Ўғлинг ҳам Сени улуғласин. ²Сен Унга бор башар устидан ҳокимият берганинг учун Сен Унга берган одамларнинг ҳаммасига У абадий ҳаёт берсин.³Абадий ҳаёт шуки – Сени, ягона, ҳақиқий Худони ва Сен юборган Исо Масиҳни таниб-билишдан иборатдир. ⁴Мен Сени ер юзида улуғладим, Сен Менга бажаришим учун берган ишни амалга оширдим. ⁵Энди, эй, Отам, Мен дунё яратилишидан олдин Сенинг ҳузурингда эга бўлган шуҳрат билан Мени ҳузурингда улуғлагин.⁶Сен Менга дунёдан берган одамларга Сенинг номингни очдим. Улар Сеники эдилар ва Сен уларни Менга бердинг. Улар эса Сенинг сўзингни сақлаб қолдилар. ⁷Сен Менга берган ҳамма нарса Сендан эканлигини улар энди билдилар. ⁸Зеро Сен Менга берган сўзларни уларга етказдим. Улар буларни қабул қилдилар. Менинг Сендан чиқиб келганимни ҳақиқатан билгач, улар Сенинг Мени юборганингга ишондилар.⁹Мен улар учун ибодат қиламан. Мен дунё учун эмас, балки Сен Менга берган одамлар учун ибодат қиламан, чунки улар Сеникидир. ¹⁰Меники бўлган барча – Сеникидир, Сеники бўлган эса Меникидир. Мен эса уларда улуғландим. ¹¹Мен аллақачон дунёда эмасман, лекин улар дунёдадир. Мен эса Сенинг олдингга кетяпман. Ё, Муқаддас Отам, Менга берган одамларни Ўз номингдан асрагин, токи улар ҳам Биз каби бир бўлсинлар.¹²Мен улар билан бирга дунёда бўлганимда, уларни Сенинг номингдан асрадим. Сен Менга берган одамларни Мен сақладим, шундай қилиб, Ёзув амалга ошиши учун ҳалокат ўғлидан бошқа уларнинг ҳеч бири ҳалок бўлмади. ¹³Энди эса Сенинг олдингга кетяпман ва бу сўзларни дунёда айтяпман, токи улар ўзларида Менинг қувончимга тўлиқ эга бўлсинлар. ¹⁴Мен уларга Сенинг сўзингни етказдим ва дунё улардан нафратланди, чунки Мен дунёдан бўлмаганим каби, улар ҳам дунёдан эмаслар.¹⁵Уларни дунёдан олишинг учун эмас, лекин уларни ёвузликдан сақлашинг учун Сендан сўрамоқдаман. ¹⁶Мен дунёдан бўлмаганим каби, улар ҳам дунёдан эмаслар. ¹⁷Уларни ҳақиқатинг билан муқаддаслагин. Сенинг сўзинг ҳақиқатдир!¹⁸Сен Мени дунёга юборганинг каби, Мен ҳам уларни дунёга юбордим. ¹⁹Мен Ўзимни улар учун бағишлайман, токи улар ҳам ҳақиқат билан муқаддаслансинлар.²⁰Нафақат улар учун, балки ўз сўзлари бўйича Менга ишонадиганлар учун ҳам ибодат қиламан. ²¹Уларнинг ҳаммаси бир бўлсин. Эй, Отам! Худди Сен Менда ва Мен Сенда бўлганим каби, улар ҳам Бизда бир бўлсинлар, токи дунё Мени Сен юборганингга ишонсин.²²Сен Менга берган шуҳратни Мен уларга бердим, токи Биз бир бўлганимиз каби улар ҳам бир бўлсинлар. ²³Мен улардаман, Сен эса Мендасан! Улар ҳам бирликда мукаммал бўлсинлар, токи дунё Сен Мени юборганингни ҳамда Мени севганинг каби уларни ҳам севганингни билиб олсин.²⁴Отам, шуни истайманки, Мен қаерда бўлсам, Менга берган одамлар ҳам Мен билан бирга бўлсинлар, токи Сен Мени дунё яратилишидан олдин севганинг учун Менга берган шуҳратни улар кўрсинлар.²⁵Ё, ҳақ Отам! Дунё Сени таниб билмади, лекин Мен Сени таниб билдим, улар ҳам Сен Мени юборганингни билиб олдилар. ²⁶Мен уларга Сенинг исмингни очдим ва яна очаман, токи Сен Мени севган севгинг уларда бўлсин, Мен ҳам уларда жо бўлай”.

Chapter 18

¹Исо шу сўзларни айтиб бўлгач, шогирдлари билан Кидрон сойининг нариги бўйига ўтди. У шогирдлари билан бирга ўша жойда бўлган боққа кирди. ²Унга хиёнат қиладиган Яҳудо ҳам бу жойни билар эди, чунки Исо шогирдлари билан тез-тез ўша жойда йиғилиб турар эдилар. ³Шунда Яҳудо олий руҳонийлару фарзийлардан бир гуруҳ аскарлар ва хизматчиларни олиб, ўша ерга чироқлару машъаллар ва қуроллар билан келдилар.⁴Исо эса бошига келадиган ҳамма нарсани билиб, олдинга чиқди ва уларга: “Кимни излаяпсизлар?”- деди. ⁵Улар Унга: “Нозарий Исони”,- деб жавоб бердилар. Исо уларга: “Бу Менман”,- деди. Унга хоинлик қиладиган Яҳудо ҳам улар билан бирга турар эди.⁶Исо уларга: Бу Менман,- дейиши биланоқ улар ортга чекиниб ерга йиқилдилар. ⁷Шунда Исо яна улардан: “Кимни излаяпсизлар?”- деб сўради. “Нозарий Исони”,- деб жавоб бердилар Унга.⁸Исо жавобан деди: “Мен сизларга: Бу Менман,- дедим-ку. Агар Мени излаётган бўлсангизлар, уларни қўйиб юборинглар, кетаверишсин.” ⁹Шундай қилиб, Унинг: Сен Менга берганлардан ҳеч бирини ҳалок қилмаган эдим,- деган сўзи амалга ошди.¹⁰Шимўн Петъёрнинг қиличи бор бўлиб, уни қинидан чиқарди ва олий руҳонийнинг хизматчисини уриб, унинг ўнг қулоғини кесиб ташлади. Хизматчининг исми Малхус эди. ¹¹Шунда Исо Петъёрга: “Қилични қинига сол. Наҳот, Отам Менга берган косани ичмасам?”- деди.¹²Шунда аскарлар, мингбоши ва яҳудий хизматчилар Исони қўлга олиб, Уни боғладилар. ¹³Уни аввал Ҳананнинг олдига олиб бордилар, чунки у ўша йили олий руҳоний бўлган Кайафанинг қайнатаси эди. ¹⁴Бу яҳудийларга: “Халқ учун бир одамнинг ўлиши яхшироқ бўлади”,- деб маслаҳат берган ўша Кайафа эди.¹⁵Шимўн Петъёр ва бошқа бир шогирд Исонинг ортидан бордилар. Ўша шогирд олий руҳонийга таниш эди. У Исо билан олий руҳонийнинг ҳовлисига кирди. ¹⁶Лекин Петъёр эшикдан ташқарида турар эди. Шунда олий руҳонийга таниш бўлган ҳалиги шогирд ташқарига чиқди ва дарвозабон аёл билан гаплашиб, Петъёрни ичкарига олиб кирди.¹⁷Шунда дарвозабон аёл Петъёрга: “Сен ҳам бу Одамнинг шогирдларидан бири эмасмисан”,- деди. “Йўқ”,- деди Петъёр. ¹⁸Қуллар билан хизматчилар ўша ерда олов ёқиб, исиниб турар эдилар, чунки ҳаво совуқ эди. Петъёр ҳам улар билан бирга исиниб турар эди.¹⁹Олий руҳоний эса Исодан Унинг шогирдлари ва Унинг таълимоти ҳақида сўрар эди. ²⁰Исо унга жавоб берди: “Мен дунёга очиқ гапирдим, Мен ҳамиша яҳудийлар йиғиладиган жойда – синагогаларда ва маъбадда таълим берганман ва ҳеч нарсани яширин айтган эмасман. ²¹Нима учун Мендан сўраяпсан? Мен нима деганимни Мени эшитганлардан сўрагин. Мана, улар Менинг нима деганимни биладилар”.²²Исо шундай деганида, Унга яқин турган хизматчилардан бири Исога тарсаки уриб: “Сен олий руҳонийга шундай жавоб берасанми?”- деди. ²³Исо эса унга жавоб бериб: “Агар Мен ёмон сўз айтган бўлсам, нимаси ёмонлигини кўрсат. Агарда яхши сўз бўлса, нима учун Мени уряпсан?”- деди. ²⁴Шундан кейин, Ҳанан Уни боғланган ҳолда олий руҳоний Кайафанинг олдига юборди.²⁵Шимўн Петъёр эса исиниб турар эди. Шу пайт унга: “Сен ҳам Унинг шогирдларидан эмасмисан?”- дедилар. У эса тониб: “Йўқ”,- деди. ²⁶Сўнг Петъёр қулоғини кесиб ташлаган одамнинг қариндоши бўлган олий руҳонийнинг қулларидан бири: “Мен сени У билан бирга боғда кўрган эмасмидим?”- деди. ²⁷Петъёр яна тонди ва шу заҳоти хўроз қичқирди.²⁸Кейин улар Исони Кайафанинг олдидан преторионга олиб бордилар. Эрта тонг вақти эди. Улар ҳаром бўлмасликлари ва Песаҳни ея олишлари учун преторионга кирмадилар. ²⁹Шунда Пилат уларнинг олдига чиқиб: “Бу Одамни нимада айблаяпсизлар?”- деди. ³⁰Улар унга жавоб бериб: “Агар У жиноятчи бўлмаганида, биз Уни сенга топширмаган бўлар эдик”,- дедилар.³¹Пилат эса уларга: “Уни ўзларингиз олиб, ўз қонунингиз бўйича Уни ҳукм қилинглар”,- деди. Яҳудийлар унга: “Бизга бирор одамни қатл қилишга ижозат берилмаган”,- дедилар. ³²Шундай қилиб, Исонинг қандай ўлим билан ўлишини тушунтириб айтган сўзлари амалга ошмоқда.³³Шунда Пилат яна преторионга кириб, Исони чақирди ва Унга: “Сен яҳудийларнинг Подшоҳимисан?”- деди. ³⁴Исо унга: “Сен буни ўзингдан гапиряпсанми ёки бошқалар сенга Мен ҳақимда айтишдими?”- деб жавоб берди. ³⁵Пилат Унга жавобан: “Нима, мен яҳудийманми? Сенинг халқинг ва олий руҳонийларинг Сени менга топширдилар, Сен нима иш қилдинг?”- деди.³⁶Исо эса: “Менинг Шоҳлигим бу дунёдан эмас. Агар Менинг Шоҳлигим бу дунёдан бўлганида эди, яҳудийлар қўлига топширилмаслигим учун Менинг хизматкорларим Мен учун жанг қилган бўлар эдилар. Лекин, мана, Менинг Шоҳлигим бу ердан эмас”,- деди. ³⁷Пилат Унга: “Демак, Сен Подшоҳ экансан-да?”- деди. Исо жавоб бериб: “Мени Подшоҳ, деб сен айтдинг. Мен ҳақиқат ҳақида гувоҳлик бериш учун туғилдим, ана шу мақсадда дунёга келдим. Ҳақиқатдан бўлган ҳар бир одам Менинг овозимга қулоқ солади”,- деди.³⁸Пилат эса Унга: “Ҳақиқат ўзи нима?”- деди. Шуларни айтиб яна яҳудийларнинг олдига чиқди ва уларга деди: “Мен Унда ҳеч қандай айб топганим йўқ. ³⁹Сизларда бир одат бор-ку: Песаҳ байрамида мен сизларга бир одамни қўйиб юбораман. Сизларга яҳудийларнинг Подшоҳини қўйиб юборишимни истайсизларми?” ⁴⁰Шунда уларнинг ҳаммаси яна бақириб: “Бу Одамни эмас, Бараббани озод қил”,- дедилар. Барабба эса қароқчи эди.

Chapter 19

¹Шунда Пилат Исони олиб, Уни қамчилашга амр берди. ²Аскарлар эса тиканлардан тож ясаб, Унинг бошига қўйдилар ва Унга қизил тўн кийдирдилар. ³Сўнг: “Қувонгин, эй, яҳудийларнинг Подшоҳи!”- дея, Уни тарсакилаб урдилар.⁴Пилат яна ташқарига чиқиб, уларга: “Мана, мен Унда ҳеч қандай айб топмаганлигимни билиб қўйишингизлар учун мен Уни сизларнинг олдингизга олиб чиқяпман”,- деди. ⁵Шунда Исо қизил тўн ва тиканли тож кийган ҳолда чиқди. Пилат уларга: “Мана, Одам!”- деди. ⁶Олий руҳонийлар ва хизматчилар Уни кўрганларида: “Уни хочга михла! Уни хочга михла!”- дея бақирдилар. Пилат уларга: “Уни олиб, ўзларингиз хочга михланглар, чунки мен Унда ҳеч қандай айб топганим йўқ”,- деди.⁷Яҳудийлар унга: “Бизда Қонун бор ва Қонунимиз бўйича У ўлиши керак, чунки У Ўзини Худонинг Ўғли қилиб кўрсатяпти”,- деб жавоб бердилар. ⁸Пилат бу сўзларни эшитганида, янада кўпроқ қўрқиб кетди. ⁹У яна преторионга кириб Исога: “Сен қаердансан?”- деди. Лекин Исо унга жавоб бермади.¹⁰Шунда Пилат Унга: “Сен менга жавоб бермайсанми? Мен Сени хочга михлаш ҳокимиятига эга эканлигимни, шунингдек, Сени қўйиб юбориш ҳокимиятига эга эканлигимни билмайсанми?”- деди. ¹¹Исо жавобан: “Агар сенга юқоридан берилмаганида эди, сен Менинг устимдан ҳеч қандай ҳокимиятга эга бўлмас эдинг. Шу сабабли, Мени сенинг қўлингга тутиб берганнинг гуноҳи янада кўпроқдир”,- деди.¹²Шу вақтдан бошлаб, Пилат Исони қўйиб юбориш имконини қидира бошлади. Яҳудийлар эса: “Агар сен Уни қўйиб юборсанг, унда сен императорнинг дўсти эмассан. Ўзини подшоҳ қилиб кўрсатувчи ҳар қандай одам, императорнинг душманидир”,- деб бақира бошладилар. ¹³Пилат бу сўзларни эшитганида, Исони ташқарига чиқариб, Лифостротос (яҳудий тилида эса “Габбата”), деб номланган жойда суд курсисига ўтирди.¹⁴Ўшанда, Песаҳ байрамига тайёргарлик вақти бўлиб, соат чамаси олтилар эди. Пилат яҳудийларга: “Мана, сизларнинг Подшоҳингиз”,- деди. ¹⁵Лекин улар: “Йўқот, йўқот, хочга михла Уни”,- деб бақира бошладилар. Пилат уларга: “Подшоҳингизни хочга михлайми?”- деди. Олий руҳонийлар эса: “Бизнинг императордан бошқа подшоҳимиз йўқ”,- деб жавоб бердилар. ¹⁶Шунда Пилат Исони хочга михлаш учун уларга топширди ва уни олиб кетдилар.¹⁷Исо хочини кўтариб, “Бошсуяги” (яҳудий тилида “Гўлгота”), деб номланган жойга чиқди. ¹⁸У ерда Исони хочга михладилар. Исо ўртада бўлиб, чап ва ўнг томонига яна икки кишини михладилар.¹⁹Пилат эса лавҳа ёзиб, хочнинг тепасига осиб қўйди. Унда: “Яҳудийларнинг Подшоҳи Нозарий Исо”,- деб ёзилган эди. ²⁰Бу лавҳани кўп яҳудийлар ўқидилар, чунки Исо хочга михланган жой шаҳардан узоқ эмас эди. Лавҳа эса яҳудий, юнон ҳамда лотин тилида ёзилган эди.²¹Шунда яҳудийларнинг олий руҳонийлари Пилатга дедилар: “Яҳудийларнинг Подшоҳи”, деб эмас, лекин “У: Мен яҳудийларнинг Подшоҳиман,- деган”,- деб ёзгин”. ²²Пилат уларга жавобан: “Мен нимани ёзган бўлсам, шуни ёздим”,- деди.²³Аскарлар Исони хочга михлаганларидан сўнг Унинг кийимини олиб, тўрт бўлакка (ҳар бир аскарга бир бўлакдан) бўлдилар. Шунингдек, Унинг хитонини ҳам бўлишмоқчи бўлдилар. Хитон эса чоксиз бўлиб, тўлиқ тўқима эди. ²⁴Шунда улар ўзаро: “Буни йиртмайлик, лекин бу хитон учун қуръа ташлаймиз, кимники бўлар экан”,- дейишди, токи Ёзувда: “Улар Менинг кийимимни ўзаро бўлишиб олдилар ва либосим учун қуръа ташладилар”, деб айтилгани амалга ошсин. Аскарлар айнан шундай қилдилар.²⁵Исонинг хочи олдида Унинг онаси ва онасининг опаси, Клопанинг хотини Мирйам ҳамда магдалалик Мирйам турар эдилар. ²⁶Исо ёнида турган онасини ва Ўзи севган шогирдини кўрганида, У онасига: “Аёл, мана, сенинг ўғлинг”,- деди. ²⁷Кейин У шогирдига: “Бу аёл сенинг онанг”,- деди. Шу вақтдан бошлаб ўша шогирд уни ўзникига олди.²⁸Шундан кейин Исо ҳамма нарса амалга ошганини билиб, Ёзув амалга ошиши учун: “Чанқадим”, - деди. ²⁹Ўша жойда сиркага тўла бир идиш бор эди. Улар шимгични сиркага ботириб иссопга илдилар ва Исонинг оғзига яқинлаштирдилар. ³⁰Исо сиркани татиб кўргач: “Амалга ошди!”- деди-ю, бошини эгиб жон берди.³¹Ўша куни Песаҳга тайёргарлик куни бўлгани туфайли таналар шаббат кунида хочда қолмаслиги учун (зеро бу шаббат куни улуғ кун эди), яҳудийлар Пилатдан уларнинг оёқларини синдириб, уларни хочдан тушириб олишни сўрадилар. ³²Шунда аскарлар келиб, Исо билан бирга хочга михланганларнинг бирини ва бошқасининг оёқларини синдирдилар. ³³Лекин улар Исонинг ёнига келиб, Уни аллақачон ўлганини кўришгач, Унинг оёқларини синдирмадилар.³⁴Аммо аскарлардан бири найза билан Исонинг биқинини тешди, шу заҳоти сув ва қон оқиб чиқди. ³⁵Буни кўрган эса гувоҳлик берди ва унинг гувоҳлиги ҳақиқийдир. У ҳақиқатни гапираётганини билади, токи сизлар ишонинглар.³⁶Булар содир бўлдики, Ёзувда: “Унинг суяги синмайди”,- дейилгани амалга ошсин. ³⁷Шунингдек, бошқа оятда Ёзув: “Биқини Тешилганга қарайдилар”,-демоқда.³⁸Шундан сўнг, Ариматея шаҳридан бўлган Юсуф Пилатдан Исонинг танасини хочдан тушириб олишни сўради (у яҳудийлардан қўрққанлиги сабабли Исонинг яширин шогирди эди). Пилат рухсат берди. У эса бориб, Исонинг танасини хочдан тушириб олди. ³⁹Шунингдек, Исонинг олдига илгари тунда келган Никодим ҳам келди. У чамаси юз либра келадиган мирра ва алоэ қоришмасини олиб келди.⁴⁰Кейин улар Исонинг танасини олиб, яҳудийларнинг кўмиш одати бўйича уни хушбўйликлар билан зиғирпоя матосига ўрадилар. ⁴¹У хочга михланган жойда боғ бўлиб, боғнинг ичида ҳали ҳеч ким қўйилмаган қабр бор эди. ⁴²Яҳудийларнинг Песаҳга тайёргарлик куни бўлгани учун улар Исони ўша жойга қўйдилар, чунки ўша қабр яқин эди.

Chapter 20

¹Ҳафтанинг биринчи куни эрта тонгда, ҳали қоронғи пайтда, магдалалик Мирйам қабрга келиб, қабр оғзидаги тош олиб ташланганини кўрди. ²Шунда у югуриб, Шимўн Петъёр ва Исо севган бошқа шогирднинг олдига келди-да, уларга: “Раббийни қабрдан олиб кетишибди. Унинг қаерга қўйилганини билмаймиз”,- деди.³Шу заҳоти Петъёр ва ҳалиги бошқа шогирд туриб, қабрга бордилар. ⁴Улар иккови бирга югурдилар, аммо бошқа шогирд Петъёрдан тезроқ югуриб, қабрга биринчи бўлиб етиб келди. ⁵У эгилиб, ерда ётган зиғирпоя матосини кўрди, аммо қабрга кирмади.⁶Унинг ортидан Шимўн Петъёр келиб, қабрнинг ичига кирди ва ерда ётган зиғирпоя матосини кўрди. ⁷Исонинг бошига ўралган рўмол эса, зиғирпоя матоси билан бирга бўлмасдан, бошқа жойда алоҳида йиғиштириб қўйилган ҳолда ётар эди.⁸Кейин қабрга биринчи бўлиб келган бошқа шогирд ҳам ичкарига кирди ва кўриб, имон келтирди. ⁹Зеро улар Исонинг ўликлардан қайта тирилиши керак, деган Ёзувни ҳали тушунмас эдилар. ¹⁰Кейин шогирдлар яна ўзлариникига қайтиб кетдилар.¹¹Мирйам эса қабр ташқарисида йиғлаб турар эди. У йиғлаб турар экан, бир эгилиб қабрнинг ичига қараб, ¹²оқ либосли икки фариштани кўрди. Улардан бири Исонинг танаси ётган жойнинг бош томонида, иккинчиси эса оёқ томонида ўтирар эди. ¹³Улар Мирйамга: “Аёл, нима учун йиғлаяпсан?”- дедилар. У эса уларга: “Менинг Раббимни олиб кетдилар ва Уни қаерга қўйганларини билмайман”,- деди.¹⁴У шу сўзларни айтгач, ортга ўгирилиб, нарида турган Исони кўрди, аммо Унинг Исо эканлигини танимади. ¹⁵Исо унга: “Аёл, нима учун йиғлаяпсан? Кимни излаяпсан?”– деди. Мирйам эса Уни боғбон, деб ўйлаб, Унга: “Ҳазрат, агар сен Уни бу ердан олиб чиққан бўлсанг, Уни қаерга қўйганингни айтгин, мен Уни олиб кетаман”,- деди.¹⁶Исо унга: “Мирйам!”- деди. У эса ўгирилиб Унга: “Раввуни!”- деди. (“Раввуни” – “устозим” демакдир). ¹⁷Исо унга: “Менга тегма, чунки Мен ҳали Отамнинг олдига кўтарилганим йўқ, лекин Менинг биродарларимнинг олдига бориб, уларга айтгин: Мен Отамнинг ва сизларнинг Отангизнинг олдига, Худойимнинг ва сизларнинг Худойингизнинг олдига кўтарилмоқдаман”,- деди. ¹⁸Магдалалик Мирйам бориб, шогирдларга Раббийни кўрганини ва У Мирйамга шу сўзларни айтганини хабар қилди.¹⁹Ўша куни кечқурун ҳафтанинг биринчи кунида шогирдлар йиғилган уйнинг эшиги яҳудийлардан қўрққанликлари туфайли беркитилганида, Исо келиб уларнинг ўртасида турди-да, уларга: “Сизларга тинчлик бўлсин”,- деди. ²⁰Исо шундай деб, уларга қўлларини ва биқинини кўрсатди. Шогирдлар Раббийни кўриб, қувониб кетдилар.²¹Шунда Исо яна уларга: “Сизларга тинчлик бўлсин, Отам Мени юборганидек, Мен ҳам сизларни юборяпман”,- деди. ²²У шуларни айтиб пуфлади ва уларга деди: “Муқаддас Руҳни қабул қилинглар. ²³Кимнинг гуноҳларини кечирсангизлар, унинг гуноҳлари кечирилади, кимнинг гуноҳларини кечирмасангизлар, унинг гуноҳлари кечирилмайди”.²⁴Эгизак, деб номланган, ўн икки шогирддан бири бўлган Тўма эса Исо келган вақтда улар билан бирга эмас эди. ²⁵Шунинг учун бошқа шогирдлар унга: “Биз Раббийни кўрдик”,- дедилар. Лекин Тўма уларга: “Мен Унинг қўлларидаги михларнинг чандиғини кўрмагунимча, бармоғимни михларнинг чандиғига теккизмагунимча ва қўлимни Унинг биқинига қўймагунимча ишонмайман”,- деди.²⁶Саккиз кундан сўнг Исонинг шогирдлари яна уйда бирга эдилар ва Тўма ҳам улар билан бирга эди. Исо эшик беркитилган вақтда келди ва уларнинг ўртасида туриб: “Сизларга тинчлик бўлсин”,- деди. ²⁷Кейин Тўмага: “Бармоғингни бу ерга узат ва қўлларимга қара, қўлингни бу ерга чўз ва биқинимга қўй. Энди имонсиз эмас, лекин имонли бўлгин”,- деди.²⁸Тўма жавоб бериб: “Ё, Менинг Раббим ва менинг Худойим!”- деди. ²⁹Исо унга: “Тўма, сен Мени кўрганинг учун ишондинг, Мени кўрмасдан туриб ишонганлар эса бахтлидирлар”,- деди.³⁰Исо шогирдларининг ҳузурида бу китобда ёзилмаган бошқа яна кўп мўъжизаларни яратди. ³¹Бу нарсалар эса, Исонинг Масиҳ ва Худонинг Ўғли эканлигига ишонишингиз учун ёзилган, токи бунга ишониб, Унинг номидан ҳаётга эга бўлинглар.

Chapter 21

¹Шу воқеалардан сўнг Исо Тибериа денгизи бўйида шогирдларига яна зоҳир бўлди. У шундай зоҳир бўлди: ²Шимўн Петъёр ва Эгизак, деб номланган Тўма, Галиленинг Кана шаҳридан бўлмиш Натанаэл, Забадийнинг ўғиллари ва бошқа иккита шогирд ўша ерда бирга эдилар. ³Шимўн Петъёр уларга: “Мен балиқ овлагани кетяпман”,- деди. Улар эса унга: “Биз ҳам сен билан бирга борамиз”,- дедилар. Улар бориб, дарров қайиқнинг ичига ўтирдилар, бироқ ўша тунда ҳеч нарса тута олмадилар.⁴Лекин тонг отганида, Исо соҳилда турар эди. Аммо шогирдлари бу Исо эканлигини танимадилар. ⁵Шунда Исо улардан: “Болалар, бирор егулигингиз борми?”- деб сўради. Улар: “Йўқ”,- деб жавоб бердилар. ⁶Исо эса уларга: “Тўрингизни қайиқнинг ўнг томонига ташланглар ва тутасизлар”,- деди. Улар ташладилар-у, ўшанда балиқнинг кўплигидан тўрларни чиқара олмадилар.⁷Шунда Исонинг севимли шогирди Петъёрга: “Бу Раббий!”- деди. Шимўн Петъёр бу Раббий эканлигини эшитганида, балиқчилик кийимини белига боғлаб, (зеро у яланғоч эди), ўзини денгизга отди. ⁸Бошқа шогирдлар эса, балиқ билан тўлган тўрларни тортиб, қайиқда сузиб келдилар, чунки улар қирғоқдан узоқда эмас, яъни икки юз тирсак масофада эдилар. ⁹Улар қирғоққа чиқишлари билан у ерда ёниб турган оловни, унда турган балиқ ва нонни кўрдилар.¹⁰Исо уларга: “Ҳозир тутган балиқларингизни олиб келинглар”,- деди. ¹¹Шимўн Петъёр бориб, бир юз эллик учта катта балиққа тўла тўрни ерга тортиб чиқарди. Балиқлар шунчалик кўплигига қарамасдан, тўр йиртилмаган эди.¹²Исо уларга: “Келиб, нонушта қилиб олинглар”,- деди. Бу Раббий эканлигини билиб, шогирдларидан бирортаси ҳам Ундан: “Сен Кимсан?”- деб сўрашга журъат қилмадилар. ¹³Исо келиб, нонни олди ва уларга берди, шунингдек, балиқни ҳам бўлиб берди. ¹⁴Шу тариқада Исо тирилгандан кейин учинчи марта шогирдларига зоҳир бўлди.¹⁵Улар нонушта қилиб олганларида, Исо Шимўн Петъёрга: “Эй, Йонаҳнинг ўғли Шимўн, сен Мени улардан кўра кўпроқ севасанми?”- деди. Петъёр Унга: “Ҳа, Раббий, мен Сени севишимни биласан”,- деди. Исо унга: “Менинг қўзиларимни ўтлатгин”,- деди. ¹⁶Исо унга яна иккинчи бор: “Эй, Йонаҳнинг ўғли Шимўн, сен Мени севасанми?”- деди. Петъёр Унга: “Ҳа, Раббий, мен Сени севишимни биласан”,- деди. Исо унга: “Менинг қўзиларимни боққин”,- деди.¹⁷Исо унга учинчи бор: “Эй, Йонаҳнинг ўғли Шимўн, сен Мени севасанми?”- деди. Шунда Петъёр Исонинг ундан: Сен Мени севасанми,- деб учинчи бор сўрагани учун хафа бўлди. Шунинг учун у Исога: “Раббий, Сен ҳаммасини биласан, мен Сени севишимни биласан”,- деди. Исо унга: “Менинг қўзиларимни ўтлатгин,- деди,- ¹⁸Ростини, сенга ростини айтаманки, сен ёш бўлганингда, камарингни ўзинг боғлаб, истаган жойингга борар эдинг, лекин қариганингда, қўлларингни узатасан ва ўзга одам сенинг камарингни боғлаб, сен истамаган жойга сени олиб боради”.¹⁹Петъёр қандай ўлим билан Худони улуғлашини англатаётиб, Исо буни айтди. Буни айтганидан сўнг, унга: “Ортимдан юр”,- деди.²⁰Петъёр ортига ўгирилиб, Исо севган шогирднинг орқасидан бораётганини кўрди. Ўша шогирд эса кечки овқат вақтида Унинг кўксига ёнбошлаб: Раббий, ким Сенга хиёнат қилади,- деб сўраган эди. ²¹Петъёр уни кўриб, Исога: “Раббий, У нима қилади?”- деди.²²Исо эса унга: “Агар Мен келгунимча, у қолишини истасам, сенга нима? Сен Менга эргашгин”,- деди. ²³Шундай қилиб, биродарлар орасида: Шу шогирд ўлмайди,- деган гаплар тарқалиб кетди. Лекин Исо унга: Сен ўлмайсан,- деб айтмаган, балки: Агар Мен келгунимча, у қолишини истасам, сенга нима,- деб айтган эди.²⁴Шу шогирд бу нарсалар ҳақида гувоҳлик бериб, бу нарсаларни ёзди. Биз эса биламизки, унинг гувоҳлиги ҳақиқийдир. ²⁵Исо яна кўп ишларни қилди, лекин уларнинг ҳар бири ёзилганида эди, менинг фикримча, ҳатто дунёнинг ўзи ҳам ёзилган китобларни сиғдира олмас эди. Омин.

Acts

Chapter 1

¹Эй, Теофил, мен биринчи китобда Исонинг энг бошидан то осмонга кўтарилган кунигача ўргатган ва қилган ҳамма нарсалари ҳақида ёзган эдим. ²Шу пайтда У танлаган ҳаворийларига Муқаддас Руҳ билан буйруқлар бериб, ³Ўз азоб-уқубатидан кейин уларга Ўзини тирик кўрсатди. У қирқ кун давомида кўп аниқ далиллар билан ҳаворийларга зоҳир бўлиб, уларга Худонинг Шоҳлиги ҳақида сўзлар эди.⁴Сўнгра уларни йиғиб, уларга буюрди: “Йерусалимдан кетиб қолманглар, лекин Мендан эшитган Отамнинг ваъдасини кутиб туринглар. ⁵Чунки Яҳё сувга чўмдирган эди, аммо сизлар бир неча кундан кейин Муқаддас Руҳга чўмдириласизлар”.⁶Шунинг учун улар йиғилгач, Ундан сўрадилар: “Раббий! Исроилнинг Шоҳлигини шу вақтда тиклайсанми?” ⁷Исо эса уларга деди: “Ота Ўз ҳокимияти билан белгилаб қўйган вақт ва муддатларни билиш сизларнинг ишингиз эмас. ⁸Аммо Муқаддас Руҳ сизларнинг устингизга тушиб келганида, сизлар куч-қудрат оласизлар ва Йерусалимда, бутун Яҳудия ҳамда Самарияда, то ернинг ҳудудларигача Менинг гувоҳларим бўласизлар”.⁹Буларни айтгач, Исо уларнинг кўзлари олдида осмонга кўтарилди ва булут Уни уларнинг нигоҳидан олиб кетди. ¹⁰Ҳаворийлар осмонга кўтарилаётган Исога қараб турганларида, оқ кийимли иккита эркак уларнинг олдиларида зоҳир бўлиб, ¹¹уларга: “Галиле эркаклари! Нега сизлар осмонга тикилиб турибсизлар? Сизларнинг олдингиздан осмонга олинган шу Исо, осмонга қандай кўтарилганини кўрган бўлсангизлар, худди шундай келади”,- деб айтдилар.¹²Шунда улар Зайтун, деб аталадиган тоғдан Йерусалимга қайтиб келдилар. Бу тоғ Йерусалимга яқин бўлиб, бир шаббат йўли масофасида эди. ¹³Улар келиб, болохонага чиқдилар. Шундай қилиб, Петъёр, Ёқуб, Юҳанно ва Андер, Филип ва Тўма, Бартолмей ва Матто, Алфейнинг ўғли Ёқуб, Зилот Шимўн ва Ёқубнинг ўғли Яҳудо ўша ерда эдилар. ¹⁴Уларнинг ҳаммалари бир неча аёллар ва Исонинг онаси Мирйам ҳамда Унинг укалари билан якдилликда тинимсиз ибодату илтижолар қилар эдилар.¹⁵Ўша кунларда Петъёр шогирдларнинг ўртасида туриб (йиғилганларнинг сони эса юз йигирмага яқин эди), шундай деди: ¹⁶“Эркаклару биродарлар! Исони қўлга олганларнинг йўлбошчиси бўлган Яҳудо ҳақида Муқаддас Руҳ Довуднинг оғзи орқали Ёзувда айтгани бажо бўлиши керак эди.¹⁷У бизнинг қаторимизга қўшилган ва бу хизматнинг қуръасини олган эди. ¹⁸Бироқ у ноҳақ тўлов билан ерни қўлга киритди ва боши билан қулади-да, қорни ёрилиб бутун ички аъзолари чиқиб кетди. ¹⁹Бу ҳодиса Йерусалимда яшовчиларнинг ҳаммасига маълум бўлди, шунинг учун бу ер уларнинг маҳаллий шевасида “Акелдама” – яъни “қон ери”, деб аталадиган бўлди.²⁰Санолар китобида эса: “Унинг ҳовлиси ҳувиллаб қолсин-у, унда яшовчи бўлмасин”, ва “Унинг мансабини бошқаси олсин”,- деб ёзилган.²¹Шунинг учун бу зарурки, Раббий Исо биз билан бирга кириб-чиқиб юрган вақтдан буён, ²²яъни Яҳёнинг чўмдиришидан бошлаб, то Исо биздан олинган кунгача ҳар доим биз билан бирга бўлган кишилардан бири биз билан бирга Раббийнинг тирилганига гувоҳ бўлсин”. ²³Шундай қилиб, икки кишини: Иустус лақабли, Барсабо ҳам, деб аталувчи Юсуфни ҳамда Маттияни қўйдилар.²⁴Сўнг ибодат қилиб дедилар: “Ё, Раббий, Сен ҳамманинг юрагини билувчисан. Сен бу икки кишидан қайси бирини танлаганингни кўрсатгин, ²⁵токи ўз жойига бориш учун йўлдан озган Яҳудонинг ўрнига у шу хизмат қуръасини ҳамда ҳаворийликни қабул қилсин”. ²⁶Шундай қилиб, улар учун қуръа ташладилар. Қуръа эса Маттияга тушди ва у ўн бир ҳаворийнинг қаторига қўшилди.

Chapter 2

¹“Элликлик” куни келганида, уларнинг ҳаммалари якдиллик билан биргаликда эдилар. ²Тўсатдан худди кучли шамол эсганидек, осмондан шовқин келди ва улар ўтирган уйни бутунлай тўлдирди. ³Олов каби бўлинаётган тиллар уларга зоҳир бўлиб, ҳар бирининг устига биттадан қўнди. ⁴Шунда уларнинг ҳаммалари Муқаддас Руҳга тўлдилар ва Руҳ уларга бераётган ифодалар билан бошқа тилларда гапира бошладилар.⁵Шу орада Йерусалимда осмон остидаги барча халқлардан келган ҳамма художўй яҳудийлар бор эди. ⁶Бу шовқин содир бўлганида, кўпчилик одамлар тўпланиб, саросимага тушдилар, чунки улардан ҳар бири ўзининг маҳаллий шевасида гапираётган ҳаворийларни эшитди. ⁷Шунда ҳаммалари ажабланиб ва ҳайрон бўлиб ўзаро дер эдилар: “Бу гапираётганларнинг ҳаммаси галилелик эмасми?⁸Қандай қилиб ҳар биримиз бизнинг туғилган маҳаллий шевамизни эшитяпмиз? ⁹Парфияликлар, мидияликлар, эламликлар; Месопотамия, Яҳудия, Каппадокия, Понт ва Асия ўлкасида яшовчилар; ¹⁰Фригия, Памфилия, Миср ва Ливиянинг Киринеяси атрофидаги ерларда яшовчилар ҳамда Римдаги мусофирлар, яҳудийлар ва прозелитлар, ¹¹критликлар ва арабийликлар ҳам – бизнинг тилларимизда Худонинг буюк ишлари ҳақида уларнинг гапираётганларини эшитяпмиз”.¹²Ҳаммалари ажабланиб ва довдираб бир-бирларига: “Бу нимани билдиради?”- дейишар эди. ¹³Бошқалари эса мазах қилиб: “Улар янги шаробдан тўйиб ичишган”,- дейишар эди.¹⁴Аммо Петъёр ўн бир ҳаворий билан бирга ўрнидан туриб, овозини баланд қилиб, уларга хитоб қилди: “Эй, Яҳудия эркаклари ва барча Йерусалимда яшовчилар, сўзларимга қулоқ солинглар, бу сизларга маълум бўлсин: ¹⁵Бу одамлар, сизлар ўйлаганингиздек, маст эмаслар, чунки ҳозир куннинг учинчи соатидир!¹⁶Лекин бу – Йўэл пайғамбарнинг олдиндан айтиб берганидир: ¹⁷Мана, охирги кунларда шундай бўлади,- деб айтади Худо,- Мен Ўз Руҳимни ҳар бир вужуднинг устига ёғдираман. Сизларнинг ўғилларингиз ва сизларнинг қизларингиз башорат қиладилар, сизларнинг йигитларингиз ваҳий кўрадилар, сизларнинг мўйсафидларингиз туш кўрадилар.¹⁸Ўша кунларда Мен Ўз Руҳимни қулу чўриларим устига ёғдираман ва улар башорат қиладилар. ¹⁹Юқорида осмонда мўъжизалар ва пастда ерда аломатлар, қон, олов ва тутуннинг бурқираб чиқишини кўрсатаман.²⁰Раббийнинг буюк ва машҳур куни келишидан аввал қуёш қоронғиликка, ой эса қонга айланади. ²¹Шу тариқа Раббийнинг номини чақирган ҳар бир киши нажот топади.²²Эй, Исроил эркаклари, бу сўзларни тингланглар! Нозарий Исо қудрату мўъжизалар ва аломатлар билан Худонинг томонидан сизларга намоён қилинган. Худонинг У орқали орангизда қилган ишларини ўзларингиз биласизлар. ²³Худонинг азалдан тайинланган нияти ва олдиндан билишига кўра қўлингизга топширилган Ўшани сизлар тутиб, қонунсизларнинг қўли билан хочга михлаб, Уни ўлдирдингизлар. ²⁴Бироқ Худо ўлим азобини яқсон қилиб, Уни тирилтирди, зеро Уни ушлаб қолишга ўлимнинг кучи йўқ эди.²⁵Чунки Довуд У ҳақида айтяпти: Мен Раббийни доимо олдимда кўрар эдим, зеро мен тебранмаслигим учун У менинг ўнг томонимдадир. ²⁶Шу сабабдан юрагим қувониб, тилим шодланди, ҳатто танам ҳам умидда ором топади,²⁷чунки Сен менинг жонимни дўзахда қолдирмайсан ва Ўз муқаддасингнинг чиришни кўришига йўл қўймайсан. ²⁸Сен менга ҳаёт йўлини билдирдинг, Ўз ҳузуринг билан мени қувончга тўлдирасан.²⁹Эркаклару биродарлар! Мен сизларга отамиз Довуд ҳақида дадиллик билан айтайин: у ҳам ўлди, ҳам дафн этилди, унинг қабри ҳам бугунга қадар биздадир. ³⁰Пайғамбар бўлгани учун у билар эдики, Худо унга қасам ичиб берган ваъдаси бўйича унинг уруғидан Бўлганни унинг тахтига ўтирғизади. ³¹У Масиҳнинг тирилишини олдиндан билиб, Унинг жони дўзахда қолмаслиги ва Унинг эти чириш кўрмаслиги ҳақида айтган эди.³²Ушбу Исони Худо тирилтирди, бунга эса биз ҳаммамиз гувоҳмиз. ³³Шундай қилиб, У Худонинг ўнг қўли билан юксалтирилди ва Отадан Муқаддас Руҳ ваъдасини олиб, энди сизлар кўраётган ҳамда эшитаётган нарсаларни ёғдирди.³⁴Зотан Довуд осмонга чиқмаган, лекин ўзи айтмоқда: Раббий менинг Раббимга деди: ³⁵Душманларингни оёқларинг остига қўймагунимча, Сен Менинг ўнг томонимда ўтиргин. ³⁶Шунинг учун, эй, бутун Исроилнинг хонадони, қатъий билинглар-ки: сизлар хочга михлаган шу Исони Худо Масиҳ ва Раббий қилиб қўйди”.³⁷Буларни эшитгач, уларнинг юракларига санчилди-да, Петъёр билан бошқа ҳаворийларга: “Эркаклару биродарлар, биз энди нима қилайлик?”- дедилар. ³⁸Петъёр эса уларга деди: “Тавба қилинглар ва гуноҳларингиз кечирилиши учун ҳар бирингиз Исо Масиҳ номидан сувга чўмдирилинглар ва Муқаддас Руҳ инъомини оласизлар. ³⁹Чунки бу ваъда сизларга ва фарзандларингизга ҳамда Раббий бизнинг Худойимиз даъват этган барча узоқдагиларга ато этилган”.⁴⁰У бошқа кўп сўзлар билан гувоҳлик берар ва огоҳлантириб: “Бу бузуқ авлоддан қутулинглар!”- дер эди. ⁴¹Шунда унинг сўзини қувонч билан қабул қилганлар чўмдирилдилар. Ўша куни ҳаворийларга уч мингга яқин жон қўшилди. ⁴²Шундай қилиб, улар доимо ҳаворийларнинг таълимотида, мулоқотда, нон синдиришда ва ибодатларда бўлар эдилар.⁴³Ҳар бир жонда қўрқинч бор эди. Ҳаворийлар орқали эса Йерусалимда кўп мўъжизалар ва аломатлар қилинар эди. ⁴⁴Ҳамма имонлилар биргаликда бўлиб, ҳамма нарсалари умумий эди. ⁴⁵Мол-мулкларини сотиб, ҳаммага ҳар кимнинг муҳтожлигига қараб тақсимлар эдилар.⁴⁶Ҳар куни якдиллик билан маъбадда йиғилиб туришар, уйларда эса нон синдириб, хурсандчилик ва соддадиллик билан овқатланар эдилар. ⁴⁷Улар Худони мақтар ва бутун халқдан илтифот топар эдилар. Раббий эса ҳар куни нажот топганларни Жамоатга қўшар эди.

Chapter 3

¹Соат тўққизда ибодат вақти бўлганида, Петъёр Юҳанно билан бирга маъбадга бораётган эдилар. ²У ерда онасининг қорниданоқ шол бўлган бир киши бор эди. Маъбадга кираётганлардан садақа сўраш учун уни ҳар куни маъбаднинг “Гўзал”, деб аталган дарвозаси олдига келтириб қўяр эдилар. ³У маъбадга кириб бораётган Петъёр ва Юҳаннони кўргач, улардан садақа сўради.⁴Аммо Петъёр ва Юҳанно унга тикилиб қараб: “Бизга қара!”- дедилар. ⁵У эса улардан бирор нарса олишни кутиб, уларга диққат билан қаради. ⁶Шунда Петъёр унга: “Менда кумуш ва олтин йўқ, аммо нимага эга бўлсам, шуни сенга бераман: нозарий Исо Масиҳ номидан ўрнингдан туриб юр!”- дея,⁷уни ўнг қўлидан ушлаб кўтарди. Дарҳол унинг тўпиқлари ва тиззалари мустаҳкамланиб қолди. ⁸У сакраб ўрнидан турди-ю, юра бошлади. Худони мақтаб, сакраб-сакраб юриб, улар билан бирга маъбадга кирди.⁹Шунда бутун халқ унинг юраётганини ва Худони мақтаётганини кўрди. ¹⁰Шу орада улар маъбаднинг “Гўзал” деган дарвозаси ёнида садақа сўраш учун ўтирган одам ўша эканини танишгач, у билан содир бўлган воқеадан таажжубландилар ва ҳайратда қолдилар.¹¹Шифо топган шол Петъёр билан Юҳаннонинг ёнида тургани учун бутун халқ ҳайратланиб, уларнинг олдига “Сулаймонники”, деб аталган равоққа югуриб келди. ¹²Буни кўргач, Петъёр халққа деди: “Эй, Исроил эркаклари! Нима учун бунга ҳайрон бўляпсизлар? Гўё биз ўз қудратимиз ёки диёнатимиз билан уни юргизганимиздай, нимага бизга қараяпсизлар?¹³Мана, Иброҳим, Исҳоқ ва Ёқубнинг Худоси, оталаримизнинг Худоси Ўзининг Қули Исони улуғлади. Сизлар эса Унга хиёнат қилдингизлар ва Пилат Уни қўйиб юборишга қарор қилганида, Пилатнинг олдида Уни рад этдингизлар. ¹⁴Шундай қилиб, сизлар муқаддас ва ҳақ Бўлганни рад этдингизлар, қотил одамнинг эса сизларга бахш этилишини сўраб,¹⁵Ҳаёт Сарварини ўлдирдингизлар. Аммо Худо Уни тирилтирди, бунга эса биз гувоҳмиз. ¹⁶Мана, Исонинг номига ишониш орқали Унинг номи бу сизлар кўрган ва билган одамни қувватлантирди. Раббийдан бўлган имон ҳаммаларингизнинг олдингизда унга шифо берди.¹⁷Энди, биродарлар, мен биламанки, бошлиқларингиз каби сизлар ҳам буни билмасдан қилдингизлар. ¹⁸Худо эса Ўзининг ҳамма пайғамбарларининг оғзи билан Масиҳнинг азоб чекишини олдиндан қандай хабар қилган бўлса, шундай бажо келтирди.¹⁹Шунинг учун гуноҳларингиз ўчириб ташланиши учун тавба қилинглар ва Худога ўгирилинглар, ²⁰токи Худонинг ҳузуридан сизларга ором вақтлари келсин ҳамда Худо аввалдан тайинлаган Исо Масиҳни олдингизга юборсин.²¹Худо қадимдан бери Ўзининг барча муқаддас пайғамбарлари томонидан айтганларининг ҳаммасини тиклаш вақтигача осмон Масиҳни қабул қилиши керак эди. ²²Мусо оталаримизга айтган эди: Раббий сизларнинг Худойингиз сизларга биродарларингиз орасидан мен каби бир Пайғамбарни кўтаради. У сизларга нимаики айтса, ҳаммасига қулоқ солинглар. ²³Шундай бўладики, ўша Пайғамбарга қулоқ солмаган ҳар бир жон халқ орасидан қириб ташланади.²⁴Шунингдек, Шомуил пайғамбардан бошлаб, ундан кейин гапирган барча пайғамбарлар ҳам шу кунлар ҳақида башорат қилганлар. ²⁵Сизлар эса пайғамбарларнинг ҳамда Худо оталарингиз билан тузган аҳднинг фарзандларисизлар, чунки Худо Иброҳимга: Ер юзидаги барча миллатлар сенинг уруғингда барака топадилар,- деди. ²⁶Худо Ўзининг Қули Исони тирилтириб, сизларнинг ҳар бирингизни ёвуз ишларингиздан қайтариш ва сизларга барака ато қилиш учун Уни биринчи навбатда сизларга юборди”.

Chapter 4

¹Петъёр ва Юҳанно халққа гапириб турганларида, руҳонийлар, маъбад соқчиларининг бошлиғи ҳамда саддуқийлар уларнинг олдига яқинлашиб, ²уларнинг одамларга таълим бераётганлари ва Исо Масиҳда ўликлардан тирилишни воизлик қилаётганлари учун ғазабландилар. ³Шунинг учун уларни қўлга олиб, эрталабгача қамоқхонада қолдирдилар, чунки кеч кириб бўлган эди. ⁴Бироқ сўзни эшитганларнинг кўпчилиги имон келтирди, уларнинг сони беш мингга яқин эди.⁵Эртаси куни эса уларнинг бошлиқлари, оқсоқоллари, уламолари, ⁶олий руҳоний Ҳанан, ва Кайафа, Юҳанно, Искандар ҳамда олий руҳоний авлодидан бўлган бошқалар Йерусалимда тўпландилар. ⁷Шундай қилиб, ҳаворийларни ўртага турғизиб: “Сизлар қандай куч билан ёки қандай исм билан буни қилдингизлар?”- деб сўрадилар.⁸Шунда Петъёр Муқаддас Руҳга тўлиб, уларга деди: “Эй, халқнинг бошлиқлари ва Исроилнинг оқсоқоллари! ⁹Агар бугун дармонсиз одамга эзгулик қилингани ва у қандай шифо топгани ҳақида биздан жавоб талаб қилсангизлар, ¹⁰унда сизларнинг ҳаммаларингизга ва бутун Исроил халқига ҳам маълум бўлсинки, сизлар хочга михлаган, Худо эса ўликдан тирилтирган нозарий Исо Масиҳнинг номи билан у сизларнинг олдингизда соғ-саломат қилиб қўйилди.¹¹Ўша Масиҳ – сиз, бинокорлар, менсимаган, лекин пештоқнинг боши бўлиб қолган тошдир, ¹²Ундан бошқа ҳеч кимда нажот йўқ, чунки нажот топишимиз учун одамларга осмон остида берилган бошқа ҳеч бир исм йўқ”.¹³Бошлиқлар эса Петъёр ва Юҳаннонинг дадиллигини кўриб, улар ўқимаган, оддийгина одамлар эканликларини англаб, ҳайратланар эдилар. Шу орада, уларнинг Исо билан бирга бўлганликларини била бошладилар. ¹⁴Бироқ улар билан бирга турган шифо топган одамни кўриб, уларга қарши ҳеч нарса айта олмас эдилар.¹⁵Шунда уларга Синедриондан ташқарига чиқишларини буюрдилар-да, ўзаро муҳокама қилиб: ¹⁶“Бу одамларни нима қиламиз? Чунки улар томонидан аниқ мўъжиза қилингани ҳақида барча Йерусалимда яшовчиларга маълум бўлди. Биз эса буни рад қила олмаймиз. ¹⁷Лекин халқ орасида бу янада кўпроқ ёйилмаслиги учун уларга қатъий ман этамиз, токи бу ном ҳақида ҳеч кимга айтмасинлар”,- дедилар. ¹⁸Шундай қилиб, уларни чақириб: “Исо номи ҳақида мутлақо гапирманглар, таълим ҳам берманглар”,- деб буюрдилар.¹⁹Аммо Петъёр ва Юҳанно уларга жавобан дедилар: “Ўзларинг ўйлаб кўринглар, Худодан кўра кўпроқ сизларга қулоқ солиш Худо олдида тўғри бўладими? ²⁰Биз кўрган-эшитганларимизни айтмай тура олмаймиз”.²¹Шунда бошлиқлар уларга дўқ-пўписа қилиб, қўйиб юбордилар, зеро халқ туфайли уларни жазолаш имконини топа олмадилар, чунки бутун халқ юз берган воқеа учун Худони улуғлар эди, ²²Бу шифо мўъжизаси содир бўлган одамнинг ёши эса қирқдан ошган эди.²³Петъёр ва Юҳанно қўйиб юборилгач, имонлиларнинг олдига келиб, олий руҳонийлару оқсоқоллар уларга нима деганларини сўзлаб бердилар. ²⁴Улар эса буни эшитгач, якдиллик билан Худога овозларини кўтариб дедилар: “Осмону ерни, денгиз ва уларнинг ичидаги ҳамма нарсани яратган Ҳукмронимиз! ²⁵Сен Ўз қулинг, бизнинг отамиз Довуднинг оғзи билан, Муқаддас Руҳ орқали айтган эдинг: “Нега мажусийлар исён кўтармоқдалар ва халқлар беҳуда қасд қилмоқдалар.²⁶Ердаги подшоҳлар ва беклар бош кўтариб, Раббий ва Унинг Масиҳига қарши биргаликда тўпландилар”.²⁷Чунки ҳақиқатан ҳам Ҳирод ва Понтий Пилат, ҳамда мажусийлар билан Исроилнинг халқи бу шаҳарда Сен мойлаган муқаддас қулинг Исога қарши тўпландилар, ²⁸токи Сенинг қўлинг ва Сенинг ниятинг аввалдан белгилаган ишини амалга оширсин.²⁹Энди, ё, Раббий, уларнинг дўқ-пўписаларига қарагин ва Сенинг қулларингга Сенинг сўзингни бор дадиллик билан гапиришларини ато қилгин. ³⁰Сен эса Муқаддас қулинг Исо номидан шифо ва аломату мўъжизалар қилиш учун қўлингни узатмоқдасан”. ³¹Улар ибодат қилаётганларида, улар йиғилиб турган жой ларзага келди. Ҳаммалари Муқаддас Руҳга тўлиб, Худонинг сўзини дадиллик билан гапира бошладилар.³²Имонлиларнинг кўпчилигида бир юрак ва бир жон бор эди. Ҳеч ким ўз мулкидан бирор нарсани “меники” демас эди, лекин уларда ҳамма нарса умумий эди. ³³Ҳаворийлар эса Раббий Исо Масиҳнинг тирилгани ҳақида буюк қудрат билан гувоҳлик берар эдилар. Уларнинг ҳаммаларининг устида буюк иноят бор эди.³⁴Уларнинг орасида муҳтож бўлганлар йўқ эди. Чунки ер ёки уйлари бор бўлганларнинг ҳаммаси мулкларини сотар, эвазига олган пулларини ҳаворийларнинг оёқлари остига келтириб қўяр эдилар ³⁵ва ҳар бирининг муҳтожлигига қараб тақсимланар эди.³⁶Шунингдек, ҳаворийлар томонидан Барнабо, яъни “юпанч ўғли”, деб аталган кипрлик Йошийаҳ исмли бир левит ³⁷ўз ерини сотиб, пулини ҳаворийларнинг оёқлари остига келтириб қўйди.

Chapter 5

¹Ҳананийаҳ исмли бир киши ўз хотини Сапфира билан ер мулкини сотиб, ²хотинининг маъқуллаши билан ўша пулдан бир қисмини яширди, бир қисмини эса ҳаворийларнинг оёқлари олдига келтириб қўйди.³Лекин Петъёр унга деди: “Ҳананийаҳ, нега Муқаддас Руҳга ёлғон гапиришинг ва ернинг пулидан бир қисмини яширишинг учун шайтон сенинг юрагингни тўлдирди? ⁴Сенда бўлгани ўзингники эмасмиди? Сотишдан олганинг сенинг ихтиёрингда эмасмиди? Нега сен бу ишни юрагингга солдинг? Сен инсонларга эмас, балки Худога ёлғон гапирдинг”. ⁵Бу сўзларни эшитгач, Ҳананийаҳ жони узилиб, ерга йиқилди. Буни эшитганларнинг ҳаммасини буюк қўрқув босди. ⁶Йигитлар ўринларидан туриб, уни кафанга ўрадилар ва ташқарига олиб чиқиб, уни кўмдилар.⁷Унинг хотини ҳам тахминан уч соатдан кейин келди. У юз берган воқеани билмаган эди. ⁸Петъёр эса ундан сўради: “Менга айтгин-чи, ерни шунчага сотдингизларми?” Аёл унга: “Ҳа, шунчага”,- деди.⁹Шунда Петъёр унга: “Нега сизлар Раббийнинг Руҳини васваса қилишга келишдингизлар? Мана, эрингни кўмганларнинг оёқлари эшик олдидадир, сени ҳам ташқарига олиб чиқадилар”,- деди. ¹⁰Шу заҳоти аёл унинг оёқлари ёнига йиқилиб, жон берди. Йигитлар ичкарига кириб, уни ўлик ҳолда топдилар ва ташқарига олиб чиқиб, эрининг ёнига кўмдилар. ¹¹Бутун Жамоат ва буни эшитганларнинг ҳаммасини буюк қўрқув босди.¹²Халқ орасида ҳаворийларнинг қўллари билан кўп аломатлар ва мўъжизалар қилинар эди. Ҳаммалари якдиллик билан Сулаймоннинг равоғида эдилар. ¹³Бегоналардан ҳеч ким уларга қўшилишга журъат эта олмас эди, лекин халқ уларни улуғлар эди.¹⁴Имон келтирганлар (кўпчилик эркаклару аёллар) эса борган сари Раббийга қўшилар эдилар. ¹⁵Ҳатто шундай бўлдики, Петъёр ўтиб кетаётганида, ҳеч бўлмаса, унинг сояси баъзиларнинг устига тушиши учун касалларни кўчаларга олиб келар ва кўрпаю тўшакларда қўяр эдилар. ¹⁶Атрофдаги шаҳарлардан ҳам кўпчилик Йерусалимга тўпланишиб, касалларни ва нопок руҳлардан қийналган одамларни келтирар эдилар. Уларнинг ҳаммаси шифо топар эди.¹⁷Ўшанда олий руҳоний ва у билан бирга саддуқийларнинг бидъатига тегишли бўлганларнинг ҳаммалари ҳасадга тўлдилар, ¹⁸ҳаворийларни қўлга олиб, уларни халқ зиндонига ташладилар.¹⁹Лекин тунда Раббийнинг фариштаси зиндоннинг эшикларини очиб, уларни ташқарига олиб чиқди-да: ²⁰“Боринглар, маъбадда туриб, бу ҳаёт сўзларининг барчасини халққа айтинглар!”- деди. ²¹Ҳаворийлар бунга қулоқ солиб, эрталаб маъбадга кириб, таълим бера бошладилар. Шу орада олий руҳоний ва у билан бирга бўлганлар келиб, Синедрион аъзоларини ҳамда Исроил ўғилларининг барча оқсоқолларини чақириб, ҳаворийларни келтириш учун зиндонга одам юбордилар.²²Бироқ хизматкорлар бориб, уларни зиндонда топмадилар ва қайтиб келиб: ²³“Биз қамоқхонани бутун эҳтиёткорлик чоралари билан қулфланган ва қоровулларни эшик олдида турган ҳолда топдик, лекин очиб, ичида ҳеч кимни топмадик”,- деб хабар бердилар.²⁴Олий руҳоний, маъбад бошлиғи ва бош руҳонийлар бу сўзларни эшитиб: “Бу нимани билдирар экан?”- деб ҳайратда қолдилар. ²⁵Бир кимса келиб, уларга хабар берди: “Мана, сизлар зиндонга ташлаган эркаклар маъбадда туриб, халққа таълим бермоқдалар”.²⁶Ўшанда маъбад бошлиғи хизматчилари билан бирга бориб, уларни куч ишлатмай олиб келди, чунки халқнинг уларни тошбўрон қилишидан қўрқар эдилар. ²⁷Шу тариқа уларни олиб келиб, Синедрионда турғизиб қўйишди. Олий руҳоний уларга: ²⁸“Бу ном ҳақида таълим берманглар, деб сизларга қаттиқ тақиқламаганмидик? Мана, сизлар таълимотингиз билан Йерусалимни тўлдириб юбордингизлар ва бу Одамнинг қонини бизнинг бўйнимизга қўймоқчисизлар”,- деб сўзлади.²⁹Аммо Петъёр ва бошқа ҳаворийлар жавоб бериб дейишди: “Одамлардан кўра Худога кўпроқ итоат қилишимиз керак. ³⁰Сизлар ёғочга осиб ўлдирган Исони оталаримизнинг Худоси тирилтирди. ³¹Худо Исроилга тавба қилиш ва гуноҳларнинг кечиримини бериш учун Исони Ўзининг Ўнг қўли билан юксалтириб, Уни Сардор ва Нажоткор қилиб қўйди. ³²Буларга эса биз ҳамда Худога итоат қилганларга берилган Муқаддас Руҳ гувоҳдир”.³³Буни эшитганларида, улар қутуриб, ҳаворийларни ўлдирмоқчи бўлар эдилар. ³⁴Шу орада фарзийлардан бўлган, бутун халқнинг ҳурматини қозонган Гамалиэл исмли бир Қонун муаллими Синедрионда ўрнидан туриб, ҳаворийларни қисқа вақтга ташқарига чиқаришни буюрди-да,³⁵уларга деди: “Эй, Исроил эркаклари! Ўзларингиз ўйлаб кўринглар, сизлар бу одамларни нима қилмоқчисизлар? ³⁶Мана, бундан олдин ўзини буюк кишидек кўрсатган Тевдас чиқди, унга эса қарийб тўрт юз киши қўшилди. Лекин у ўлдирилганида, унга қулоқ солганларнинг ҳаммаси тарқалиб, йўқ бўлиб кетдилар. ³⁷Ундан кейин, рўйхатга олиш ўтказилган вақтда галилелик Яҳудо чиқиб, кўп халқни ўзининг ортидан эргаштирди. Бироқ у ҳам ҳалок бўлди ва унга қулоқ солганларнинг ҳаммаси тарқалиб кетдилар.³⁸Энди сизларга айтаманки, бу одамларни тинч қўйинглар ва уларни қўйиб юборинглар! Чунки агар бу ният ёки бу иш инсондан бўлса, барбод бўлади. ³⁹Аммо агар Худодан бўлса, сизлар буни барбод қила олмайсизлар. Шундай қилиб, Худога қарши курашувчи бўлиб чиқманглар!”⁴⁰Улар унга қулоқ солдилар. Ҳаворийларни чақириб, уларни калтакладилар ва Исо номи ҳақида гапиришни тақиқлаб, қўйиб юбордилар. ⁴¹Ҳаворийлар эса Исонинг номи ҳақи ҳақоратга сазовор бўлганлари учун қувониб, Синедриондан чиқиб кетдилар. ⁴²Улар ҳар куни маъбадда ҳамда уйларда Исо Масиҳ ҳақида таълим бериш ва Хушхабарни воизлик қилишдан тинмас эдилар.

Chapter 6

¹Шогирдларнинг сони кўпайиб бораётган ўша кунларда юнончиларнинг яҳудийларга қарши норозилиги пайдо бўлди, чунки уларнинг бева аёллари эҳтиёжларнинг кундалик тақсимотида эътиборсиз қолдирилаётган эдилар.²Шунда ўн икки ҳаворий шогирдларнинг кўпчилигини чақириб, уларга айтдилар: “Биз Худонинг Сўзини қолдириб, дастурхонга хизмат қилишимиз яхши эмас. ³Шунинг учун, биродарлар, яхши гувоҳликка эга бўлган ҳамда Муқаддас Руҳ ва доноликка тўлган етти кишини орангиздан танлаб олинглар: уларни бу ишга тайин этамиз. ⁴Биз эса доимо ибодатда ва Сўз хизматида бўламиз”.⁵Бу гап тўпланганларнинг ҳаммасига маъқул бўлди. Шундай қилиб, имон ва Муқаддас Руҳга тўлган Стефан исмли кишини, шунингдек, Филип, Прохорос, Никанор, Тимон, Пармен ва мажусийлардан имонга келган антиохиялик Николаосни танладилар. ⁶Уларни ҳаворийларнинг олдида турғизиб қўйдилар. Ҳаворийлар ибодат қилгач, уларнинг бошларига қўлларини қўйдилар.⁷Шу орада Худонинг Сўзи ўсиб ва шогирдларнинг сони Йерусалимда жуда кўпайиб борар эди. Руҳонийларнинг ҳам жуда кўпчилиги имонга бўйсундилар.⁸Иноят ва куч-қудратга тўлган Стефан эса одамлар орасида буюк аломатлар ва мўъжизалар қилиб юрар эди. ⁹“Эркинларнинг синагогаси”, деб аталган синагогадан, шунингдек, Киринея, Искандария, Киликия ва Асиядан бўлган баъзилар Стефан билан баҳслашдилар.¹⁰Лекин у гапираётган донолик ва Руҳга қарши тура олмадилар. ¹¹Ўшанда улар: “У Мусо ва Худога қарши куфрлик сўзларини айтганини эшитдик”,- деб айтишлари учун баъзи одамларни гижгижладилар.¹²Кейин халқни ҳамда оқсоқоллар билан уламоларни қўзғатиб, Стефаннинг устига ташландилар ва уни тутиб, Синедрионга олиб бордилар. ¹³Шундай қилиб, улар ёлғон айтган сохта гувоҳларни келтирдилар: “Бу одам тинмай шу муқаддас жой ва Қонунга қарши куфрлик сўзларини айтяпти. ¹⁴Чунки биз унинг: Нозарий Исо бу жойни хароб қилади ва Мусонинг бизга топширган урф-одатларини ўзгартиради,- деганини эшитдик”. ¹⁵Синедрионда ўтирганларнинг ҳаммаси унга қараб, унинг юзини фариштанинг юзидек эканини кўрар эдилар.

Chapter 7

¹Олий руҳоний Стефандан: “Бу шундайми?”- деб сўради. ²Лекин у жавобан деди: “Эй, эркаклару биродарлар ва оталар, тингланглар! Отамиз Иброҳим Харран шаҳрида истиқомат қилишидан олдин Месопотамияда шуҳрат Худоси унга зоҳир бўлиб, ³унга: Ўз ерингдан, қариндошларинг орасидан чиқиб, Мен сенга кўрсатадиган ерга бор,- деб айтган эди.⁴Шунда у қалдийларнинг еридан чиқиб, Харранда истиқомат қилган эди. Отаси ўлганидан кейин эса Худо уни сизлар ҳозир яшаётган мана шу ерга кўчирди. ⁵Бу ерда унга оёқ қўядиган бирор жойни мерос қилиб бермади. Бироқ у ҳали фарзандсиз бўлганида, Худо бу ерни унга ва унинг зурриётига мулк қилиб беришини ваъда қилди.⁶Худо унга шуни билдирган эдики: унинг зурриёти бегона ерга кўчиб келади ва тўрт юз йил давомида қулликда жабр тортади. ⁷Лекин Мен, - деди Худо, - уларни қул қилиб олган халқни ҳукм қиламан. Бундан кейин улар у ердан чиқиб, мана шу ерда Менга хизмат қиладилар. ⁸Сўнг Худо Иброҳимга хатна ахдини берди. У эса Исҳоқни туғиб, уни саккиз кунлигида хатна қилди. Исҳоқдан Ёқуб туғилди. Ёқубдан эса ўн икки қабиламизнинг оталари туғилдилар.⁹Оталар ҳасад қилиб, Юсуфни Мисрга сотдилар. Аммо Худо у билан бирга эди ¹⁰ва уни ҳамма қайғуларидан халос қилиб, Миср подшоҳи фиръавннинг олдида унга илтифоту донолик берди. Фиръавн уни Миср давлати ва ўзининг бутун саройи устидан ҳоким қилиб қўйди.¹¹Ўша пайтда бутун Миср ва Канъан ерларига қаҳатчилик ва буюк қайғу келди. Оталаримиз озиқ-овқат топа олмас эдилар. ¹²Ёқуб эса Мисрда буғдой борлигини эшитиб, биринчи марта у ерга оталаримизни юборди. ¹³Улар иккинчи марта борганларида, Юсуф акаларига ўзини маълум қилди. Шундай қилиб, Юсуфнинг авлоди фиръавнга маълум бўлди.¹⁴Юсуф эса акаларини юбориб, отаси Ёқубни ва етмиш беш жон бўлган бутун қариндошларини чақиртириб олди. ¹⁵Ёқуб Мисрга кўчиб ўтди. Ўша ерда унинг ўзи ҳам, оталаримиз ҳам вафот этдилар. ¹⁶Уларнинг жасадлари эса Шехемга келтирилиб, Иброҳим шехемлик Ҳамўрнинг ўғилларидан кумуш пулга сотиб олган қабрда дафн этилдилар.¹⁷Аммо Худо Иброҳимга қасам ичиб берган ваъдани бажо келтириш вақти яқинлашганида, шу халқ Мисрда ўсиб кўпаяётган эди. ¹⁸Ўша пайтда Мисрда Юсуфни танимаган бошқа бир подшоҳ кўтарилди. ¹⁹У авлодимизга қарши маккорлик билан муомала қилар эди. У оталаримизга зулм қилиб, уларнинг гўдаклари тирик қолмасликлари учун уларни ташлашга мажбур қилар эди.²⁰Шу вақтда Мусо туғилди ва у Худонинг кўзида жуда гўзал эди. У уч ой давомида отасининг уйида боқилди. ²¹Лекин у ташлаб юборилганида, фиръавннинг қизи уни олиб, ўз ўғли каби тарбиялаб ўстирди.²²Мусо мисрликларнинг ҳамма донолигига ўргатилган бўлиб, ўз сўзларида ва ишларида кучли эди. ²³У қирқ ёшга тўлганида, унинг юрагига ўз биродарлари, Исроил ўғилларини кўриш нияти келди. ²⁴Ноҳақ азобланаётган бир одамни кўриб, уни ҳимоя қилди ва мисрликни ўлдириб, у учун қасос олди. ²⁵Худо унинг қўли орқали уларга нажот беради, деб биродарлари тушунишини у ўйлаган эди. Аммо улар тушунмадилар.²⁶Эртаси куни улардан баъзилари уришаётганларида, у келиб уларни ярашишга кўндириб: Сизлар – биродарсизлар-ку! Нима учун бир-бирингизга озор беряпсизлар?- деди. ²⁷Бироқ ўз яқинига озор бераётган одам Мусони итариб ташлаб, унга: Ким сени устимиздан бошлиқ ва қози қилиб қўйди? ²⁸Кеча мисрликни ўлдирганингдай, мени ҳам ўлдирмоқчи эмасмисан?- деди.²⁹Ўшанда Мусо бу сўзлардан қочиб кетди ва Мидиён ерида мусофир бўлиб юрди. У ерда ундан икки ўғил туғилди. ³⁰Қирқ йил ўтганидан сўнг, Синай тоғининг саҳросида фаришта унга ёнаётган бутанинг оловида зоҳир бўлди.³¹Мусо буни кўриб, шу кўринишдан ҳайрон бўлди. У қараш учун яқинлашганида, унга Раббийнинг овози келди: ³²Мен сенинг оталарингнинг Худосиман — Иброҳим, Исҳоқ, ва Ёқубнинг Худосиман. Мусо эса титраб, қарашга ҳам журъат этмас эди.³³Сўнг Раббий унга деди: Оёғингдан пойафзални ечиб қўй, чунки сен турган жой – муқаддас ердир. ³⁴Мен Мисрдаги халқимнинг қийналишини кўрдим ва уларнинг оҳ-ноласини эшитдим. Уларни халос қилиш учун тушиб келдим. Энди бор, Мен сени Мисрга юбораман.³⁵Одамлар: Сени ким бошлиқ ва қози қилиб қўйди?- деб рад этган ана шу Мусони Худо бутада зоҳир бўлган фаришта орқали бошлиқ ва халоскор қилиб юборди. ³⁶Мусо уларни олиб чиқиб, Миср ерида, Қизил денгизда ҳамда қирқ йил давомида саҳрода аломату мўъжизалар яратиб юрди. ³⁷Ўша Мусо Исроил ўғилларига: Раббий сизларнинг Худойингиз биродарларингиз орасидан сизларга мен каби бир Пайғамбарни кўтаради, Унга қулоқ солинглар,- деди.³⁸Ўша Мусо Синай тоғида унга гапирган фаришта билан ҳамда оталаримиз билан саҳродаги жамоатда бўлган эди. У бизга бериш учун тирик сўзларни қабул қилган эди. ³⁹Оталаримиз эса унга бўйсунишни истамай, уни рад қилдилар ва ўз юракларини Миср томонга ўгирдилар. ⁴⁰Улар Аҳарўнга: Бизга олдимизда борадиган худоларни ясаб бер, чунки бизни Миср еридан олиб чиққан Мусога нима бўлганини билмаймиз,- дедилар.⁴¹Ўша кунларда бир бузоқни ясаб, улар бутга қурбонлик келтирдилар ва ўз қўлларининг иши олдида шодландилар. ⁴²Худо эса улардан юз ўгириб, уларни осмон қўшинига сиғинишга топшириб қўйди. Пайғамбарларнинг китобида ёзилганидек: Ҳой, Исроилнинг хонадони! Қирқ йил давомида саҳрода бўлганингизда, Менга сўйилган ҳайвонлар ва қурбонликлар келтирган эдингизми?⁴³Сизлар Молекнинг чодирини ҳамда худойингиз Ремтаннинг юлдузини кўтариб олдингизлар ва уларга сажда қилиш учун уларнинг тасвирларини ясадингизлар. Мен эса сизларни Бобилдан ҳам нарига кўчириб юбораман.⁴⁴Саҳрода оталаримизнинг Гувоҳлик Чодири бор эди. Бу Чодир Мусога Гапирганнинг буюрганидек, у кўрган тасвир бўйича ясалган эди. ⁴⁵Оталаримиз эса Иешуа билан бирга ўша Чодирни Худо оталаримизнинг ҳузуридан қувган халқларнинг ерига олиб кирдилар. Довуднинг кунларига қадар шундай эди. ⁴⁶Довуд эса Худонинг олдида иноят топди. У: Ёқубнинг Худосига истиқоматгоҳ топа олай, деб ибодат қилган эди.⁴⁷Аммо Сулаймон Худога уй қурди. ⁴⁸Лекин Тангри Таоло қўл билан ясалган маъбадларда яшамайди. Зеро пайғамбар айтганидек: ⁴⁹Осмон – Менинг тахтим, ер эса – оёғимнинг супачасидир, сизлар Менга қандай уй қурасизлар?- дейди Раббий,- Менинг ором топишим учун қандай жой бор экан? ⁵⁰Буларнинг барчасини Менинг қўлим яратган эмасми?⁵¹Эй, бўйин эгмас одамлар! Эй, юраги ва қулоқлари хатна қилинмаганлар! Оталарингиз каби сизлар ҳам ҳамиша Муқаддас Руҳга қаршилик қиласизлар. ⁵²Сизларнинг оталарингиз пайғамбарлардан қайси бирини қувғин қилмаган эдилар? Улар Ҳақнинг келишини башорат қилганларни ҳам ўлдирган эдилар. Сизлар эса энди Ўшанинг хоинлари ва қотиллари бўлдингизлар. ⁵³Сизлар фаришталарнинг йўл-йўриғи билан Қонунни қабул қилиб, уни сақламадингизлар!”⁵⁴Синедрион аъзолари бу сўзларни эшитганларида, юракларида ғазабдан портлашиб, Стефанга қарши тишларини ғижирлата бошладилар. ⁵⁵Стефан эса Муқаддас Руҳга тўлиб, осмонга қараб, Худонинг шуҳратини ва Худонинг ўнг томонида турган Исони кўриб, шундай деди: ⁵⁶“Мана, мен очилган осмонни ва Худонинг ўнг томонида турган Инсон Ўғлини кўрмоқдаман!”⁵⁷Улар эса қулоқларини бекитиб, баланд овозда бақириб, яқдиллик билан Стефаннинг устига ёпирилди. ⁵⁸Уни шаҳардан ташқарига олиб чиқиб, тошбўрон қила бошладилар. Гувоҳлар эса Шоул исмли бир йигитнинг оёқлари олдига ўз кийимларини қўйдилар.⁵⁹Стефанни тошбўрон қилаётганларида, у ибодат қилиб: “Ё, Раббий Исо, руҳимни қабул қилгин!”- деди. ⁶⁰Сўнгра тиз чўкиб, баланд овоз билан хитоб қилди: “Ё, Раббий, бу гуноҳни уларга қўйма!” Шуни айтгач, у кўз юмди.

Chapter 8

¹Шоул эса Стефаннинг ўлдирилишини маъқуллаган эди. Ўша кунларда Йерусалимдаги Жамоатга қарши жуда қаттиқ қувғин бўлди. Ҳаворийлардан ташқари ҳамма Яҳудия ва Самариянинг ҳар хил жойларига тарқаб кетдилар. ²Баъзи диёнатли эркаклар Стефанни дафн этиб, у учун катта йиғи қилдилар. ³Шоул эса Жамоатга қаттиқ азоб берар эди. У уйларга кириб, эркагу аёлларни судраб, олиб бориб, зиндонга ташлар эди.⁴Шу орада тарқалиб кетганлар Хушхабарни воизлик қилиб юришар эди. ⁵Шундай қилиб, Филип Самария шаҳрига келиб, уларга Масиҳни воизлик қилди.⁶Халқ эса Филипнинг қилаётган мўъжизаларини эшитиб-кўриб, унинг гапларига якдиллик билан қулоқ солди. ⁷Чунки нопок руҳларга чалинган кўп кишилардан нопок руҳлар баланд овоз билан бақириб чиқар эди. Кўп шолу чўлоқлар эса шифоланар эдилар. ⁸Шунинг учун у шаҳарда буюк қувонч бор эди.⁹У шаҳарда Шимўн исмли бир киши бор эди. У бу воқеалардан олдин сеҳргарлик қилар, Самария халқини ҳайратга солар ва ўзини буюк бир одам қилиб кўрсатар эди. ¹⁰Каттаю-кичик ҳамма: “Бу Худонинг буюк қудрати”- дея, унга қулоқ солар эди. ¹¹Шимўн анча вақтдан бери ўзининг сеҳргарлиги билан халқни ҳайратда қолдиргани учун ҳамма унга қулоқ солар эди.¹²Лекин Худонинг Шоҳлиги ва Исо Масиҳнинг номи ҳақида воизлик қилаётган Филипга ишонганларида, кўп эркак ва аёллар чўмдирилдилар. ¹³Ўшанда Шимўннинг ўзи ҳам имон келтириб чўмдирилди. У Филипнинг қилаётган ажойиб мўъжизалару аломатларини кўриб, ҳайратга тушиб, ундан ажралмайдиган бўлиб қолди.¹⁴Йерусалимда бўлган ҳаворийлар эса самарияликлар ҳам Худонинг Сўзини қабул қилганларини эшитганларида, уларнинг олдиларига Петъёр билан Юҳаннони юбордилар. ¹⁵Бундайлар у ерга келгач, самарияликлар Муқаддас Руҳни қабул қилишлари учун ибодат қилдилар, ¹⁶(чунки У ҳали уларнинг ҳеч бирига тушмаган эди, улар фақатгина Раббий Исонинг номидан сувга чўмдирилган эдилар). ¹⁷Кейин ҳаворийлар уларнинг бошига қўлларини қўйишди ва улар Муқаддас Руҳни қабул қилишди.¹⁸Шимўн эса ҳаворийларнинг қўлларини қўйишлари орқали Муқаддас Руҳ берилганини кўрганида, уларга пул олиб келиб: ¹⁹“Менга ҳам бу ҳокимиятни беринглар, токи мен кимга қўлларимни қўйсам, у Муқаддас Руҳни қабул қиладиган бўлсин!”- деди.²⁰Лекин Петъёр унга айтди: “Кумушинг сен билан бирга қўшмозор бўлсин, чунки сен Худонинг инъомини пулга сотиб олишни ўйладинг. ²¹Бу нарсада сенинг қуръанг ҳам, улушинг ҳам йўқ, чунки юрагинг Худо олдида тўғри эмас. ²²Энди бу бетавфиқлигинг учун тавба қилиб, Худога ибодат қил, балки юрагингнинг бу нияти кечирилар. ²³Зеро сенинг аччиқ зардага тўлалигингни ва ноҳақликка занжирбандлигингни кўрмоқдаман”.²⁴Шимўн эса бунга жавоб бериб: “Сизлар мен учун Раббийга ибодат қилинглар, токи айтганларингизнинг бирортаси ҳам бошимга тушмасин!”- деди.²⁵Петъёр билан Юҳанно Раббийнинг Сўзини воизлик қилиб, гувоҳлик берганларидан сўнг Самариянинг кўп қишлоқларига Хушхабарни етказиб, Йерусалимга қайтиб кетдилар.²⁶Филипга эса Раббийнинг фариштаси: “Ўрнингдан тур ва жануб томонга, Йерусалимдан Ғазага борадиган саҳро йўлига бор!”- деди. ²⁷Шунда у ўрнидан туриб, йўлга тушди. Мана, Ҳабашистон маликаси Кандакининг вазири, маликанинг бутун хазинасининг қўриқчиси бўлган, Йерусалимга сажда қилиш учун келган ҳабашистонлик бичилган амалдор ²⁸ўз юртига қайтиб кетаётган эди. У аравасида ўтириб, Йешайаҳ пайғамбарнинг китобини ўқиётган эди.²⁹Шунда Руҳ Филипга: “Унга яқинлашиб, бу аравага ҳамроҳ бўл!”- деди. ³⁰Филип эса унинг олдига югуриб бориб, Йешайаҳ пайғамбарнинг китобини ўқиётганини эшитиб, унга: “Ўқиётганингни тушуняпсанми?”- деди. ³¹У эса: “Менга биров тушунтирмаса, қандай тушуна оламан?”- деб айтиб, Филипдан унинг ёнига чиқиб ўтиришини илтимос қилди.³²Ёзувдан ўқиётган жойи эса мана бу эди: “Уни қўй каби сўйишга олиб боришди. Қўзи жун қирқувчиси олдида қандай жим турса, У ҳам шундай Ўз оғзини очмади. ³³Унинг камситилишида У ҳақ ҳукмдан маҳрум этилди. Унинг насл-насабини ким эълон қилар экан? Зеро Унинг ҳаёти ер юзидан олиб кетилади”.³⁴Бичилган амалдор Филипдан сўраб: “Илтимос, айт-чи, пайғамбар буни ким ҳақида айтяпти? Ўзи ҳақидами ёки бошқа бирор киши ҳақидами?”- деди. ³⁵Филип эса оғзини очиб, шу Ёзувдан бошлаб унга Исони воизлик қилди.³⁶Шу орада, йўлларида давом этиб, улар сув бўйига келдилар. Бичилган амалдор: “Мана сув! Менинг чўмдирилишимга нима тўсқинлик қилади?”- деди. ³⁷Филип эса унга:“Агар бутун юрагинг билан ишонсанг бўлди”,- деди. У бунга жавобан: “Исо Масиҳ – Худонинг Ўғли эканлигига ишонаман”,- деди ³⁸ва аравани тўхтатишни буюрди. Уларнинг иккаласи сувга тушишди ва Филип бичилган амалдорни чўмдирди.³⁹Улар сувдан чиққанларида, Раббийнинг Руҳи Филипни олиб кетди. Бичилган амалдор уни бошқа кўрмади ва қувониб ўз йўлида давом этди. ⁴⁰Филип Азот шаҳрида пайдо бўлиб қолди ва Кесарияга етиб келгунигача йўл бўйлаб барча шаҳарларда Хушхабарни воизлик қилди.

Chapter 9

¹Шоул эса ҳали ҳам Раббийнинг шогирдларига қарши таҳдид ва қотиллик билан нафас олиб юриб, олий руҳонийнинг олдига келди-да, ²Дамашқ шаҳридаги синагогалар учун мактубларни ундан талаб қилди, токи бу Йўлга тегишли бўлган кимни топса, у эркак бўладими ёки аёлми — уларни кишанлаб, Йерусалимга олиб келсин.³У кетаётиб Дамашққа яқинлашганида, тўсатдан уни осмондан нур ёритди. ⁴У эса ерга йиқилди ва: “Шоул, Шоул! Нега Мени қувғин қиляпсан?”- деган овозни эшитди.⁵“Сен кимсан, ё, Раббий?”- деди у. Раббий эса: “Мен – сен қувғин қилаётган Исоман. Нишга қарши тепишинг қийин”,- деди. ⁶Шунда Шоул даҳшатга тушиб, титроқ билан деди: “Ё, Раббий, нима қилишимни буюрасан?” Раббий унга: “Ўрнингдан туриб, шаҳарга бор ва сенга нима қилишинг кераклиги айтилади”,- деди. ⁷У билан бирга сафар қилган одамлар эса овозни эшитиб, лекин ҳеч кимни кўрмасдан гунгдек турар эдилар.⁸Шоул ердан турди. Унинг кўзлари очиқ бўлса ҳам, ҳеч кимни кўрмас эди. Шундай қилиб, уни қўлидан ушлаб, Дамашқ шаҳрига олиб келдилар. ⁹У уч кун давомида кўр бўлиб, овқат ҳам емади, сув ҳам ичмади.¹⁰Дамашқда Ҳананийаҳ исмли бир шогирд бор эди. Раббий унга ваҳий кўринишида мурожаат қилди: “Ҳананийаҳ!” У эса: “Лаббай, Раббим!”- деди. ¹¹Раббий унга айтди: “Ўрнингдан туриб, “Тўғри”, деб аталган кўчага боргин ва Яҳудонинг уйидаги тарслик Шоул исмли одамни сўрагин. У ҳозир ибодат қилмоқда ва ¹²ваҳий кўринишида унинг ёнига келган ва кўзлари очилиши учун қўлини унинг бошига қўйган Ҳананийаҳ исмли бир одамни кўрди”.¹³Шунда Ҳананийаҳ жавобан деди: “Ё, Раббий, бу одам Йерусалимда Сенинг муқаддасларингга қанча ёмонлик қилгани ҳақида кўплардан эшитдим. ¹⁴Бу ерда ҳам Сенинг номингни чақирувчиларнинг ҳаммасини боғлаш учун олий руҳонийлардан ҳокимият олган”. ¹⁵Бироқ Раббий унга: “Бор, чунки у турли халқлар, подшоҳлар ва Исроил ўғилларига Менинг номимни олиб бориш учун танланган идишимдир. ¹⁶Чунки Менинг номим учун у қанча азоб-уқубатлар чекиши кераклигини унга кўрсатаман”,- деди.¹⁷Шунда Ҳананийаҳ бориб, ўша уйга кирди ва қўлларини Шоулнинг бошига қўйиб деди: “Биродарим Шоул! Сен келаётган йўлда сенга зоҳир бўлган Раббий Исо кўзларинг яна кўриши ва Муқаддас Руҳга тўлишинг учун мени юборди”. ¹⁸Шу лаҳзада унинг кўзларидан балиқ тангачалари тушгандай бўлиб, у кўра бошлади. Ўрнидан туриб сувга чўмдирилди. ¹⁹Сўнгра овқат еб, қувватга кирди ва бир неча кун шогирдлар билан бирга Дамашқда бўлди.²⁰У дарҳол Исо Худонинг Ўғли эканлигини синагогаларда воизлик қила бошлади. ²¹Эшитганларнинг ҳаммаси эса ҳайратланиб: “Йерусалимда шу номни чақирганларни қириб ташлаган бунинг ўзи эмасмиди? Бу ерга ҳам уларни кишанлаб, олий руҳонийларга олиб бориш учун келган эмасмиди?”- деб айтар эдилар. ²²Аммо Шоул борган сари куч-қудратга тўлар эди. Исонинг Масиҳлигини исбот қилиб, Дамашқда яшайдиган яҳудийларни саросимага солар эди.²³Орадан кўп кунлар ўтиб, яҳудийлар уни ўлдиришга келишдилар. ²⁴Аммо уларнинг қасди Шоулга маълум бўлди. Улар уни ўлдириш учун туну кун шаҳар дарвозалари олдида пойлаб турдилар. ²⁵Шогирдлар эса тунда уни олиб, саватда шаҳар деворидан тушириб юбордилар.²⁶Шоул Йерусалимга келганида, шогирдларга қўшилишга уринди. Бироқ унинг шогирд эканлигига ишонмай, ҳамма ундан қўрқар эди. ²⁷Аммо Барнабо Шоулни ҳаворийларнинг олдига олиб келди ва унинг йўлда Раббийни қандай кўрганини, Раббий унга нима деганини, Дамашқда Исо номидан қандай дадиллик билан воизлик қилганини уларга айтиб берди.²⁸Шундай қилиб, Шоул Йерусалимда улар билан бирга кириб чиқадиган бўлди, Раббий Исонинг номидан дадиллик билан воизлик қилар эди. ²⁹У юнончилар билан ҳам баҳслашар эди. Улар эса Шоулни ўлдирмоқчи бўлдилар. ³⁰Биродарлар буни билиб қолганларида, уни Кесарияга олиб бориб, Тарсга жўнатдилар.³¹Шу орада бутун Яҳудия, Галиле ва Самария юртлари бўйлаб Жамоатлар тинчликка эга бўлиб, барпо бўлар ва Раббийнинг қўрқувида юриб, Муқаддас Руҳнинг юпанчида кўпаяр эдилар. ³²Шундай бўлдики, Петъёр ҳамма жойларни айланиб чиқиб, Лўддада яшайдиган муқаддасларнинг олдига келди.³³У ерда саккиз йилдан бери тўшакда ётган Эней исмли бир шол одамни топди. ³⁴Петъёр унга: “Эней, Исо Масиҳ сени шифолаяпти. Ўрнингдан тур, кўрпа-тўшагингни йиғиштир!”- деди. У эса дарҳол ўрнидан турди. ³⁵Лўдда ва Шаронда яшовчиларнинг ҳаммаси уни кўриб, Раббийга ўгирилдилар.³⁶Йаффо шаҳрида Табита исмли, юнончада “Оҳу” деган бир шогирд бор эди. Бу аёл хайрли ишларга тўла бўлиб, кўп мурувват қилар эди. ³⁷Шундай бўлдики, ўша кунларда у касал бўлди ва ўлди. Уни ювиб, болохонага қўйишди.³⁸Лўдда Йаффога яқин бўлгани учун, шогирдлар Петъёрнинг у ерда эканини эшитганларида: “Кечиктирмасдан бизнинг олдимизга келгин!”- деб икки кишини унинг ёнига юбордилар. ³⁹Петъёр туриб, улар билан бирга жўнаб кетди. У келгач, уни болохонага олиб киришди. Ҳамма бевалар йиғи билан унга яқинлашиб, Оҳунинг улар билан бирга бўлганида, тиккан кўйлак ва либосларини кўрсатишар эди.⁴⁰Петъёр эса ҳаммаларини ташқарига чиқарди-да, тиз чўкиб ибодат қилди ва жасадга бурилиб: “Табита, ўрнингдан тур!”- деди. Аёл эса кўзларини очди ва Петъёрни кўриб, ростланиб ўтирди. ⁴¹Петъёр унга қўл узатиб, уни турғизди ва муқаддаслар билан бева аёлларни чақириб, уни тирик ҳолда тақдим этди. ⁴²Бу воқеа бутун Йаффо бўйлаб маълум бўлди ва кўп одамлар Раббийга имон келтирдилар. ⁴³Петъёр эса анча кун Йаффода Шимўн исмли бир кўнчининг уйида турди.

Chapter 10

¹Кесария шаҳрида “Италиялик” деган аскарлар бўлинмасининг юзбошиси Корнилий исмли бир одам бор эди. ²У бутун хонадони билан Худодан қўрқадиган диёнатли одам эди. У халққа кўп мурувват кўрсатиб, доимо Худога ибодат қилар эди.³У кундузи чамаси соат тўққизларда ваҳий кўринишида унинг олдига келган ва уни: “Корнилий!”- деб чақирган Худонинг фариштасини аниқ кўрди. ⁴У эса унга нигоҳ ташлади-да, қўрқиб кетиб деди: “Лаббай, Раббий!” Фаришта унга айтди: “Сенинг ибодатинг ва хайр-эҳсонларинг Худонинг ҳузурида ёдга келди. ⁵Энди Йаффога одамларни юбориб, Петъёр, деб аталган Шимўнни олдингга чақиртир. ⁶У уйи денгиз бўйида бўлган Шимўн исмли кўнчиникида меҳмон бўлиб турибди”.⁷Корнилийга гапирган фаришта кетганидан сўнг, у иккита хизматкорини ва унга содиқ бўлган диёнатли бир аскарни чақирди. ⁸Уларга ҳамма нарсани айтиб бериб, уларни Йаффога юборди.⁹Эртаси куни улар йўл юриб шаҳарга яқинлашаётганларида, Петъёр чамаси соат олтиларда ибодат қилиш учун томга чиқди. ¹⁰У оч қолди ва овқат егиси келди. Шу орада овқат тайёрлар эканлар, у транс ҳолатига тушди ¹¹ва осмоннинг очилганини ҳамда унинг олдига тушаётган қандайдир идишни кўрди. Бу тўрт бурчагидан тугилган катта матодек бўлиб, ерга тушиб келар эди. ¹²Унинг ичида ер юзидаги ҳар хил тўрт оёқлилар, ёввойи ҳайвонлар, судралувчилар ҳамда осмон қушлари бор эди.¹³Сўнг унга овоз келди: “Петъёр, тур ва сўйиб егин!” ¹⁴Аммо Петъёр: “Асло, Раббим! Мен ҳеч қачон ҳаром ёки нопок нарса еган эмасман”,- деди. ¹⁵Шунда унга яна овоз келди: “Худо поклаганини сен ҳаром дема!” ¹⁶Бу эса уч марта содир бўлди. Сўнгра идиш яна осмонга кўтарилди.¹⁷Петъёр кўрган бу ваҳий кўриниши нимани билдиради, деб ўз ўзича эсанкираб турганида, Корнилий юборган одамлар Шимўннинг уйи ҳақида суриштириб, дарвоза олдида тўхтадилар. ¹⁸Улар овозини баландлатиб: “Петъёр, деб аталган Шимўн шу ердами?”- деб сўрадилар.¹⁹Петъёр бу ваҳий кўриниши ҳақида фикр юритиб турганида, Руҳ унга деди: “Мана, уч киши сени изламоқда. ²⁰Ўрнингдан туриб, пастга туш ва ҳеч шубҳа қилмасдан, улар билан бирга боргин, чунки уларни Мен юбордим”. ²¹Петъёр Корнилий томонидан унинг олдига юборилган одамларнинг олдига тушиб: “Сизлар излаётган одам менман. Нима мақсадда келдингизлар?”- деди.²²Улар Петъёрга: “Юзбоши Корнилий – Худодан қўрқадиган ва бутун яҳудий халқ орасида яхши ном чиқарган тўғри одам. У муқаддас фаришта орқали сени ўз уйига чақириши ва сўзларингни тинглаши ҳақида буйруқ олди”,- дедилар. ²³Шунда Петъёр уларни ичкарига таклиф қилиб, меҳмон қилди. У эртаси куни туриб, улар билан бирга жўнаб кетди. Йаффодан баъзи биродарлар ҳам унга ҳамроҳ бўлдилар.²⁴Кейинги куни улар Кесарияга келдилар. Корнилий эса ўз қариндошлари ва яқин дўстларини чақириб, уларни кутиб турар эди.²⁵Петъёр ичкарига кирганида, Корнилий уни қарши олди ва оёқларига йиқилиб сажда қилди. ²⁶Аммо Петъёр: “Тур, мен ҳам инсонман”,- дея, уни турғизди.²⁷Шундай қилиб, Петъёр у билан суҳбатлашиб, уйга кирди ва йиғилган кўпчиликни кўрди. ²⁸Шунда Петъёр уларга деди: “Бошқа қабилаликка қўшилиш ёки уникига келиш яҳудий учун қонунбузарлик эканлигини биласизлар. Лекин Худо менга ҳеч бир одамни ҳаром ёки нопок, деб атамаслигим кераклигини кўрсатди. ²⁹Шунинг учун мен чақирилганимда, рад қилмасдан келдим. Энди, нима мақсадда мени чақирдингизлар, деб сўрамоқчиман”.³⁰Корнилий эса деди: “Тўрт кун илгари (ҳатто шу соатгача) мен рўза тутаётган эдим, соат тўққизда уйимда ибодат қилаётганимда, тўсатдан порлоқ кийимда бир одам олдимда пайдо бўлди. ³¹У деди: “Корнилий! Сенинг ибодатинг эшитилди ва хайр-эҳсонларинг Худонинг ҳузурида ёдга келди. ³²Шунинг учун Йаффога одам юбор, денгиз бўйидаги кўнчи Шимўннинг уйида меҳмон бўлиб турган Петъёр, деб аталган Шимўнни чақиртир. У келиб сенга сўз айтади”. ³³Ўша заҳотиёқ мен сенинг олдингга одамларни юбордим. Сен келиб, яхши иш қилдинг. Энди Худо томонидан сенга буюрилган ҳамма нарсани тинглаш учун биз ҳаммамиз бу ерда Худонинг ҳузурида турибмиз”.³⁴Петъёр эса оғиз очиб деди: “Ҳақиқатан ҳам мен англамоқдаманки – Худо юз-хотирчилик қилувчи эмас, ³⁵лекин ҳар бир халқда Ундан қўрқувчи ва ҳақ иш қилувчи Унга маъқулдир.³⁶Худо Исроил ўғилларига Ўз Сўзини юбориб, тинчликни Исо Масиҳ орқали воизлик қилди. У эса ҳамманинг Раббийсидир. ³⁷Яҳё чўмдирилишни воизлик қилганидан кейин, Галиледан бошлаб бутун Яҳудия юрти бўйлаб содир бўлган воқеаларни сизларнинг ўзларингиз биласизлар. ³⁸Яъни Худо Нозара шаҳридан бўлган Исони Муқаддас Руҳ ва қудрат билан мойлади. У эса эзгулик қилиб юриб, иблиснинг зулми остида бўлганларнинг ҳаммасини шифолар эди, чунки Худо У билан бирга эди.³⁹Биз эса Исонинг Яҳудия юртида ҳамда Йерусалимда қилган барча ишларига ва Уни ёғочга осиб ўлдирилганига гувоҳмиз. ⁴⁰Бироқ Худо Уни учинчи куни тирилтирди ва Унга зоҳир бўлиш имконини берди. ⁴¹Лекин Исо бутун халққа эмас, балки Худо томонидан олдиндан танланган бизга, яъни Унинг ўликлардан тирилганидан сўнг У билан еб-ичган гувоҳларга зоҳир бўлди.⁴²У Худо томонидан тиригу ўликларнинг Ҳукм қилувчиси этиб тайинланганини ҳамма одамларга гувоҳлик беришни ва воизлик қилишни бизга буюрди. ⁴³У ҳақида ҳамма пайғамбарлар ҳам гувоҳлик берадиларки, Унга ишонган ҳар бир одам Унинг номидан гуноҳларининг кечирилишини олади”.⁴⁴Петъёр буларни ҳали айтиб турганида, Муқаддас Руҳ сўзни эшитаётганларнинг ҳаммасининг устига тушди. ⁴⁵Петъёр билан бирга келган, хатна қилинганлардан бўлган имонлилар Муқаддас Руҳнинг инъоми мажусийларга ҳам қуйилганини кўриб, ҳайратда қолдилар,⁴⁶чунки уларнинг янги тилларда гапириб, Худони улуғлаётганларини эшитар эдилар. Шунда Петъёр деди: ⁴⁷“Худди биз каби Муқаддас Руҳни қабул қилганларга сувга чўмдирилишни ким тақиқлар экан?” ⁴⁸Шундай қилиб, уларга Исо Масиҳ номидан сувга чўмдирилишни буюрди. Сўнг улар Петъёрдан бир неча кун қолишини илтимос қилдилар.

Chapter 11

¹Яҳудияда бўлган ҳаворийлар ва биродарлар эса мажусийлар ҳам Худонинг сўзини қабул қилганларини эшитдилар. ²Шунинг учун Петъёр Йерусалимга келганида, хатна қилинганлар унга таъна қилиб: ³“Сен хатна қилинмаган одамларнинг олдиларига боргансан ва улар билан бирга еб-ичгансан!”- дедилар.⁴Петъёр эса бошидан бошлаб, уларга ҳаммасини бирма-бир сўзлаб бериб деди: ⁵“Мен Йаффо шаҳрида ибодат қилаётган эдим ва транс ҳолатига тушиб, бир ваҳий кўрдим: мана, осмондан тўрт бурчагидан туширилаётган катта матодек қандайдир идиш тушар эди ва менга тушиб келди. ⁶Мен ичига назар солдим ва диққат билан қараб, ер юзининг тўрт оёқлиларини, ёввойи ҳайвонларини, судралувчиларини ҳамда осмон қушларини кўрдим.⁷Сўнгра менга: “Петъёр, тур ва сўйиб егин”, - деган овозни эшитдим. ⁸Мен эса: “Асло, Раббий, менинг оғзимга ҳеч қачон ҳаром ёки нопок нарса кирган эмас”,- дедим. ⁹Лекин овоз осмондан иккинчи маротаба менга жавобан деди: “Худо поклаганини сен ҳаром дема”. ¹⁰Бу эса уч марта бўлди, сўнгра ҳаммаси осмонга кўтарилди.¹¹Мана, ўша заҳоти Кесариядан менга юборилган учта одам мен турган уйнинг олдида ҳозир бўлдилар. ¹²Руҳ эса менга ҳеч шубҳаланмай улар билан бирга боришимни айтди. Мана, бу олтита биродар ҳам менга ҳамроҳ бўлдилар. Шундай қилиб, биз ўша одамнинг уйига кирдик. ¹³У эса ўз уйида тикка турган фариштани қандай кўрганини бизга баён этди. Фаришта унга: “Йаффога одамлар юбор, Петъёр, деб аталган Шимўнни чақиртир. ¹⁴Унинг сенга айтадиган сўзлари билан ўзинг ҳамда бутун хонадонинг нажот топасизлар”,- деб айтган экан.¹⁵Мен гапира бошлаганимда эса, Муқаддас Руҳ бошида бизнинг устимизга тушганидай, уларнинг ҳам устларига тушди. ¹⁶Ўшанда мен Раббийнинг: “Яҳё одамларни сувга чўмдирган, сизлар эса Муқаддас Руҳга чўмдириласизлар”,- деган сўзини эсладим.¹⁷Шундай қилиб, агар Худо бизга, Исо Масиҳга имон келтирганларга инъомни берганидек, уларга ҳам худди ўшани берган бўлса, мен кимманки, Худога тўсқинлик қила олсам?” ¹⁸Буларни эшитиб, улар тинчланиб: “Демак Худо мажусийларга ҳам ҳаёт учун тавба қилишни ато этибди”,- деб Худони улуғладилар.¹⁹Шу орада Стефаннинг ўлдирилишидан кейин бўлган қувғиндан сўнг тарқалиб кетган биродарлар Худонинг сўзини яҳудийлардан бошқа ҳеч кимга воизлик қилмай, Финикия, Кипр ва Антиоҳиягача етиб бордилар. ²⁰Улардан баъзилари кипрлик ва киринеяликлар эдилар. Улар Антиохия шаҳрига келиб, юнонларга гапириб, Раббий Исони воизлик қилар эдилар. ²¹Раббийнинг қўли улар билан бирга эди. Шунда буюк кўпчилик имон келтириб, Раббийга ўгирилишди.²²Булар ҳақидаги хабар Йерусалимдаги Жамоатга етиб борди, шунда улар Антиохияга боришни Барнабога топширдилар. ²³Барнабо у ерга келгач, Худонинг иноятини кўриб, қувонди. У ҳаммани чин юракдан Раббийни маҳкам тутишга даъват этди. ²⁴Чунки у Муқаддас Руҳга ҳамда имонга тўлган, яхши одам эди ва халқнинг кўпчилиги Раббийга қўшилди.²⁵Сўнг Барнабо Шоулни қидириш учун Тарс шаҳрига борди ва уни топиб, Антиохияга олиб келди. ²⁶Шундай қилиб, улар бир йил давомида Жамоат билан йиғилиб, кўп одамларга таълим бердилар. Антиохияда Исонинг шогирдлари биринчи марта масиҳийлар, деб аталдилар.²⁷Ўша кунларда Йерусалимдан Антиохияга баъзи пайғамбарлар келдилар. ²⁸Улардан бири Агаб исмли пайғамбар туриб, бутун оламда қаттиқ очарчилик бўлишини Руҳ билан башорат қилди. Бу воқеа эса император Клавдийнинг даврида содир бўлди.²⁹Шунда шогирдларнинг ҳар бири ўз имконияти бўйича Яҳудияда яшаётган биродарларга ёрдам юборишга келишдилар. ³⁰Шуни амалга ошириб, буларни Барнабо ва Шоул орқали Йерусалимдаги жамоабошиларга юбордилар.

Chapter 12

¹Ўша пайтда подшоҳ Ҳирод Жамоатдаги баъзиларга ёвузлик қилиш учун қўл кўтарди ²ва Юҳаннонинг акаси Ёқубни қиличдан ўтказди.³Сўнгра бу яҳудийларга ёққанини кўриб, унинг кетидан Петъёрни ҳам қўлга олди. Ўшанда Ачитқисиз нонлар кунлари эди. ⁴Ҳирод Петъёрни тутиб, зиндонга қамади ва тўрт карра тўрт нафар аскарга уни қўриқлашни буюрди. Уни Песаҳдан кейин халқ олдига олиб чиқмоқчи эди.⁵Шундай қилиб, Петъёрни зиндонда қўриқлашар эди. Шу орада Жамоат у учун Худога ғайрат билан ибодат қилар эди. ⁶Ҳирод уни олиб чиқмоқчи бўлганида, ўша тунда Петъёр икки аскар ўртасида, иккита занжир билан кишанланган ҳолда ухлар эди.⁷Тўсатдан Раббийнинг фариштаси Петъёрнинг ёнида пайдо бўлди ва зиндонни нур ёритди. Фаришта Петъёрнинг биқинига туртиб, уни уйғотди-да: “Тезроқ ўрнингдан тур!”- деди. Унинг қўлларидан занжирлари тушиб кетди. ⁸Фаришта унга: “Белбоғингни боғлаб, оёқ кийимингни кий”,- деди. У шундай қилди. Сўнгра унга деди: “Тўнингни кийиб, менинг ортимдан юр”.⁹Петъёр чиқиб, унга эргашди. Бироқ фариштанинг қилаётгани ўнгида бўлаётганини билмай, ваҳий кўряпман, деб ўйлар эди. ¹⁰Биринчи ва иккинчи қоровуллардан ўтиб, шаҳарга олиб борадиган темир дарвозага келдилар. Дарвоза уларга ўз-ўзидан очилди. Улар ташқарига чиқиб, бир кўчадан ўтганларида, фаришта бирданига ундан йироқлашди.¹¹Шунда Петъёр ўзига келиб: “Энди ҳақиқатан кўряпманки, Раббий Ўзининг фариштасини юбориб, мени Ҳироднинг қўлидан ҳамда яҳудий халқи кутаётган ҳамма нарсадан халос қилди”,- деди. ¹²Буларни англаганида, Марк, деб аталган Юҳаннонинг онаси Мирйамнинг уйига келди. У ерда кўплар йиғилиб, ибодат қилаётган эдилар.¹³Петъёр дарвозани тақиллатганида, Рода исмли хизматкор қиз қулоқ солгани чиқди. ¹⁴Петъёрнинг овозини таниб, у қувонганидан дарвозани ҳам очмай ичкарига югуриб, Петъёр дарвозанинг олдида турганини хабар қилди. ¹⁵Улар эса унга: “Ақлдан озибсан”,- дедилар. Лекин қиз ўз сўзида туриб олди. Шунда улар: “Бу унинг фариштаси”,- дедилар.¹⁶Шу орада Петъёр тақиллатишни давом эттирди. Улар эса эшикни очиб, уни кўрганларида ҳайрон қолдилар. ¹⁷Петъёр уларга жим бўлишлари учун қўли билан ишора қилиб, Раббий уни зиндондан қандай олиб чиққанини гапириб берди, охирида эса: “Бу ҳақда Ёқуб ва биродарларга хабар қилинглар!”- деди. Сўнг у ердан чиқиб, бошқа жойга кетди.¹⁸Тонг отгач, Петъёрга нима бўлганини билмай, аскарлар орасида катта ваҳима кўтарилди. ¹⁹Ҳирод эса уни излаб топа олмагач, қоровулларни сўроқ қилиб, уларни ўлдиришни буюрди. Шундан кейин у Яҳудиядан Кесария шаҳрига бориб, ўша ерда қолди.²⁰Ҳирод Тир ва Сидўн аҳлидан дарғазаб эди. Улар эса ўзаро келишиб, Ҳироднинг ҳузурига келдилар ва подшоҳнинг сарой нозири Бластни ўз томонларига оғдириб, сулҳ тузишни сўрадилар. Чунки уларнинг вилояти подшоҳнинг вилоятидан озиқланар эди. ²¹Белгиланган кунда Ҳирод шоҳона кийимларини кийиб, тахтига ўтирди ва уларга нутқ сўзлар эди.²²Халқ эса: “Бу одамнинг овози эмас, Худонинг овозидир!”- деб хитоб қилар эди. ²³Раббийнинг фариштаси эса Ҳиродни дарҳол урди, чунки у шарафни Худога бермади. Шундай қилиб, у қуртларга емиш бўлиб, жон берди.²⁴Худонинг сўзи эса ўсар ва кўпаяр эди. ²⁵Барнабо билан Шоул ўз хизматларини бажарганида, Марк, деб аталган Юҳаннони ўзлари билан бирга олиб, Йерусалимдан Антиохияга қайтиб келдилар.

Chapter 13

¹Антиохия шаҳридаги Жамоатда баъзи пайғамбарлар ва муаллимлар бор эди: Барнабо, “Нигер”, деб аталган Симеон, киринеялик Луций, вилоят ҳокими Ҳирод билан бирга тарбияланган Манаен ва Шоул. ²Улар Худога хизмат қилиб, рўза тутаётганларида, Муқаддас Руҳ уларга: “Менга Барнабо билан Шоулни Мен уларни даъват этган иш учун ажратиб беринглар!”- деди. ³Шунда улар рўза тутиб, ибодат қилдилар ва уларнинг бошига қўлларини қўйиб, уларни жўнатиб юбордилар.⁴Улар эса Муқаддас Руҳ томонидан юборилиб, Селевкия шаҳрига келдилар ва у ердан Кипрга сузиб кетдилар. ⁵Саламис шаҳрига келиб, яҳудийларнинг синагогаларида Худонинг сўзини воизлик қилдилар. Юҳанно ҳам уларнинг хизматида эди.⁶Улар Пафосгача бутун оролни кезиб, у ерда жодугар ва сохта пайғамбар Бар-иешуа исмли бир яҳудийни топдилар. ⁷У эса вилоятнинг ҳокими Сергий Повул билан бирга эди. Ҳоким ақлли одам эди. У Барнабо ва Шоулни чақиртириб, Худонинг сўзини тингламоқчи бўлди. ⁸Лекин жодугар Элимо (чунки унинг исми шуни билдиради) уларга қаршилик кўрсатиб, проконсулни имондан қайтаришга интилар эди.⁹Шунда Шоул, яъни Повул, Муқаддас Руҳга тўлди-да, унга тикилиб деди: ¹⁰“Эй, барча маккорлик ва айёрликка тўлган иблиснинг ўғли, бор ҳақликнинг душмани! Сен Раббийнинг тўғри йўлларидан адаштиришни бас қиласанми, йўқми?¹¹Энди эса, мана, Раббийнинг қўли сенга қаршидир. Сен кўр бўласан ва маълум вақтгача қуёшни кўрмайсан”. Шу заҳоти уни қоронғилик ва зулмат босди. У атрофни пайпаслаб, ўзига етакловчи излар эди. ¹²Проконсул бу ҳодисани кўрганида, Раббийнинг таълимотидан ажабланиб, имон келтирди.¹³Повул ва унинг ҳамроҳлари Пафосдан сузиб кетиб, Памфилиядаги Пергия шаҳрига келдилар. Юҳанно эса улардан ажралиб, Йерусалимга қайтди. ¹⁴Улар эса Пергиядан ўтиб кетиб, Писидиядаги Антиохия шаҳрига келдилар. Шаббат куни синагогага кириб ўтирдилар. ¹⁵Қонун ва Пайғамбарларнинг китобларини ўқиганларидан сўнг, синагоганинг жамоабошилари уларга: “Эй, биродарлар, агар халққа насиҳат сўзларингиз бўлса, гапиринглар”,- деб айтгани одам юбордилар.¹⁶Повул ўрнидан турди ва қўли билан ишора қилиб деди: “Эй, Исроил эркаклари ва Худодан қўрқадиган барча одамлар, тингланглар! ¹⁷Исроил халқининг Худоси бизнинг оталаримизни танлади. Бу халқ Миср ерида истиқомат қилганида, Худо уларни кўтарди ва юксак қўли билан у ердан олиб чиқди. ¹⁸У қарийб қирқ йил давомида саҳрода уларга тоқат қилди.¹⁹Канъан ерида еттита халқни қириб ташлагач, Худо уларнинг ерларини тақсимлаб, Исроил халқига мерос қилиб берди. ²⁰Бундан кейин чамаси тўрт юз эллик йил давомида — то Шомуил пайғамбаргача уларга судьяларни берар эди.²¹Сўнг халқ подшоҳ талаб қилди. Худо эса уларга Бенямин қабиласидан Киш ўғли Шоул деган эркакни қирқ йилга подшоҳ қилиб берди. ²²Уни рад этиб, Худо уларга Довудни подшоҳ қилиб кўтарди ва у ҳақида шундай гувоҳлик берди: “Мен юрагимдагидек бир эркакни – Ишай ўғли Довудни топдим. У Менинг барча истакларимни бажо келтиради”.²³Унинг уруғидан Худо берган ваъдаси бўйича Исроилга Нажоткор Исони кўтарди. ²⁴Унинг келишидан аввал Яҳё бутун Исроил халқига тавба чўмдирилишини воизлик қилди. ²⁵Яҳё эса ўз хизмат йўлини тамомлаётганида: “Сизлар мени ким, деб ҳисоблайсизлар-у, мен У эмасман. Лекин мендан кейин Келаётган бор, мен Унинг оёғидаги чориқ ипларини ечишга ҳам муносиб эмасман”,- деган эди.²⁶Эй, эркагу биродарлар, Иброҳим авлодидан бўлганлар ва орангиздаги Худодан қўрқадиган барча одамлар! Бу нажот сўзи сизларга юборилган эди. ²⁷Йерусалимда яшовчилар билан уларнинг бошлиқлари Масиҳни танимадилар ва Уни ўлимга маҳкум қилиб, ҳар шаббат куни ўқилаётган пайғамбарларнинг сўзларини бажо келтирдилар.²⁸Улар Ундан ўлимга лойиқ ҳеч қандай айб топа олмасдан, Пилатдан Уни ўлдиришни талаб қилдилар. ²⁹У ҳақида ёзилганларнинг ҳаммасини бажо келтирганларида, Уни ёғочдан ечиб олиб қабрга қўйдилар.³⁰Аммо Худо Масиҳни ўликлардан тирилтирди. ³¹У эса анча кун давомида Ўзи билан бирга Галиледан Йерусалимга келганларга зоҳир бўлар эди. Энди улар халқ олдида Унинг гувоҳларидир.³²Худо оталаримизга берган ваъдасини бизга, яъни уларнинг фарзандларига Исони тирилтириш орқали амалга оширгани ҳақидаги Хушхабарни сизларга айтмоқдамиз. ³³Иккинчи санода ҳам ёзилганидек: “Сен Менинг Ўғлимсан, Мен Сени бугун туғдим”. ³⁴Худо Масиҳни тирилтиргани ва Унинг чиришга қайтмаслиги ҳақида шундай деган: “Мен Довудга ваъда қилинган баракани сизларга муқаррар бераман”.³⁵Шунингдек, бошқа бир оятда ҳам: “Сен Ўз Муқаддасингнинг чиришни кўришига йўл қўймайсан”,- деган. ³⁶Довуд Худонинг иродаси бўйича ўз авлодида хизмат қилгач, вафот этди ва оталарига қўшилиб, чиришни кўрди. ³⁷Аммо Худо тирилтирган Исо чиришни кўрмади.³⁸Шунинг учун, эй, эркагу биродарлар, шу сизларга маълум бўлсинки, У ҳақи гуноҳларингизнинг кечирилиши эълон қилинмоқда. ³⁹Сизлар Мусонинг Қонуни орқали оқлана олмаган ҳамма нарсада энди ҳар бир имон келтирган одам Исо орқали оқланади.⁴⁰Шундай қилиб эҳтиёт бўлинглар, токи пайғамбарлар Ёзувида айтилгани бошингизга тушмасин: ⁴¹Эй, нафратланувчилар, қаранглар ва ҳайратланиб, қирилиб кетинглар! Зеро сизларнинг кунларингизда Мен бир иш қиламанки, ўша иш ҳақида сизларга кимдир айтиб берганида эди, сизлар унга ишонмас эдингизлар”.⁴²Шундан сўнг Повул билан Барнабо синагогадан чиқиб кетаётганларида, мажусийлар улардан бу сўзларни кейинги шаббат куни яна воизлик қилишларини илтимос қилдилар. ⁴³Йиғилиш тарқалгандан кейин, кўпчилик яҳудийлар ва художўй прозелитлар Повул ва Барнабонинг ортидан эргашдилар. Улар эса халқ билан суҳбатлашиб, доимо Худонинг иноятида бўлишларига уларни ундар эдилар.⁴⁴Кейинги шаббат куни қарийб бутун шаҳар Худонинг сўзини эшитиш учун йиғилди. ⁴⁵Лекин яҳудийлар бундай оломонни кўрганларида, ҳасадга тўлишди. Шунинг учун қаршилик кўрсатиб ва ҳақорат қилиб, Повулнинг айтаётганларини инкор қилар эдилар.⁴⁶Шунда Повул билан Барнабо дадиллик билан дедилар: “Худонинг сўзи биринчи навбатда сизларга воизлик қилиниши керак эди. Бироқ сизлар уни рад этиб, ўзларингизни абадий ҳаётга нолойиқ қилганингиз учун биз мажусийларга буриламиз. ⁴⁷Чунки Раббий бизга шундай амр берган: “Мен Сени мажусийларга нур қилиб қўйдим, токи Сен ер ҳудудларигача нажот бўлгин”.⁴⁸Мажусийлар буни эшитиб қувонар ва Раббийнинг сўзини улуғлар эдилар. Шундай қилиб, абадий ҳаётга тайинланганларнинг ҳаммаси имон келтирдилар. ⁴⁹Раббийнинг сўзи бутун юрт бўйлаб тарқалар эди.⁵⁰Яҳудийлар эса художўй ва мўътабар аёлларни ҳамда шаҳарнинг бошлиқларини қўзғатиб, Повул ва Барнабога қарши қувғин кўтардилар ва уларни ўз ҳудудларидан қувиб чиқардилар. ⁵¹Лекин улар оёқларининг чангини уларга қоқиб, Икониум шаҳрига кетдилар. ⁵²Шогирдлар эса қувонч ва Муқаддас Руҳга тўлиб-тошар эдилар.

Chapter 14

¹Икониумда улар биргаликда яҳудийларнинг синагогасига кириб, шундай воизлик қилдиларки, яҳудийлардан ҳам, юнонлардан ҳам буюк кўпчилик имон келтирди. ²Бироқ имонсиз яҳудийлар мажусийларни қўзғатиб, уларнинг қалбларини биродарларга қарши ёвузликка тўлдирдилар.³Бунга қарамасдан, улар анча вақт у ерда қолиб, Раббийда дадиллик билан ҳаракат қилар эдилар. Раббий эса Ўз иноят сўзини тасдиқлаш учун уларнинг қўллари билан аломату мўъжизалар яратар эди. ⁴Шу орада, шаҳар аҳолиси иккига бўлинди: бир қисми яҳудийларнинг ва бошқа қисми ҳаворийларнинг томонида эди.⁵Мажусийлар ва яҳудийлар ўз бошлиқлари билан келишиб, ҳаворийларни шарманда ва тошбўрон қилмоқчи бўлганларида, ⁶улар буни пайқаб қолиб, Ликаониянинг Листра ва Дербе шаҳарларига ҳамда унинг атрофига қочиб кетишди. ⁷У ерда ҳам Хушхабарни воизлик қилар эдилар.⁸Листра шаҳрида оёқлари мажруҳ бўлган бир киши ўтирар эди. У она қорниданоқ шол бўлиб, ҳеч қачон юрмаган эди. ⁹У гапириб турган Повулни тинглар эди. Повул унга тикилиб қаради ва соғайиб кетиш учун имони борлигини кўриб, ¹⁰баланд овоз билан: “Раббий Исо Масиҳ номидан сенга айтаман: оёғингда тик тур!”- деди. У киши сакраб турди ва юра бошлади.¹¹Оломон эса Повул қилган ишни кўриб, овозини баланд қилиб, ликаониянинг тилида: “Худолар олдимизга одам қиёфасида тушдилар!”- деди. ¹²Шунда Барнабони – Зевс, Повулни эса сўзда етакчи бўлгани учун Ҳермес, деб атадилар. ¹³Шаҳар олдида бўлган Зевс маъбадининг коҳини эса шаҳар дарвозаларига ҳўкизлар ва гулчамбарлар олиб келиб, халқ билан бирга қурбонлик келтирмоқчи бўлди.¹⁴Лекин ҳаворийлар Барнабо ва Повул буни эшитгач, кийимларини йиртдилар ва ўзларини халқнинг орасига отиб бақирдилар: ¹⁵“Эй, эркаклар! Нима учун бу ишларни қиляпсизлар? Биз ҳам сизларга ўхшаган инсонлармиз! Сизлар бу беҳуда нарсалардан қайтиб, еру осмон ва денгиз ҳамда ундаги ҳамма нарсаларни яратган барҳаёт Худога ўгирилишингиз учун сизларга Хушхабарни воизлик қилмоқдамиз. ¹⁶Худо ўтган авлодларда барча халқларни ўз йўлларида юришларига қўйиб берган бўлса ҳам,¹⁷бироқ эзгулик қилиб, Ўзи ҳақида гувоҳлик беришни бас қилмас эди. У бизга осмондан ёмғирлар ва ҳосилдор мавсумларни бериб, юракларимизни озуқа ва қувонч билан тўлдирар эди”. ¹⁸Ҳаворийлар буларни айтаётиб, халқни уларга қурбонлик келтирмасликка зўрға кўндирдилар.¹⁹Шу орада, Антиохия ва Икониум шаҳарларидан яҳудийлар келиб, халқни қўзғатдилар ва Повулни тошбўрон қилдилар. Уни ўлган ҳисоблаб, шаҳардан ташқарига судраб чиқдилар. ²⁰Бироқ шогирдлар унинг атрофида тўпланганларида, Повул ердан туриб, шаҳарга қайтиб борди. Эртаси куни Барнабо билан Дербега жўнаб кетди.²¹Бу шаҳарга ҳам Хушхабарни воизлик қилиб, кўп шогирд орттиришгач, орқага – Листра, Икониум ва Антиохияга қайтдилар. ²²Улар шогирдларнинг қалбларини қувватлаб, имонда туришни насиҳат қилиб: “Худонинг Шоҳлигига кўп қайғулар орқали киришимиз керак”,- дер эдилар.²³Сўнг ҳар бир Жамоат учун жамоабошиларни тайин этдилар, рўза тутиб, ибодат қилдилар ва уларни ўзлари ишонган Раббийга топширдилар. ²⁴Бундан кейин Писидия юртидан ўтиб, Памфилияга келдилар. ²⁵Перга шаҳрида Сўзни воизлик қилгач, Атталияга тушиб бордилар. ²⁶У ердан сузиб, Антиохияга, яъни улар бажарган ишлари учун Худонинг иноятига топширилган жойга қайтиб келдилар.²⁷У ерга етганларида, улар Жамоатни йиғиб, Худо улар билан нималар қилганини ва мажусийларга имон эшигини қандай очганини гапириб бердилар. ²⁸Сўнг анча вақт у ерда шогирдлар билан бирга бўлдилар.

Chapter 15

¹Яҳудиядан келган баъзилар биродарларга: “Агар Мусонинг удуми бўйича хатна қилинмасангизлар, нажот топа олмайсизлар”,- деб таълим берар эдилар. ²Повул ва Барнабо улар билан анча тортишув ва баҳс қилганларидан сўнг, бу масала юзасидан Йерусалимдаги ҳаворийлар ва жамоабошиларнинг олдига Повул билан Барнабони ҳамда улардан бошқа баъзиларни юборишга қарор қилдилар.³Улар Жамоат томонидан жўнатилгач, Финикия ҳамда Самариядан ўтаётиб, мажусийларнинг Худога ўгирилганларини айтиб бериб, ҳамма биродарларга буюк қувонч улашар эдилар. ⁴Улар Йерусалимга келганларида, Жамоат, ҳаворийлар ва жамоабошилар уларни кутиб олдилар. Худо улар билан қилган барча ишларни хабар қилдилар.⁵Шунда фарзийлар оқимидан Исога имон келтирганларнинг баъзилари ўринларидан туриб: “Мажусийларни хатна қилиш керак. Уларга Мусонинг Қонунига риоя қилишни буюриш керак”,- дедилар. ⁶Ҳаворийлар ва жамоабошилар бу масалани муҳокама қилиш учун йиғилдилар.⁷Анча мунозарадан кейин Петъёр ўрнидан туриб, уларга деди: “Эй, биродарлар! Сизлар биласизларки, мажусийлар Хушхабар сўзини менинг оғзимдан эшитиб, имон келтиришлари учун Худо биринчи кунларданоқ орамиздан айнан мени танлаган эди. ⁸Юракларни билувчи Худо бизга берганидек, уларга ҳам Муқаддас Руҳни ато қилиб, шу тарзда уларга гувоҳлик берган эди. ⁹Уларнинг юракларини имон орқали тозалаб, улар билан бизнинг орамизда ҳеч қандай фарқ қолдирмади.¹⁰Энди сизлар нима учун на оталаримиз, на биз кўтара олмаган бўйинтуруқни шогирдларнинг бўйинларига юклаб, Худони синамоқчисизлар? ¹¹Лекин биз ишонамизки, биз ҳам худди улардек Раббий Исо Масиҳнинг инояти билан нажот топамиз”.¹²Сўнгра бор йиғин жим бўлиб, Барнабо билан Повулни тинглар эдилар. Улар эса Худо ўзлари орқали мажусийлар орасида қандай аломату мўъжизалар қилганини айтиб берар эдилар.¹³Улар сўзлашни тамомлаганларида, Ёқуб жавоб бериб деди: “Эй, биродарлар, менга қулоқ солинглар! ¹⁴Худо Ўз номи ҳақи мажусийлардан бир халқ тузиш учун азалдан уларга қандай назар солганини Шимўн тушунтириб берди.¹⁵Пайғамбарларнинг сўзлари ҳам шунга мувофиқ келмоқда, ёзилганидек: ¹⁶Бундан сўнг Мен қайтиб келиб, Довуднинг йиқилган чодирини қайта тиклайман. Унинг харобаларини қайта тиклайман ва уни ўрнатаман, ¹⁷токи қолган одамлар ва ораларида Менинг номим хабар қилинадиган барча халқлар Раббийни изласинлар,- дейди буларнинг ҳаммасини қилаётган Раббий. ¹⁸Худога Ўзининг ҳамма ишлари дунёнинг бошланишиданоқ маълумдир.¹⁹Шунинг учун мен ҳулоса қиламанки, мажусийлардан Худога ўгирилаётганларни қийнаб қўймаслигимиз керак. ²⁰Лекин улар бутлардан ҳаром бўлган нарсалардан, зинодан, бўғиб ўлдирилган ҳайвондан ва қондан ўзларини тийсинлар, деб уларга ёзиб берайлик. ²¹Зеро Мусонинг Қонуни қадимги авлодлардан ҳамма шаҳарларда уни воизлик қилувчиларга эга, ва ҳар шаббат куни синагогаларда ўқилмоқда”.²²Ўшанда ҳаворийлар ва жамоабошилар бутун Жамоат билан бирга ўзларининг ораларидан одамларни танлаб, уларни Повул ва Барнабо билан Антиохияга юборишга қарор қилдилар. Булар ўз биродарлари орасида бошчилик қилувчилар Барсабо, деб аталган Яҳудо ва Силас эдилар. ²³Улар орқали ушбу мактубни ёзиб юборишди: “Антиохия, Сурия ва Киликияда яшаётган мажусийлардан бўлган биродарларга ҳаворийлару жамоабошилар ва биродарлардан салом!²⁴Эшитишимизча, биздан чиққан баъзи кишилар сизларни саросимага солиб, хатна қилиниш ва Қонунга риоя қилиш керак, деган сўзлар билан жонларингизни таҳликага солибдилар. Биз эса уларга бундай топшириқ бермаган эдик. ²⁵Шунинг учун танланган эркакларни севикли Барнабо ва Повул билан бирга сизларнинг олдингизга юборишга якдиллик билан келишдик. ²⁶Булар Раббий Исо Масиҳнинг номи учун ўз жонларини хавф-хатарга қўйган одамлардир.²⁷Шундай қилиб, олдингизга Яҳудо билан Силасни юбормоқдамиз. Улар сизларга буларни оғзаки ҳам айтиб берадилар. ²⁸Чунки қуйидаги зарур бўлганлардан бошқа ҳеч нарсани сизларга юкламаслик Муқаддас Руҳга ва бизга маъқул кўринди: ²⁹бутларга бағишланган нарсалардан ва қондан, бўғиб ўлдирилган ҳайвондан ҳамда зинодан ўзингизни тийинглар. Булардан ўзларингизни сақлаб юрсангизлар, яхши иш қилган бўласизлар. Саломат бўлинглар!”³⁰Шу тариқа, ўша юборилганлар Антиохия шаҳрига келдилар ва кўпчиликни тўплаб, хатни топширдилар. ³¹Улар эса ўқигач, бу насиҳат учун қувондилар. ³²Шунингдек, Яҳудо билан Силас пайғамбар бўлиб, кўп сўзлар билан биродарларга далда бердилар ҳамда уларни мустаҳкамладилар.³³Бир неча вақт у ерда тургач, улар биродарлар томонидан ҳаворийларнинг олдиларига эсон-омон жўнатилдилар. ³⁴Бироқ Силас ўша ерда қолишга қарор қилди. ³⁵Повул ва Барнабо эса Антиохияда туришди. Улар бошқа кўпчилик билан бирга Раббийнинг сўзини воизлик қилар ҳамда таълим берар эдилар.³⁶Бир неча кун ўтгач, Повул Барнабога: “Қани яна бориб, Раббийнинг сўзини воизлик қилган ҳар бир шаҳардаги биродарларимизга ташриф буюриб, қандай яшаб турганликларини кўриб келамиз”,- деди. ³⁷Барнабо эса Марк, деб аталган Юҳаннони ўзи билан бирга олмоқчи эди. ³⁸Аммо Повул, Памфилияда улардан ажралиб, бу ишга улар билан бирга бормаган одамни олмаслик керак, деб ҳисоблади.³⁹Натижада уларнинг орасида келишмовчилик содир бўлди, шунинг учун улар бир-бирларидан айрилдилар. Барнабо Маркни олиб, Кипрга сузиб кетди. ⁴⁰Повул эса Силасни танлаб, биродарлар томонидан Худонинг иноятига топширилиб, жўнаб кетди. ⁴¹У Сурия ва Киликиядан ўтаётиб, Жамоатларни мустаҳкамлар эди.

Chapter 16

¹Повул Дербе ва Листрага етиб борди. У ерда Тимўтий исмли бир шогирд бор эди. Унинг онаси имон келтирган яҳудий, отаси эса юнон эди. ²Листра ва Икониумдаги биродарлар у ҳақида яхши гувоҳлик берган эдилар. ³Повул ўзи билан бирга Тимўтийни олишни хоҳлади ва уни олиб, у ерда бўлган яҳудийлар сабабли хатна қилди. Чунки унинг отаси юнон эканини ҳамма билар эди.⁴Улар шаҳарлардан ўтаётиб, Йерусалимдаги ҳаворийлар ва жамоабошилар томонидан ўрнатилган қарорларга риоя қилишни имонлиларга тайинлар эдилар. ⁵Жамоатлар эса имонда мустаҳкамланиб, сони кундан-кунга ошиб бораётган эди.⁶Сўнг Фригия ва Галатия юртларидан ўтгач, уларга Муқаддас Руҳ томонидан Асия юртида Сўзни воизлик қилиш ман этилди. ⁷Мисиягача етиб борганларида, Битинияга боришга уриндилар, аммо Руҳ уларга ижозат бермади. ⁸Ўшанда Мисиядан ўтиб, Троада шаҳрига тушиб келдилар.⁹Ўша тунда Повулга ваҳий кўриниши бўлди – македониялик бир эркак унинг қаршисида туриб: “Македонияга келиб, бизга ёрдам бергин!”- деб ўтинди. ¹⁰Бу ваҳий кўринишидан кейин биз дарров Македонияга бориш ҳаракатини қилдик, чунки Раббий бизни уларга Хушхабарни воизлик қилишга даъват қиляпти, деган хулосага келган эдик.¹¹Шундай қилиб, Троададан жўнаб, тўғри Самофракияга, эртаси куни эса Неаполга сузиб бордик. ¹²У ердан чиқиб, Македониянинг ўша қисмидаги бош шаҳарга, Рим колонияси бўлмиш Филиппига келдик. Ўша ерда бир неча кун туриб қолдик. ¹³Шаббат куни биз шаҳардан ташқарига, дарё бўйига чиқдик. У ерда одатдаги ибодат йиғини бўлар эди. У ерда ўтириб, тўпланган аёллар билан суҳбатлашдик.¹⁴Тиатира шаҳридан бўлган, алвон тўн сотувчи, Худога сажда қилувчи Лидия исмли бир аёл бизни тинглар эди. Повулнинг айтаётганларига қулоқ солиш учун Раббий унинг юрагини очди. ¹⁵У ўзининг хонадонидагилари билан бирга чўмдирилгач, биздан ёлвориб: “Агар сизлар мени Раббийга содиқ, деб ҳисобласангизлар, менинг уйимга кириб, шу ерда яшанглар”,- деди. Шундай қилиб, у бизни кўндирди.¹⁶Бир куни ибодат йиғинига кетаётганимизда, фолбинлик руҳига эга бўлган бир чўри қиз бизга дуч келди. У фолбинлик билан ўз хўжайинларига кўп даромад келтирар эди. ¹⁷У Повул ва бизнинг ортимиздан юриб: “Бу одамлар Худойи Таолонинг қулларидир, улар бизга нажот йўлини эълон қилмоқдалар”,- деб бақирар эди. ¹⁸У кўп кунлар давомида шундай қилар эди. Повул эса аччиқланиб, унга бурилди-да, руҳга: “Исо Масиҳ номидан сенга буюраман: ундан чиқиб кет”,- деди. Руҳ ундан ўша заҳоти чиқиб кетди.¹⁹Шунда унинг хўжайинлари даромад топиш умиди йўқолганини кўриб, Повул билан Силасни қўлга олдилар ва уларни бозор майдонига, бошлиқларга судраб бориб, ²⁰сардорларнинг олдига олиб келдилар-да: “Бу одамлар яҳудий бўла туриб, шаҳримизни қўзғатмоқдалар ²¹ва биз, римликларга қабул қилиш ва бажариш жоиз бўлмаган удумларни воизлик қилмоқдалар”,- дедилар.²²Халойиқ ҳам уларга қарши кўтарилди. Сардорлар эса уларнинг кийимларини йиртиб ташлаб, калтаклашни буюрдилар. ²³Уларни кўп калтаклашгач, зиндонга ташлаб, зиндонбонга уларни қаттиқ қўриқлашни буюрдилар. ²⁴У эса бундай буйруқни олиб, уларни ичкари зиндонга ташлаб, оёқларини кундага солди.²⁵Тун ярмида Повул ва Силас ибодат қилиб, Худога ҳамду сано айтар, маҳбуслар эса уларни тинглар эдилар. ²⁶Тўсатдан буюк зилзила юз бердики, ҳатто қамоқхонанинг пойдевори ларзага келди. Дарров барча эшиклар очилди ва ҳамманинг кишанлари бўшаб қолди.²⁷Зиндонбон эса уйғониб, зиндон эшикларининг очиқ эканлигини кўриб: “Маҳбуслар қочиб кетганлар”,- деб ўйлади ва қиличини чиқариб, ўзини ўлдирмоқчи бўлди. ²⁸Лекин Повул баланд овозда бақириб: “Ўзингга ҳеч қандай зарар етказма, чунки ҳаммамиз шу ердамиз!”- деди.²⁹Зиндонбон чироқ сўраб, зиндон ичига югуриб кирди ва титраб, ўзини Повул билан Силаснинг оёғига ташлади. ³⁰Уларни ташқарига олиб чиқиб: “Жаноблар, нажот топишим учун нима қилишим керак?”- деб сўради. ³¹Улар эса: “Раббий Исо Масиҳга ишонгин, шунда сен ҳамда бутун хонадонинг нажот топасизлар”,- дедилар.³²Сўнгра унга ва унинг уйидагиларнинг ҳаммасига Худонинг сўзини айтиб бердилар. ³³Зиндонбон туннинг шу соатида Повул ва Силасни олиб, яраларини ювди. Ўзи ва бутун хонадони дарҳол чўмдирилди. ³⁴Уларни ўз уйига олиб келиб, уларга дастурхон ёзди. Худога имон келтиргани учун бутун хонадони билан бирга қувонди.³⁵Кун чиққач сардорлар: “У одамларни қўйиб юборинглар”,- деб миршабларни юбордилар. ³⁶Зиндонбон бу ҳақида Повулга хабар бериб: “Сардорлар сизларни қўйиб юбориш учун одамларни юборибдилар, энди чиқиб эсон-омон боринглар”,- деди.³⁷Аммо Повул уларга: “Бизни, Рим фуқароларини суд қилмай, халқнинг олдида уриб, зиндонга ташладилар. Энди эса бизни яширинча қўйиб юбормоқчиларми? Йўқ, бизни ўзлари келиб олиб чиқсинлар!”- деди. ³⁸Миршаблар бу сўзларни сардорларга айтиб бердилар. Улар Повул ва Силаснинг Рим фуқароси эканликларини эшитганларида қўрқувга тушдилар. ³⁹Келиб, улардан кечирим сўрадилар ва уларни олиб чиқиб, шаҳардан кетишларини илтимос қилдилар.⁴⁰Улар эса зиндондан чиқиб, Лидиянинг олдига келдилар. Биродарлар билан кўришиб, уларга насиҳат бергач, жўнаб кетдилар.

Chapter 17

¹Амфипол ва Аполлония шаҳарларидан ўтиб, Салоника шаҳрига келдилар. У ерда яҳудийларнинг синагогаси бор эди. ²Повул ўз одатига кўра уларнинг олдига кириб, уч шаббат куни улар билан Ёзувлар бўйича мулоҳаза қилар эди.³Масиҳнинг азоб чекиши ва Унинг ўликлардан тирилиши керак бўлганини очиб берар ҳамда буни исбот қилиб: “Шу Масиҳ – мен сизларга воизлик қилаётган Исодир”,- деб айтар эди. ⁴Яҳудийлардан баъзилари, шунингдек, Худога сажда қилувчи жуда кўп юнонлар ҳамда анчагина раҳбар аёллар имон келтириб, Повул билан Силасга қўшилдилар.⁵Лекин имон келтирмаган яҳудийлар ҳасадга тўлиб, майдондан баъзи ярамас одамларни олиб тўпладилар ва шаҳарни қўзғатдилар. Улар Ясоннинг уйига ҳужум қилиб, Повул билан Силасни халқнинг олдига олиб чиқишини талаб қилдилар. ⁶Уларни топа олмай, Ясон ва баъзи биродарларни шаҳар бошлиқларига судраб келдиларда, бақириб дедилар: “Дунёни остин-устин қилаётган бу одамлар бу ерга ҳам келдилар! ⁷Ясон эса уларни уйига қабул қилди. Уларнинг ҳаммаси императорнинг буйруқларига қарши ҳаракат қилиб: Бошқа бир подшоҳ – Исо бор,- деб айтишади”.⁸Шундай қилиб, улар буни эшитиб турган халқни ва шаҳар бошлиқларини жуда ҳам саросимага солдилар. ⁹Лекин бошлиқлар Ясон ва бошқалардан далолат олганларида, уларни қўйиб юбордилар.¹⁰Биродарлар эса шу тундаёқ Повул ва Силасни Береа шаҳрига жўнатдилар. Улар у ерга келиб, яҳудийларнинг синагогасига бордилар. ¹¹Бу ердагилар салоникаликлардан кўра фаросатлироқ эдилар. Улар Худонинг сўзини бутун ғайрат билан қабул қилиб, бу айнан шундаймикин, деб ҳар куни Ёзувларни синчиклаб ўрганар эдилар. ¹²Шундай қилиб, яҳудийлардан кўпчилик, шунингдек, муҳтарам юнон аёллар ва анчагина эркаклар имон келтирдилар.¹³Бироқ Салоникадаги яҳудийлар Повулнинг Береа шаҳрида ҳам Худонинг сўзини воизлик қилганини билиб қолганларида, у ерга ҳам келиб, халқни саросимага солиб қўзғатдилар. ¹⁴Ўшанда биродарлар дарҳол Повулни гўё денгизга кетаётгандек қилиб, кузатиб қўйдилар. Силас ва Тимўтий эса у ерда қолдилар. ¹⁵Повулнинг кузатувчилари уни Афинагача олиб бордилар ва Повулдан Силас ва Тимўтийнинг унинг олдига тезроқ етиб келишлари ҳақида буйруқ олиб, жўнаб кетдилар.¹⁶Повул уларни Афинада кутаётганида, бутларга тўлган бу шаҳарни кўриб, унинг руҳи қўзғалди. ¹⁷Шунинг учун у ҳар куни синагогада яҳудийлар ва художўй одамлар билан ҳамда бозор майдонида унга учраганлар билан мулоҳаза қилар эди.¹⁸Эпикурчи ва стоик файласуфларидан баъзилари эса у билан баҳслаша бошладилар. Улардан баъзилари: “Бу беҳуда сўзловчи нима демоқчи ўзи?”- деб айтар, бошқалари эса: “У бегона илоҳларни воизлик қилмоқда, шекилли”,- дейишар эди, чунки Повул уларга Исо ва тирилиш ҳақидаги Хушхабарни воизлик қилар эди.¹⁹Шунда Повулни Ареопагусга олиб келиб, унга: “Сен воизлик қилаётган бу янги таълимотнинг нималигини билсак бўладими? ²⁰Чунки сен қулоқларимизга ғалати нарсаларни соляпсан. Шунинг учун булар нима эканлигини билиб олмоқчимиз?”- дедилар. ²¹Барча афиналиклар ва бу ерда яшаётган хорижликлар эса бирор янги нарса ҳақида сўзлаш ёки тинглашдан бошқа ҳеч нарсада вақтларини завқлироқ ўтказмас эдилар.²²Ўшанда Повул Ареопагуснинг ўртасида туриб, деди: “Эй, афиналиклар! Мен сизларнинг ҳамма нарсада жуда диндор эканингизни кўряпман. ²³Чунки мен шаҳрингизни кезиб юриб ва муқаддасворликларингизни кўздан кечириб, устида “номаълум Худога”, деб ёзилган бир қурбонгоҳни топдим. Сизлар танимасдан, сажда қилаётган шу Худони мен сизларга воизлик қилмоқдаман.²⁴Оламни ва ундаги ҳамма нарсани яратган Худо еру осмоннинг Эгаси бўлиб, инсон қўли билан ясалган маъбадларда яшамайди. ²⁵У бирор нарсага муҳтож бўлмай, инсон қўлларининг хизматини талаб қилмайди. Унинг Ўзи ҳаммага ҳаёт, нафас ва ҳамма нарсани беради.²⁶Бутун ер юзида истиқомат қилиш учун Худо бир қондан бор одам наслини яратиб, уларга олдиндан белгиланган даврларини ва истиқомат жойларини тайин этди, ²⁷токи улар Худони изласинлар, Уни сезмасмикинлар ва топа олмасмикинлар, чунки У ҳар биримиздан йироқда эмасдир.²⁸Зеро биз Унда яшаймиз, ҳаракат қиламиз ва мавжудмиз. Сизларнинг шоирларингиздан бири айтганидек: “Биз ҳам Унинг авлодимиз”. ²⁹Шундай қилиб, биз Худонинг авлоди бўлганимиз учун, Худованд инсон ақли ёки маҳорати билан ишланган олтин, кумуш ёки тош қиёфасига ўхшайди, деб ўйламаслигимиз керак.³⁰Мана, Худо билимсизлик даврларини четга қўйиб, энди ҳамма ерда ҳамма инсонларга тавба қилишларини буюрмоқда. ³¹Чунки Ўзи олдиндан белгилаган Эркак орқали У дунёни ҳақлик билан ҳукм қиладиган кунни тайин этди. Ҳаммага буни тасдиқлаб бериши учун Уни ўликлардан тирилтирди”.³²Ўликларнинг тирилиши ҳақида эшитиб, баъзилари мазах қилдилар. Бошқалари эса: “Бу ҳақида сени бошқа пайт эшитамиз”,- дедилар. ³³Шундай қилиб, Повул уларнинг орасидан чиқиб кетди. ³⁴Баъзи одамлар эса унга қўшилиб имон келтирдилар. Буларнинг орасида ареопагусчи – Дионисий, Дамар исмли бир аёл ва улар билан бирга бошқалар ҳам бор эди.

Chapter 18

¹Бундан кейин Повул Афинани тарк этиб, Коринф шаҳрига келди. ²Бу ерда Понтосдан бўлган Акил исмли бир яҳудийни топди. Император Клавдий барча яҳудийларга Римдан чиқиб кетишларига буйруқ бергани сабабли Акил билан хотини Прискилла яқинда Италиядан келишган эди. Повул уларнинг олдига келди ва ³ҳамкасб бўлганлари учун уларникида қолиб ишлай бошлади, чунки уларнинг ҳунари чодир тикувчилик эди.⁴Ҳар шаббат куни эса Повул синагогада мунозара қилиб, яҳудийлар ва юнонларни ишонтирар эди. ⁵Силас ва Тимўтий Македониядан келганларида, Повул Руҳ томонидан ундалиб, Исонинг Масиҳ эканлигини яҳудийларга гувоҳлик берар эди. ⁶Лекин улар қаршилик қилиб, шак келтирганларида, Повул кийимини қоқиб, уларга: “Ўз қонингиз ўз бошингизда бўлсин, мен қонингиздан тозаман. Энди мен мажусийларнинг олдига бораман”,- деди.⁷Повул у ердан кетиб, Худога сажда қилувчи Иустус исмли бир одамнинг уйига келди. Унинг уйи эса синагога билан ёнма-ён эди. ⁸Синагоганинг жамоабошиси бўлган Крисп эса бутун хонадони билан Раббийга имон келтирди. Повулни эшитган коринфликлардан кўплари ҳам имон келтириб, сувга чўмдирилдилар.⁹Сўнгра Раббий тунда ваҳий кўринишида Повулга деди: “Қўрқма, лекин гапиравер ва жим бўлма, ¹⁰чунки Мен сен билан биргаман. Ҳеч ким сенга ёмонлик қилмайди, чунки бу шаҳарда кўп одамларим бор“. ¹¹Шу тариқа, Повул бир йилу олти ой бу ерда қолиб, уларга Худонинг сўзини ўргатди.¹²Галлион Ахаяда вилоят ҳокими бўлган даврда эса яҳудийлар якдиллик билан Повулга ҳужум қилиб ва уни маҳкамага судраб келиб: ¹³“Бу одам Қонунимизга зид равишда Худога сажда қилишни халққа ўргатмоқда”,- дедилар.¹⁴Повул оғзини очмоқчи бўлганида, Галлион яҳудийларга деди: “Яҳудийлар! Агар бирон ноҳақлик ёки ёмон жиноят бўлганида эди, шунда сизларни эшитиш учун менда бирон сабаб бўлар эди. ¹⁵Аммо баҳсингиз сўзлар, исмлар ва Қонунингиз ҳақида бораётган бўлса, унда ўзларингиз ҳал қилинглар. Мен бу ишларга судья бўлишни истамайман”.¹⁶Шундай қилиб, уларни маҳкамадан ҳайдаб юборди. ¹⁷Сўнгра барча юнонлар синагоганинг жамоабошиси Состенни тутиб, маҳкама олдида урдилар. Галлион эса бунга парво ҳам қилмади.¹⁸Повул эса яна анча кун Коринфда турганидан кейин, биродарлари билан хайрлашиб, Акил ва Прискилла билан бирга Сурияга сузиб кетди. У назр қилгани учун, Кенхреяда сочларини қирқтирди. ¹⁹Эфес шаҳрига келгач, Повул Акил билан Прискиллани у ерда қолдирди. Ўзи эса синагогага кириб, яҳудийлар билан мунозара қилар эди.²⁰Улар Повулдан кўпроқ вақт уларникида қолишини илтимос қилганларида, у рози бўлмади. ²¹Улар билан хайрлашиб: “Яқинлашиб келаётган байрамни мен албатта Йерусалимда ўтказишим керак. Бироқ Худо хоҳласа, олдингизга яна қайтиб келаман”,- деди. Эфесдан эса сузиб кетиб,²²Кесарияга етиб келганидан сўнг, у Йерусалимга борди ва Жамоат билан саломлашиб, Антиохия шаҳрига тушди. ²³У ерда бир неча вақт ўтказиб, йўлга чиқди. Тартиб бўйича Галатия ва Фригия юртларини кезиб чиқиб, ҳамма шогирдларни мустаҳкамлади.²⁴Шу пайтда асли искандариялик бўлган Аполлос исмли бир яҳудий Эфесга келди. У сўзамол ва Ёзувларда кучли одам эди. ²⁵Аполлос Раббий Йўлининг бошланғичида тарбияланган бўлиб, фақатгина Яҳёнинг чўмдиришини билар эди. Аммо у руҳда ёниб, Раббий ҳақида тўғри таълим берар эди. ²⁶У синагогада дадиллик билан воизлик қила бошлади. Уни эшитиб, Акил билан Прискилла уни қабул қилдилар ва Худонинг Йўлини аниқроқ тушунтириб бердилар.²⁷Сўнг Аполлос Ахая юртига бормоқчи бўлганида, биродарлар шогирдларга хат ёзиб, уни яхши қабул қилишга ундадилар. У эса Ахаяга келиб, имон келтирганларга иноят орқали кўп ёрдам берди, ²⁸чунки Ёзувлар бўйича Исонинг Масиҳ эканлигини исбот қилиб, халқнинг олдида яҳудийларни қаттиқ фош қилар эди.

Chapter 19

¹Аполлос Коринфда бўлганида, Повул тепа юртларни кезиб ўтгач, Эфес шаҳрига келиб, баъзи шогирдларни топди. ²У улардан: “Сизлар имон келтириб, Муқаддас Руҳни қабул қилдингизларми?”- деб сўради. Улар эса унга жавобан: “Биз Муқаддас Руҳ борлигини ҳатто эшитмаганмиз”,- дедилар.³Повул эса уларга деди: “Унда сизлар нима ҳақи чўмдирилгансизлар?” Улар: “Яҳёнинг чўмдириши ҳақи”,- деб жавоб бердилар. ⁴Шунда Повул: “Яҳё одамларга ўзидан кейин Келадиганга, яъни Исо Масиҳга ишонишлари кераклигини айтиб, тавба қилишнинг чўмдирилиши билан чўмдирган эди”,- деди.⁵Улар буни эшитгач, Раббий Исо номидан сувга чўмдирилдилар. ⁶Повул уларнинг бошларига қўлини қўйганида эса, Муқаддас Руҳ уларнинг устига келиб тушди ва улар янги тилларда гапириб, башорат қила бошладилар. ⁷Уларнинг ҳаммаси тахминан ўн икки киши эди.⁸Сўнг Повул синагогага келди ва уч ой давомида дадиллик билан воизлик қилиб, Худонинг Шоҳлиги ҳақида мунозара қилиб, одамларни ишонтирар эди. ⁹Лекин баъзилар юракларини тош қилиб ишонмасдан, халқ олдида Раббийнинг Йўлини ёмонлаганлари учун Повул уларни тарк этди ва шогирдларни улардан ажратиб, ҳар куни Тираннуснинг мактабида воизлик қилар эди. ¹⁰Бу икки йил давом этгани учун Асияда яшовчиларнинг барчаси, яҳудийлар ва юнонлар Раббий Исонинг Сўзини эшитдилар.¹¹Худо Повулнинг қўллари билан ҳеч қачон содир бўлмаган мўъжизаларни қилар эди, ¹²ҳатто унинг танасидаги рўмол ва белбоғ беморларга қўйилганида, уларни касалликлари тарк этар, ёвуз руҳлар эса чиқиб кетар эди.¹³Сайёҳ яҳудий азайимхонлардан баъзилари ёвуз руҳларга чалинганларнинг устидан Раббий Исонинг номидан фойдаланиб: “Повул воизлик қилаётган Исо номидан сизларга буюрамиз”,- дер эдилар. ¹⁴Яҳудий олий руҳоний Скеванинг еттита ўғли шундай қилар эдилар.¹⁵Аммо ёвуз руҳ уларга жавобан: “Исони биламан, Повул ҳам менга маълум, аммо сизлар кимсизлар?”- деди. ¹⁶Шунда ёвуз руҳга чалинган одам уларга ташланди-да, уларнинг устидан зўр келиб, шундай куч кўрсатдики, улар у уйдан яланғоч ва ярадор ҳолда чиқиб қочдилар. ¹⁷Бу воқеа Эфесда яшайдиган яҳудийлар ҳамда юнонларнинг барчасига маълум бўлди ва уларнинг ҳаммаларини қўрқув босди. Раббий Исонинг номи эса улуғланар эди.¹⁸Имон келтирганларнинг кўплари келиб, ўз гуноҳларини эътироф этар ва ўз ишларини ошкор қилар эдилар. ¹⁹Сеҳргарлик қилганларнинг кўплари ҳам ўз китобларини тўплаб, ҳамманинг олдида ёндирдилар. Китобларнинг баҳосини ҳисоблаганда, эллик минг кумуш тангага тенг келди. ²⁰Раббийнинг Сўзи шундай куч билан ўсиб, устунлик қилар эди.²¹Булар амалга ошганидан кейин, Повул Македония ва Ахаядан ўтиб, Йерусалимга боришни ўз руҳида аҳд қилиб: “У ерда бўлганимдан кейин Римни ҳам кўришим керак”,- деди. ²²Шундай қилиб, Повул унга хизмат қилаётган икки кишини, Тимўтий ва Эрастни Македонияга юбориб, ўзи вақтинча Асияда қолди.²³Ўша пайтда Раббийнинг Йўлига қарши кучли исён кўтарилди, ²⁴чунки ҳунармандларга анча фойда келтирадиган Артемиданинг кумушли маъбадларини ясайдиган Деметриус исмли бир кумуш устаси ²⁵ўзига ўхшаш бошқа усталарни йиғиб уларга деди: “Эй, эркаклар! Сизларга маълумки, биз бу ҳунар орқали фаровонликка эгамиз.²⁶Шу орада, сизлар кўриб-эшитиб турибсизларки, Эфесдагина эмас, балки қарийб бутун Асияда бу Повул: Инсон қўли билан ясалган нарсалар худолар эмас,- деб айтиб, кўп одамларни ишонтириб йўлдан оздирди. ²⁷Шу тариқа нафақат бизнинг ҳунаримизнинг ҳеч нарса бўлиб қолиши, балки Асия ва бутун дунё сажда қиладиган буюк маъбуда Артемиданинг маъбади ҳам менсимасликка учраб, унинг улуғворлигининг қулаши хавфига дуч келдик”.²⁸Улар эса буни эшитганларида, ғазабга тўлиб: “Эфеснинг Артемидаси буюкдир!”- деб бақира бошладилар. ²⁹Бутун шаҳар ҳаяжонланди. Повулнинг йўлдошлари – македониялик Гай ва Аристархни ушлаб, якдилликда театронга бостириб бордилар.³⁰Повул халқнинг орасига кирмоқчи бўлганида, шогирдлар унга йўл қўймадилар. ³¹Повулнинг дўстлари бўлган Асиянинг бошлиқларидан баъзилари ҳам унга хабар юбориб, театронда кўринмаслигини илтимос қилдилар. ³²Шу орада баъзилар ундай, бошқалар бундай, деб бақирар эдилар, чунки йиғилиш тартибсиз бўлиб, кўпчилик нима учун тўпланганликларини билмас эдилар.³³Яҳудийларнинг таклифига кўра, оломон ичидан Александросни олдинга чиқаришди. Александрос эса қўли билан имо қилиб, ҳимоя учун халққа гапирмоқчи бўлди. ³⁴Лекин улар унинг яҳудий эканлигини билиб қолганларида, ҳаммалари бир овоздан тахминан икки соат давомида: “Эфеснинг Артемидаси буюкдир!”- деб бақирдилар.³⁵Ниҳоят, шаҳар котиби халойиқни тинчлантириб деди: “Эй, Эфес эркаклари! Эфес шаҳри буюк маъбуда Артемиданинг ва Диопетнинг хизматчиси эканлигини қайси одам билмайди? ³⁶Агар бу нарсада баҳс бўлмаса, унда сизлар тинчланишингиз ва ўйламасдан ҳаракат қилмаслигингиз керак. ³⁷Аммо сизлар маъбадни ҳам таламаган, маъбудангизни ҳам ҳақорат қилмаган кишиларни бу ерга олиб келдингизлар.³⁸Шунинг учун агар Деметриус ва у билан бирга бўлган ҳунармандларнинг бирор кишига қарши даъволари бўлса, унда суд маҳкамалари очиқ ва проконсуллар бор, у ерда бир-бирларига қарши шикоят қилаверсинлар. ³⁹Агар сизлар бошқа нарсани излаётган бўлсангизлар, бу қонуний мажлисда ҳал қилинади. ⁴⁰⁴¹Чунки бугунги воқеа туфайли исён кўтаришда айбланиш хавфи остидамиз, чунки бундай тўполонни оқлаш учун ҳеч қандай сабаб йўқ”. Шуларни айтиб, у йиғинни тарқатиб юборди.

Chapter 20

¹Қўзғолон тугаганидан кейин Повул шогирдларни чақириб, уларга насиҳат берди ва улар билан хайрлашиб, Македонияга жўнаб кетди. ²Ўша жойлардан ўтиб, имонлиларга кўп насиҳатлар бериб, Юнонистонга келди ³ва у ерда уч ой турди. Аммо яҳудийлар Повулга қарши фитна уюштирганларида, у Сурияга кетмоқчи бўлиб, Македония орқали қайтишга қарор қилди.⁴Береалик Пирроснинг ўғли Сосипатр, салоникаликлар Аристарх ва Секунд, дербелик Гай, Тимўтий, асияликлар Тихик ва Трофим Повулга Асиягача ҳамроҳ бўлдилар. ⁵Улар олдинроқ бориб, бизни Троасда кутиб турдилар. ⁶Биз эса Ачитқисиз нонлар кунларидан кейин Филиппи шаҳридан сузиб, беш кунларда уларнинг олдига – Троасга етиб бордик. У ерда етти кун турдик.⁷Ҳафтанинг биринчи кунида шогирдлар нон синдириш учун бирга йиғилганларида, Повул эртаси куни кетмоқчи бўлиб, улар билан суҳбатлашди ва сўзини ярим тунгача давом эттирди. ⁸Биз йиғилган юқоридаги хонада чироқлар кўп эди.⁹Повулнинг узоқ суҳбати давомида, деразада ўтирган Евтих исмли бир йигит чуқур уйқуга чўмди. У уйқусида қимирлаб, учинчи қаватдан пастга тушиб кетди ва уни ўлик ҳолда кўтаришди. ¹⁰Повул пастга тушиб, ўзини йигитнинг устига ташлади ва уни қучоқлаб: “Ташвишланманглар, унинг жони ўзида!”- деди.¹¹Кейин юқорига чиқди-да, нон синдириб овқатланди ва тонг отгунича кўп суҳбатлашиб, сўнг жўнаб кетди. ¹²Шу орада ўсмирни тирик ҳолда олиб келдилар ва анча тасалли топдилар.¹³Биз кемага олдинроқ бориб, Асс шаҳрига сузиб бордик. У ердан Повулни олишимиз керак эди, чунки у пиёда бормоқчи бўлиб, бизга шундай буйруқ берган эди. ¹⁴У Ассда бизга қўшилганида, уни олиб, Митиленега бордик.¹⁵Сўнг у ердан сузиб кетиб, эртаси куни Хиос ороли қаршисига келдик. Учинчи куни эса Самосга етгач, Трогиллиумда қолдик. Кейинги куни эса Милетусга келдик. ¹⁶Чунки Повул Асияда ушланиб қолмаслик учун Эфесни четлаб ўтмоқчи бўлди. Чунки у: “Агар иложи бўлса, «Элликлик» кунида Йерусалимда бўлайин”,- деб шошилаётган эди.¹⁷Повул Милетусдан Эфесга одам юбориб, Жамоатнинг жамоабошиларини чақиртирди. ¹⁸Улар унинг олдига келганларида, уларга деди: “Мен Асияга келган биринчи кундан буён, сизларнинг орангизда ҳамиша қандай ҳаракат қилганимни ўзларингиз биласизлар. ¹⁹Мен онгнинг бор камтарлиги ва кўп кўз ёшлар билан, яҳудийларнинг ёвуз ниятлари туфайли бошимга тушган васвасалар орасида Раббийга хизмат қилар эдим. ²⁰Мен фойдали бўлган ҳеч бир нарсани ўзимда тутиб турмасдан, сизларга эълон қилар ва халойиқ олдида ҳамда уйларда таълим берар эдим. ²¹Мен Худонинг олдида тавба қилиш ва Раббимиз Исо Масиҳга имон келтириш ҳақида яҳудийларга ҳамда юнонларга гувоҳлик берар эдим.²²Мана, мен энди Руҳнинг банди бўлиб, Йерусалимга боряпман. У ерда мен билан нима юз беришини билмайман. ²³Бироқ мени кишан ва қайғулар кутаётгани ҳақида Муқаддас Руҳ барча шаҳарларда гувоҳлик беряпти. ²⁴Аммо мен буларнинг ҳеч бирига эътибор бермайман ва ўз жонимни қадрламайман, фақатгина масофамни ва Раббий Исодан олган хизматни, яъни Худо иноятининг Хушхабарини воизлик қилишни қувонч билан якунлайин.²⁵Шуни ҳам биламанки, мен орангизда Худонинг Шоҳлигини воизлик қилиб юрган бўлсам-да, мана, энди сизларнинг ҳаммаларингиз менинг юзимни бошқа кўрмайсизлар. ²⁶Шунинг учун бугун сизларга гувоҳлик беряпманки, мен ҳамманинг қонидан тозаман, ²⁷чунки Худонинг бор иродасини сизларга эълон қилишдан чекинмадим.²⁸Худо Ўз қони билан сотиб олган Жамоатига чўпонлик қилишингиз учун Муқаддас Руҳ сизларни назоратчи қилиб тайинлаган. Бутун подага ҳамда ўзингизга диққат қилинглар. ²⁹Чунки шуни биламанки, мен кетганимдан кейин, орангизга подани аямайдиган йиртқич бўрилар кирадилар. ³⁰Сизларнинг орангиздан ҳам шогирдларни ўзларига эргаштириш учун бузиб гапирадиган одамлар кўтариладилар.³¹Шунинг учун бедор бўлинглар. Мен уч йил давомида кечаю кундуз тинмасдан, кўз ёшлар билан ҳар бирингизга таълим берганимни ёдда сақланглар. ³²Энди, биродарларим, сизларни Худога ва Унинг инояти сўзига топшираман. Бу сўз сизларни барпо қилишга ва барча муқаддасланганлар билан бирга сизларга мерос беришга қодирдир.³³Мен ҳеч кимнинг кумушини ҳам, олтинини ҳам, кийимини ҳам хоҳламадим. ³⁴Ўзларингиз биласизларки, менинг ва мен билан бўлганларнинг эҳтиёжларига шу қўлларим хизмат қилди. ³⁵Мен ҳамма нарсада шундай меҳнат қилиб, заифларга ёрдам бериш кераклигини сизларга кўрсатдим, токи сизлар Раббий Исонинг: “Олишдан кўра бериш бахтлироқдир”,- деган сўзларини ёдда сақланглар”.³⁶Буларни айтгач, Повул тиз чўкиб, уларнинг ҳаммалари билан бирга ибодат қилди. ³⁷Шунда ҳаммалари қаттиқ йиғлашди ва Повулнинг бўйнига осилиб, уни ўпишар эди. ³⁸Улар айниқса унинг: “Юзимни бошқа кўрмайсизлар”,- деган сўзидан қайғурар эдилар. Сўнгра уни кемагача кузатиб бордилар.

Chapter 21

¹Шундай қилиб, улардан узоқлашиб, биз сузиб кетдик ва тўғри Кос оролига келдик. Эртаси куни Родесга, у ердан эса Патарага сузиб бордик. ²Кейин Финикияга борадиган бир кемани топгач, унга чиқиб сузиб кетдик.³Кипр кўринганида, уни чап томонда қолдириб, биз Сурияга сузиб, Тир шаҳрида тўхтадик, чунки у ерда кемадан юк тушириш керак эди. ⁴Сўнгра шогирдларни топиб, у ерда етти кун қолдик. Улар эса Муқаддас Руҳ томонидан Повулга: “Йерусалимга борма”,- дер эдилар.⁵Бу кунларни ўтказганимиздан сўнг, биз чиқиб йўлга тушдик. Уларнинг ҳаммалари хотин ва болалари билан бизни шаҳарнинг ташқарисигача кузатиб бордилар. Қирғоқда эса биз тиз чўкиб, ибодат қилдик. ⁶Кейин улар билан хайрлашиб, кемага чиқдик. Улар эса уйларига қайтиб кетдилар.⁷Шундай қилиб, биз сафаримизни тугатиб, Тирдан Птолемай шаҳрига етиб келдик. У ердаги биродарларимиз билан саломлашиб, уларникида бир кун бўлдик. ⁸Эртаси куни Повул ва унга ҳамроҳ бўлган биз Кесарияга келдик. Етти жамоахизматчидан бири, хушхабарчи Филипнинг уйига кириб, уникида қолдик. ⁹Унинг пайғамбарчилик қиладиган тўртта бокира қизи бор эди.¹⁰У ерда бир неча кун турганимиздан сўнг, Яҳудиядан Агаб исмли бир пайғамбар келди. ¹¹У олдимизга кириб, Повулнинг белбоғини олди ва ўзининг қўл-оёқларини боғлади-да: “Муқаддас Руҳ бундай деяпти: Яҳудийлар бу белбоғнинг эгасини Йерусалимда шундай боғлайдилар ва мажусийларнинг қўлига топширадилар”,- деб айтди.¹²Буни эшитганимизда, биз ҳам, у ердагилар ҳам Повулдан Йерусалимга бормаслигини ўтиниб сўрадик. ¹³Аммо Повул бунга жавобан деди: “Нима қиляпсизлар? Нимага йиғлаб, юрагимни эзяпсизлар? Мен нафақат маҳбус бўлишга, лекин Раббий Исо номи учун Йерусалимда ўлишга ҳам тайёрман”. ¹⁴Биз эса уни кўндира олмай: “Раббийнинг иродаси бўлсин!”- деб тинчландик.¹⁵Ўша кунлардан кейин тайёр бўлиб, биз Йерусалимга бордик. ¹⁶Кесариядаги баъзи шогирдлар биз билан бирга бордилар. Улар бизни яшаб туришимиз учун анча вақтдан буён шогирд бўлган кипрлик Мнасоннинг уйига олиб келдилар.¹⁷Биз Йерусалимга келишимиз биланоқ, биродарларимиз бизни қувонч билан қабул қилдилар. ¹⁸Кейинги куни Повул биз билан бирга Ёқубнинг олдига борди. Барча жамоабошқарувчилар ҳам у ерга келдилар. ¹⁹Повул улар билан саломлашиб, Худо мажусийлар орасида унинг хизмати орқали нима қилгани ҳақида батафсил айтиб берди.²⁰Улар эса буни эшитиб, Худони улуғладилар ва Повулга дедилар: “Эй, биродар, яҳудийлардан неча мингтаси имон келтирганига қарагин. Уларнинг ҳаммаси Мусо Қонунининг рашкчиларидир. ²¹Улар сен ҳақингда: У мажусийлар орасида яшаётган барча яҳудийларга болаларини хатна қилдирмасликлари ва урф-одатга амал қилмасликлари кераклигини айтиб, Мусодан чекинишни ўргатиб юрибди,- деб эшитган эдилар.²²Энди нима қиламиз? Халойиқ йиғилиши аниқ, чунки сенинг келганингни эшитади. ²³Шунинг учун сенга нима десак, шуни қил. Мана, бизда назр атаган тўртта эркак бор. ²⁴Уларни олиб, улар билан бирга покланиб, уларнинг қурбонлик харажатини ўз зиммангга олгин, токи улар сочларини олдирсинлар. Шунда сен ҳақингда эшитганлари нотўғри эканлигини, аксинча, сенинг ўзинг ҳам Қонунга риоя қилиб юрганингни ҳамма билиб олади.²⁵Мажусийлардан имон келтирганларга келсак, улар бунга риоя қилмасликлари ҳақида ёзиб, фақатгина бутга қурбонликдан, қондан, бўғилган ҳайвоннинг гўштидан ва зинодан ўзларини сақлашларини тайинлаган эдик”. ²⁶Шунда Повул ўша эркакларни олиб, кейинги куни улар билан бирга покланди ва маъбадга кириб, покланиш кунларининг тугашини эълон қилди. Ўшанда уларнинг ҳар бири учун қурбонлик келтирилиши керак эди.²⁷Етти кун деярли тугаётганида, Асиядан бўлган яҳудийлар Повулни маъбадда кўриб қолиб, бутун халқни қўзғатдилар ва уни қўлга олдилар. ²⁸Улар: “Эй, Исроил эркаклари, ёрдам беринглар! Бу – ҳамма ерда халқимизга ва Қонунга, ҳамда шу жойга қарши таълим бериб юрган одам. Бундан ташқари, у юнонларни ҳам маъбадга олиб кириб, бу муқаддас жойни ҳаром қилди!”- деб бақирдилар. ²⁹Чунки бундан илгари улар шаҳарда эфеслик Трофимни Повул билан бирга кўрган эдилар, ва: “Повул уни маъбадга олиб кирган”,- деб ўйлар эдилар.³⁰Бутун шаҳар ҳаракатга келди ва халқ оқими юзага келди. Улар Повулни тутиб, маъбаддан ташқарига судраб чиқдилар ва дарҳол эшиклар бекитилди. ³¹Улар Повулни ўлдирмоқчи бўлганларида, Рим лашкарининг мингбошисига “бутун Йерусалим қўзғалди”, деган хабар етиб борди.³²У дарров аскарлар ва юзбошиларни олиб, уларнинг устига ёпирилди. Улар эса мингбоши билан аскарларни кўриб, Повулни уришдан тўхтадилар. ³³Шунда мингбоши яқинлашиб, Повулни ушлаб олди ва уни иккита занжир билан кишанлаб қўйишни буюриб, унинг ким эканлиги ва нима қилганини сўради.³⁴Оломон орасида эса бири у, бошқаси бу, деб бақирар эди. Шунда ғала-ғовур туфайли у аниқ ҳеч нарсани била олмай, Повулни қалъага олиб боришни буюрди. ³⁵Повул зинапояга келганида, оломон сиқаётгани учун аскарлар уни кўтариб боришларига тўғри келди. ³⁶Чунки халқнинг кўпчилиги унинг орқасидан эргашиб: “Унга ўлим!”- деб бақирар эди.³⁷Повулни қалъага олиб кираётганларида, у мингбошидан: “Сенга бир гап айтсам майлими?”- деб сўради. У эса: “Сен юнон тилини биласанми? - деди, - ³⁸Бир неча кун илгари ғалаён кўтариб, тўрт минг жиноятчини саҳрога олиб чиққан мисрлик сен эмасмисан?”³⁹Аммо Повул унга: “Мен яҳудийман, Киликиянинг таниқли бўлган Тарс шаҳрининг фуқаросиман. Сендан илтимос қиламан, менга халққа гапириш учун рухсат бергин”,- деди. ⁴⁰У рухсат берганида, Повул зинапояда туриб, қўли билан халққа имо қилди. Тўлиқ жимлик чўкканида, у яҳудий тилида сўзлай бошлади:

Chapter 22

¹“Эй, эркагу биродарлар ва оталар! Энди сизларнинг олдингизда менинг оқланиш сўзимни тингланглар!” ²Повулнинг уларга яҳудий тилида гапираётганини эшитганларида, улар янада жим бўлдилар. У эса давом этди:³“Мен Киликиядаги Тарсда туғилган яҳудийман. Ўша шаҳарда Гамалиэлнинг оёқлари олдида тарбияланган бўлиб, оталарнинг Қонунига пухта ўқитилганман. Бугун сизларнинг ҳаммаларингиз жонбоз бўлганингиздек, мен ҳам Худо учун жонбозман. ⁴Мен бу Йўл издошларини ўлимгача қувғин қилар, эркагу аёлларни боғлаб, зиндонларга топширар эдим. ⁵Олий руҳоний билан оқсоқолларнинг ҳаммаси мен ҳақимда гувоҳлик бера оладилар. Мен улардан Дамашқда яшайдиган биродарларга хатлар олиб йўлга тушган эдим, токи у ердагиларни кишанлаб, жазолаш учун Йерусалимга олиб келайин.⁶Шундай қилиб, йўлда кетаётиб, Дамашққа яқинлашаётганимда, чамаси куннинг ярмида тўсатдан осмондан тушган буюк нур мени ёритди. ⁷Мен ерга йиқилдим, менга эса: Шоул, Шоул, нега Мени қувғин қиляпсан?- деган овозни эшитдим. ⁸Мен эса жавоб бериб: Ё, Раббий, Сен кимсан?- дедим. У менга: Мен – сен қувғин қилаётган нозарий Исоман,- деди.⁹Мен билан бўлганлар нурни кўрдилар ва даҳшатга тушдилар, лекин менга Гапирганнинг овозини эшитмадилар. ¹⁰Шунда мен: Ё, Раббий, мен нима қилай?- дедим. Раббий эса менга: Ўрнингдан туриб, Дамашққа боргин, сен бажаришинг учун тайинланган ҳамма нарса сенга ўша ерда айтилади,- деди. ¹¹Ўша нурнинг шуҳратидан кўзим кўрмай қолгани учун, мен билан бўлганлар қўлимдан ушлаб, Дамашққа олиб бордилар.¹²У ерда яшаётган барча яҳудийлардан яхши гувоҳликка эга, Қонун бўйича диёнатли бўлган Ҳанания исмли бир одам ¹³менинг олдимга келиб, менга: Биродар Шоул, кўзларинг очилсин!- деди. Ўша заҳотиёқ мен уни кўрдим.¹⁴У эса менга деди: Оталаримизнинг Худоси Унинг иродасини билишинг, Ҳақни кўришинг ҳамда Унинг оғзидан овозни эшитишинг учун сени олдиндан танлади. ¹⁵Чунки сен кўрган ва эшитган нарсаларинг ҳақида ҳамма одамлар олдида Унинг гувоҳи бўласан. ¹⁶Энди нега имиллаяпсан? Ўрнингдан тур, чўмдирилгин ва Раббийнинг номини чақириб, гуноҳларингни ювгин!- деди.¹⁷Сўнгра Йерусалимга қайтиб келиб, маъбадда ибодат қилаётганимда, мен транс ҳолатига тушдим ¹⁸ва Уни кўрдим. У менга: Шошилгин, Йерусалимдан тез чиқиб кетгин, чунки бу ерда Мен ҳақимдаги гувоҳлигингни қабул қилмайдилар!- деди.¹⁹Мен эса айтдим: Ё, Раббий! Уларга маълумки, мен Сенга имон келтирганларни зиндонга ташлар, уларни синагогада урар эдим. ²⁰Сенинг гувоҳинг Стефаннинг қони тўкилаётганида, мен ҳам ўша ерда туриб, унинг ўлдирилишини маъқуллаган ва уни ўлдираётганларнинг кийимларини кўриқлаган эдим. ²¹У эса менга: Боргин, чунки Мен сени ўзоқларга, мажусийларнинг олдига юбораман,- деди”.²²Шу сўзларигача халқ уни тинглаб турган эди, шундан сўнг эса шовқин кўтариб: “Бундай одамни ер юзидан йўқ қилинглар! У яшашга муносиб эмас!”- деб бақиришди. ²³Улар қичқириб, кийимларини улоқтириб, ҳавога тупроқ отаётганларида, ²⁴мингбоши уни қалъага олиб боришни буюрди ва Повулга қарши бундай бақираётганларининг сабабини билиб олиш учун, уни қамчилашга буйруқ берди.²⁵Уни қайиш билан боғлаётганларида, Повул ёнида турган юзбошига: “Рим фуқаросини ҳукм қилмасдан қамчилашингиз қонунга мувофиқми?”- деди. ²⁶Юзбоши эса буни эшитгач, бориб мингбошига: “Қаранг, сиз нима қилмоқчисиз. Бу одам Рим фуқароси экан”,- деди.²⁷Шунда мингбоши келиб Повулдан: “Менга айтгин-чи, сен Рим фуқаросимисан?”- деб сўради. У: “Ҳа”,- деди. ²⁸Мингбоши бунга жавобан: “Мен бу фуқароликка кўп пул билан эга бўлганман”,- деди. Повул эса: “Аммо мен бу фуқароликда туғилганман”,- деди. ²⁹Шунда Повулни қийнамоқчи бўлганлар уни шу заҳотиёқ тарк этдилар. Мингбоши эса унинг Рим фуқароси эканини билгач, уни боғлаб қўйгани учун қўрқиб кетди.³⁰Кейинги куни яҳудийлар Повулни нимада айблаётганларини аниқ билиш учун мингбоши уни кишанлардан бўшатиб, олий руҳонийларга ва бутун Синедрион аъзоларига йиғилишларини буюрди. Сўнг Повулни олиб келиб, уларнинг олдида турғизиб қўйди.

Chapter 23

¹Повул Синедрионга тикилиб қараб: “Эркагу биродарлар! Мен бу кунга қадар Худо олдида пок виждон билан яшаганман”,- деди. ²Олий руҳоний Ҳанания эса Повулнинг ёнида турганларга унинг оғзига уришларини буюрди. ³Шунда Повул унга: “Эй, оқланган девор, Худо сени уради! Сен мени Қонун бўйича ҳукм қилиш учун ўтирибсан, аммо Қонунга қарши мени уришга буюряпсан!”- деди.⁴Ёнида турганлар: “Худонинг олий руҳонийсини ҳақорат қиляпсанми?” - дедилар. ⁵Повул эса: “Биродарлар! Унинг олий руҳоний эканини билмаган эдим, зеро: Халқингнинг бошлиқларини ёмонлама, деб ёзилган”,- деди.⁶Бу ердагиларнинг бир қисми саддуқийлар ва бошқа қисми фарзийлар эканини билганида, Повул баланд овоз билан Синедрионга хитоб қилиб: “Эркагу биродарлар! Мен фарзийман ҳамда фарзийнинг ўғлиман. Ўликларнинг тирилишига умидим сабабли мени ҳукм қилмоқдалар”,- деди. ⁷У буни айтганидан сўнг фарзийлар билан саддуқийлар орасида низо чиқди ва йиғин иккига бўлинди. ⁸Чунки саддуқийлар: тирилиш ҳам, фаришта ҳам, руҳ ҳам йўқ, деб айтадилар. Фарзийлар эса уни ҳам, буни ҳам тан оладилар.⁹Шунда кучли шовқин кўтарилди. Фарзийлар гуруҳининг уламолари ўринларидан туриб: “Биз бу одамда ҳеч бир ёмонлик топмаяпмиз. Агар унга руҳ ёки фаришта гапирган бўлса, биз Худога қарши чиқмайлик!”- деб баҳслашар эдилар. ¹⁰Низо кучайиб борганида, Повулни тилка-пора қилишларидан қўрққан мингбоши аскарларга пастга тушиб, уни ораларидан олиб чиқишни, қалъага олиб кетишни буюрди.¹¹Кейинги кечада Раббий унга зоҳир бўлиб: “Дадил бўл, Повул! Сен Мен ҳақимда Йерусалимда гувоҳлик берганингдай, Римда ҳам худди шундай гувоҳлик беришинг керак”,- деди.¹²Кун ёришгач, баъзи яҳудийлар аҳд қилишиб, Повулни ўлдирмагунча еб-ичмасликка қасам ичдилар. ¹³Бундай аҳдлашганларнинг сони қирқдан ортиқ эди.¹⁴Улар олий руҳонийлар билан оқсоқолларнинг олдиларига келиб, дедилар: “Повулни ўлдирмагунимизча бирор нарса есак, қасам урсин,- деб қасам ичдик. ¹⁵Шунинг учун сизлар Синедрион билан бирга гўё Повулнинг ишини янада аниқроқ текширмоқчи эканлигингизни мингбошига айтинглар, токи у уни эртага олдингизга олиб чиқсин. Биз эса, у яқинлашмасдан олдин уни ўлдиришга тайёрмиз”.¹⁶Повулнинг синглисининг ўғли бу қасд ҳақида эшитгач, қалъага кириб, Повулга хабар берди. ¹⁷Повул эса юзбошилардан бирини чақириб: “Бу йигитни мингбошининг олдига олиб боргин, чунки унга айтадиган гапи бор”,- деди.¹⁸Шунда у йигитни олиб, мингбошининг олдига келтириб: “Маҳбус Повул мени чақириб, бу йигитни сизнинг олдингизга олиб боришимни илтимос қилди, унинг сизга айтадиган гапи бор экан”,- деди. ¹⁹Мингбоши йигитнинг қўлидан ушлади-да, четга ўтиб: “Менга айтадиган нима гапинг бор?”- деб сўради.²⁰У жавобан деди: “Яҳудийлар, гўё Повулнинг ишини янада аниқроқ текшириш учун уни эртага Синедрион олдига чиқаришни сиздан илтимос қилишга келишдилар. ²¹Лекин сиз уларга қулоқ солманг. Чунки уни ўлдирмагунча еб-ичмаслик ҳақида қасам ичган қирқдан зиёд одам уни пойлаб турибди. Улар ҳозир тайёр бўлиб, сизнинг ижозатингизни кутиб турибдилар”.²²Ўшанда мингбоши йигитни қўйиб юбориб, унга: “Менга буларни айтганингни ҳеч кимга айтма!”- деди. ²³Сўнг иккита юзбошини чақириб, уларга: “Туннинг учинчи соатида Кесарияга бориш учун икки юзта пиёда аскар, етмишта отлиқ ва икки юзта ўқчи аскар ҳозирланглар. ²⁴Эшакларни ҳам тайёрланглар, токи Повулни миндириб, ҳоким Феликснинг олдига хавф-хатарсиз етказиб борсинлар”,- деб буюрди.²⁵Кейин у қуйидаги мазмунда хат ёзиб берди: ²⁶“Клавдиус Лисиасдан ҳоким жаноб олийлари Феликсга – салом! ²⁷Бу одамни яҳудийлар қўлга олиб ўлдирмоқчи бўлган эдилар. Унинг Рим фуқароси эканини билганимда, мен аскарлар билан келиб, уни уларнинг қўлидан қутқардим.²⁸Сўнг уни нимада айблаётганларини билмоқчи бўлиб, уни уларнинг Синедрионига олиб бордим. ²⁹Шунда уни ўзларининг қонунига тегишли баҳсли масалалар бўйича айблаётганларини, лекин унда ўлимга ёки кишанга лойиқ ҳеч қандай айб йўқлигини англадим. ³⁰Аммо яҳудийлар бу одамга қарши ёвуз ният қилганлари қулоғимга етганида, ўша заҳотиёқ мен уни сизнинг олдингизга юбордим. Унинг айбловчиларига ҳам унга қарши гапларини сизнинг олдингизда гапиришларини буюрдим. Саломат бўлинг”.³¹Шу тариқа, аскарлар уларга буюрилгани бўйича Повулни тунда Антипатрисга олиб бордилар. ³²Эртаси куни эса улар у билан бирга бориш учун отлиқларни қолдирдилар ва қалъага қайтиб кетдилар. ³³Шундай қилиб, Кесарияга келиб, улар хатни ҳокимга бердилар ва Повулни унга топширдилар.³⁴Ҳоким хатни ўқиганида, Повулдан қайси вилоятдан эканини сўради. Киликиядан эканлигини билгач, унга: ³⁵“Айбловчиларинг келганидан сўнг сени тинглайман”,- деб айтиб, Ҳироднинг преторионида қўриқлашларини буюрди.

Chapter 24

¹Беш кун ўтгач, олий руҳоний Ҳанания ва баъзи оқсоқоллар Тертуллус исмли бир нотиқ билан Кесарияга келиб, ҳокимга Повулнинг устидан арз қилдилар. ²Повул чақирилганида, Тертуллус айблашни бошлаб деди: ³“Феликс жаноби олийлари, сиз туфайли тинчликка эришмоқдамиз. Сизнинг ғамхўрлигингиз туфайли халқимиз фаровонликда яшаётганини ҳар доим ва ҳар жойда ҳар қандай миннатдорчилик билан тан оламиз.⁴Сизни кўп уринтирмаслик учун, мурувватингиз билан бизни қисқача тинглашингизни илтимос қиламан. ⁵Биз бу одамни жамиятнинг ўлати, дунё бўйлаб барча яҳудийлар орасида ғалаён қўзғатувчи ва нозарий бидъатининг сардори, деб топдик. ⁶У маъбадимизни ҳам ҳаром қилишга ҳаракат қилди. Биз эса уни тутиб, ўз қонунимизга яраша ҳукм қилмоқчи бўлдик.⁷Лекин мингбоши Лисиас келиб, уни ўта зўрлик билан қўлимиздан тортиб олди ва ⁸унинг айбловчилари бўлмиш бизни ҳам олдингизга келишимизни буюрди. Ўзингиз текшириб, биз уни нималарда айблаётганимизнинг ҳаммасини унинг ўзидан билиб олишингиз мумкин”. ⁹Яҳудийлар ҳам бунинг шундай эканлигини тасдиқладилар.¹⁰Ҳоким Повулга гапириши учун ишора қилганида, у жавобан деди: “Сиз кўп йиллардан бери бу халқни суд қилганингизни билганим учун, мен ўзимни қувонч билан ҳимоя қиламан. ¹¹Мен сажда қилиш учун Йерусалимга келганимга ўн икки кундан ошмаганини ўзингиз билиб олишингиз мумкин. ¹²Улар эса мени на маъбадда бирор киши билан баҳс қилаётган, на синагогаларда, на шаҳарда халқни қўзғатаётган ҳолда топмадилар. ¹³Улар ҳозир менга қўяётган айбларнинг ҳеч бирини исбот қила олмайдилар.¹⁴Аммо олдингизда шуни тан оламанки, улар бидъат, деб атаган Йўл бўйича мен оталаримнинг Худосига сажда қиламан ва Қонун ҳамда Пайғамбарларда ёзилганларнинг ҳаммасига ишонаман. ¹⁵Худога умидим борки, уларнинг ўзлари ҳам кутаётганларидек, ҳақ ва ноҳақ одамларнинг тирилиши бўлади. ¹⁶Шунинг учун ҳам, Худо ва инсонларга нисбатан айбсиз виждонга эга бўлишга ҳаракат қиламан.¹⁷Мана, кўп йиллардан кейин, мен халқимга эҳсон ва бағишловлар олиб келиш учун келдим. ¹⁸Шу орада Асиядан бўлган баъзи яҳудийлар мени оломон орасида ёки қўзғолон орасида эмас, балки маъбадда покланган ҳолда топдилар. ¹⁹Аслида ўшалар ҳузурингизга келиб, менга қарши даъволари бўлса, мени айблашлари керак эди.²⁰Ёки буларнинг ўзлари айтсинлар, Синедрион олдида турганимда, менда қандай ноҳақлик топдилар? ²¹Наҳот мен уларнинг орасида туриб, баланд овозда: Ўликларнинг тирилиши учун бугун олдингизда ҳукм қилиняпман,- деган сўзим учун айбдор бўлсам?”²²Бу Йўл ҳақида яхшироқ билган Феликс буларни эшитиб: “Мингбоши Лисиас келганидан кейин масалангизни синчиклаб ўрганаман”,- деди ва муҳокамани кейинга қолдирди. ²³У юзбошига Повулни қўриқлашни, унга енгиллик беришни ва унинг яқинларига унинг олдига келишга ҳамда унга хизмат қилишга қаршилик қилмасликни буюрди.²⁴Бир неча кундан кейин Феликс яҳудий хотини Друсилла билан келиб, Повулни чақиртирди ва Исо Масиҳга имон ҳақида уни тинглади. ²⁵Повул ҳақлик, ўзини тийиш ва келаётган ҳукм ҳақида сўзлагани учун Феликс қўрқувга тушиб: “Энди боргин, вақт топганимда, сени яна чақираман”,- деди.²⁶Шу билан бирга, қўйиб юбориши учун Повул унга пора беришидан умид қилар эди. Шунинг учун Феликс уни кўп марта чақирир ва у билан суҳбатлашар эди. ²⁷Лекин икки йилдан сўнг Феликснинг ўрнига Порциус Фест келди. Феликс эса яҳудийларга илтифот кўрсатмоқчи бўлиб, Повулни қамоқда қолдирди.

Chapter 25

¹Фест вилоятга келиб, уч кундан кейин Кесариядан Йерусалимга борди. ²Шунда олий руҳоний билан яҳудийларнинг бошлиқлари унга Повулга қарши гапириб, ³уларга илтифот кўрсатишини ҳамда Повулни Йерусалимга чақиртиришини ўтиниб сўрар эдилар. Ўзлари эса уни йўлда ўлдиришга қасд қилган эдилар.⁴Фест эса жавоб бериб, Повулнинг Кесарияда қўриқланаётганини, ўзи ҳам яқинда у ерга боришини айтди. ⁵“Шундай қилиб, - деди у, - сизларнинг орангиздан кимнинг имкони бўлса, мен билан бирга борсин ва агар бу одамда бирор нарса бўлса, уни айбласин”.⁶Фест уларнинг олдида саккиз ёки ўн кундан ортиқ туриб, Кесарияга қайтиб кетди. Кейинги куни ҳукм курсисига ўтириб, Повулни олиб келишни буюрди. ⁷Повул кирганида, Йерусалимдан келган яҳудийлар унинг атрофида тўпланиб, унга ўзлари исбот қила олмаган кўп ва оғир айбларни қўйдилар. ⁸Повул эса ўзини ҳимоя қилиб: “Мен на яҳудийларнинг Қонунига, на маъбадга, на императорга қарши бирор бир гуноҳ қилганим йўқ”, - деди.⁹Фест яҳудийларга илтифот кўрсатмоқчи бўлиб, Повулдан: “Йерусалимга бориб, у ерда менинг олдимда бу ишда ҳукм этилишни хоҳлайсанми?”- деб сўради. ¹⁰Аммо Повул: “Мен императорнинг ҳукм курсиси олдида турибман, мен шу ерда ҳукм этилишим шарт. Мен яҳудийларга ҳеч бир ноҳақлик қилмаганимни ўзингиз ҳам яхши биласиз.¹¹Агар мен ноҳақ бўлиб, ўлимга лойиқ бирор иш қилган бўлсам, ўлимдан бош тортмайман. Агарда буларнинг менга қўяётган айблари асоссиз бўлса, унда мени ҳеч ким уларга топшира олмайди. Мен императорнинг ҳукмини талаб қиламан”,- деди. ¹²Шунда Фест кенгаш билан маслаҳатлашиб, жавоб берди: “Сен императорнинг ҳукмини талаб қиланинг учун, императорнинг олдига борасан”.¹³Бир неча кундан сўнг подшоҳ Агриппа билан Берника Фестни табриклаш учун Кесарияга келдилар. ¹⁴Улар у ерда анча кун бўлганликлари учун, Фест Повулнинг ишини подшоҳга тақдим қилиб, деди: “Бу ерда Феликс қамоқда қолдирган бир одам бор. ¹⁵Мен Йерусалимда бўлганимда, яҳудийларнинг олий руҳонийлари ва оқсоқоллари келиб, уни маҳкум этишни сўрадилар. ¹⁶Мен уларга: Айбланувчи одамни айбловчилари билан юзлаштирмасдан ва унга қўйилган айблардан ўзини ҳимоя қилиш имконини бермасдан, ўлимга маҳкум қилиш римликларнинг одати эмас,- деб жавоб бердим.¹⁷Шундай қилиб, улар бу ерга келганларида, мен бу ишни кейинга қолдирмай, эртаси куниёқ ҳукм курсисига ўтириб, бу одамни олиб келишни буюрдим. ¹⁸Аммо айбловчилар унга қарши чиқишгач, мен тахмин қилган айблардан бирортасини тақдим қилмадилар. ¹⁹Бунинг ўрнига, уларнинг ўз диндорлиги ҳақида, ўлган қандайдир Исо ҳақида баъзи баҳслари бор эди. Повул эса Исонинг тирик эканини тасдиқлар эди. ²⁰Мен бу масалани ҳал қилишга қийналганим учун Повулдан: Сен Йерусалимга боришни ва у ерда ҳукм этилишни истайсанми?- деб сўрадим.²¹Лекин Повул Аъло Ҳазратнинг муҳокамасига қолдирилишни талаб қилгани учун, уни императорнинг олдига юборгунга қадар қўриқлаб туришни буюрдим”. ²²Агриппа эса Фестга: “Бу одамни мен ҳам тинглашни истар эдим”,- деди. “Хўп, эртанинг ўзида уни тинглайсиз”,- деб жавоб берди у.²³Кейинги куни Агриппа ва Берника буюк ҳашамат билан келиб, мингбошилар ва шаҳарнинг атоқли кишилари билан бирга маҳкама хонасига кирдилар. Фестнинг буйруғи билан Повул олиб келинди. ²⁴Фест шундай деди: “Подшоҳ Агриппа ва биз билан ҳозир бўлган барча эркаклар! Мана бу одамни кўриб турибсизлар. Унга қарши яҳудийларнинг кўпчилиги Йерусалимда ва шу ерда менга мурожаат қилиб: Бу одам бошқа яшамаслиги керак,- деб бақирар эдилар.²⁵Лекин мен унинг ўлимга лойиқ бирор иш қилганини топмадим. Унинг ўзи Аъло Ҳазратнинг муҳокамасини талаб қилгани учун, уни императорнинг олдига юборишга қарор қилдим. ²⁶Фақат Ҳазратга у ҳақида ёзишга бирор бир аниқ нарса йўқ. Шунинг учун уни ҳаммангизнинг ва, айниқса, подшоҳим Агриппа, сизнинг ҳузурингизга олиб чиқдим, токи бу ишни кўриб чиққандан кейин ёзишимга бирор нарса бўлсин. ²⁷Чунки, менинг фикримча, маҳбусни юбориб, унинг айбларини кўрсатмаслик мулоҳазасизлик бўлади”.

Chapter 26

¹Агриппа Повулга: “Ўзинг учун гапиришингга рухсат берилади”,- деди. Шунда Повул қўлини узатиб, ўзини ҳимоя қила бошлади: ²“Подшоҳ Агриппа! Бугун сизнинг ҳузурингизда яҳудийларнинг менга қўйган ҳамма айбларидан ўзимни ҳимоя қила олишим учун ўзимни бахтиёр, деб ҳисоблайман. ³Бунинг устига, сиз яҳудийларнинг барча одатларини ва масалаларини яхши биласиз. Шунинг учун мени сабр билан тинглашингизни илтимос қиламан.⁴Энг бошида менинг ёшлигимдан ўз халқим орасида, Йерусалимда бўлган ҳаёт тарзимни барча яҳудийлар биладилар. ⁵Улар мени узоқ вақтдан бери танийдилар. Агар хоҳласалар, динимизнинг энг жиддий таълимоти бўйича фарзий бўлиб яшаганимга гувоҳлик бера оладилар.⁶Энди эса, мен Худонинг оталаримизга берган ваъдасига умид қилганим учун суд олдида турибман. ⁷Шу ваъда амалга ошиши умидида ўн икки қабиламиз Худога кечаю кундуз ғайрат билан хизмат қилмоқдалар. Худди шу умид учун, эй, подшоҳ Агриппа, яҳудийлар мени айбламоқдалар. ⁸Нима энди? Худо ўликларни тирилтиришига ишониб бўлмас, деб ҳисоблайсизми?⁹Тўғриси, ўзим ҳам нозарий Исо номига қарши кўп иш қилиш керак, деб ўйлар эдим. ¹⁰Мен буни Йерусалимда қилдим ҳам. Олий руҳонийлардан ҳокимият олиб, кўп муқаддасларни зиндонларга ташлаб, уларни ўлдиришларига овоз берар эдим. ¹¹Барча синагогаларда уларни кўп маротаба жазога тортиб, Исони ҳақоратлашга мажбур қилар эдим. Уларга қарши ҳаддан ташқари қутуриб, ҳатто бегона шаҳарларда ҳам қувғин қилар эдим.¹²Шу мақсадда олий руҳонийларнинг ҳокимияти ва топшириғи билан Дамашққа бораётганимда, ¹³мана, подшоҳим, куннинг қоқ ўртасида мен йўлда осмондан қуёш ёғдусидан ҳам ярқироқ нурни кўрдим. Ўша нур мени ва мен билан кетаётганларни ёритди. ¹⁴Биз ҳаммамиз ерга йиқилганимизда, менга яҳудий тилида гапираётган овозни эшитдим: Шоул, Шоул, нега Мени қувғин қиляпсан? Нишга қарши тепишинг қийин.¹⁵Мен эса: Ё, Раббий, Сен кимсан?- дедим. Мен сен қувғин қилаётган Исоман,- деди У,- ¹⁶Энди, ўрнингдан тур, оёққа тур! Чунки сен кўрган нарсага ва Мен сенга келажакда кўрсатадиган нарсаларимга гувоҳ ва хизматкор бўлишга тайинлаш мақсадида Мен сенга зоҳир бўлдим. ¹⁷Сени ўз халқингга ҳамда мажусийларга юбораман ва улардан халос қиламан. ¹⁸Уларнинг кўзларини очиб, зулматдан нурга ва шайтоннинг ҳокимиятидан Худога қайтариш учун, улар Менга бўлган имон орқали гуноҳлари кечирилишига ва муқаддасланганлар билан меросга эришишлари учун сени юбораман.¹⁹Шунинг учун, эй, подшоҳ Агриппа, мен самовий ваҳийга итоатсизлик қилмадим. ²⁰Лекин аввал Дамашқ ва Йерусалим аҳолисига, кейин бутун Яҳудия юртига ва мажусийларга воизлик қилиб юрдим, токи улар тавба қилиб ва Худога ўгирилиб, тавбага лойиқ ишларни қилсинлар. ²¹Шу сабабдан яҳудийлар мени маъбадда тутиб, ўлдиришга ҳаракат қилдилар.²²Лекин мен Худодан ёрдам олиб, шу кунга қадар каттаю кичикка гувоҳлик бериб юрибман. Мусо ва пайғамбарлар содир бўлишини башорат қилган нарсалардан бошқа ҳеч нарсани гапирмаяпман, ²³яъни, Масиҳ яҳудийлару мажусийларга нурни эълон қилиш учун азоб чекиб ўлиши ҳамда ўликлардан биринчи бўлиб тирилиши керак эди”.²⁴Повул ўзини шундай ҳимоя қилганида, Фест баланд овоз билан: “Телбалик қиляпсан, Повул! Ўта билимдонлигинг сени ақлдан оздиряпти!”- деди. ²⁵“Мен телбалик қилмаяпман, Фест жаноби олийлари,- деди Повул,- аммо ҳақиқат ва соғлом онг сўзларини айтяпман. ²⁶Подшоҳ булар ҳақида билгани учун ҳам унинг ҳузурида бемалол гапирмоқдаман. Бу воқеалардан ҳеч бири ундан яширин эмаслигига аминман, чунки бу бурчакда содир бўлган эмас.²⁷Эй, подшоҳ Агриппа, пайғамбарларга ишонасизми? Биламан, ишонасиз!” ²⁸Шунда Агриппа Повулга жавобан: “Сен мени масиҳий бўлишга қарийб ишонтиряпсан”,- деди. ²⁹Повул эса: “Озми, кўпми, нафақат сиз, балки бугун мени тинглаётганларнинг ҳаммалари ҳам занжирбандлигимдан ташқари мен каби бўлишларини Худодан сўрар эдим!”- деди.³⁰Повул буни айтганида, подшоҳ, ҳоким ва Берника ҳамда улар билан бирга ўтирганлар ўринларидан турдилар. ³¹Четга чиқиб, ўзаро: “Бу одам ўлимга ёки занжирбандликка лойиқ ҳеч бир иш қилмаяпти”,- дейишар эди. ³²Сўнг Агриппа Фестга: “Агар бу одам императорнинг ҳукмини талаб қилмаганида, уни озод қилса бўлар эди”,- деди.

Chapter 27

¹Бизнинг Италияга сузиб боришимиз ҳақидаги қарор қабул қилинганида, Повул ва бошқа баъзи маҳбусларни Аъло Ҳазратнинг лашкаридан Юлиус исмли бир юзбошига топширдилар. ²Биз Адрамит кемасига ўтириб, Асия соҳиллари бўйлаб сўзиб бориш ниятида жўнадик. Салоникадан бўлган македониялик Аристарх ҳам биз билан бирга эди.³Кейинги куни Сидўн шаҳрига келганимизда, Юлиус Повулга одамгарчилик билан муносабатда бўлиб, дўстларининг ёнига бориб эҳтиёжларини қондиришига рухсат берди. ⁴У ердан жўнаб, шамол қарши бўлгани учун Кипр оролини айланиб сузиб кетдик. ⁵Киликия ва Памфилия қаршисидаги денгиздан ўтиб, Ликиядаги Мира шаҳрига келдик. ⁶У ерда юзбоши Италияга сузаётган Искандариянинг кемасини топиб, бизни унга ўтқизди.⁷Анча кун секин сузиб юриб, Книдосга зўрға етиб боргач, шамол ноқулай бўлгани учун биз Салмон олдидаги Критни айланиб сузиб кетдик. ⁸Ундан машаққат билан ўтиб, Ласея шаҳри ёнидаги “Гўзал Бандаргоҳлар” деган жойга келдик.⁹Бироқ орадан кўп вақт ўтган ва сузиш хавфли бўлиб қолган эди, чунки ҳатто Рўза кунлари ҳам ўтган эди. Шунинг учун Повул маслаҳат бериб, ¹⁰уларга: “Эркаклар, сузишни давом эттириш юк ва кема учунгина эмас, балки ўз жонимиз учун ҳам қийинчилик ва катта зарар билан бўлишини кўряпман”,- деди. ¹¹Лекин юзбоши Повулнинг айтганларидан кўра, кема эгасига ва дорғага кўпроқ ишонар эди.¹²Бандаргоҳ қишни ўтказишга яроқли бўлмагани учун, кўплар у ердан жўнаб, иложи бўлса, Критнинг “Фоэник” бандаргоҳига бориб, у ерда қишлашни маслаҳат бердилар, чунки Фоэник жануби-ғарб ва шимоли-ғарб томонлардан ҳимоя қилинган эди. ¹³Жануб шамоли эсганида, улар – ўзларини: Мақсадимизга эришдик,- деб ҳисоблаб, жўнадилар ва Крит соҳили бўйлаб сузиб кетдилар.¹⁴Лекин кўп вақт ўтмай, унинг ортидан “Евроклидон” деган бўронли шамол кўтарилди. ¹⁵У кемани шундай ўраб олдики, кема шамолга қарши тура олмас эди. Тўлқинларга таслим бўлиб, учиб юрар эдик. ¹⁶Клауда деган кичик бир оролнинг ёнидан ўтаётиб, биз қайиқни зўрға ушлаб қолдик.¹⁷Денгизчилар қайиқни кўтаргач, кемани арқонлар билан ўраб боғладилар ва саёз жойларга чиқиб қолишдан қўрқиб, елканни туширдилар. Шу тарзда биз учиб юрар эдик. ¹⁸Эртаси куни бўрон кучайгани учун кемани енгиллата бошладилар.¹⁹Учунчи куни эса ўз қўлимиз билан кеманинг жиҳозларини сувга ташлаб юбордик. ²⁰Лекин кўп кунлардан бери қуёш ҳам, юлдузлар ҳам кўринмагани ва кучли бўрон давом этиб тургани сабабли охир оқибат бизнинг қутулиб қолишимизга ҳар қандай умид йўқолди.²¹Кемадагилар анчадан бери овқат емаганлари учун Повул уларнинг ўртасида туриб деди: “Эркаклар! Ушбу қийинчиликлару зарарга дучор бўлмаслик учун менга қулоқ солиб, Критдан кетмаслик керак эди. ²²Энди эса сизларни дадил бўлишга ундайман. Чунки сизлардан ҳеч бир жон ҳалок бўлмайди, фақатгина кема чўкади.²³Чунки мен тегишли бўлган ва хизмат қилаётган Худонинг фариштаси бу тунда менга зоҳир бўлиб: ²⁴Қўрқма, Повул! Сен императорнинг олдида туришинг керак. Мана, сен билан сузиб бораётганларнинг ҳаммасини Худо сенга бахш этди,- деди. ²⁵Шунинг учун, эй, эркаклар, дадил бўлинглар! Чунки мен Худога ишонаманки, менга айтилганидек бўлади. ²⁶Биз бирор оролга чиқариб ташланишимиз керак”.²⁷Адрия денгизида учиб юрганимизнинг ўн тўртинчи кечасида, тахминан туннинг ярмида кемачилар қандайдир бир қуруқликка яқинлашганларини пайқадилар. ²⁸Чуқурликни ўлчаб, йигирма қулоч эканини билдилар. Бир оз масофадан сўнг яна ўлчаб, ўн беш қулоч эканини билдилар. ²⁹Қояли жойга чиқиб қолишдан қўрқиб, кеманинг қуйруқ қисмидан тўртта лангар ташладилар ва тонг отишини кутиб турдилар.³⁰Лекин кемачилар кемадан қочиш ниятида, гўё кеманинг тумшуғидан лангар ташламоқчи бўлгандек, қайиқни денгизга туширганларида, ³¹Повул юзбоши ва аскарларга: “Агар улар кемада қолмасалар, сизлар қутула олмайсизлар”,- деди. ³²Шунда аскарлар қайиқнинг арқонларини кесиб, уни сувга тушириб юбордилар.³³Кун ёришмасдан, Повул ҳаммани овқат ейишга ундаб, деди: “Бугун ҳеч нарса емасдан, очликда интизор бўлиб кутишингизнинг ўн тўртинчи кунидир. ³⁴Шунинг учун овқат ейишингизни ўтиниб сўрайман, бу қутулишингизга хизмат қилади. Сизлардан ҳеч бирингизнинг бошингиздаги бир тола соч ҳам тўкилмайди”. ³⁵Шундай деб, нонни олди ва ҳамманинг олдида Худога миннатдорчилик билдириб, нонни синдириб ея бошлади.³⁶Ўшанда ҳамманинг кайфияти кўтарилиб, улар ҳам овқат едилар. ³⁷Кемада жами икки юз етмиш олти жон бор эди. ³⁸Овқатга тўйгач, улар буғдойни денгизга отиб, кемани енгиллаштирдилар.³⁹Кун ёришганида, ерни танимадилар, лекин қия қирғоқли қўлтиқни кўриб қолдилар. Шунда, имкони бўлса, у жойга кемада бориб тўхташга қарор қилдилар. ⁴⁰Лангарларни кўтариб, денгиз бўйлаб юрдилар. Шунингдек, рулнинг елканларини ечиб, кичик елканни шамол томонга қаратиб, қирғоқ томон йўл олдилар. ⁴¹Кема саёзликка тушиб, қумга тиқилиб қолди. Кеманинг тумшуғи ботиб, қимирламай қолди, қуйруғи эса тўлқинларнинг кучи билан парчалана бошлади.⁴²Ўшанда аскарлар, маҳбуслардан бирор киши сузиб қочиб қутулмасин, деб уларни ўлдиришга келишдилар. ⁴³Лекин юзбоши Повулни қутқармоқчи бўлиб, уларни бу ниятдан қайтарди ва шундай деб буюрди: “Сузишни билганлар биринчи бўлиб кемадан сакрасинлар ва қуруқликка чиқсинлар, ⁴⁴қолганлар эса тахталарда ёки кеманинг бирор бўлагида сузиб қутулсинлар”. Шундай қилиб, ҳаммалари қирғоққа қутулиб чиқдилар.

Chapter 28

¹Қутулганимиздан сўнг орол Мелит, деб аталишини билдик. ²У ердагилар бизга анча эзгулик кўрсатдилар, чунки ёмғир ёғиб совуқ бўлгани учун улар ўт ёқиб, ҳаммамизни қабул қилдилар.³Повул бир тўп ўтин йиғиб, оловнинг устига қўяётганида, бир заҳарли илон иссиқдан қочиб, унинг қўлига ёпишиб олди. ⁴У ердагилар Повулнинг қўлига осилган илонни кўрганларида, бир-бирларига: “Бу одамнинг қотил экани аниқ. Денгиздан халос бўлган бўлса ҳам, адолат уни тирик қолдирмаяпти!”- дедилар.⁵Бироқ у илонни ўтга силкитиб ташлаб, ундан ҳеч қандай зарар кўрмади. ⁶Улар унинг шишиб кетишини ёки бирданига ўлиб йиқилишини кутдилар. Аммо узоқ вақт кутиб, унга ҳеч қандай зиён етмаганини кўрганларида, ўз фикрларини ўзгартириб: “У худо экан”,- дер эдилар.⁷Ўша жойнинг ёнида оролнинг бошлиғи Публий исмли бир кишининг қўрғони бор эди. У бизни қабул қилиб, уч кун дўстона меҳмон қилди. ⁸Ўша пайтда Публийнинг отаси ичбуруғ ва иситмадан қийналиб ётган эди. Повул унинг ёнига кириб, ибодат қилди ва қўлларини унинг устига қўйиб, уни шифолади. ⁹Бу воқеа содир бўлгач, оролдаги бошқа касаллар ҳам келиб, шифоландилар ¹⁰ва бизга кўп иззат кўрсатдилар. Биз жўнаётганимизда эса, улар бизни зарур нарсалар билан таъминладилар.¹¹Уч ойдан кейин ўша оролда қишлаган Искандариянинг “Диоскур” белгили кемасида сузиб кетдик. ¹²Сиракуза шаҳрига келиб, у ерда уч кун қолдик.¹³У ердан сузиб, Ригиумга келдик. Бир кундан кейин жануб шамоли эсгани учун иккинчи куни Путеолга етиб келдик. ¹⁴У ерда биродарларни топдик. Улар етти кун уларникида туришимизни ўтиниб сўрадилар. Сўнгра Римга бордик. ¹⁵У ердаги биродарлар биз ҳақимизда эшитганларида, ҳатто “Аппия” майдони ва “Уч Мусофирхона”гача бизни қарши олгани чиқдилар. Повул уларни кўрганида, тетиклашиб, Худога миннатдорчилик билдирди.¹⁶Римга келганимизда, юзбоши маҳбусларни лашкарбошига топширди. Повулга эса уни қўриқлайдиган аскар билан алоҳида яшашига рухсат берилган эди. ¹⁷Уч кундан кейин Повул энг атоқли яҳудийларни ўзига чақиртирди. Улар йиғилганларида, уларга деди: “Эркаклару биродарлар! Халқимизга ёки оталаримизнинг урф-одатларига қарши ҳеч нарса қилмасамда, мен занжирбандликда Йерусалимдан римликларнинг қўлига топширилдим. ¹⁸Улар ҳам мени суд қилиб, озод қилмоқчи бўлдилар, чунки менда ўлимга лойиқ бирор айб йўқ эди.¹⁹Бироқ яҳудийлар бунга қарши чиққанлари учун, мен императорнинг ҳукмини талаб этишга мажбур бўлдим. Аммо мен буни халқимни айблаш учун қилмадим. ²⁰Ана шу сабабдан сизлар билан кўришиб гаплашиш учун мен сизларни чақиртирдим. Чунки мен Исроилнинг умиди учун бу занжир билан боғланганман”.²¹Улар эса унга жавобан дедилар: “Биз сен ҳақингда Яҳудиядан ҳеч қандай хат олганимиз йўқ, келган биродарлардан ҳеч ким сен ҳақингда бизга хабар бергани ёки бирор ёмон нарса дегани ҳам йўқ. ²²Бироқ сен қандай фикр юритишингни ўзингдан эшитмоқчимиз, чунки бу бидъат ҳақида ҳар жойда баҳс бўлаётгани бизга маълумдир”.²³Шундай қилиб, Повулга бир кунни тайин этиб, кўплар у турган меҳмонхонага келдилар. Эрталабдан оқшомгача Повул уларга Худонинг Шоҳлигини баён этиб, Мусонинг Қонунидан ва Пайғамбарларнинг қитобларидан Исо ҳақида гувоҳлик бериб, ишонтирар эди. ²⁴Баъзилар унинг айтганларига ишондилар, баъзилар эса ишонмадилар.²⁵Улар ўзаро келишмовчиликка борганларида, Повул қуйидаги сўзни айтди: “Муқаддас Руҳ Йешайаҳ пайғамбар орқали оталаримизга жуда тўғри айтган эди: ²⁶Бу халққа бориб айтгин: Эшитиб эшитасизлар ва англамайсизлар, қараб кўрасизлар ва фаҳмламайсизлар.²⁷Чунки бу халқнинг юрагини ёғ босган, қулоқлари зўрға эшитади, кўзларини эса юмиб олганлар. Шунинг учун кўзлари билан кўрмайдилар ва уларга шифо беришим учун тавба қилмайдилар.²⁸Шу тариқа, бу сизларга маълум бўлсинки: Худонинг нажоти мажусийларга юборилди, улар эса эшитадилар”. ²⁹Повул бу сўзларни айтганида, яҳудийлар ўзаро анча тортишиб, чиқиб кетдилар.³⁰Шундай қилиб, Повул тўлиқ икки йил ўзи ижарага олган уйда яшади ва ҳузурига келганларнинг ҳаммасини қабул қилди. ³¹У уларга жасорат билан Худонинг Шоҳлигини воизлик қилар ва Раббий Исо Масиҳ ҳақида тўсқинликсиз таълим берар эди. Омин.

Romans

Chapter 1

¹Худонинг Хушхабари учун ажратилган ва даъват этилган ҳаворий ҳамда Исо Масиҳнинг қули бўлган Повулдан салом. ²Худо азалдан Ўзининг пайғамбарлари орқали муқаддас Ёзувларда ваъда қилган ушбу Хушхабар Унинг Ўғли ҳақидадир. ³У жисман Довуднинг уруғидан бўлиб,⁴муқаддаслик Руҳи бўйича эса ўликлардан тирилиши орқали Худонинг Ўғли эканини қудратда намоён қилди. ⁵У орқали биз иноят ва ҳаворийликни олдик, токи Унинг номи ҳақи барча халқларни имонга бўйсундирайлик. ⁶Уларнинг орасида сизлар ҳам Исо Масиҳ томонидан даъват этилгансизлар.⁷Шундай қилиб, муқаддас бўлишга даъват этилган барча Римда яшовчиларга, Худонинг севганларига Отамиз Худодан ва Раббий Исо Масиҳдан иноят ва тинчлик бўлсин.⁸Энг аввало, имонингиз бутун дунёга хабар қилинаётгани сабабли сизларнинг ҳаммаларингиз учун Исо Масиҳ орқали Худойимга миннатдорчилик билдираман. ⁹Мен Ўғлининг Хушхабарида руҳим билан хизмат қилаётган Худо эса сизларни тинимсиз эслаётганимга гувоҳдир. ¹⁰Мен ҳамиша ибодатларимда сўраяпманки – қачондир менинг ёнингизга боришим Худонинг иродаси бўйича муваффақиятли бўлсин.¹¹Чунки мен сизларни кўришни жуда ҳам орзу қилмоқдаман, токи сизларнинг мустаҳкамланишингиз учун мен сизларга бирон бир руҳий инъом тақдим этай, ¹²шу орқали сизлар билан бирга умумий (яъни сизларнинг ва ўзимнинг) имонимиз билан тасалли топай.¹³Энди, биродарлар, сизларнинг бехабар қолишингизни истамайман: мен бошқа халқлардаги сингари, сизларда ҳам бирор ҳосилга эга бўлишим учун кўп марта ёнингизга боришни ният қилган эдим, лекин ҳозиргача тўсқинликка дуч келганман. ¹⁴Мен юнонлару варварлардан ҳам донолару жоҳиллардан ҳам қарздорман. ¹⁵Шундай қилиб, менга келсак, мен Римда яшаётган сизларга ҳам Хушхабарни воизлик қилишга тайёрман.¹⁶Чунки мен Масиҳнинг Хушхабаридан уялмайман, чунки бу Хушхабар ҳар бир имон келтирганнинг, яъни аввало яҳудий, кейин юноннинг нажот топиши учун Худонинг куч-қудратидир. ¹⁷Ушбу Хушхабарда Худонинг ҳақлиги имондан имонга ошкор бўлмоқда, худди ёзилганидек: “Ҳақ одам имони билан яшайди”.¹⁸Ҳақиқатни ноҳақлик билан эзаётган инсонларнинг барча бетавфиқлиги ва ноҳақлигига эса осмондан Худонинг ғазаби ошкор бўлмоқда. ¹⁹Чунки Худо ҳақида нимани билиш мумкин бўлса, уларга аёндир, негаки Худо уларга очиб берган.²⁰Зеро дунёнинг яратилишидан бошлаб Унинг кўринмас хусусиятлари, абадий қудрати ҳамда илоҳийлиги Унинг ижодлари орқали очиқ кўринмоқда ва англанмоқда. Шунинг учун уларга узр йўқ. ²¹Чунки улар Худони таниб билиб, Уни Худо каби улуғламадилар ва миннатдор бўлмадилар, лекин ўз хаёлларида беҳудаликка берилдилар ва уларнинг бефаҳм юраги қоронғилашди:²²ўзларини доно ҳисоблаб, ақлдан оздилар, ²³чиримас Худонинг шуҳратини чирийдиган инсон ва қушларнинг, тўртоёқлилар ва судралувчиларнинг тасвирига алмаштирдилар.²⁴Шунинг учун ҳам Худо уларнинг юрак ҳирсларида уларни нопокликка топширди, шундай қилиб, улар ўз-ўзларида таналарини ҳаром қиладилар. ²⁵Улар Худонинг ҳақиқатини ёлғонга алмаштирдилар ва Ижодкорнинг ўрнига ижодга хизмат қилиб сажда қилдилар. (Худо эса абадулабад муборакдир, омин!)²⁶Шу сабабдан Худо уларни уятли ҳирсларга топширди: уларнинг аёллари табиий жинсий муносабатни ғайритабиий муносабатга алмаштирдилар. ²⁷Шунингдек, эркаклар ҳам аёл билан табиий жинсий муносабатни қолдириб, бир-бирларига нисбатан ўз ҳирсларида ёниб, эркаклар билан эркаклар шармандагарчилик қилдилар ва ўзларининг адашганларига яраша ўзларида жазо олдилар.²⁸Улар ўз билимларида Худога эга бўлишга ҳаракат қилмаганлари учун, улар ярамас ишларни қилишлари учун Худо уларни бузуқ онгга топширди.²⁹Улар ҳар қандай ноҳақлик, зино, бетавфиқлик, тамагирлик ва ёвузликка тўлган бўлиб, ҳасадгўйлик, қотиллик, низо, алдов, бадфеъллик ва туҳматга тўладирлар. ³⁰Улар ғийбатчи, Худодан нафратланувчи, дилозор, мақтанчоқ, мағрур, ёмонлик ихтирочиси, ота-онага итоатсиз, ³¹фаҳмсиз, аҳд бузувчи, меҳрсиз, муросасиз ва раҳм-шавқатсиздирлар.³²Улар Худонинг ҳақ ҳукмини, яъни бундай ишларни қилувчилар ўлимга лойиқ эканлигини биладилар-у, буларни нафақат қиладилар, балки бу ишларни қилувчиларни ҳам маъқуллайдилар.

Chapter 2

¹Шундай қилиб, эй, ҳукм қилаётган ҳар қандай одам, сенга узр йўқ, чунки бировга қарши қилаётган ҳукм билан ўзингни ҳукм қилмоқдасан. Зеро сен ҳукм қила туриб, ўзинг ҳам шу ишларни қиляпсан. ²Биз эса биламизки, бундай ишларни қилаётганларга ҳақиқат бўйича Худонинг ҳукми бор.³Наҳотки сен, эй одам, шундай ишларни қилувчиларни ҳукм этиб, ўзинг ҳам буларни қилсанг, Худонинг ҳукмидан қочиб қутуламан, деб ўйлайсанми? ⁴Ёки Худонинг эзгулиги сени тавбага олиб бораётганини фаҳмламасдан, Худонинг эзгулигининг бойлиги ва мулойимлигию узоқ сабр-тоқатини менсимаяпсанми?⁵Аммо сен ўжарлигинг ҳамда тавба қилмаган юрагинг туфайли ғазаб кунига, яъни Худонинг ҳақ ҳукми ошкор бўлиши кунига ўзингга ўзинг ғазаб тўплаб юрибсан. ⁶Худо эса ҳар кимни ўз ишига яраша тақдирлайди: ⁷доимо яхши иш қилиб, шуҳрату шараф ва ўлимсизликни излаганларга У абадий ҳаёт ато этади,⁸лекин ўжарлик қилиб, ҳақиқатга бўйсунмай, ўзларини ноҳақликка топширганларга эса қаҳру ғазабини ёғдиради. ⁹Ёмонлик қилувчи ҳар бир одамнинг жонига, биринчидан яҳудийга, кейин эса юнонга қийноқ ва қайғу бўлади.¹⁰Аксинча, яхшилик қилаётган ҳар бир одамга, биринчидан яҳудийга, кейин эса юнонга шуҳрат, ҳурмат ва тинчлик бўлади. ¹¹Чунки Худода юз-хотирчилик йўқдир. ¹²Қонунга эга бўлмай гуноҳ қилганлар, Қонундан ташқарида ҳалок бўладилар. Қонун остида гуноҳ қилганлар эса Қонун бўйича ҳукм қилинадилар –¹³(чунки Худонинг олдида Қонунни тингловчилар ҳақ эмаслар, балки Қонунга риоя қилувчилар оқланадилар, ¹⁴зеро Қонунга эга бўлмаган мажусийлар табиатан қонунли иш қилганларида, улар Қонунга эга бўлмай, ўз ўзларига қонундирлар:¹⁵улар ўз юракларида Қонуннинг ишлари ёзилганини кўрсатмоқдалар, уларнинг виждони ҳамда бир бирини гоҳ айбловчи, гоҳ оқловчи фикрлари бунга гувоҳдир) – ¹⁶мен воизлик қилаётган Хушхабарга кўра, Худо Исо Масиҳ орқали инсонларнинг сирли ишларини ҳукм этадиган кунда ана шундай бўлади.¹⁷Мана, сен ўзингни яҳудий, деб атамоқдасан ва Қонунга таяниб, Худо билан мақтаниб юрмоқдасан. ¹⁸Мана, сен Худонинг иродасини билмоқдасан ва Қонундан ўрганиб, энг яхши нарсаларни англамоқдасан. ¹⁹Шунингдек, ўзингга аминсанки, сен кўрларга йўлбошловчи, зулматда бўлганларга нурсан, ²⁰ақлсизларга устоз, чақалоқларга муаллимсан, Қонунда эса ҳақиқат ва билим намунасига эгадирсан.²¹Қандай қилиб сен бошқаларга ўргатиб, ўзингга ўргатмаяпсан? ²²Қандай қилиб: “Ўғирлик қилма”, деб воизлик қилиб, ўзинг ўғирлик қиляпсан ва: “Зино қилма”, деб айтиб, ўзинг зино қиляпсан? Қандай қилиб: “Бутлардан жирканаман”, деб ўзинг куфрлик қиляпсан?²³Қонун билан мақтаниб, ўзинг эса қонунбузарлигинг орқали Худони бадном қиляпсан. ²⁴Худди ёзилганидек: “Сизлар туфайли мажусийларнинг орасида Худонинг номи куфрланмоқда”.²⁵Агар Қонунга риоя қилсанг, шунда сенинг хатнанг фойдалидир. Агарда сен қонунбузар бўлсанг, унда сенинг хатнанг хатнасизлик бўлади. ²⁶Шундай қилиб, агар хатнасиз бўлган одам Қонун ҳақлигига риоя қилса, унинг хатнасизлиги унга хатналик, деб ҳисобланмайдими? ²⁷Табиатан хатнасиз бўлиб, Қонунга риоя қилаётган одам сени, яъни Ёзув ва хатнага эга бўлган қонунбузарни ҳукм қилмайдими?²⁸Чунки зоҳиран яҳудий асл яҳудий эмас, шунингдек, зоҳиран танадаги хатна ҳам асл хатна эмасдир. ²⁹Аммо ботинан яҳудий асл яҳудийдир, шунингдек, юрак хатнаси – асл хатнадир. Бу хатна эса Қонун ҳарфи бўйича эмас, Руҳ бўйичадир. Бундай одам инсонлардан эмас, балки Худодан мақтовга сазовор бўлади.

Chapter 3

¹Шундай қилиб, яҳудийларнинг қандай устунлиги бор? Ёки хатнанинг нима фойдаси бор? ²Яҳудийлар ҳар жиҳатдан буюк устунликка эгадирлар, чунки Худонинг сўзи уларга ишониб топширилган эди.³Унда нима? Агар айримлари имонсиз бўлсалар, уларнинг имонсизлиги Худонинг содиқлигини бекор қиладими? ⁴Йўқ, асло! Худо ҳақ, аммо ҳар бир инсон ёлғончидир. Зеро ёзилганидек: “Сен Ўз Сўзларингда оқланасан ва ҳукм қилишингда ғалаба қозонасан”.⁵Шундай экан, агар бизнинг ноҳақлигимиз Худонинг ҳақлигини янада тасдиқласа, унда нима деймиз? Инсон нуқтаи назаридан айтайин: Худо ғазабини ёғдираётганида ноҳақ бўладими? ⁶Йўқ, асло! Унда Худо дунёни қандай қилиб ҳукм қилар экан?⁷Агарда Худонинг ҳақиқати менинг ёлғончилигим туфайли Унинг шуҳрати учун кўпроқ ошаётган бўлса, яна нима учун мен гуноҳкор сингари ҳукм қилинишим керак экан? ⁸Яхшилик чиқсин, деб ёмонлик қилайликми? Чунки баъзилар бизга туҳмат қилиб: “Улар шундай демоқдалар,”- деб айтмоқдалар. Бундайларга адолатли ҳукм бор.⁹Шундай қилиб, нима, биз устунликка эгамизми? Ҳеч ҳам! Чунки яҳудийлар ҳам, юнонлар ҳам – ҳаммалари гуноҳ остида эканликларини исбот қилиб бердик-ку. ¹⁰Худди ёзилганидек: “Ҳақ одам йўқ – биронта ҳам йўқдир.¹¹Тушунаётган ҳеч ким йўқ ва Худони излаётган ҳеч ким йўқдир. ¹²Ҳамма йўлдан озган, уларнинг ҳаммаси ярамасдир. Яхшилик қилувчи йўқ – биронта ҳам йўқдир.¹³Уларнинг томоғи очиқ тобутдир; ўз тиллари билан алдайдилар. Уларнинг лабларида илоннинг заҳри бор. ¹⁴Уларнинг оғизлари лаънат ва аччиқликка тўла.¹⁵Уларнинг оёқлари қон тўкишга тездир. ¹⁶Уларнинг йўлларида вайронагарчилик ва фалокатдир. ¹⁷Улар тинчлик йўлларини билмайдилар. ¹⁸Уларнинг кўз олдида Худонинг қўрқуви йўқдир”.¹⁹Энди биламизки, агар Қонун нимаики деса, Қонун остида бўлганларга айтади, токи ҳар бир оғиз тўсилсин ва бутун дунё Худонинг олдида айбдор бўлсин. ²⁰Чунки Қонуннинг ишлари билан Унинг ҳузурида ҳеч ким оқланмайди, чунки Қонун орқали гуноҳ билинмоқда.²¹Аммо энди Қонундан ташқари Худонинг ҳақлиги намоён бўлди – (бунга Қонун ва пайғамбарлар ҳам гувоҳлик берганлар) – ²²яъни Исо Масиҳга бўлган имон орқали Худонинг ҳақлиги ҳамманинг ичида ва ҳамма имонлиларнинг устида намоён бўлди, чунки ҳеч қандай фарқ йўқдир.²³Зеро ҳамма гуноҳ қилган ва Худонинг шуҳратидан маҳрум бўлган, ²⁴энди эса Исо Масиҳдаги қайта сотиб олиниш орқали Худонинг инояти билан текин оқланмоқда.²⁵Чунки Худо Ўзининг ҳақлигини кўрсатиш учун Масиҳни Унинг қонида ярашиш қурбонлигига тайинлаб қўйди, токи Худо одамларнинг илгари қилинган гуноҳларини Ўзининг сабр-тоқатида жазосиз қолдириб, ²⁶ҳозирги вақтда Ўзининг ҳақлигини кўрсатиб, У ҳақ ва Исога ишонган одамни оқлайдиган Худо бўлсин.²⁷Унда мақтанишга сабаб қани? – Йўқ бўлди. Қайси қонун билан? Ишлар қонуни биланми? Йўқ, имон қонуни билан йўқ бўлди. ²⁸Шундай қилиб, одам Қонун ишлари билан эмас, балки имон билан оқланади, деб ҳисоблаймиз.²⁹Наҳотки Худо фақатгина яҳудийларнинг Худоси бўлиб, мажусийларнинг Худоси бўлмаса? Албатта мажусийларнинг ҳам Худосидир. ³⁰Чунки Худо ягонадир. У хатна қилинганларни имони бўйича, хатна қилинмаганларни эса имони орқали оқлайди.³¹Шундай қилиб, биз бу имон орқали Қонунни бекор қиляпмизми? – Йўқ, асло! Балки Қонунни тасдиқлаяпмиз.

Chapter 4

¹Хўш, унда нима деймиз? Бизнинг отамиз Иброҳим тана измидаги ҳаракат билан нима орттирди? ²Агар Иброҳим ишлари билан оқланганида эди, у мақтовга эга бўлар эди, фақат Худонинг олдида эмас. ³Энди Ёзув нима дейди? – “Иброҳим Худога ишонди, бу эса унга ҳақлик, деб ҳисобланди”.⁴Иш қилаётганга мукофот иноят юзасидан эмас, балки бурч юзасидан ҳисобланади. ⁵Иш қилмаётган, лекин бетавфиқни оқловчи Худога ишонаётган одамга эса унинг имони ҳақлик, деб ҳисобланади.⁶Мана, ишлардан қатъий назар, Худо ҳақ деб ҳисоблайдиган одамни Довуд ҳам бахтли, деб атайди: ⁷“Қонунсизликлари кечирилган ва гуноҳлари қопланган бахтлидир. ⁸Раббий кимнинг гуноҳини ҳисобга олмаса, ўша одам бахтлидир”.⁹Бундай бахтиёрлик хатнага тааллуқлими ёки хатнасизликками? Зеро айтганимиздек, имон Иброҳимга ҳақлик, деб ҳисобланди. ¹⁰Қачон ҳақлик, деб ҳисобланди? Хатнадами ёки хатнасизликдами? – Йўқ, хатнада эмас, аммо хатнасизликда.¹¹Зотан Иброҳим хатнасиз бўлганида, имони орқали ҳақлик муҳрини, яъни хатна белгисини олди. Шундай қилиб, у хатнасиз бўлган барча имонлиларнинг отаси бўлди, токи имон уларга ҳам ҳақлик, деб ҳисоблансин. ¹²У хатна қилинганларнинг, яъни нафақат хатнани қабул қилганларнинг, балки отамиз Иброҳимнинг хатнасизлигида бўлган имони изидан юрадиганларнинг ҳам отаси бўлди.¹³Чунки Иброҳимга ёки унинг уруғига – дунёнинг меросхўри бўлиш ҳақидаги ваъда Қонун орқали эмас, балки имон ҳақлиги орқали берилган эди. ¹⁴(Зеро агар Қонунга асосланганлар меросхўр бўлганларида эди, унда имон беҳуда, ваъда ҳам ҳаракатсиз бўлар эди. ¹⁵Негаки Қонун ғазабни келтиради, чунки Қонун бўлмаган жойда жиноят ҳам йўқ).¹⁶Шундай қилиб, ваъда иноят орқали имон бўйича амалга ошади, токи нафақат Қонун бўйича, балки имон бўйича бўлган Иброҳимнинг барча уруғи учун ҳам ўша ваъда қатъий бўлсин. Иброҳим эса Худонинг олдида ҳаммамизнинг отамиздир, ¹⁷худди ёзилганидек: “Мен сени кўп халқларнинг отаси қилиб қўйдим”. Чунки Иброҳим ўликларни тирилтирувчи ва мавжуд бўлмаганларни мавжуд, деб атовчи Худога ишонган эди.¹⁸Умидга жой бўлмаганида ҳам, у умид билан ишонди, токи “Сенинг уруғинг сон-саноқсиз бўлади”, деб айтилгани бўйича кўп халқларнинг отаси бўла олсин. ¹⁹Шундай экан, имонда заифлашмасдан, у юз ёшга яқинлашган бўлса ҳам, ўзининг танаси ўликдай бўлгани ва Соронинг бачадони ўлгани ҳақида ўйламади,²⁰имонсизлик билан Худонинг ваъдасидан ҳам шубҳаланмади, лекин Худони улуғлаб, имонида кучлироқ бўлди, ²¹ҳамда Худо берган ваъдасини бажо келтиришга қодир эканлигига тўлиқ амин эди. ²²Шунинг учун бу унга ҳақлик, деб ҳисобланди.²³Бироқ “унга ҳақлик, деб ҳисобланди”, дейилгани биргина Иброҳимга нисбатан эмас, ²⁴балки бизга нисбатан ҳам ёзилган. Раббимиз Исони ўликлардан тирилтирган Худога ишонган бизга ҳам ҳақлик, деб ҳисобланади, ²⁵чунки Масиҳ гуноҳларимиз учун ўлимга топширилди ва оқланишимиз учун тирилди.

Chapter 5

¹Шундай қилиб, биз имон билан оқланиб, Раббимиз Исо Масиҳ орқали Худо билан тинчликка эгамиз. ²Шунингдек, биз имонимизда Исо орқали ўша иноятга кира олиш ҳуқуқига эга бўлганмиз. Шу иноятда туриб, Худонинг шуҳратининг умиди билан мақтанмоқдамиз.³Фақат булар билангина эмас, балки қайғулар билан ҳам мақтанмоқдамиз, чунки қайғу сабр-тоқатни келтириб чиқаришини биламиз. ⁴Сабр-тоқат эса тажрибани, тажриба эса умидни келтириб чиқаради. ⁵Умид эса уялтирмайди, чунки бизга берилган Муқаддас Руҳ орқали Худонинг севгиси бизнинг юракларимизга қуйилди.⁶Чунки биз ҳали ожиз бўлганимизда, белгиланган вақтда Масиҳ бетавфиқлар учун ўлди. ⁷Бировнинг ҳақ одам учун ўлиши даргумондир, балки яхшилик қилувчи учун бирон одам ўлишга журъат этар.⁸Аммо Худо Ўзининг севгисини бизга шу билан исбот қиляптики – биз ҳали гуноҳкор бўлган пайтимизда, Масиҳ биз учун ўлди. ⁹Шунинг учун биз энди Унинг қони билан оқланган бўлиб, У орқали Худонинг ғазабидан қутуламиз.¹⁰Агарда биз Худога душман бўла туриб, Ўғлининг ўлими орқали У билан ярашган бўлсак, унда ярашганимиздан сўнг, Ўғлининг ҳаётида нажот топишимиз янада аниқроқдир. ¹¹Бундан ташқари, биз Раббимиз Исо Масиҳ туфайли ярашишни қабул қилиб, У орқали Худо билан мақтанмоқдамиз.¹²Битта одам орқали дунёга гуноҳ кириб, гуноҳ орқали эса ўлим кирганидай, худди шундай, ўлим ҳамма одамларга ўтди, чунки ҳамма гуноҳ қилган. ¹³Чунки Қонундан олдин ҳам дунёда гуноҳ бор эди, аммо Қонун йўқлигида гуноҳ ҳисобга олинмайди.¹⁴Лекин Одам-Атодан Мусога қадар Одам-Атонинг жинояти сабабли ўлим гуноҳ қилмаганларнинг устидан ҳам ҳукм сурар эди. Одам-Ато эса Келадиганнинг тасвири эди. ¹⁵Аммо иноят инъоми худди жиноятдек эмас. Чунки агар битта одамнинг жинояти туфайли кўплар ўлимга дучор бўлган бўлсалар, унда, боз устига, битта Одамнинг, яъни Исо Масиҳнинг инояти бўйича бўлган инъом ва Худонинг инояти кўплар учун ошиб тошди.¹⁶Инъом эса худди бир гуноҳнинг оқибатидек эмас – зеро бир жиноятни ҳукм қилиш албатта маҳкумликни келтиради, лекин иноят инъоми кўп жиноятлардан оқланишни келтиради. ¹⁷Чунки агар ўлим битта одамнинг жинояти орқали ҳукм сурган бўлса, боз устига, мўл-кўл иноятни ва ҳақлик инъомини қабул қилганлар ягона Исо Масиҳ орқали ҳаётда ҳукм сурадилар.¹⁸Шунинг учун битта одамнинг жинояти билан ҳамма одамларга маҳкумлик бўлганидай, худди шундай, битта Одамнинг ҳақлиги билан ҳамма одамларга ҳаётга йўналтирадиган оқланиш бўлади. ¹⁹Чунки битта одамнинг итоатсизлиги билан кўп одамлар гуноҳкор бўлганларидай, худди шундай, битта Одамнинг итоаткорлиги билан кўп одамлар ҳақ бўладилар.²⁰Қонун эса кечроқ келган, шунинг учун жиноят кўпайиб кетди. Аммо гуноҳ кўпайганида, иноят ҳам жуда кўпайиб борди, ²¹токи гуноҳ ўлимда ҳукм сурганидай, худди шундай, абадий ҳаётга йўналтирадиган иноят ҳақлик туфайли Раббимиз Исо Масиҳ орқали ҳукм сурсин.

Chapter 6

¹Хўш, унда нима деймиз? “Иноят кўпайсин,”- деб гуноҳда қолаверамизми? ²Йўқ, асло! Биз гуноҳ учун ўлганмиз. Энди қандай қилиб гуноҳда яшайверамиз? ³Бизнинг ҳаммамиз Исо Масиҳга чўмдирилган бўлиб, Унинг ўлимига чўмдирилганимизни наҳотки билмасангизлар?⁴Шундай қилиб, биз ўлимга чўмдирилишимиз орқали У билан кўмилдик, токи Масиҳ Отасининг шуҳрати билан ўликлардан тирилганидай, худди шундай, биз ҳам ҳаётнинг янгилигида юрайлик. ⁵Агар биз У билан Унинг ўлимининг ўхшашлигида бирлашган бўлсак, унда, албатта, Унинг тирилишида ҳам У билан бирлашган бўламиз.⁶Чунки шуни биламизки, бизнинг эски ўзлигимиз У билан хочга михланган, токи энди гуноҳнинг қули бўлмаслигимиз учун гуноҳнинг танаси йўқ қилинсин. ⁷Чунки ўлган одам гуноҳдан озоддир.⁸Агарда биз Масиҳ билан бирга ўлган бўлсак, унда У билан бирга яшашимизга ҳам ишонамиз, ⁹чунки биламизки, ўликлардан тирилган Масиҳ бошқа ўлмайди: ўлим Унинг устидан бошқа ҳукмронлик қилмайди.¹⁰Чунки У ўлиб, гуноҳ учун бир марта ўлди, энди эса яшаётиб, Худо учун яшаяпти. ¹¹Худди шундай, сизлар ҳам ўзларингизни гуноҳ учун ўлик, аммо Худо учун Раббимиз Исо Масиҳда тирик ҳисобланглар.¹²Шундай экан, гуноҳ ўлимли таналарингизда ҳукмронлик қилмаслиги учун гуноҳга унинг ҳирсларида бўйсунманглар. ¹³Шунингдек, аъзоларингизни ҳам ноҳақлик қуроли сифатида гуноҳга топширманглар, лекин ўликлардан тирилганлардай ўзларингизни Худога тақдим этинглар ва аъзоларингизни Худога ҳақлик қуроли сифатида топширинглар. ¹⁴Гуноҳ устингиздан ҳукмронлик қилмасин, чунки сизлар Қонун остида эмас, балки иноят остидасизлар.¹⁵Нима энди? Биз Қонун остида эмас, лекин иноят остида бўлганимиз учун гуноҳ қилаверамизми? Йўқ, асло! ¹⁶Билмайсизларми, сизлар бўйсуниш учун ўзларингизни кимга қул қилиб топширсангизлар, кимга итоат қилсангизлар, ўшанинг қули бўласизлар. Сизлар ёки ўлим келтирувчи гуноҳга, ёки ҳақлик келтирувчи итоаткорликка қул бўласизлар.¹⁷Худога шукурки, сизлар гуноҳга қул эдингизлар, энди эса ўзларингизни бағишлаган шу таълимотнинг турига юракдан бўйсундингизлар. ¹⁸Шунинг учун гуноҳдан озод бўлгач, сизлар ҳақликнинг қули бўлдингизлар.¹⁹Инсоний заифлигингиз сабабли инсонларча гапиряпман: Сизлар аъзоларингизни қонунбузарлик қилиш учун нопоклик ва қонунбузарликка қул қилиб топширганингиздай, энди худди шундай, аъзоларингизни муқаддаслик учун ҳақликка қул қилиб топширинглар. ²⁰Чунки сизлар гуноҳнинг қули бўлганингизда, ҳақликдан озод эдингизлар. ²¹Ўшанда қандай ҳосилга эга эдингизлар? Ўша ишлардан ҳозир ўзингиз уялмоқдасизлар, чунки уларнинг охири ўлимдир.²²Аммо ҳозир сизлар гуноҳдан озод бўлгач, Худонинг қуллари бўлдингизлар, сизларнинг ҳосилингиз – муқаддаслик, охири эса – абадий ҳаётдир. ²³Чунки гуноҳнинг эвази – ўлим, Худонинг инъоми эса – Раббимиз Исо Масиҳдаги абадий ҳаётдир.

Chapter 7

¹Биродарлар, Қонунни биладиганларга айтяпманки, одам ҳали тирик экан, Қонун унинг устидан ҳукмронлик қилишини наҳот билмасангизлар?²Эрли хотин эрининг тириклигида Қонун билан унга боғланган. Агарда эри ўлса, у эрлилик қонунидан озод бўлади. ³Шунинг учун, агар хотин эрининг тириклигида бошқа эрга тегса, у зинокор, деб аталади. Аммо эри ўлса, унда хотин шу қонундан озод бўлади ва бошқа эрга тегса ҳам, зинокор бўлмайди.⁴Худди шундай, эй, биродарларим, сизлар ҳам Масиҳнинг Танаси орқали Қонун учун ўлдингизлар, токи бошқага, яъни ўликлардан Тирилганга тегишли бўлинглар. Шу тариқа Худога ҳосил келтирайлик. ⁵Чунки биз тана изми бўйича яшаганимизда, гуноҳнинг ҳаракатлари бизнинг аъзоларимизда Қонун орқали ишлаб, ўлим ҳосилини келтирар эди.⁶Энди эса бизни боғлаб турган Қонун учун ўлиб, Қонундан озод бўлдик, токи биз Худога ҳарфнинг эскилиги бўйича эмас, балки Руҳнинг янгилиги бўйича хизмат қилайлик.⁷Хўш, унда нима деймиз? Наҳотки Қонун гуноҳ бўлса? Йўқ, асло! Аммо мен гуноҳни бошқа йўл билан эмас, балки Қонун билангина билиб олдим. Чунки Қонун “истама” демаганида эди, унда мен ҳирсни тушунмаган бўлар эдим. ⁸Лекин гуноҳ амрдан баҳона топиб, менинг ичимда ҳар хил ҳирсни келтириб чиқарди. Чунки Қонун йўқлигида гуноҳ ўликдир.⁹Мен бир вақтлар Қонунга эга бўлмай яшар эдим. Аммо амр келганида, гуноҳ тирилди, ¹⁰мен эса ўлдим. Шундай қилиб, ҳаёт учун берилган амр менинг ўлимимга сабаб бўлди.¹¹Чунки гуноҳ амрдан баҳона топиб, мени авради ва амр орқали мени ўлдирди. ¹²Зотан Қонун муқаддасдир, амр ҳам муқаддас, ҳақ ва яхшидир.¹³Шундай экан, яхши нарса мен учун ўлимга айландими? Йўқ, асло! Бироқ гуноҳ шу яхши нарса орқали менга ўлим келтиргани учун гуноҳлиги намоён бўлмоқда. Шундай қилиб, гуноҳ амр орқали ҳаддан ташқари гуноҳли бўлиб қоляпти. ¹⁴Биз эса биламизки, Қонун руҳий, мен эса тана изми остидаман, гуноҳга сотилганман,¹⁵чунки нима қилаётганимни ўзим тушунмаяпман; негаки мен хоҳлаганимни эмас, балки нимадан нафратлансам, ўшани қиляпман. ¹⁶Агар мен хоҳламаганимни қилаётган бўлсам, унда Қонун яхши эканлигини маъқуллаяпман.¹⁷Шунинг учун буни мен эмас, балки менинг ичимда яшаётган гуноҳ қилмоқда. ¹⁸Зеро менда, яъни менинг танамда яхши нарса яшамаётганини биламан. Чунки менда яхшилик қилиш нияти бор бўлса-да, буни амалга ошириш имконини топа олмаяпман.¹⁹Чунки мен хоҳлаган яхшиликни қилмаяпман, хоҳламаган ёмонликни эса қиляпман. ²⁰Агар хоҳламаганимни қилаётган бўлсам, унда буни мен эмас, балки менинг ичимда яшаётган гуноҳ қилмоқда. ²¹Шундай қилиб, мен шу қонунни топяпман: яхшилик қилмоқчи бўлганимда, менинг ёнимда ёмонлик турибди.²²Чунки ички одам бўйича мен Худонинг Қонунидан роҳатланяпман, ²³лекин менинг аъзоларимда бошқа қонунни кўряпман. У менинг онгим қонунига қарши курашмоқда ва аъзоларимда жойлашган гуноҳ қонунига мени асир этмоқда.²⁴Оҳ, мен бечора одамман! Ким мени шу ўлим танасидан халос қилар экан? ²⁵Раббимиз Исо Масиҳ орқали Худога миннатдорчилик билдираман! Шундай қилиб, мен онгим билан Худонинг Қонунига, танам билан эса гуноҳ қонунига хизмат қиляпман.

Chapter 8

¹Шундай экан, энди Исо Масиҳда юрганларга ҳеч қандай маҳкумлик йўқдир. ²Чунки Исо Масиҳдаги ҳаёт Руҳининг қонуни мени гуноҳ ва ўлимнинг қонунидан озод қилди.³Зеро Қонун тана орқали ҳолсизланиб, ожиз бўлиб қолгани учун, Худо Ўз Ўғлини гуноҳли танага ўхшатиб, Уни гуноҳ учун қурбонлик сифатида юборди ва танадаги гуноҳни маҳкум қилди, ⁴токи Қонун талаб қилган ҳақлик бизда, яъни тана изми бўйича эмас, балки Руҳ изми бўйича юраётганларда амалга ошсин. ⁵Чунки тана изми бўйича яшовчилар танавий нарсалар ҳақида, Руҳ изми бўйича яшовчилар эса руҳий нарсалар ҳақида фикр юритадилар.⁶Тана изми бўйича фикр юритиш – ўлимдир, Руҳ бўйича фикр юритиш эса – ҳаёт ва тинчликдир. ⁷Тана изми бўйича фикр юритиш Худога душманликдир, чунки Худонинг Қонунига итоат қилмайди ва итоат қила олмайди ҳам. ⁸Шунинг учун тана изми бўйича яшовчилар Худони рози қила олмайдилар.⁹Агарда Худонинг Руҳи сизларнинг ичингизда яшаётган бўлса, унда сизлар тана изми остида эмас, балки Руҳ изми остидасизлар. Кимки Масиҳнинг Руҳига эга бўлмаса, у Масиҳники эмасдир. ¹⁰Агарда Масиҳ ичингизда бўлса, аъзойи бадан гуноҳ учун ўлик, аммо руҳ ҳақлик учун ҳаётдир.¹¹Агарда Исони ўликлардан тирилтирган Худонинг Руҳи сизларда жо бўлса, унда Масиҳни ўликлардан Тирилтирган сизларнинг ўлимли баданларингизни сизларда жо бўлган Ўзининг Руҳи орқали ҳам тирилтиради.¹²Шунинг учун, биродарлар, биз тана изми бўйича яшаш учун танадан қарздор эмасмиз. ¹³Агар тана изми бўйича яшасангизлар, ўласизлар. Агарда Руҳ билан аъзойи бадан ишларини ўлдирсангизлар, яшайсизлар.¹⁴Чунки Худонинг Руҳи билан бошқариладиганларнинг ҳаммаси Худонинг ўғилларидир. ¹⁵Зеро сизлар яна қўрқувга йўналтирадиган қуллик руҳини қабул қилмадингизлар, лекин ўғиллик Руҳини олдингизлар. У билан биз Худони – Абба, Ота, деб чақирамиз.¹⁶Ана шу Руҳнинг Ўзи бизнинг руҳимизга, биз Худонинг фарзандлари эканлигимиз ҳақида гувоҳлик бермоқда. ¹⁷Агарда фарзандлари бўлсак, унда биз меросхўрлармиз, яъни Худонинг меросхўрларимиз ва Масиҳнинг ворисдошларимиз – фақатгина Масиҳнинг азоб-уқубатларига шерик бўлсак, шундагина У билан улуғлана оламиз.¹⁸Чунки ўйлайманки, ҳозирги азоблар келажакда бизга очиладиган шуҳрат билан таққосланганида, ҳеч нарсага арзимайди. ¹⁹Мана, ижод интизорлик билан Худо ўғилларининг ваҳийсини кутмоқда,²⁰(зеро ижод ўз ихтиёри билан эмас, балки бўйсундирувчи томонидан беҳудаликка бўйсундирилган), ²¹чунки ижоднинг ўзи ҳам чириш қуллигидан озод этилиш ҳамда Худонинг фарзандларининг улуғвор эркинлигига эришиш умидига эгадир. ²²Чунки биламизки, бор ижод ҳозирга қадар биргаликда инграб азоб чекмоқда,²³ва нафақат ижод, балки биз ўзимиз ҳам Руҳнинг бошланғичига эга бўлиб, ичимизда инграяпмиз ва ўғил қилиб олинишимизни ҳамда аъзойи баданимизнинг қайта сотиб олинишини кутяпмиз. ²⁴Чунки биз умидда қутқарилганмиз. Кўриниб турган умид эса умид эмасдир. Агар одам кўриб турса, у нима учун умид қилар экан? ²⁵Аммо биз кўринмайдиган нарсага умид қилсак, шунда сабр-тоқат билан кутамиз.²⁶Шунингдек, Руҳ ҳам заифликларимизда бизга ёрдам бермоқда, чунки биз қандай ибодат қилиш кераклигини билмаймиз, аммо Руҳнинг Ўзи ифода қилиб бўлмас оҳ-нола билан биз учун шафоат қиляпти. ²⁷Юракларни синайдиган Худо эса Руҳнинг фикрини билади, чунки Руҳ муқаддаслар учун Худонинг иродаси бўйича шафоат қиляпти.²⁸Шуни биламизки, Худони севганларга, Унинг мурод-мақсади бўйича даъват қилинганларга ҳамма нарса биргаликда яхшиликка хизмат қилади. ²⁹Чунки Худо кимларни азалдан билган бўлса, ўшаларни Ўз Ўғлининг тасвирига ўхшаш бўлишларини олдиндан тайинлади, токи У кўп биродарларининг орасида тўнғичи бўлсин. ³⁰Шунингдек, Худо кимларни олдиндан тайинлаган бўлса, ўшаларни даъват қилди; кимларни даъват қилган бўлса, ўшаларни оқлади; кимларни оқлаган бўлса, ўшаларга шуҳрат берди.³¹Хўш, биз бунга нима деймиз? Агар Худо биз томонда бўлса, ким бизга қарши? ³²Худо Ўз Ўғлини аямай, лекин ҳаммамиз учун Уни фидо қилган бўлса, У билан бирга ҳамма нарсани ҳам бизга ато қилмайдими?³³Ким Худонинг танланганларини айблар экан? Худо уларни оқлаяпти. ³⁴Ким маҳкум қилар экан? Масиҳ ўлган эди, аммо тирилди. У ҳам Худонинг ўнг томонида ўтирибди, У биз учун шафоат қиляпти.³⁵Ким бизни Масиҳнинг севгисидан ажратар экан: қайғуми ё тангликми, ё қувғинликми, ё очликми, ё яланғочликми, ё хавф-хатарми ёки қиличми? ³⁶Ёзилганидек: “Бизни Сен учун ҳар куни ўлдирмоқдалар, сўйишга маҳкум этилган қўйлардек ҳисобламоқдалар”.³⁷Аммо бизни севган Раббий орқали буларнинг ҳаммасидан биз ғолибдан кўра устунроқмиз. ³⁸Чунки мен аминманки: на ўлим, на ҳаёт, на фаришталар, на ҳокимиятлар, на кучлар, на ҳозирги, на келажакдаги нарсалар, ³⁹на баландлик, на чуқурлик, на бошқа бирон ижод бизни Раббимиз Исо Масиҳдаги Худонинг севгисидан ажратишга қодир эмас.

Chapter 9

¹Мен Масиҳда ҳақиқатни айтяпман ва ёлғон гапирмаяпман, менинг виждоним ҳам Муқаддас Руҳда менга гувоҳлик беряптики, ²менинг улкан ғамим ва юрагимда тинмайдиган дардим бор.³Менинг биродарларим ҳақи, яъни жисман қариндошларим бўлган исроилликлар ҳақи Менинг ўзим Масиҳдан ажралиб лаънати бўлишни хоҳлар эдим. ⁴Зеро ўғилликка олиниш ва шуҳрат, аҳдлар ва Қонуншунослик, Худога хизмат ва ваъдалар уларга тегишли бўлган. ⁵Оталар ҳам улардан бўлган, Масиҳ ҳам жисман улардан келиб чиққан. У эса – ҳамма нарсанинг устида бўлган то абад муборак Худодир. Омин!⁶Аммо бу Худонинг сўзи бекор бўлди, дегани эмас, чунки Исроилдан бўлганларнинг ҳаммаси ҳам исроилликлар эмасдир. ⁷Иброҳимнинг уруғидан бўлганларнинг ҳаммаси ҳам унинг фарзандлари эмас, аммо: “Сенинг уруғинг Исҳоқда номланади,”- деб айтилган.⁸Яъни тана бўйича бўлган фарзандлар Худонинг фарзандлари эмас, балки ваъда бўйича бўлган фарзандлар уруғ, деб ҳисобланадилар. ⁹Чунки ваъданинг сўзи шундай эди: “Мана шу вақтда келаман ва Соронинг ўғли бўлади”.¹⁰Фақатгина шу эмас, балки Ривқо ҳам отамиз Исҳоқдан эгиз ўғилларга ҳомиладор бўлган эди. ¹¹Чунки улар ҳали туғилмаган ва бирор яхши ёки ёмон иш қилмаган вақтда, Худонинг мурод-мақсади савоб ишлар орқали эмас, балки даъват Қилувчининг танлаши орқали бўлиши учун ¹²Худо Ривқога: “Каттаси кичигига қул бўлади,”- деган эди. ¹³Худди ёзилганидек: “Мен Ёқубни севдим, аммо Эсовдан нафратландим”.¹⁴Хўш, унда нима деймиз? Худо ноҳақми? – Йўқ, асло! ¹⁵Чунки У Мусога демоқда: “Кимга шафқат қилсам, шафқат қиламан, кимга раҳм қилсам, раҳм қиламан”. ¹⁶Шундай қилиб, бу хоҳлаётганга ёки интилаётганга эмас, балки шафқат кўрсатувчи Худога боғлиқдир.¹⁷Чунки Ёзув фиръавнга демоқда: “Айнан шунинг учун Мен сени юксалтирдимки, сенинг устингдан Ўзимнинг қудратимни кўрсатай, токи Менинг номим бутун ер юзи бўйлаб воизлик қилинсин”. ¹⁸Шундай қилиб, Худо истаганига шафқат қилади ва истаганини тошбағир қилади.¹⁹Унда сен менга айтарсан: “Шундай экан, У нима учун айбламоқда? Ахир ким Унинг иродасига қарши чиқади?” ²⁰Эй, инсон, сен кимсанки, Худога гап қайтарасан? Бирор буюм уни ясаганга: “Нега мени бундай ясадинг?”- дейдими? ²¹Кулолнинг худди ўша гил қоришмасидан бир идишни иззатли нарса учун, бошқа идишни эса иззатсиз нарса учун ясашига ҳаққи йўқми?²²Агар Худо ғазабини кўрсатмоқчи ва Ўзининг қудратини намоён қилмоқчи бўлиб, ҳалокатга тайёрлаб қўйган ғазаб идишларига кўп сабр билан чидаган бўлса, нима бўпти? ²³Агарда Худо шуҳратга ҳозирлаган шафқат идишларига Ўз шуҳратининг бойлигини намоён қилиш учун бундай қилган бўлса, нима бўпти? ²⁴Шу шафқат идишлари нафақат яҳудийлардан, балки мажусийлардан ҳам даъват этилганлар – бизмиз.²⁵Худди Ҳўшея китобида айтилганидек: “Менинг халқим бўлмаганни – Менинг халқим, севиклим бўлмаганни эса – севиклим, деб атайман. ²⁶Шунингдек, “сизлар – Менинг халқим эмассизлар” дейилган жойда, улар барҳаёт Худонинг ўғиллари, деб аталадилар”.²⁷Йешайаҳ ҳам Исроил ҳақида шундай хитоб қилмоқда: “Исроил ўғилларининг сони худди денгиз қумидек саноқсиз бўлса ҳам, фақат қолдиғи нажот топади. ²⁸Зеро Раббий Ўз сўзини шиддат билан бажаради ва У ер юзида Ўз ишини шиддат билан амалга оширади”. ²⁹Яна Йешайаҳ башорат қилганидек: “Агар Қўшинлар Худованди бизга уруғ қолдирмаганида эди, биз Садўм шаҳридек бўлар ва Ғамўрага ўхшаб қолар эдик”.³⁰Хўш, унда нима деймиз? Ҳақликка интилмаган мажусийлар ҳақликка, яъни имондан бўлган ҳақликка эришдилар. ³¹Ҳақлик Қонунига интилган Исроил эса ҳақлик Қонунига эришмади.³²Нега? Чунки улар буни имон орқали эмас, балки Қонун ишлари орқали изладилар. Шунинг учун улар қоқиниш тошига қоқиниб кетдилар. ³³Худди ёзилганидек: “Мана, Мен Сионда қоқиниш тоши ҳамда тузоқ тошини қўяман. Унга имон келтирган ҳар бир одам эса уятда қолмайди”.

Chapter 10

¹Биродарлар! Менинг юрагимнинг хоҳиши ва Худога Исроил учун ибодатим уларнинг нажот топишлари учундир. ²Зеро мен уларга гувоҳлик беряпманки, уларнинг Худога нисбатан рашки бор, бироқ бу билим бўйича эмасдир. ³Чунки улар Худонинг ҳақлигини англамай, ўзларининг ҳақлигини ўрнатишга тиришиб, Худонинг ҳақлигига бўйсунмадилар.⁴Зеро Қонуннинг охири – Масиҳдир, токи Унга имон келтирган ҳар бир одам ҳақликка эришсин. ⁵Мусо Қонундан бўлган ҳақлик ҳақида шундай ёзмоқда: “Буларни бажараётган одам шулар билан яшайди”.⁶Имондан бўлган ҳақлик эса шундай демоқда: “Ўз юрагингда айтма: ким осмонга чиқар экан?” (яъни Масиҳни пастга тушириш учун); ⁷ёки: “ким тубсизликка тушар экан?” (яъни Масиҳни ўликлардан олиб чиқариш учун).⁸Аммо Ёзув нима демоқда? “Сўз сенга яқиндир: сенинг оғзингда ва сенинг юрагингдадир”, яъни бу – биз воизлик қилаётган имон сўзидир. ⁹Шундай қилиб, агар сен Исони Раббим, деб ўз оғзинг билан эътироф этсанг ва Худо Уни ўликлардан тирилтирганига ўз юрагинг билан ишонсанг, нажот топасан. ¹⁰Чунки инсон ҳақликка эришиш учун юраги билан ишонади ва нажот топиш учун оғзи билан эътироф этади.¹¹Зеро Ёзув шундай демоқда: “Унга имон келтирган ҳар бир одам уятда қолмайди”. ¹²Шунинг учун яҳудий билан юноннинг орасида ҳеч фарқ йўқдир, чунки ҳамманинг ягона Раббийси Уни чақирганларнинг ҳаммаси учун бойдир. ¹³Чунки “Раббийнинг номини чақирадиган ҳар бир одам нажот топади”.¹⁴Бироқ Унга имон келтирмаган бўлсалар, Уни қандай қилиб чақирадилар? У ҳақида эшитмаган бўлсалар, Унга қандай қилиб имон келтирадилар? Агар воизлик қилувчи бўлмаса, қандай қилиб эшитадилар? ¹⁵Агар юборилган бўлмасалар, қандай қилиб воизлик қиладилар? Худди ёзилганидек: “Эзгулик хушхабарини келтирувчиларнинг оёқлари нақадар гўзалдир”.¹⁶Аммо ҳамма ҳам хушхабарга қулоқ солмади. Зеро Йешайаҳ демоқда: “Ё, Раббий! Бизнинг хабаримизга ким ишонибди?” ¹⁷Шундай экан, имон – эшитишдан, эшитиш эса – Масиҳнинг сўзи орқалидир.¹⁸Лекин шундай дейман: Наҳот улар эшитмаган бўлсалар? Йўқ, аксинча, “уларнинг овози бутун ер юзига ва уларнинг сўзлари дунёнинг четларига етиб борди”.¹⁹Яна дейман: Наҳотки Исроил билмаган бўлса? Аммо Мусо биринчи бўлиб айтмоқда: “Мен халқ бўлмаганлар билан сизларда рашк уйғотаман, зеҳни паст халқ билан жаҳлингизни чиқараман”.²⁰Йешайаҳ эса дадиллик билан айтмоқда: “Мени изламаганлар Мени топдилар, Мен ҳақимда илтижо қилмаганларга Ўзимни зоҳир этдим”. ²¹Исроилга нисбатан эса шундай айтмоқда: “Мен кун бўйи итоатсиз ва қайсар халққа Ўз қўлларимни узатиб турдим”.

Chapter 11

¹Шундай қилиб, деяпман: Наҳотки Худо Ўз халқини рад этган бўлса? – Йўқ, асло! Чунки мен ҳам Иброҳимнинг уруғи, Беняминнинг авлодидан бўлган исроилликман. ²Худо олдиндан билган Ўз халқини рад этмаган. Наҳот сизлар Ёзув Элийаҳ пайғамбар ҳақида нима айтаётганини билмасангизлар? У Исроилга қарши Худога арз қилиб, айтмоқда: ³“Ё, Раббий! Сенинг пайғамбарларингни ўлдиришди, Сенинг қурбонгоҳларингни вайрон қилишди. Мен бир ўзим қолдим, менинг ҳам жонимни изламоқдалар”.⁴Худонинг жавоби унга нима демоқда? “Баалнинг олдида тиз чўкмаган етти минг эркакни Ўзим учун асраб қўйдим”. ⁵Худди шундай, ҳозирги вақтда ҳам иноятнинг танлови бўйича қолдиғи бордир.⁶Агарда бу иноят бўйича бўлса, унда ишлар бўйича эмасдир; акс ҳолда, иноят энди иноят бўлмас эди. Агар ишлар бўйича бўлса, унда бу иноят эмасдир; акс ҳолда, иш ҳам иш бўлмас эди. ⁷Унда нима? Исроил нимани излаган бўлса, шунга эришмади. Танланганлар эса эришдилар, аммо бошқалар тошбағир бўлдилар. ⁸Худди ёзилганидек: “Худо уларга уйқу руҳини, ҳатто ҳозирги кунгача кўрмайдиган кўзларни ва эшитмайдиган қулоқларни берди”.⁹Довуд ҳам демоқда: “Уларнинг дастурхони улар учун тўру пистирма, тузоқ ҳамда қасос бўлсин. ¹⁰Уларнинг кўзлари қоронғилашиб, кўрмайдиган бўлсин, беллари абадий букилган бўлсин”.¹¹Шундай қилиб, деяпман: Наҳотки яҳудийлар батамом йиқилиш учун қоқинган бўлсалар? – Йўқ, асло! Аммо уларнинг рашкини қўзғатиш учун уларнинг йиқилиши орқали мажусийларга нажот келди. ¹²Агар уларнинг йиқилиши дунё учун бойлик бўлса ва уларнинг мағлуб бўлиши мажусийлар учун бойлик бўлса, унда уларнинг тўлиқлиги нақадар кўпроқдир.¹³Эй, мажусийлар, сизларга айтяпманки, (мен мажусийларнинг ҳаворийси бўлганим учун бу хизматимни улуғлаяпман): ¹⁴мен ўз қондошларимнинг рашкини қўзғатиб, уларнинг айримларини қутқариб олмасмиканман?!¹⁵Чунки агар дунёнинг ярашиши уларнинг рад этилганлиги орқали бўлса, унда уларнинг қабул қилинишлари ўлимдан ҳаётга қайтишдан бошқа нима ҳам бўлар экан?! ¹⁶Агар бошланғичи муқаддас бўлса, унда қолдиғи ҳам муқаддасдир. Агар илдизи муқаддас бўлса, унда шохлари ҳам муқаддасдир.¹⁷Агар айрим шохлари синган бўлса, аммо сен ёввойи зайтун бўла туриб, уларнинг орасига пайванд қилинган бўлсанг, зайтуннинг илдизи ва шарбатига бирлашган бўлсанг, ¹⁸унда шохларнинг олдида мағрурланма. Агар мағрурланаётган бўлсанг, ёдингда тут, сен илдизни эмас, балки илдиз сени кўтариб турибди.¹⁹Шунда сен айтарсан: “Менинг пайванд бўлишим учун шохлар синиб тушган-ку”. ²⁰Хўш, улар имонсизлиги учун синиб тушдилар, сен эса имонинг билан турибсан. Кеккайма, бироқ қўрққин. ²¹Чунки агар Худо табиий шохларни аямаган бўлса, унда сени аярмикан?²²Шундай қилиб, Худонинг эзгулигини ва қаттиққўллигини тушуниб олгинки: йиқилганлар учун Унинг қаттиққўллиги, сен учун эса Унинг эзгулиги бор. Фақатгина сен Худонинг эзгулигида жо бўлсанг бўлди, акс ҳолда кесиб ташланасан.²³Бироқ агар ўшалар ҳам имонсизликда қолмасалар, пайванд бўладилар, чунки Худо уларни яна пайванд қилишга қодирдир. ²⁴Агар сен табиатан ёввойи зайтун дарахтидан кесиб олинган ва нотабиий равишда яхши зайтун дарахтига пайванд қилинган бўлсанг, унда бу табиий шохларнинг ўз зайтун дарахтига пайванд бўлишлари нақадар осондир!²⁵Эй, биродарларим, ўзларингизни ўта доно ҳисобламаслигингиз учун бу сир ҳақида билимсиз қолишингизни истамайман: мажусийларнинг тўлиқ сони кирмагунига қадар, Исроил халқининг тошбағирлиги қисман бўлди.²⁶Шундай қилиб, бутун Исроил нажот топади, худди ёзилганидек: “Халоскор Сиондан келади ва Ёқубдан бетавфиқликни йироқлаштиради. ²⁷Чунки улардан гуноҳларини олиб ташлаганимда, мана шу Менинг улар билан тузган Аҳдим бўлади”.²⁸Хушхабарга нисбатан улар сизлар сабабли душмандирлар, Худонинг танловига нисбатан эса – оталари сабабли Худонинг севганларидир. ²⁹Чунки Худонинг инъомлари ва даъвати қайтариб олинмасдир.³⁰Сизлар бир вақтлар Худога итоатсиз бўлиб, энди эса уларнинг итоатсизлиги туфайли шафқатга эга бўлдингизлар. ³¹Худди шундай, энди улар сизларнинг шафқатга эга бўлишингиз учун итоатсиз бўлдилар, токи улар ҳам шафқатга эга бўлсинлар. ³²Чунки Худо ҳаммага шафқат қилиш учун ҳаммани итоатсизликка қамаб қўйди.³³О, Худонинг донолиги ва билими бойлигининг тубсизлиги! Унинг ҳукмлари шу қадар ақлга сиғмайдиган, Унинг йўллари ўлчаб бўлмайдигандир! ³⁴Зеро ким Худованднинг ақлини билиб олган экан? Ёки ким Унинг маслаҳатчиси бўлган экан?³⁵Ёки ким Худога биринчи бўлиб бирон нарса берган экан, токи Худо унга қайтариб берсин? ³⁶Чунки ҳамма нарса Ундан, У орқали ва Унгадир. Унга абадулабад шон-шуҳрат бўлсин. Омин.

Chapter 12

¹Шундай қилиб, эй, биродарлар, Худонинг шафқати билан сизлардан ўтинаманки: Худога идрокли хизмат қилишингиз учун аъзойи баданларингизни тирик, муқаддас ва Унга маъқул бўладиган қурбонлик қилиб бағишланглар. ²Бу дунё билан тенглашманглар, балки онгингизни янгилаш орқали тубдан ўзгаринглар, токи сизлар Худонинг яхши, маъқул ва комил иродаси нима эканлигини фаҳмлаб олинглар.³Менга берилган иноят бўйича сизларнинг ҳар бирингизга шуни айтяпманки: ўзингиз ҳақингизда керагидан ортиқ ўйламанглар. Аммо Худо ҳар бирингизга берган имоннинг миқдорига яраша камтарлик билан ўйланглар.⁴Зеро биз танада кўп аъзоларга эга бўлсак ҳам, бироқ ҳамма аъзоларимизнинг вазифаси бир хил бўлмаганидай, ⁵худди шундай, биз ҳам кўпчилик бўлиб, Масиҳда бир танамиз, лекин алоҳида-алоҳида бўлиб, бир-биримиз учун аъзодирмиз.⁶Бизга берилган иноят бўйича ҳар хил инъомларга эгамиз. Шунинг учун, кимда пайғамбарчилик бўлса – имоннинг миқдорига яраша бўлсин; ⁷хизмат инъоми бўлса, хизматда бўлсин; агар муаллимлик инъоми бўлса, таълим беришда бўлсин; ⁸ким насиҳатчи бўлса, насиҳат қилишда бўлсин; тарқатувчи бўлса, соддаликда тарқатсин; бошлиқ бўлса, ғайрат билан бошчилик қилсин; меҳршафқат кўрсатувчи бўлса, хурсандчилик билан кўрсатсин.⁹Севгингиз риёсиз бўлсин. Ёвузликдан жирканинглар, яхшиликка ёпишинглар. ¹⁰Биродарсеварликда бир-бирингизга нозик ҳис-туйғуларга эга бўлинглар, ҳурмат қилишда бир-бирингиздан ўзиб кетинглар.¹¹Ғайратда сусайманглар, руҳингиз билан алангаланинглар, Раббийга хизмат қилинглар. ¹²Умидда хурсанд бўлинглар, қайғуда сабр-тоқатли, ибодатда доимий бўлинглар. ¹³Муқаддасларнинг муҳтожликларида иштирок этинглар, мусофирсеварликка интилинглар.¹⁴Сизларни қувғин қилаётганларни дуо қилинглар – дуо қилинглар ва лаънатламанглар. ¹⁵Қувонаётганлар билан қувонинглар ва йиғлаётганлар билан йиғланглар. ¹⁶Ўзаро ҳамфикр бўлинглар. Онгингизда такаббур бўлманглар, лекин камтаринлар даражасига тушинглар. Ўзбилармон бўлманглар.¹⁷Ҳеч кимга ёмонликка ёмонлик қайтарманглар. Ҳамма одамларнинг олдида яхшилик учун жон куйдиринглар. ¹⁸Иложингиз борича ҳамма одамлар билан тинч-тотув бўлинглар.¹⁹Эй, севганларим, ўзларингиз учун қасос олманглар, аммо Худонинг ғазабига ўрин беринглар. Чунки ёзилган: “Қасос Меникидир, Мен ҳақини бераман,- дейди Раббий”. ²⁰Шунинг учун: “Агар сенинг душманинг оч бўлса, уни тўйғаз; агар у чанқаган бўлса, унга сув бер. Чунки буларни қилиб, сен унинг бошига ёнаётган чўғни йиғасан.” ²¹Ёмонликдан енгилмагин, аммо ёмонликни яхшилик билан енггин.

Chapter 13

¹Ҳар бир жон юқори ҳокимиятларга бўйсунсин. Чунки Худодан бўлмаган ҳокимият йўқ, мавжуд бўлган ҳокимиятлар эса Худодан ўрнатилган. ²Шунинг учун ҳокимиятга қаршилик қилаётган Худонинг ўрнатганига қарши чиққан бўлади. Қаршилик қилувчилар эса ўз-ўзларини маҳкумликка дучор қиладилар.³Чунки бошлиқлар яхши ишлар учун эмас, балки ёмон ишлар учун даҳшатлидирлар. Ҳокимиятдан қўрқмасликни хоҳлайсанми? Яхшилик қил ва ундан мақтовлар оласан, ⁴чунки у сенга яхшилик учун Худонинг хизматкоридир. Лекин агар ёмон иш қилсанг, қўрққин, чунки ҳокимият беҳудага қилич кўтариб юрмайди: у Худонинг ёмонлик қилганга қаҳрини сочувчи хизматкоридир. ⁵Шунинг учун фақат қаҳрдан қўрққанликдангина эмас, балки виждон юзасидан ҳам ҳокимиятга бўйсуниш керак.⁶Шу сабабли ҳам сизлар солиқ тўлайсизлар, чунки улар Худонинг хизматкорлари бўлиб, доимо бу иш билан банддирлар. ⁷Шундай қилиб, ҳар кимга ўз ҳақини беринглар: кимга солиқ бўлса – солиқ, кимга бож бўлса – бож, кимга қўрқув бўлса – қўрқув, кимга ҳурмат бўлса – ҳурмат.⁸Бир-бирингизни севишдан бошқа ҳеч бир нарсада ҳеч кимдан қарздор бўлманглар, чунки ўзгани севадиган одам Қонунни бажарган бўлади. ⁹Зеро: “Зино қилма,” “Қотиллик қилма,” “Ўғирлик қилма,” “Ёлғон гувоҳлик берма,” “Тамагирлик қилма,”- деган амрлар ва бошқаларининг ҳаммаси шу сўзда жамланади: “Ўз яқинингни ўзингни севганингдек севгин”. ¹⁰Севги яқинига ёмонлик қилмайди, шунинг учун севги – Қонунни бажаришдир.¹¹Энди уйқудан уйғонишимиз вақт-соати эканлигини билинглар, чунки ҳозир бизнинг нажотимиз имон келтирган пайтимиздан кўра яқинроқдир. ¹²Тун ўтиб кетди, кун эса яқинлашди. Шунинг учун қоронғилик ишларини улоқтириб ташлаб, нур қуролларига бурканайлик.¹³Кундузда бўлганимиздек, ўзимизни одобли тутиб, айш-ишрат ва ичкиликбозликка, шаҳватпарастлик ва бузуқликка, жанжалкашлик ва ҳасадгўйликка топширмайлик. ¹⁴Аммо Раббий Исо Масиҳга бурканинглар ва танангизга бўлган ғамхўрликни ҳирсларга айлантирманглар.

Chapter 14

¹Имонда заиф бўлган одамни унинг фикрлари ҳақида баҳслашмай қабул қилинглар. ²Кимдир ҳамма нарсани ейиш мумкинлигига ишонади, заиф эса фақат сабзавот ейди.³Ким еса, емайдиганни камситмасин; ким емайдиган бўлса, ейдиганни ҳукм қилмасин: чунки Худо уни қабул қилган. ⁴Сен кимсанки, бировнинг қулини ҳукм қиласан? У ўз хўжайини олдида турадими ёки йиқиладими, аммо у қайта тикланади, чунки Раббий уни турғизишга қодир.⁵Бир одам бир кунни бошқа кундан фарқлайди, бошқаси эса ҳамма кунларни бир хил ҳисоблайди. Ҳар бир одам ўз англашида қатъий турсин. ⁶Ким кунга эътибор қилса, Раббий учун эътибор қилади. Ким еса, Раббий учун ейди, чунки Худога миннатдорчилик билдиради. Ким емаса, Раббий учун емайди ва Худога миннатдорчилик билдиради.⁷Чунки биздан ҳеч ким ўзи учун яшамайди ва ҳеч ким ўзи учун ўлмайди. ⁸Яшаётган бўлсак – Раббий учун яшамоқдамиз, ўлсак ҳам – Раббий учун ўлмоқдамиз. Шунинг учун яшаймизми ёки ўламизми – биз Раббийникимиз. ⁹Чунки ўликларнинг ҳам, тирикларнинг ҳам Раббийси бўлиш учун Масиҳ ўлди, тирилди ва жонланди.¹⁰Аммо сен нима учун биродарингни ҳукм қиляпсан? Ёки сен нима учун биродарингни камситяпсан? Зеро ҳаммамиз ҳам Худонинг ҳукм курсиси олдида ҳозир бўламиз-ку. ¹¹Чунки: “Мен яшайман,- дейди Раббий,- ҳар ким Менинг олдимда тиз чўкади ва ҳар бир тил Худони эътироф этади,”- деб ёзилган.¹²Шундай қилиб, бизнинг ҳар биримиз Худога ўзи учун ҳисобот беради. ¹³Энди бир-биримизни бошқа ҳукм қилмайлик, яхшиси, биродарингизга васваса ёки тўсиқ қўймаслик ҳақида мулоҳаза қилинглар.¹⁴Мен шуни биламан ва Раббий Исода аминманки – ҳеч бир нарса ўз-ўзича нопок эмасдир. Аммо бирон нарсани нопок ҳисоблаган одам учун у нопокдир. ¹⁵Агарда биродаринг сенинг овқатинг туфайли ранжиса, унда сен севги бўйича ҳаракат қилмаётган бўласан. Сен уни овқатинг билан ҳалок қилма, чунки Масиҳ у одам учун ўлган.¹⁶Шундай қилиб, яхшилигингиз ҳақорат қилинмасин. ¹⁷Чунки Худонинг Шоҳлиги ейиш ва ичиш эмас, балки Муқаддас Руҳдаги қувонч, ҳақлик ва тинчликдир.¹⁸Ким булар билан Масиҳга хизмат қилса, у Худога маъқул бўлади ва одамлар томонидан тан олинади. ¹⁹Шунинг учун тинчликка ва бир-бирини барпо қилишга хизмат қиладиган нарсаларга интилайлик.²⁰Овқат учун Худонинг ишини бузма! Ҳамма нарса покдир, аммо одамнинг васваса учун ейиши ёмондир. ²¹Агар сенинг биродаринг булардан қоқинса, унда гўшт ҳам емаслик, шароб ҳам ичмаслик ва бунга ўхшайдиган бирон иш ҳам қилмаслик яхшироқдир.²²Сен имонга эгамисан? Имонинг Худо олдида, ўзинг учун бўлсин. Танлаган нарсасида ўзини маҳкум қилмайдиган одам бахтлидир! ²³Лекин агар бирор кимса шубҳаланиб еса – маҳкум бўлади, чунки бу имон бўйича эмас. Имон бўйича бўлмаган ҳар бир иш эса – гуноҳдир. ²⁴Менинг Хушхабарим ва Исо Масиҳнинг воизлигига биноан сизларни мустаҳкамлашга қодир бўлган Худога ҳамду санолар бўлсин! Ушбу воизлик – қадим даврлардан бери яширин қолган, ҳозирги вақтда эса намоён қилинган сирнинг ваҳийсидир. ²⁵Энди бу сир мангу Худонинг буйруғи бўйича пайғамбарларнинг ёзувлари орқали барча мажусийларга уларнинг имонга бўйсунишлари учун маълум қилинган. ²⁶Ягона доно бўлган Худога Исо Масиҳ орқали то абад шон-шуҳрат бўлсин! Омин.

Chapter 15

¹Биз кучлилар ўзимизнинг кўнглимизни олмасдан, заифларнинг ожизликларини кўтариб юришимиз керак. ²Ҳар биримиз ўз яқинимизни яхшиликка барпо қилиш учун унинг кўнглини олишимиз керак.³Чунки Масиҳ ҳам Ўзининг кўнглини олмас эди, аммо ёзилганидек: “Сени ҳақорат қилувчиларнинг ҳақорати Менинг устимга тушди”. ⁴Зеро илгаридан нимаики ёзилган бўлса, бизнинг таълим олишимиз учун ёзилгандир, токи биз Ёзувдаги сабр-тоқат ва юпанч орқали умидга эга бўлайлик.⁵Сабр-тоқат ва юпанч Худоси эса сизларга бир-бирингиз билан Исо Масиҳга мувофиқ ҳамфикр бўлишни ато этсин, ⁶токи сизлар якдиллик билан бир оғиздан Раббимиз Исо Масиҳнинг Отаси бўлган Худони улуғланглар. ⁷Шунинг учун, Масиҳ сизларни Худонинг шуҳратига қабул қилганидек, сизлар ҳам бир-бирингизни қабул қилинглар.⁸Сизларга шуни айтаманки, оталарга берилган ваъдалар тасдиқланиши учун Худонинг ҳақиқати ҳақи Исо Масиҳ хатна қилинганларнинг хизматкори бўлди ⁹ва раҳм-шафқат ҳақи мажусийларнинг хизматкори бўлди, токи улар Худони улуғласинлар, худди ёзилганидек: “Шунинг учун мажусийларнинг орасида Сени улуғлайман ва Сенинг исмингни куйлайман”.¹⁰Яна айтилган: “Эй, мажусийлар, Унинг халқи билан бирга хурсандчилик қилинглар”. ¹¹Ва яна: “Эй, мажусийларнинг барчаси, Раббийни мадҳ этинглар! Эй, халқларнинг барчаси, Уни улуғланглар”.¹²Йешайаҳ пайғамбар ҳам шундай демоқда: “Мажусийларга ҳукмронлик қилиш учун Иешайнинг томири кўтарилади. Мажусийлар Унга умид боғлайдилар”.¹³Умид Худоси эса сизларни ҳар қандай қувончга ва имондаги тинчликка тўлдирсин, токи сизлар Муқаддас Руҳнинг кучи орқали умидга бой бўлинглар.¹⁴Эй, биродарларим, менинг ўзим ҳам сизлар ҳақингизда аминманки, сизлар эзгулик билан тўласизлар, барча билимга тўлгансизлар ва бир бирингизга насиҳат қилишга қодирсизлар.¹⁵Аммо, биродарларим, сизларга эслатиб қўйиш учун бирмунча дадиллик билан ёздим. Зеро менга Худодан берилган иноят туфайли ¹⁶мен мажусийлар учун Исо Масиҳнинг хизматкори бўлиб, Хушхабарнинг руҳонийлик хизматини бажармоқдаман, токи мажусийларнинг қурбонликлари Муқаддас Руҳ орқали муқаддасланиб, Худога маъқул бўлсин.¹⁷Шундай қилиб, Худога тегишли бўлган нарсаларда мен Исо Масиҳ орқали мақтансам бўлади. ¹⁸Чунки Масиҳ мажусийларни бўйсундириш учун мен орқали сўзда ва ишда қилмаган бирор нарса ҳақида гапиришга журъат этмайман. ¹⁹Масиҳ буни қудратли аломатлару мўъжизалар ва Худо Руҳининг кучи билан ижро этди. Шундай қилиб, мен Йерусалим ва унинг ён атрофидан бошлаб, то Иллирикагача Масиҳнинг Хушхабарини тўлиқ воизлик қилдим.²⁰Шу билан бирга, мен бошқаларнинг пойдевори устига қурмаслик учун Масиҳнинг номи ҳали маълум бўлмаган ерларда Хушхабарни воизлик қилишга жон куйдирдим. ²¹Худди ёзилганидек: “У ҳақида бехабар бўлганлар кўрадилар, У ҳақида эшитмаганлар англайдилар”.²²Мана шу сабаб сизларнинг олдингизга келишим учун менга кўп марта тўсқинлик қилди. ²³Аммо энди бу юртларда шундай жойлар қолмагани ва анча йиллардан бери сизларнинг олдингизга келишни истаганим учун,²⁴Испанияга жўнаётганимда, сизларнинг олдингизга келаман. Чунки мен умид қиламанки, ўтиб кетаётганимда аввал сизларни кўриб, бироз дийдорингизга тўйганимдан сўнг, мени у ерга кузатиб қўясизлар. ²⁵Ҳозир эса мен муқаддасларга хизмат қилиш учун Йерусалимга боряпман.²⁶Чунки Македония ва Аҳаядаги имонлилар Йерусалимда бўлган муқаддаслар орасидаги камбағаллар учун эҳсон тўплашни маъқул топдилар. ²⁷Ҳа, маъқул топдилар, чунки улар яҳудийлардан қарздорлар-да: зеро агар мажусийлар уларнинг руҳий нарсаларига шерик бўлган бўлсалар, уларга ҳам моддий нарсаларда хизмат қилишлари керак.²⁸Шунинг учун мен шу ишни бажариб, уларга бу ҳосилни тақдим этгач, сизларнинг жойларингиз орқали Испанияга жўнаб кетаман. ²⁹Ишончим комилки, мен сизларнинг олдингизга келганимда, Масиҳдаги тўлиқ қут-барака билан келаман.³⁰Эй, биродарларим! Раббий Исо Масиҳ ва Руҳ севгиси билан сизларга ёлвораман: Худога мен учун ибодатларингда мен билан бирга жанг қилинглар, ³¹токи мен Яҳудиядаги имонсизлардан қутулай ва менинг Йерусалим учун бўлган хизматим муқаддасларга маъқул бўлсин, ³²токи мен Худонинг иродаси бўйича сизларнинг олдингизга қувонч билан келай ва сизлар билан ором топай.³³Тинчлик Худоси эса сизларнинг ҳаммангиз билан бирга бўлсин. Омин.

Chapter 16

¹Сизларга Кенхрея Жамоатининг жамоахизматчиси, опамиз Фивани тавсия этаман. ²Сизлар уни Раббимиз ҳақи муқаддасларга муносиб равишда қабул қилинглар. У нимага муҳтож бўлса, ёрдам беринглар, чунки у кўпларга ва менинг ўзимга ҳам ёрдамчи бўлган.³Исо Масиҳдаги ҳамкорларим Прискилла ва Акилга салом айтинглар. ⁴Улар менинг жоним учун ўз бошларини тиккан эдилар. Уларга фақатгина мен эмас, балки мажусийлардан бўлган барча Жамоатлар ҳам миннатдорчилик билдирмоқдалар. Уларнинг уй Жамоатига ҳам салом айтинглар. ⁵Масиҳ учун Ахаянинг бошланғичи бўлган менинг севиклим Епенетга ҳам салом айтинглар.⁶Биз учун кўп меҳнат қилган Мирйамга ҳам салом айтинглар. ⁷Ҳаворийлар орасида ном чиқарган, мендан олдин Масиҳда бўлган менинг қамоқдош ва қариндошларим Андроник ҳамда Юнийга салом айтинглар. ⁸Раббимдаги менинг севиклим Амплиасга салом айтинглар.⁹Масиҳдаги ҳамкоримиз Урбанга ва менинг севиклим Стахисга салом айтинглар. ¹⁰Масиҳда синалган Апеллесга салом айтинглар. Аристовулнинг уйдагиларига салом айтинглар. ¹¹Менинг қариндошим Ҳиродионга салом айтинглар. Раббийда бўлган Наркиснинг уйдагиларига салом айтинглар.¹²Раббий ҳақи меҳнат қилаётган Трифен ва Трифосга салом айтинглар. Раббий ҳақи жуда кўп меҳнат қилган севикли Персисга салом айтинглар. ¹³Раббийда танланган Руфга ҳамда менга онадек бўлган унинг онасига салом айтинглар. ¹⁴Асинкрит, Флегон, Ҳермас, Патробас, Ҳермес ва улар билан бирга бўлган биродарларга салом айтинглар.¹⁵Филолог ва Юлияга, Нирей ва унинг синглисига, Олимпас ҳамда улар билан бирга бўлган барча муқаддасларга салом айтинглар. ¹⁶Бир-бирингизга муқаддас ўпич билан саломлашинглар. Масиҳнинг ҳамма Жамоатлари сизларга салом йўллаяптилар.¹⁷Эй, биродарларим, сизлардан ўтинаманки, сизлар ўрганган таълимотингизга хилоф равишда бўлиниш ва васвасага сабаб бўладиган одамларни назорат қилинглар ва улардан четлашинглар. ¹⁸Чунки бундай одамлар Раббимиз Исо Масиҳнинг эмас, балки ўз қорнининг қулидирлар. Улар тилёғламалик ҳамда нотиқлик билан соддадилларнинг юракларини алдайдилар.¹⁹Сизларнинг итоатингиз эса ҳаммага маълум, шунинг учун мен сизлардан хурсандман, бироқ сизлар яхшиликка нисбатан доно ва ёвузликка нисбатан соддадил бўлишингизни истайман. ²⁰Тинчлик Худоси эса шайтонни тезда сизларнинг оёқларингиз остида янчиб ташлайди. Раббимиз Исо Масиҳнинг инояти сизлар биландир!²¹Менинг ҳамкорим Тимўтий ҳамда қариндошларим Луций, Ясон ва Сосипатр сизларга салом йўллаяптилар. ²²Бу мактубни ёзаётган мен – Тертий ҳам сизларга Раббимда салом айтяпман.²³Мени ва бутун Жамоатни уйига қабул қилган Гай ҳам сизларга салом йўллаяпти. Шаҳарнинг хазинабони Ераст ва биродаримиз Кварт ҳам сизларга салом йўллаяптилар. ²⁴Раббимиз Исо Масиҳнинг инояти сизларнинг ҳаммаларингиз биландир! Омин.

1 Corinthians

Chapter 1

¹Худонинг иродаси бўйича Исо Масиҳнинг ҳаворийси бўлишга даъват қилинган Повулдан ва биродаримиз Состендан ²Коринф шаҳридаги Худонинг Жамоатига салом! Исо Масиҳда муқаддасланган ва даъват қилинган муқаддасларга ҳамда Раббимиз Исо Масиҳнинг номини ҳар жойда (бизда ҳам, уларда ҳам) чақираётганларнинг барчасига: ³Сизларга Отамиз Худо ва Раббий Исо Масиҳдан иноят ҳамда тинчлик бўлсин!⁴Исо Масиҳда сизларга берилган Худонинг инояти учун сизлар ҳақингизда Худойимга ҳамиша миннатдорчилик билдираман. ⁵Чунки сизлар Масиҳда ҳамма нарса билан, яъни ҳар қандай сўз ва ҳар қандай билим билан бойитилгансизлар. ⁶Шунингдек, Масиҳнинг гувоҳлиги сизларда мустаҳкам ўрнашган эди.⁷Шундай экан, Раббимиз Исо Масиҳнинг зоҳир бўлишини кутаётиб, сизларнинг ҳеч қандай инъомдан камчилигингиз йўқдир. ⁸Раббимиз Исо Масиҳнинг кунида бенуқсон бўлишингиз учун У сизларни охиригача мустаҳкам қилади. ⁹Сизларни Ўз Ўғли Раббимиз Исо Масиҳ билан мулоқотга чақирган Худо содиқдир.¹⁰Эй, биродарларим, Раббимиз Исо Масиҳнинг номидан сизлардан ўтиниб сўрайманки, ҳаммаларингиз бир нарсани гапиринглар. Сизларнинг орангизда бўлинишлар бўлмасин. Аксинча, сизлар бир фикрда ҳамда бир мақсадда бирлашган бўлинглар. ¹¹Чунки, эй, биродарларим, сизларнинг орангизда баҳс-тортишув борлиги Хлоиснинг хонадонидагилардан менга маълум бўлди.¹²Сизларнинг ҳар бирингиз: “Мен Повулникиман”, “Мен Аполлосникиман”, “Мен Кифаникиман”, “Мен эса Масиҳникиман”, деб гапираётганингизни назарда тутяпман. ¹³Ахир нима, Масиҳ бўлинганми? Ахир сизлар учун Повул хочга михланганми? Ёки сизлар Повулнинг исмига чўмдирилганмисизлар?¹⁴Худодан миннатдорманки, мен сизлардан Крисп ва Гайдан бошқа ҳеч кимни чўмдирмаганман, ¹⁵токи кимдир: “У мени ўз номига чўмдирганди”,- деб айтмасин. ¹⁶Ҳа, мен яна Стефаннинг хонадонини чўмдирганман. Яна бирор кишини чўмдирганманми билмайман.¹⁷Чунки Масиҳ мени чўмдириш учун эмас, балки Хушхабарни воизлик қилиш учун юборди. Аммо сўз донолигида воизлик қилиш учун эмас, токи Масиҳнинг хочи бекор бўлмасин.¹⁸Хоч ҳақидаги хабар ҳалок бўлаётганлар учун телбаликдир. Бироқ биз, нажот топаётганлар учун бу хабар Худонинг қудратидир. ¹⁹Чунки ёзилган: “Доноларнинг донолигини барбод қиламан ва ақллиларнинг заковатига барҳам бераман”.²⁰Доно қаерда? Уламо қаерда? Бу дунёнинг нотиғи қаерда? Худо бу дунёнинг донолигини телбаликка айлантирмадими? ²¹Чунки бу дунё ўз донолиги билан Худонинг донолигида Худони таниб билмаганлиги сабабли, Худо воизлик телбалиги орқали ишонаётганларни қутқаришни маъқул қўрди.²²Чунки яҳудийлар мўъжизаларни талаб қилмоқдалар, юнонлар эса доноликни изламоқдалар. ²³Биз эса хочга михланган Масиҳни воизлик қилмоқдамиз. Бу яҳудийлар учун васваса, юнонлар учун эса телбаликдир.²⁴Бироқ Худо даъват қилган яҳудийлару юнонлар учун Масиҳ – Худонинг қудрати ва Худонинг донолигидир. ²⁵Чунки Худонинг “ақлсизлиги” инсонларникидан донороқдир ва Худонинг “заифлиги” инсонларникидан кучлироқдир.²⁶Эй, биродарлар, сизлар, даъват қилинганлар кимлигингизга бир қаранглар: сизларнинг орангизда инсоний нуқтаи назардан доно бўлганлар кўп эмас, кучли бўлганлар кўп эмас, олижаноб бўлганлар ҳам кўп эмас. ²⁷Лекин Худо доноларни шарманда қилиш учун бу дунёда ақлсиз бўлганларни танлади. Худо кучлиларни шарманда қилиш учун бу дунёда заиф бўлганларни танлади.²⁸Аҳамиятлиларни бекор қилиш учун Худо бу дунёда аҳамиятсиз, камситилган ва обрўсизларни танлади, ²⁹токи ҳеч бир инсон Худонинг олдида мақтанмасин.³⁰Аммо энди сизлар Худо туфайли Исо Масиҳдасизлар. Масиҳ эса биз учун Худодан донолигимиз, ҳақлигимиз, муқаддаслигимиз бўлиб, бизни Худога қайтариш учун тўловимиз бўлди, ³¹токи: “Мақтанаётган Раббий билан мақтансин”, деб ёзилганидек бўлсин.

Chapter 2

¹Биродарларим, мен сизларнинг олдингизга келганимда, Худонинг гувоҳлигини маҳоратли нутқ ёки донолик билан хабар қилиш учун келмадим, ²чунки мен сизларнинг орангизда Исо Масиҳдан ва Унинг хочга михланганлигидан бошқа ҳеч нарсани билмасликка қарор қилдим.³Мен орангизда заифликда, қўрқувда ва қаттиқ титроқда эдим. ⁴Менинг сўзим ҳамда воизлигим инсоний доноликнинг ишонтирарли сўзларидан эмас, балки руҳ ва куч-қудратнинг намоён бўлишидан иборат эди, ⁵токи имонингиз инсоннинг донолигига эмас, балки Худонинг куч-қудратига асосланган бўлсин.⁶Доноликни эса биз баркамол бўлганларнинг орасида воизлик қилмоқдамиз, лекин бу дунёнинг ва бу ўткинчи дунё ҳокимларининг донолигини эмас, ⁷балки Худонинг сирли ва яширин бўлган донолигини воизлик қилмоқдамиз. Худо бу донолигини асрлар бошланишидан аввал бизнинг шуҳратимиз учун тайин қилган.⁸Шу доноликни бу дунёнинг ҳокимларидан ҳеч ким англамади. Буни англаганларида эди, шуҳрат Раббийсини хочга михламас эдилар. ⁹Лекин ёзилганидек бўлди: “Худо Ўзини севганларга кўз кўрмаган, қулоқ эшитмаган, инсон юрагига ҳам келмаган нарсаларни тайёрлаб қўйган”.¹⁰Бизга эса Худо буни Ўз Руҳи билан ошкор қилди. Чунки Руҳ ҳамма нарсани, ҳатто Худонинг теранликларини текшириб кўради. ¹¹Чунки инсоннинг ичида нима борлигини унинг ичида бўлган инсоннинг руҳидан бошқа ким билади? Худди шундай, Худоникини ҳам Худонинг Руҳидан бошқа ҳеч ким билмайди.¹²Биз эса бу дунёнинг руҳини эмас, балки Худо бизга ато қилганларини билишимиз учун, Худодан бўлган Руҳни қабул қилдик. ¹³Биз буни инсоний доноликдан ўрганган сўзлар билан эмас, балки Муқаддас Руҳ ўргатган сўзлар билан воизлик қилиб, руҳий нарсаларни руҳий нарсалар билан таққослаймиз.¹⁴Жони бошқарадиган одам эса Худонинг Руҳидан бўлган нарсаларни қабул қилмайди. У буларни телбалик, деб ҳисоблайди ва уларни фаҳмлай олмайди, чунки булар ҳақида руҳан муҳокама қилиш керак. ¹⁵Лекин руҳий одам ҳамма нарса ҳақида муҳокама қила олади, унинг ўзи ҳақида эса ҳеч ким муҳокама қила олмайди. ¹⁶Зеро Раббийнинг онгини ким англаб олибдики, Унга таълим берса? Биз эса Масиҳнинг онгига эгамиз.

Chapter 3

¹Биродарларим, мен сизлар билан, руҳий одамлар билан гаплашгандай гаплаша олмадим, балки тана изми бўйича юрган одамлар, яъни Масиҳдаги гўдаклар билан гаплашгандай гаплашдим. ²Мен сизларни қаттиқ овқат билан эмас, балки сут билан озиқлантирдим, чунки бунга ҳали кучингиз етмас эди, ҳозир ҳам кучингиз етмайди.³Сизлар ҳали ҳам тана изми бўйича юрган одамларсизлар. Чунки орангизда ҳасад, баҳс ва низо бўлса, унда сизлар тана изми бўйича юрган одамлар эмасмисизлар? Сизлар инсоний одат бўйича ҳаракат қилмаяпсизларми? ⁴Агар кимдир: “Мен Повулникиман”, бошқаси эса: “Мен Аполлосникиман”,- деб айтса, унда сизлар тана изми бўйича юрган одамлар эмасмисизлар? ⁵Ахир Повул ким? Аполлос ким? Раббий ҳар бирига ато қилгани бўйича улар – хизматкорлар, сизлар эса улар орқали имон топгансизлар, холос.⁶Мен экдим, Аполлос суғорди, лекин Худо ўстирди. ⁷Шунинг учун экадиган ва суғорадиган ҳеч нарса эмасдир, ўстирадиган Худо ҳамма нарсадир.⁸Экувчи ва суғорувчининг иккаласи ҳам бирдир, лекин ҳар бири ўзининг меҳнатига яраша ўз мукофотини олади. ⁹Чунки биз Худонинг ҳамкорларимиз, сизлар эса Худонинг экинзори, Худонинг иморатисизлар.¹⁰Мен Худодан берилган иноят бўйича доно қурувчи сифатида пойдевор қўйдим, бошқаси эса унинг устида қурмоқда. Лекин ҳар ким қандай қураётганига эътибор берсин. ¹¹Чунки ҳеч ким қўйилган пойдевордан, яъни Исо Масиҳдан бошқа пойдевор қўя олмайди.¹²Бу пойдевор устида кимдир олтиндан, кимдир кумуш ва қимматли тошлардан, кимдир эса ёғочу хашак ёки сомондан қурмоқда – ¹³ҳар кимнинг иши эса ошкор бўлади, чунки ўша кун буни кўрсатади. Зеро бу нарса оловда фош бўлади ва олов ҳар кимнинг иши қандай эканлигини синайди.¹⁴Агар кимнинг қургани охиригача турса, у мукофот олади. ¹⁵Кимнинг қилган иши ёниб кетса, у зиён кўради. Бироқ ўзи нажот топади, лекин олов ичидан қутулгандек бўлади.¹⁶Сизлар Худонинг маъбади эканлигингизни ва Худонинг Руҳи ичингизда яшаётганини наҳотки билмасангизлар? ¹⁷Кимки Худонинг маъбадини ҳаром қилса, уни Худо уради, чунки Худонинг маъбади муқаддасдир. Бу маъбад эса сизларсиз.¹⁸Ҳеч ким ўз-ўзини алдамасин: сизлардан ким бу дунёда доно бўлишни ўйласа, у доно бўлиш учун ақлсиз бўлсин. ¹⁹Чунки бу дунёнинг донолиги Худонинг ҳузурида телбаликдир. Худди ёзилганидек: “У доноларни уларнинг ҳийлагарлиги билан овлайди”. ²⁰Ва яна ёзилганки: “Раббий доноларнинг фикр-мулоҳазалари беҳуда эканлигини билади”.²¹Шундай қилиб, ҳеч ким инсоний нарса билан мақтанмасин, чунки ҳаммаси сизларникидир: ²²Повул ҳам, Аполлос ҳам, Кифа ҳам, бу дунё ҳам, ҳаёт ҳам, ўлим ҳам, шу замон ва келажак ҳам – ҳаммаси сизларникидир. ²³Сизлар эса Масиҳникисизлар, Масиҳ эса Худоникидир.

Chapter 4

¹Шундай қилиб, ҳар бир киши бизни Масиҳнинг хизматкорлари ва Худо сирларининг идора қилувчилари, деб ҳисобласин. ²Идора қилувчидан эса содиқ бўлиш талаб қилинади.³Сизлар мени қандай ҳукм қилишингиз ёки бошқаларнинг қандай ҳукм қилиши мен учун кам аҳамиятга эгадир. Менинг ўзим ҳам ўзимни ҳукм қилмайман. ⁴Чунки ўзимда бирор айб топмасам ҳам, ўзимни шу билан оқламайман. Мени ҳукм қилувчи эса Раббийдир.⁵Шунинг учун вақтдан олдин, яъни Раббий келмагунича, ҳеч қандай ҳукм қилманглар. У келиб, яширин бўлган нарсаларни ёритади ва одамларнинг юрагидаги ниятларини ошкор қилади. Ўшанда ҳар кимга мақтов Худодан бўлади.⁶Биродарларим, мен буни сизлар учун ўзимда ва Аполлосда намуна қилиб кўрсатдим, токи сизлар ёзилганидан ташқари фикр юритмасликни биздан ўрганинглар ва бир-бирингизнинг олдингизда кеккайманглар. ⁷Ким сени бошқадан фарқлаяпти? Худодан олмаган бирор нарсанг борми? Агар олган бўлсанг, нима учун олмагандай мақтаняпсан?⁸Сизлар энди тўқ бўлдингизлар, энди бой бўлдингизлар, бизсиз ҳукмронлик қилмоқдасизлар. Кошки, ҳақиқатан ҳукмронлик қилсангизлар эди, токи биз ҳам сизлар билан бирга ҳукмронлик қила олсак! ⁹Мен ўйлайманки, Худо биз, охирги элчиларга, худди ўлимга маҳкум этилгандай бўлиш тақдирини ато этди. Чунки биз бу дунёда, фаришталару инсонлар олдида бир томоша бўлдик.¹⁰Биз Масиҳ ҳақи ақлсизмиз, сизлар эса Масиҳда доносизлар. Биз заифмиз, сизлар эса кучлисизлар. Сизлар шуҳратда, биз эса ҳурматсизликдамиз. ¹¹Ҳаттоки, ҳозирги вақтгача ҳам очлик ва чанқоқликка, яланғочлик ва калтакларга чидаб, сарсон бўлиб юрибмиз.¹²Биз ўз қўлимиз билан меҳнат қилмоқдамиз. Бизни ғийбат қилсалар, биз дуо қилмоқдамиз. Бизни қувғин қилсалар, биз тоқат қилмоқдамиз. ¹³Бизни ҳақорат қилсалар, биз юмшоқ гапирмоқдамиз. Ҳозиргача биз дунёнинг аҳлати ва ҳамма нарсанинг супуриндисидек бўлдик.¹⁴Буларни эса мен сизларни уялтириш учун эмас, балки севимли болаларимдай насиҳат қилиш учун ёздим. ¹⁵Чунки сизларнинг Масиҳда минглаб устозларингиз бўлса ҳам, оталарингиз кўп эмас. Мен эса сизларни Хушхабар орқали Исо Масиҳда туғдим. ¹⁶Шунинг учун сизлардан ўтиниб сўрайманки, менга тақлид қилинглар.¹⁷Ана шу мақсадда мен Раббийга содиқ бўлган севимли ўғлим Тимўтийни сизларнинг олдингизга юбордим. У эса ҳар ерда ва ҳар бир Жамоатда таълим берганимдай, Масиҳдаги йўлларимни сизларга эслатади. ¹⁸Мен сизларнинг олдингизга бормаганим учун, сизларнинг орангиздаги баъзилар мағрурланиб кетибди.¹⁹Бироқ Раббим хоҳласа, мен яқинда олдингизга келаман, шунда мағрурланиб кетганларнинг сўзини эмас, уларнинг куч-қудратини синаб кўраман. ²⁰Чунки Худонинг Шоҳлиги сўзда эмас, балки куч-қудратдадир. ²¹Нимани хоҳлайсизлар? Ёнингизга ҳокимият ҳассаси билан келишимними ёки мулойимлик руҳидаги севги билан келишимними?

Chapter 5

¹Сизларнинг орангизда зинокорлик пайдо бўлгани ҳақида овозалар чиқди. Бунинг устига шундай зинокорликки, ҳатто мажусийлар орасида ҳам бундай ҳодиса юз бермаган, яъни сизлардан кимдир отасининг хотинини олибди! ²Сизлар эса бундан мағрурланиб юрибсизлар. Бунинг ўрнига йиғлаб фарёд қилишингиз керак эди, токи шу ишни қилган одам орангиздан чиқариб ташлансин.³Мен эса танам билан сизлардан узоқда бўлсам ҳам, лекин руҳим билан орангизда бўлиб, худди сизларнинг ёнингизда тургандек, аллақачон Раббимиз Исо Масиҳ номидан ҳукм чиқардим: ⁴Сизларнинг йиғилишингизда менинг руҳим билан биргаликда, Раббимиз Исо Масиҳнинг куч-қудрати билан ⁵бундай ишни қилган одамнинг танасини барбод қилиш учун уни шайтонга топшириш керак, токи Раббий Исонинг кунида унинг руҳи нажот топсин.⁶Сизларнинг мақтанишингиз яхши эмас. Наҳотки озгина ачитқи бутун хамирни ачитишини билмасангизлар? ⁷Шундай қилиб, сизлар янги хамир бўлишингиз учун ўзингизни эски ачитқилардан покланглар, чунки сизлар аслида ачитқисизсизлар. Зеро биз учун қурбон бўлган Масиҳ – бизнинг Песаҳимиздир. ⁸Шунинг учун эски ачитқи, яъни ёвузлик ва бузуқлик ачитқиси билан эмас, балки самимийлик ва ҳақиқат бўлган ачитқисиз нон билан байрам қилайлик.⁹Мактубимда сизларга зинокорлар билан алоқа қилманглар, деб ёзган эдим. ¹⁰Бироқ умуман бу дунёнинг зинокорлари ёки тамагирлари, талончилари, бутпарастлари билан демоқчи эмас эдим, акс ҳолда, сизлар бу дунёни тарк этишга мажбур бўлар эдингизлар!¹¹Аммо ўзини биродар, деб атаб, лекин бузуқи, тамагир, бутпараст, ғийбатчи, ичкиликбоз ва талончи бўлиб қолувчилар билан алоқа қилмаслигингиз учун мен сизларга ёзган эдим. Бундай одам билан бирга ҳатто овқат ҳам еманглар. ¹²Чунки ташқарида бўлганларни ҳукм қилишнинг менга нима кераги бор? Сизлар Жамоат ичида бўлганларни ҳукм қилмайсизларми? ¹³Ташқарида бўлганларни эса Худо ҳукм қилади. Шундай қилиб, бузуқ кишини орангиздан чиқариб ташланглар.

Chapter 6

¹Сизларда бирининг бошқасига даъвоси бўлганида, муқаддаслар ҳузурида эмас, бетавфиқлар ҳузурида суд қилишга қандай ҳаддингиз сиғди? ²Бу дунёни муқаддаслар ҳукм қилишини наҳотки билмасангизлар? Агар сизлар дунёни ҳукм қиладиган бўлсангизлар, наҳотки бундай аҳамиятсиз ишларни ҳукм қилишга муносиб бўлмасангизлар? ³Биз фаришталарни ҳукм қилишимизни билмайсизларми? Янада кўпроқ, тирикчилик ишларини ҳукм қила олмаймизми?⁴Сизлар эса тирикчилик ишлари ҳақида даъволашиб, Жамоат учун ҳеч қандай аҳамиятга эга бўлмаган одамларни ўзларингизга қози қилиб қўймоқдасизлар. ⁵Буларни сизларнинг уялишингиз учун айтяпман. Наҳотки орангизда бирон бир доно киши бўлмаса? Наҳотки у ўз биродарлари орасида қози бўла олмаса? ⁶Бироқ биродар ўз биродари билан даъволашмоқда-ю, бунинг устига, имонсизлар олдида!⁷Ҳар ҳолда, бир-бирингиз билан даъволашишингизнинг ўзи ҳам сизлар учун тамоман мағлубиятдир. Ноҳақликка чидаб туришингиз сизлар учун яхшироқ эмасми? Бирор нарсангиздан маҳрум бўлиб қолишингиз сизлар учун яхшироқ эмасми? ⁸Лекин сизлар ўз биродарларингизга ноҳақлик қилиб, улардан тортиб оляпсизлар.⁹Ноҳақлар Худонинг Шоҳлигини мерос қилиб олмасликларини билмайсизларми? Алданманглар: на бузуқлар, на бутпарастлар, на зинокорлар, на эркак-фоҳишлар, на баччабозлар, ¹⁰на ўғрилар, на тамагирлар, на ичкиликбозлар, на ғийбатчилар, на талончилар Худонинг Шоҳлигини мерос қилиб олмайдилар. ¹¹Сизларнинг баъзиларингиз ҳам шундай эдингизлар, лекин Раббий Исо Масиҳнинг номи ҳамда Худойимизнинг Руҳи билан ювилдингизлар, муқаддасландингизлар ва оқландингизлар.¹²Менга ҳамма нарса жоиз экан, лекин ҳамма нарса ҳам фойдали эмас. Менга ҳамма нарса жоиз экан, лекин ҳеч бир нарса менинг устимдан ҳукмрон бўлмаслиги керак. ¹³Овқат қорин учун, қорин ҳам овқат учундир, аммо Худо уни ҳам, буни ҳам йўқ қилади. Тана эса зино учун эмас, лекин Раббий учундир, Раббий эса тана учундир.¹⁴Раббийни тирилтирган Худо бизни ҳам Ўз қудрати билан тирилтиради. ¹⁵Сизларнинг таналарингиз Масиҳнинг аъзолари эканлигини билмайсизларми? Шундай қилиб, Масиҳнинг аъзоларини олиб, фоҳишанинг аъзолари қилар эканманми? Йўқ, асло!¹⁶Фоҳиша билан қовушган одам у билан бир тан бўлишини билмайсизларми? Чунки: “Иккови бир тан бўлади”,- деб айтилган. ¹⁷Раббий билан бирлашган эса У билан бир руҳ бўлади.¹⁸Зинодан қочинглар! Инсон қиладиган ҳар қандай гуноҳ танадан ташқарида бўлади, зино қилувчи эса ўз танасига қарши гуноҳ қилади.¹⁹Энди нима? Таналарингиз – сизлар Худодан қабул қилган ва ичингизда бўлган Муқаддас Руҳнинг маъбади эканлигини билмайсизларми? Энди сизлар ўзингизники эмассизлар, ²⁰чунки сизлар қимматбаҳо нарх билан сотиб олингансизлар. Шунинг учун Худоники бўлган танангиз ва руҳингизда Худони улуғланглар.

Chapter 7

¹Энди, сизлар менга ёзган нарсаларга келсак, одам учун аёлга тегмаслик яхшидир. ²Аммо зино қилмаслик учун ҳар бир эркакнинг ўз хотини бўлсин ва ҳар бир аёлнинг ўз эри бўлсин.³Эр ўз хотинига нисбатан ҳамда хотин ўз эрига нисбатан керак бўлган илтифотни кўрсатсин. ⁴Хотин танаси устидан ўзи эмас, балки эри ҳокимлик қилади. Худди шундай эр танаси устидан ўзи эмас, балки хотини ҳокимлик қилади.⁵Бир-бирингиздан бош тортманглар. Агар фақат ўзаро келишсангиз, унда ўзингизни рўза ва ибодатга бағишлаш учун вақтинча айириб туринглар. Кейин эса яна бирга бўлинглар, токи ўзингизни тия олмаганингиздан шайтон сизларни васваса қилмасин. ⁶Бироқ буни мен буйруқ каби эмас, лекин ижозат каби айтяпман. ⁷Чунки ҳамма одамлар мен каби бўлишларини хоҳлар эдим. Лекин ҳар бир киши Худодан олган ўз инъомига эгадир: бирисида бундай бўлса, бошқасида ўзгачадир.⁸Никоҳда бўлмаганларга ва бева хотинларга айтаман: мен каби қолсалар, улар учун яхшидир. ⁹Аммо ўзларини тута олмасалар, турмуш қурсинлар. Зеро ҳирсдан ёнишдан кўра турмуш қуриш яхшироқдир.¹⁰Никоҳда бўлганларга эса мен эмас, балки Раббий буюради: хотин эридан ажралмасин, ¹¹агарда ажралса, эрсиз қолсин ёки ўз эри билан ярашсин. Эр ҳам ўз хотинини қўйиб юбормасин.¹²Бошқаларга эса Раббий эмас, балки мен айтяпман: агар бирор биродарнинг имонсиз хотини бўлса-ю, у эри билан яшашга рози бўлса, унда эри хотинини қўйиб юбормасин. ¹³Шунингдек, бирон хотиннинг имонсиз эри бўлса-ю, у хотини билан яшашга рози бўлса, унда хотин эрини ташлаб кетмасин. ¹⁴Чунки имонсиз эр имонли хотини орқали муқаддасланади ва имонсиз хотин имонли эри орқали муқаддасланади. Акс ҳолда, сизларнинг фарзандларингиз нопок бўлар эди, энди эса муқаддасдир.¹⁵Агарда имонсиз ажралмоқчи бўлса, унда ажралаверсин. Бундай ҳолда, биродар ёки опа-сингил имонсизга боғланган эмасдир. Худо бизни тинчликка даъват этган. ¹⁶Эй, хотин, эрингни қутқармаслигингни қаердан биласан? Ёки, эй, эр, хотинингни қутқармаслигингни қаердан биласан?¹⁷Шунинг учун ҳар ким Худо унга қандай белгилаган бўлса, Раббий уни қандай ҳолатда даъват этган бўлса, шундай юраверсин. Мен барча Жамоатларда шундай буйруқ беряпман. ¹⁸Кимдир хатна бўлган ҳолатда даъват этилган бўлса, яширмасин. Кимдир хатна бўлмаган ҳолатда даъват этилган бўлса, хатна қилинмасин. ¹⁹Хатна ҳеч нарса эмас, хатнасизлик ҳам ҳеч нарса эмас, балки ҳамма нарса – Худонинг амрларига риоя қилишдир.²⁰Ҳар ким қандай ҳолатда даъват этилган бўлса, шу ҳолатда қолаверсин. ²¹Қул бўлиб даъват этилган бўлсанг, бу ҳақида ташвишланма. Аммо озод бўлишга имкониятинг бўлса, унда фурсатдан фойдалангин. ²²Чунки Раббий кимни қуллик ҳолатида даъват этган бўлса, у Раббийнинг озод одамидир. Худди шундай озодлик ҳолатида даъват этилган одам Масиҳнинг қулидир. ²³Сизлар қимматбаҳо нарх билан сотиб олингансизлар – инсонларнинг қули бўлманглар. ²⁴Шундай қилиб, биродарлар, ким қандай ҳолатда даъват этилган бўлса, Худонинг қаршисида шундай қолаверсин.²⁵Қизлик ҳолатида қолиш ҳақида Раббимдан бирор амр олганим йўқ. Лекин мен Раббийга содиқ бўлиш учун Ундан раҳм-шафқат топган одам сифатида шундай маслаҳат бераман. ²⁶Мен ўйлайманки, ҳозирги қийинчиликлар сабабли инсоннинг шундай ҳолатда қолиши яхшидир:²⁷Хотинга боғланганмисан? Ажралишни излама. Хотинсиз қолдингми? хотин излама. ²⁸Бироқ уйлансанг ҳам, гуноҳ қилган бўлмайсан. Шунингдек, қиз ҳам турмушга чиқса, гуноҳ қилган бўлмайди. Лекин бундайлар тананинг қайғуларига дучор бўладилар, мен эса сизларга ачинаман.²⁹Биродарлар, мен сизларга айтаманки, вақт энди қисқа, шунинг учун хотинли бўлганлар, хотини йўқдай бўлишлари керак, ³⁰йиғлаётганлар йиғламаётгандай ва қувонаётганлар қувонмаётгандай, сотиб олаётганлар эга бўлмаётгандай, ³¹бу дунёдан фойдаланаётганлар фойдаланмаётгандай бўлишлари керак, чунки бу дунёнинг қиёфаси ўтиб кетмоқда!³²Мен эса сизларнинг ташвишсиз бўлишингизни хоҳлайман. Уйланмаган одам Раббийни қандай рози қилишни ўйлаб, Раббийга тегишли нарсалар ҳақида қайғуради. ³³Аммо уйланган одам хотинини қандай рози қилишни ўйлаб, дунёга тегишли нарсалар ҳақида қайғуради. ³⁴Эрли хотин билан эрга тегмаган қиз орасида ҳам фарқ бор: бокира қиз танаси ва руҳи билан муқаддас бўлиш учун, Раббийни қандай рози қилишни ўйлаб, Унга тегишли нарсалар ҳақида қайғуради. Лекин эрли хотин эрини қандай рози қилишни ўйлаб, дунёга тегишли нарсалар ҳақида қайғуради.³⁵Буни мен сизларга кишан солиш учун эмас, аксинча, сизларнинг манфаатингиз учун айтяпман, токи сизлар иффатли бўлиб, чалғимасдан Раббийга бағишланган бўлинглар.³⁶Агар бирор киши ўз бокира қизининг етук ёшида шундайлигича қолишини номаъқул, деб ҳисобласа, хоҳлаганидек қилсин, у гуноҳ қилган бўлмайди. Бундайлар турмушга чиқсинлар. ³⁷Бироқ ким ўз юрагида оғишмай мустаҳкам турса, ҳамда муҳтожликка эга бўлмай, аммо ўз иродасига ҳоким бўлиб, ўз бокира қизини шундай сақлашга қарор қилган бўлса, у одам яхши иш қилган бўлади. ³⁸Шундай қилиб, ўз бокира қизини эрга берган одам яхши иш қилган бўлади. Эрга бермаган эса янада яхшироқ иш қилган бўлади.³⁹Хотин эри ҳали тирик бўлганида, қонун бўйича унга боғланган бўлади. Агар эри ўлса, унда у истаган кишига турмушга чиқиш учун озоддир. Фақат ўша киши Раббийга тегишли бўлиши шарт. ⁴⁰Бироқ маслаҳат берганимдек, хотин ёлғиз қолса, у бахтлироқ бўлади. Ўйлайманки, менда ҳам Худонинг Руҳи бор.

Chapter 8

¹Бутларга бағишланган қурбонлик таомлари ҳақида биз биламиз, чунки ҳаммамиз билимга эгамиз. Лекин билим мағрурлантиради, севги эса барпо қилади. ²Кимдир бирон нарсани биламан, деб ўйласа, у ҳали ҳеч нарсани билиши керак бўлган даражада билмайди. ³Лекин ким Худони севса, у Худо томонидан таниб билингандир.⁴Шундай қилиб, бутларга бағишланган қурбонлик таомларини ейиш ҳақида биз биламизки, бут дунёда ҳеч нарса эмасдир. Ягона Худодан бошқа худо йўқдир. ⁵Чунки еру осмонда худо, деб аталадиган зотлар бор бўлса ҳам (зеро кўп “худолар” ва кўп илоҳлар ҳам бор), ⁶бироқ бизнинг Ота Худойимиз ягонадир, ҳамма нарса Ундандир ва биз У учунмиз. Шунингдек, бизнинг Раббимиз – Исо Масиҳ ягонадир, ҳамма нарса У орқали яратилган, биз ҳам У орқалимиз.⁷Лекин бундай билимнинг борлиги ҳаммада ҳам эмас. Баъзилар ҳозиргача ҳам бутларни тан оладиган виждони билан бутга бағишланганни ейдилар. Уларнинг виждони эса заиф бўлгани учун булғанади.⁸Овқат эса бизни Худога яқинлаштирмайди. Чунки есак ҳам, ҳеч нарса орттирмаймиз; емасак ҳам, ҳеч нарса йўқотмаймиз. ⁹Бироқ сизларнинг бу озодлигингиз заиф бўлганларга васваса бўлмаслиги учун эҳтиёт бўлинглар. ¹⁰Чунки агар бирор киши билимга эга бўлган сени бутхонада бутга бағишланган қурбонлик таомини еб ўтирганингни кўрса, унда унинг заиф виждони уни ҳам бутга бағишланганни ейишга мойил қилмайдими?¹¹Шундай қилиб, сенинг билиминг туфайли ана шу заиф биродар ҳалок бўлади. У учун эса Масиҳ ўлган. ¹²Шу тарзда биродарларингизга қарши гуноҳ қилиб, уларнинг заиф виждонини жароҳатлаганингизда, сизлар Масиҳга қарши гуноҳ қиласизлар. ¹³Шунинг учун агар мен ейдиган овқат биродаримни васвасага солса, унда ўз биродаримни васвасага солмаслик учун мутлақо гўшт емайман.

Chapter 9

¹Мен ҳаворий эмасманми? Мен эркин эмасманми? Раббимиз Исо Масиҳни кўрган эмасманми? Сизлар Раббимда қилган меҳнатим эмасмисизлар? ²Агар бошқалар учун мен ҳаворий бўлмасам, сизлар учун ҳаворийдирман, чунки менинг ҳаворийлигимнинг муҳри – Раббийда бўлган сизларсиз.³Мени синаётганларга қарши менинг ҳимоям шундайдир! ⁴Наҳотки бизнинг еб-ичишга ҳуқуқимиз бўлмаса? ⁵Наҳотки бизнинг ҳам бошқа ҳаворийлар, Раббий Исонинг укалари ва Кифага ўхшаб, имонли бир хотинни ўзимизга умр йўлдош қилиб олишга ҳуқуқимиз бўлмаса? ⁶Ёки фақат мен ва Барнабо ишламаслик ҳуқуқидан маҳруммизми?⁷Ким ўз ҳисобидан аскарлик қилади? Ким ток ўтқазиб, унинг мевасидан емайди? Ким пода боқиб, поданинг сутини ичмайди? ⁸Мен буни фақат инсонларга оид айтяпманми? Қонун ҳам шуни айтмаяптими?⁹Зеро Мусонинг Қонунида ёзилган: “Ғалла янчаётган ҳўкизнинг оғзини тўсма”. Худо ҳўкизлар ҳақида ғамхўрлик қиляптими ¹⁰ёки У буни шахсан биз учун айтяптими? Шубҳасиз, булар биз учун ёзилган, чунки ер ҳайдаётган умид билан ҳайдаши керак ва ғалла янчаётган ўз улушини олиш умиди билан ишлаши керак. ¹¹Агар биз сизларнинг ҳаётингизга руҳий нарса экиб, сизлардан моддий нарсани ўриб олсак, бу катта ишми?¹²Агар бошқалар сизларнинг устингиздан ҳокимиятга эга бўлсалар, биз кўпроқ эга эмасмизми? Бироқ биз бу ҳокимиятдан фойдаланмадик. Аксинча, Масиҳнинг Хушхабарига тўсиқ қўймаслик учун ҳаммасига бардош бериб чидамоқдамиз. ¹³Билмайсизларми, руҳонийлик қилувчилар маъбаддан озиқланадилар ва қурбонгоҳ олдида хизмат қилувчилар қурбонгоҳдан улуш оладилар. ¹⁴Худди шундай, Раббий ҳам Хушхабарни воизлик қилувчиларга бу меҳнатдан кун кечиришларини буюрган.¹⁵Лекин мен шу нарсаларнинг ҳеч биридан фойдаланмадим. Менга шундай қилишлари учун буларни ёзаётганим йўқ, чунки кимдир мени бу мақтовимдан маҳрум қилишидан кўра, мен учун ўлишим афзалроқдир. ¹⁶Агарда мен Хушхабарни воизлик қилсам ҳам, бу билан мақтанишимга асос йўқ, чунки бу менинг зиммамга юкланган мажбуриятдир. Аммо Хушхабарни воизлик қилмасам, менинг ҳолимга вой!¹⁷Чунки агар мен буни ихтиёрий равишда қилсам, шунда мукофотга эга бўламан. Лекин буни ўз иродамга қарши қилаётган бўлсам, унда менга топширилганини бажараётган бўламан, холос. ¹⁸Бу ҳолда менга қандай мукофот бўлади? Мукофотим эса шундай: Хушхабарни воизлик қилаётганимда, Масиҳнинг Хушхабарини маошсиз тарқатиб, Хушхабарда эга бўлган ҳуқуқларимдан фойдаланмаяпман.¹⁹Мен ҳамма одамлардан озод бўлсам ҳам, кўпроқ одамга эришиш учун ўзимни ҳаммага қул қилдим. ²⁰Мен яҳудийларга эришиш учун яҳудийларга яҳудийдек бўлдим. Мен Қонун остида бўлганларга эришиш учун уларга Қонун остида бўлгандек бўлдим.²¹Мен қонунсизларга эришиш учун уларга қонунсиздек бўлдим, лекин мен Худо олдида қонунсиз эмасман, аксинча, Масиҳнинг Қонунига бўйсунаман. ²²Мен заиф бўлганларга эришиш учун заифларга заифдек бўлдим. Шундай қилиб, мен баъзиларни қутқарай, деб ҳамма учун ҳамма нарса бўлдим. ²³Буни мен Хушхабар учун қиляпман, токи унинг шериги бўлайин.²⁴Наҳотки билмасангизлар, масофага югураётганларнинг ҳаммаси югуради-ю, аммо бир киши мукофот олади. Сизлар ҳам мукофот олиш учун югуринглар. ²⁵Мусобақада курашадиган ҳар бир одам ўзини ҳамма нарсадан тияди. Улар буни чирийдиган тож олиш учун, биз эса чиримайдиган тож олиш учун қиламиз. ²⁶Шунинг учун мен ҳам мақсадсиз югураётгандай югурмаяпман, ҳавони ураётгандай муштламаяпман, ²⁷лекин ўз танамни бўйсундириб, ўзимга қул қиляпман, токи бошқаларга воизлик қилиб, ўзим нолойиқ, деб топилмайин.

Chapter 10

¹Эй, биродарларим, сизлар бу ҳақида билимсиз қолишингизни хоҳламайман: оталаримизнинг ҳаммаси булут остида бўлган эдилар ва денгизнинг ўртасидан ўтган эдилар. ²Уларнинг ҳаммаси булут ва денгизда Мусога чўмган эдилар. ³Ҳаммаси бир хил руҳий озуқани ейишди. ⁴Ҳаммаси бир хил руҳий ичимликни ичишди, чунки улар келажакда келаётган руҳий Қоятошдан ичдилар. Қоятош эса Масиҳ эди.⁵Лекин Худо уларнинг кўпларига илтифот қилмади, зеро улар саҳрода йўқ қилиндилар. ⁶Улар ёвузликка ҳирс қўйганларидай, биз ҳам ёвузликка ҳирс қўймаслигимиз учун улар бизга намуна бўлдилар.⁷Улардан баъзилари бутпараст бўлганларидай, сизлар ҳам бутпараст бўлманглар. Улар ҳақида шундай ёзилган: “Халқ еб-ичишга ўтирди ва ўйнагани турди”. ⁸Улардан баъзилари зинокорлик қилганларидай, зинокорлик қилмайлик, чунки бир кунда улардан йигирма уч минг киши ҳалок бўлди.⁹Улардан баъзилари Худони васваса қилганларидай, Масиҳни васваса қилмайлик, чунки улар илонлардан ҳалок бўлдилар. ¹⁰Улардан баъзилари нолиганларидай, нолиманглар, чунки улар қирғин қилувчидан ҳалок бўлдилар.¹¹Буларнинг ҳаммаси уларда намуна сифатида содир бўлган. Бизга эса, замоннинг охирига етганларга – булар огоҳлантириш учун ёзиб қолдирилган. ¹²Шунинг учун мустаҳкам турибман, деб ўйлаётган киши йиқилмаслиги учун эҳтиёт бўлсин. ¹³Бошингизга оддий инсоний васвасадан бошқа васваса келган эмас. Худо эса содиқдир, У кучингиз етмаган васвасага тушишга йўл қўймайди, лекин васваса пайтида бардош беришингиз учун халос бўлиш йўлини ҳам беради.¹⁴Шундай қилиб, севганларим, бутпарастликдан қочинглар. ¹⁵Мен сизларга буни фаросатлиларга айтгандай айтяпман. Сўзларим ҳақида ўзларингиз мулоҳаза қилинглар. ¹⁶Биз дуо қилаётган “барака косаси” Масиҳнинг қонига дахлдор бўлиш эмасми? Биз синдираётган нон Масиҳнинг Танасига дахлдор бўлиш эмасми? ¹⁷Шундай қилиб, битта нон бутун бўлганидек, биз ҳам кўпчилик бўлиб, битта танамиз, чунки ҳаммамиз битта нонда иштирок этамиз.¹⁸Эски Аҳдаги Исроилга бир қаранглар: қурбонликни еган руҳонийлар қурбонгоҳга дахлдор бўлмаганларми? ¹⁹Мен нима демоқчиман ўзи? Бут бирор аҳамиятга эгами? Ёки бутга бағишланган қурбонликнинг бирор аҳамияти борми?²⁰Йўқ, аммо мажусийлар қурбонлик келтирганларида, Худога эмас, жинларга қурбонлик келтирадилар. Мен эса сизларнинг жинлар билан алоқада бўлишингизни хоҳламайман. ²¹Сизлар ҳам Раббий косасидан, ҳам жинлар косасидан ича олмайсизлар. Сизлар ҳам Раббий дастурхонида, ҳам жинлар дастурхонида иштирок эта олмайсизлар. ²²Наҳотки биз Раббийнинг рашкини келтирсак? Наҳотки биз Ундан кучли бўлсак?²³Менга ҳамма нарса жоиз экан, лекин ҳамма нарса ҳам фойдали эмас. Менга ҳамма нарса жоиз экан, лекин ҳамма нарса ҳам барпо қилмайди. ²⁴Ҳар бир киши ўзининг эмас, балки бошқанинг манфаатини изласин.²⁵Виждонингиз хотиржам бўлиши учун бозорда сотиладиган ҳамма нарсани текширмасдан еяверинглар. ²⁶Чунки ер юзи ва уни тўлдириб турган ҳамма нарса Раббийникидир. ²⁷Агар имонсизлардан кимдир сизларни меҳмонга таклиф этса, сизлар эса боришни хоҳласангизлар, унда виждонингиз хотиржам бўлиши учун олдингизга қўйилган ҳамма нарсани текширмасдан еяверинглар.²⁸Агар кимдир сизларга: “Бу бутга бағишланган қурбонлик”,- деб айтса, унда буни сизларга айтган киши ҳақи ва виждон хотиржамлиги учун еманглар. Чунки биз биламизки, ер юзи ва уни тўлдириб турган ҳамма нарса Раббийникидир. ²⁹Виждон деганимда ўзимнинг эмас, балки бошқанинг виждонини назарда тутяпман. Чунки нима учун бошқа кишининг виждони туфайли менинг эркинлигим ҳукм этилиши керак? ³⁰Агар мен иноят бўйича иштирок этаётган бўлсам, унда нега миннатдорчилик билдирганим учун маҳкум бўлишим керак?³¹Шундай қилиб, ейсизларми, ичасизларми, нимаики қилсангизлар, ҳамма нарсани Худонинг шуҳрати учун қилинглар. ³²На яҳудийларни, на юнонларни, на Худонинг Жамоатини қоқинтирадиган бирон нарса қилманглар. ³³Мен ҳам ўз манфаатимни эмас, балки кўпларнинг манфаатини излайман. Улар нажот топишлари учун мен ҳаммага ҳамма нарсада маъқул бўлишга ҳаракат қилмоқдаман.

Chapter 11

¹Мен Масиҳга тақлид қилганимдай, сизлар ҳам менга тақлид қилинглар. ²Биродарларим, мен сизларни мақтаяпман, чунки сизлар ҳамма нарсада мени эслаяпсизлар ва мен сизларга анъаналарни топширганимдай, худди шундай буларга риоя қиляпсизлар. ³Яна шуни билишингизни истайманки, ҳар бир эркакнинг боши – Масиҳ, хотиннинг боши – эркак, Масиҳнинг боши эса Худодир. ⁴Бошини ёпиб ибодат қилаётган ёки пайғамбарчилик қилаётган ҳар бир эркак ўз бошини шарманда қилади.⁵Бошини ёпмасдан ибодат қилаётган ёки пайғамбарчилик қилаётган ҳар бир хотин ўз бошини шарманда қилади, чунки шу тариқа у ўз сочларини қириб ташлаганга ўхшаб қолади. ⁶Чунки агар хотин бошини ёпмаса, унда сочларини ҳам қирқиб ташласин. Лекин агар хотинга сочларини қирқиб ташлаш ёки қириб ташлаш уят бўлса, унда бошини ёпсин.⁷Шундай қилиб, эркак бошини ёпмаслиги керак, чунки у Худонинг тасвири ва шуҳратидир. Хотин эса эркакнинг шуҳратидир. ⁸Чунки эркак хотиндан эмас, балки хотин эркакдандир,⁹ҳамда эркак хотин учун эмас, балки хотин эркак учун яратилгандир. ¹⁰Шунинг учун хотин фаришталар ҳақи ўз боши устида ҳокимликка эга бўлиши керак.¹¹Бироқ Раббийда эркак хотиндан мустақил эмас, хотин эса эркакдан мустақил эмас. ¹²Чунки хотин эркакдан бўлганидай, худди шундай эркак ҳам хотин орқалидир. Лекин ҳаммаси Худодандир.¹³Ўзларингиз ўйлаб кўринглар: хотин бошини ёпмасдан, Худога ибодат қилиши одобданми? ¹⁴Агар эркак сочини ўстирса, бу эркак учун уят эканлигини табиатнинг ўзи ҳам сизларга уқтирмаяптими? ¹⁵Лекин хотин сочларини ўстирса, бу унинг шуҳратидир, чунки соч унга ёпинчиқ сифатида берилган. ¹⁶Агар бирор киши баҳслашмоқчи бўлса, билсинки, бизда ҳам, Худонинг Жамоатида ҳам бундай одат йўқ.¹⁷Энди, қуйидаги кўрсатмаларимда сизларни мақтамайман, чунки сизлар яхшироқ нарса учун эмас, лекин ёмонроқ нарса учун йиғиляпсизлар. ¹⁸Чунки, биринчидан, сизлар Жамоатда йиғилганингизда, орангизда бўлаётган бўлинишлар ҳақида эшитяпман. Мен бунга қисман ишонаман. ¹⁹Сизларнинг орангизда бидъатлар ҳам бўлиши керак, шу орқали орангизда асллари намоён бўлади.²⁰Кейин, сизлар бир жойда йиғилганингизда, Раббийнинг кечлигига йиғилганга ўхшамаяпсизлар. ²¹Чунки ҳар бир киши бошқалардан олдин кечликдаги ўз овқатини тезроқ еб қўймоқда. Шунинг учун бири оч қолади, бошқаси эса маст бўлади. ²²Наҳотки ейиш ва ичиш учун уйларингиз бўлмаса? Ёки сизлар Худонинг Жамоатини менсимай, камбағалларни камситяпсизларми? Сизларга нима десам экан? Сизларни мақтайми? Йўқ, мақтамайман.²³Зеро мен сизларга топширганимни Раббийдан олганман: Раббий Исо хоинона тутиб берилган тунда нонни олди ²⁴ва шукрона айтиб, уни синдириб, деди: “Олиб енглар, бу Менинг сизлар учун синдирилаётган танамдир. Мени эслаб туриш учун буни қилинглар”.²⁵Шунингдек, кечликдан кейин косани ҳам олиб: “Бу коса – Менинг қонимдаги Янги Аҳддир. Ундан ҳар сафар ичаётганингизда, Мени эслаб туриш учун буни қилинглар”,- деди. ²⁶Шундай қилиб, сизлар ҳар доим бу нонни еганингизда ва бу косадан ичганингизда, Раббий келгунига қадар Унинг ўлимини эълон қилган бўласизлар.²⁷Шунинг учун, кимки номуносиб тарзда бу нонни еса ёки Раббийнинг косасидан ичса, Раббийнинг танаси ва қонига қарши гуноҳ қилган бўлади. ²⁸Ҳар бир инсон ўзини текширсин, шундагина бу нондан есин ва бу косадан ичсин. ²⁹Чунки кимки номуносиб тарзда еб-ичса, у Раббийнинг танаси ҳақида мулоҳаза қилмасдан, ўзига маҳкумликни еб-ичади. ³⁰Шу сабабдан сизларнинг кўпларингиз заиф ва касалсизлар, ҳатто ўлганлар ҳам оз эмас.³¹Зеро агар биз ўз-ўзимизни ҳукм қилганимизда эди, маҳкум бўлмас эдик. ³²Биз бу дунё билан бирга маҳкум бўлмаслигимиз учун ҳозирги вақтда ҳукм қилиниб, Раббий томонидан жазоланмоқдамиз.³³Шунинг учун, биродарлар, овқатланишга йиғилганларингизда, бир-бирингизни кутиб туринглар. ³⁴Агар кимдир оч бўлса, ўз уйида есин, токи сизларнинг йиғилишларингиз маҳкум бўлишингизга сабаб бўлмасин. Қолган нарсаларни эса мен олдингизга келганимда, тартибга соламан.

Chapter 12

¹Биродарларим, сизларни руҳий инъомлар ҳақида билимсиз қолишингизни хоҳламайман. ²Биласизларки, мажусий бўлганингизда, сизларни худди етаклаб олиб боришганидай, гунг бутларга борар эдингизлар. ³Шунинг учун сизларга шундай тушунча бераман: Худонинг Руҳи билан гапираётган ҳеч ким Исога лаънат айтмайди ва ҳеч ким Муқаддас Руҳсиз Исони Раббим, деб атай олмайди.⁴Инъомлар ҳар хил, лекин Руҳ ўша-ўшадир. ⁵Хизматлар ҳам ҳар хил, лекин Раббий ўша-ўшадир. ⁶Фаолиятлар ҳам ҳар хил, лекин ҳаммада ҳамма нарсани ҳаракатга келтирадиган Худо ўша-ўшадир.⁷Аммо Руҳнинг намоён бўлиши ҳар бирига манфаат учун берилади. ⁸Кимгадир Руҳ томонидан донолик сўзи берилади, бошқага эса худди ўша Руҳ томонидан билим сўзи берилади.⁹Яна кимгадир худди ўша Руҳ томонидан имон, бошқага эса худди ўша Руҳ томонидан шифокорлик инъомлари берилади. ¹⁰Кимгадир мўъжизакорлик куч-қудрати, бошқага эса пайғамбарчилик берилади. Кимгадир руҳларни фарқлаш, бошқага ҳар хил тиллар, яна бошқага тилларни талқин қилиш инъомлари берилади. ¹¹Бироқ буларнинг ҳаммасини ўша битта Руҳ келтириб чиқаради. У Ўзи хоҳлагани бўйича буларни ҳар кимга алоҳида тақсимлайди.¹²Бир танада кўп аъзолар бор. Тананинг аъзолари кўп бўлса ҳам, улар бир танани ташкил қилади. Масиҳ ҳам худди шундайдир. ¹³Биз эса – яҳудийми, юнонми, қулми, эркинми – ҳаммамиз ўша битта Руҳ билан ягона Масиҳнинг Танасига чўмганмиз ва ҳаммамиз ўша битта Руҳдан суғорилганмиз.¹⁴Тана эса битта аъзодан эмас, балки кўп аъзолардан иборатдир. ¹⁵Агар оёқ: “Мен қўл бўлмаганим учун танага тегишли эмасман”,- деб айтса, унда наҳотки у танага тегишли бўлмай қолса? ¹⁶Агар қулоқ: “Мен кўз бўлмаганим учун танага тегишли эмасман”,- деб айтса, унда наҳотки у танага тегишли бўлмай қолса? ¹⁷Агар бутун тана кўз бўлганида эди, эшитиш қаерда бўлар эди? Агар бутун тана қулоқ бўлганида эди, ҳид сезиш қаерда бўлар эди?¹⁸Лекин Худо аъзоларнинг ҳар бирини танада Ўзи хоҳлаганидек жойлаштирди. ¹⁹Агарда ҳаммаси битта аъзо бўлганида эди, тана қаерда бўлар эди? ²⁰Аммо энди аъзолар кўп, тана эса биттадир.²¹Кўз қўлга: “Сен менга керак эмассан”, ёки бош оёқларга: “Сизлар менга керак эмассизлар”,- деб айта олмайди. ²²Аксинча, тананинг энг заиф бўлиб кўринадиган аъзолари жуда кераклидир. ²³Танамизнинг иззатсиз туюлган аъзоларини кўп иззат билан буркаймиз. Хунук аъзоларимизга эса янада кўпроқ кўрк берамиз. ²⁴Лекин кўркам аъзоларимизнинг бунга муҳтожлиги йўқ. Аммо камчиликка эга бўлган аъзоларга кўпроқ иззат бериб, Худо бутун танани мувофиқлаштирди,²⁵токи танада бўлиниш бўлмасин, аксинча, ҳамма аъзолар бир-бирига бир хил ғамхўрлик қилсинлар. ²⁶Агар бир аъзо азоб чекса, барча аъзолар у билан бирга азоб чекадилар. Агар бир аъзо улуғланса, барча аъзолар у билан бирга қувонадилар. ²⁷Шундай қилиб, сизлар – Масиҳнинг Танасисизлар, ҳар бирингиз алоҳида – аъзосизлар.²⁸Худо эса баъзиларни Жамоатда биринчидан ҳаворийлар, иккинчидан пайғамбарлар, учинчидан муаллимлар қилиб қўйди. Яна баъзиларга мўъжизакорликни, бошқаларга эса шифокорлик, ёрдам бериш, бошқариш, турли тиллар инъомларини берди. ²⁹Ҳамма ҳам ҳаворийми? Ҳамма ҳам пайғамбарми? Ҳамма ҳам муаллимми? Ҳамма ҳам мўъжизакорми?³⁰Ҳамма ҳам шифокорлик инъомларига эгами? Ҳамма ҳам номаълум тилларда гапирадими? Ҳамма ҳам талқин қиладими? ³¹Лекин каттароқ инъомлар учун рашк қилинглар. Мен эса сизларга янада афзалроқ йўлни кўрсатаман:

Chapter 13

¹Мен инсонларнинг ва фаришталарнинг тилларида гапирсам-у, лекин севгига эга бўлмасам, жаранглайдиган мис ёки янграйдиган кимбалдирман. ²Агар пайғамбарчилик инъомига эга бўлсам-у, бор билимларни ва бор сирларни тушунсам, агар тоғларни кўчирадиган бор имонга эга бўлсам-у, лекин севгига эга бўлмасам, мен ҳеч нарса эмасдирман. ³Агар бор мол-мулкимни тарқатиб юборсам, ҳатто танамни ёндиришга топширсам-у, лекин севгига эга бўлмасам, бундан менга ҳеч қандай фойда йўқдир.⁴Севги узоқ сабр-тоқат қилади. У меҳрибонлик қилади. Севги ҳасад қилмайди, севги кеккаймайди ва мағрурланмайди. ⁵Севги бебошлик қилмайди, ўз манфаатини изламайди, тез аччиқланмайди ва ёвузликни ўйламайди. ⁶Севги ноҳақликка қувонмайди, аксинча, ҳақиқатга севинади. ⁷Севги ҳамма нарсани кўтаради, ҳамма нарсага ишонади, ҳамма нарсага умид қилади, ҳамма нарсага бардош беради.⁸Севги ҳеч қачон тугамайди, пайғамбарчиликлар эса тугайди, тиллар тамом бўлади ва билим ҳам бекор бўлади. ⁹Чунки биз қисман биламиз ва қисман пайғамбарчилик қиламиз. ¹⁰Лекин мукаммаллик келганида, қисман бўлган нарсалар тугайди.¹¹Мен гўдак бўлганимда, гўдак каби гапирар, гўдак каби фикр юритар, гўдак каби мулоҳаза қилар эдим. Аммо вояга етгач, гўдаклигимни қолдирдим. ¹²Ҳозир биз гўё хира ойна орқали тахминан кўряпмиз, ўша кунда эса юзма-юз кўрамиз. Ҳозир мен қисман билмоқдаман, аммо ўша кунда мен ўзим таниб билингандек таниб биламан. ¹³Энди эса шу учтаси мавжуддир: имон, умид, севги. Лекин севги улардан буюкроқдир.

Chapter 14

¹Севгининг ортидан қувинглар. Руҳий инъомлар, айниқса, пайғамбарчилик қилиш учун рашқ қилинглар. ²Ким номаълум тилда гапирса, у одамларга эмас, Худога гапиради, чунки уни ҳеч ким тушунмайди. У Руҳ билан сирларни гапиради. ³Ким пайғамбарчилик қилса, у барпо қилиш, далда бериш ва юпатиш учун одамларга гапиради. ⁴Номаълум тилда гапирувчи ўзини барпо қилади, пайғамбарчилик қилувчи эса Жамоатни барпо қилади.⁵Сизларнинг ҳаммангиз номаълум тилларда гапиришингизни хоҳлайман, лекин пайғамбарчилик қилганингиз афзалроқдир. Агар фақатгина тилларда гапирувчи Жамоатни барпо қилиши учун ўша тилларни талқин қилмаса, унда пайғамбарчилик қилувчи номаълум тилларда гапирувчидан буюкроқдир. ⁶Энди, биродарлар, агар мен сизларнинг олдингизга келиб, номаълум тилларда гапира бошласам-у, аммо ваҳий ёки билим билан, пайғамбарчилик ёки таълим билан уни сизларга тушунтириб бермасам, унда сизларга қандай фойда келтираман?⁷Ҳатто товуш чиқарадиган жонсиз най ёки чанг фарқли овозлар чиқармаса, най ёки чанг чалинаётганини қандай билиш мумкин? ⁸Агар жанг карнайи ноаниқ овоз чиқарса, унда ким жангга тайёрлана бошлайди? ⁹Шунга ўхшаб, агар тилингиз билан ҳам тушунмайдиган сўзларни айтсангизлар, одамлар нима деганингизни қандай билиб оладилар? Сизлар ҳавога гапирган бўласизлар.¹⁰Мана, дунёда қанча ҳар хил сўзлар бор, аммо уларнинг биронтаси ҳам маъносиз эмас. ¹¹Шунинг учун агар сўзларнинг маъносини тушунмасам, унда мен гапираётган киши учун бегона юртликман ва гапираётган киши ҳам мен учун бегона юртликдир.¹²Худди шундай, сизлар ҳам руҳий инъомлар учун рашк қилаётиб, Жамоатни барпо қилиш учун улар билан бойишга ҳаракат қилинглар. ¹³Шунингдек, номаълум тилда гапирувчи талқин қилиш учун ибодат қилсин. ¹⁴Агар мен номаълум тилда ибодат қилсам, руҳим ибодат қилади, онгим эса ҳосилсиз қолади.¹⁵Унда нима қилсам экан? Руҳим билан ибодат қиламан, онгим билан ҳам ибодат қиламан. Руҳим билан қўшиқ айтаман, онгим билан ҳам қўшиқ айтаман. ¹⁶Хуллас, агар сен руҳинг билан дуо ўқийдиган бўлсанг, ўша ерда турган оддий одам сенинг миннатдорчилигингга қандай қилиб “омин” дейди? У сенинг нима айтаётганингни тушунмайди-ку!¹⁷Сен яхши миннатдорчилик билдиряпсан, аммо бошқа одам барпо қилинмаяпти. ¹⁸Худойимдан миннатдорманки, мен номаълум тилларда ҳаммаларингиздан кўпроқ гапираман. ¹⁹Жамоатда эса номаълум тилда ўн минг сўз гапиргандан кўра, бошқаларга насиҳат қилиш учун ўз онгим билан бешта сўз айтганим афзалроқдир.²⁰Биродарларим, онгингизда болалар каби бўлманглар, ёвузликка нисбатан гўдаклар каби бўлинглар, онгингизда эса вояга етганлар каби бўлинглар. ²¹Қонунда ёзилган: “Бошқа тиллар ва бошқа оғизлар билан бу халққа гапираман, лекин ўшанда ҳам Мени тингламайдилар,- дейди Раббий”.²²Шундай қилиб, номаълум тиллар имонлилар учун эмас, балки имонсизлар учун аломатдир. Пайғамбарчилик эса имонсизлар учун эмас, имонлилар учундир. ²³Агар бутун Жамоат бир ерда тўпланиб, ҳамма номаълум тилларда гапира бошласа ва оддий одамлар ёки имонсизлар у ерга кирса, унда: “Сизлар ақлдан озибсизлар”,- деб айтмайдиларми?²⁴Лекин ҳамма пайғамбарчилик қилаётган бўлса, ва имонсиз ёки оддий бир одам кирса, шунда у ҳамма томонидан фош қилинади ва ҳамма томонидан ҳукм қилинади. ²⁵Шундай қилиб, унинг юрагидаги сирлар ошкора бўлади. У юз тубан йиқилиб, Худога сажда қилиб: “Ҳақиқатан ҳам Худо сизлар билан”,- деб айтади.²⁶Шунинг учун, эй, биродарлар, нима қилсак экан? Сизлар тўпланганингизда, ҳар бирингизда бирор қўшиқ борми ёки таълимот, ёки тил борми, ёки ваҳий, ёки бирор талқин қилиш борми – буларнинг ҳаммаси Жамоатни барпо қилиш учун бўлсин. ²⁷Агар ким номаълум тилда гапирса, унда икки ёки энг кўпи уч киши навбат билан гапирсин, бир киши эса талқин қилсин. ²⁸Агарда талқин қилувчи бўлмаса, Жамоатда жим туриб, ўзига ва Худога гапирсин.²⁹Пайғамбарчилик қилувчилардан ҳам икки ёки уч киши гапирсин, қолганлар эса муҳокама қилсинлар. ³⁰Агар ўтирганларнинг бошқасига ваҳий келса, унда биринчиси жим турсин.³¹Чунки ҳамма таълим олиши ва юпаниши учун ҳаммангиз бирин-кетин пайғамбарчилик қилишингиз мумкин. ³²Пайғамбарчилик руҳлари эса пайғамбарчилик қилувчиларга бўйсунадилар. ³³Чунки Худо тартибсизлик Худоси эмас, балки тинчлик Худосидир. Муқаддасларнинг ҳамма Жамоатларида тартиб шундайдир.³⁴Хотинларингиз Жамоатда жим турсинлар, чунки уларнинг гапиришларига ижозат берилмаган, лекин Қонун айтганидек, итоатда бўлсинлар. ³⁵Агар улар бирор нарсани ўрганишни хоҳласалар, уйда ўз эрларидан бу ҳақида сўрасинлар, чунки хотинга Жамоатда гапириш уятдир. ³⁶Ахир Худонинг Сўзи сиздан чиққанми? Ёки ёлғиз сизларга етиб борганми?³⁷Агар сизлардан кимдир ўзини пайғамбар ёки руҳий киши, деб ҳисобласа, ўша киши менинг сизларга нималарни ёзаётганимни билиб олсин, чунки бу Раббийнинг амрларидир. ³⁸Аммо ким буни англамаса, унда англамай қўя қолсин.³⁹Шундай қилиб, биродарларим, пайғамбарчилик қилиш учун рашқ қилинглар, номаълум тилларда ҳам гапиришни тақиқламанглар. ⁴⁰Ҳамма нарса одоб ва тартиб билан қилинсин.

Chapter 15

¹Энди, биродарлар, мен сизларга воизлик қилган Хушхабарни эслатмоқчиман. Сизлар эса шу Хушхабарни қабул қилдингизлар ва унда қаттиқ турибсизлар. ²Мен сизларга воизлик қилганларимни сақлаб турсангизлар, бу сўз орқали нажот топасизлар, агарда фақат беҳудага имон келтирган бўлмасангизлар.³Мен қабул қилган нарсаларни дастлаб сизларга топширган эдим, яъни Ёзувлар бўйича Масиҳ гуноҳларимиз учун ўлди, ⁴яна Ёзувлар бўйича У кўмилди ва учинчи куни тирилди.⁵Сўнгра У Кифага, кейин эса ўн икки шогирдига зоҳир бўлди. ⁶Шунингдек, У бир вақтнинг ўзида беш юздан ортиқ биродарга зоҳир бўлди. Уларнинг кўпчилиги ҳалигача тирик, баъзилари эса ўлганлар. ⁷Кейин эса Масиҳ Ёқубга ҳамда ҳамма ҳаворийларга зоҳир бўлди.⁸Ҳаммадан кейин эса чала туғилганга ўхшаган менга зоҳир бўлди. ⁹Мен ҳаворийлардан энг кичиги бўлиб, ҳаворий, деб аталишга ҳам лойиқ эмасман, чунки мен Худонинг Жамоатини қувғин қилганман.¹⁰Лекин Худонинг инояти туфайли мен ким бўлсам, ўшаман. Менга берган Унинг инояти эса беҳуда бўлмади, чунки мен уларнинг ҳаммасидан кўра кўпроқ меҳнат қилдим. Бироқ меҳнат қилган мен эмас, балки мен билан бўлган Худонинг иноятидир. ¹¹Хуллас, менми ёки уларми – биз шундай воизлик қилмоқдамиз, сизлар эса шундай имон келтиргансизлар.¹²Агар: “Масиҳ ўликлардан тирилди”, деб воизлик қилинаётган бўлса, унда қандай қилиб сизларнинг баъзиларингиз: “Ўликларнинг тирилиши йўқ”, деб айтмоқдасизлар? ¹³Агарда ўликларнинг тирилиши бўлмаса, унда Масиҳ ҳам тирилмаган. ¹⁴Агарда Масиҳ тирилмаган бўлса, унда бизнинг воизлигимиз беҳуда, сизнинг имонингиз ҳам беҳудадир.¹⁵Бунинг устига, биз Худонинг сохта гувоҳлари бўлиб чиқар эдик, чунки Масиҳни тирилтирмаган Худо ҳақида биз: “У Масиҳни тирилтирди”, деб гувоҳлик беряпмиз, агар фақатгина ўликлар тирилмайдиган бўлсалар. ¹⁶Чунки агар ўликлар тирилмайдиган бўлса, унда Масиҳ ҳам тирилмаган. ¹⁷Агарда Масиҳ тирилмаган бўлса, унда сизларнинг имонингиз ҳам беҳудадир: сизлар ҳали ўз гуноҳларингиздасизлар.¹⁸Шу йўсинда, Масиҳда ўлганлар ҳам ҳалок бўлганлар. ¹⁹Агар биз фақатгина бу ҳаётда Масиҳга умид боғлаган бўлсак, биз барча одамларнинг орасида энг бахтсизимиз.²⁰Лекин Масиҳ ўликлардан тирилди ва ўлганлардан бошланғич бўлди. ²¹Зеро ўлим бир одам орқали келганидек, ўликларнинг тирилиши ҳам бир одам орқалидир.²²Одам-Атода ҳамма ўлаётганидай, худди шундай Масиҳда ҳамма тирилади, ²³бироқ ҳар бири ўз тартиби бўйича: аввал бошланғич бўлган Масиҳ, сўнгра Унинг қайтиб келишида Масиҳникилар.²⁴Кейин эса У ҳар қандай ҳукмронлик, ҳокимият ва куч-қудратни йўқ қилиб, Шоҳлигини Ота Худога топширганида, охират бўлади. ²⁵Чунки Масиҳ барча душманларини Ўзининг оёқлари остига йиқитмагунича подшоҳлик қилиши керак. ²⁶Йўқ қилинадиган охирги душман – бу ўлимдир,²⁷зеро Худо ҳамма нарсани Масиҳнинг оёқлари остига бўйсундирди. “Ҳамма нарса Унга бўйсундирилган”, деб айтилганида, Унга ҳамма нарсани бўйсундирган Кимса бундан истисно эканлиги аниқдир. ²⁸Унга ҳамма нарса бўйсундирилганида, ўшанда Ўғил ҳам Унга ҳамма нарсани бўйсундирган Отага Ўзини бўйсундиради, токи Худо ҳамма нарсада ҳамма нарса бўлсин.²⁹Акс ҳолда, ўликлар ҳақи сувда чўмдирилаётганлар нима қилмоқдалар? Агар ўликлар мутлақо тирилмаса, унда нима учун ўликлар ҳақи сувда чўмдирилмоқдалар? ³⁰Унда нима учун биз ҳар соат ўзимизни хавф-хатарларга йўлиқтирмоқдамиз?³¹Биродарларим, мен Раббимиз Исо Масиҳда эга бўлган мақтовингиз билан айтаманки, мен ҳар куни ўлмоқдаман. ³²Инсоний нуқтаи назардан, мен Эфесда йиртқич ҳайвонлар билан курашганимда, (агар ўликлар тирилмайдиган бўлсалар), бундан менга нима фойда бор эди? Унда келинг, еб-ичайлик, чунки эртага ўламиз!³³Адашманглар! Ёмон улфатлар яхши хулқни бузади. ³⁴Ҳақлик учун уйғонинглар ва гуноҳ қилманглар. Сизларнинг уялишингиз учун айтяпман, сизларнинг баъзиларингиз Худони билмайсизлар.³⁵Лекин кимдир айтиши мумкин: ўликлар қандай қилиб тириладилар? Ва улар қайси танада келадилар? ³⁶Эй, ақлсиз! Агар сенинг эккан уруғинг ўлмаса, тирилмайди-ку!³⁷Сен экаётганингда, келажакдаги жисмни эмас, балки яланғоч уруғни, масалан, буғдой ёки бирон бир бошқасини экасан. ³⁸Лекин Худо ҳар бир уруққа Ўзи хоҳлаганидай, алоҳида ўз жисмини беради. ³⁹Ҳар қандай тана ҳам бир хил эмас, лекин инсонларнинг танаси бошқа, ҳайвонларнинг танаси бошқа, қушларнинг танаси бошқа, балиқларнинг танаси бошқа.⁴⁰Самовий жисмлар бор ва ердаги жисмлар ҳам бор, лекин самовий жисмларнинг шуҳрати бошқа, ер юзидаги жисмларнинг шуҳрати бошқа. ⁴¹Қуёшнинг шуҳрати бошқа, ойнинг шуҳрати бошқа, юлдузларнинг шуҳрати бошқа, юлдуз ҳам юлдуздан шуҳрати билан фарқ қилади.⁴²Ўликларнинг тирилиши ҳам шундайки: чирилишда экилади-ю, чиримасликда кўтарилади; ⁴³ҳурматсизликда экилади-ю, шуҳратда кўтарилади; заифликда экилади-ю, қудратда кўтарилади; ⁴⁴жонга оид жисм экилади-ю, руҳий жисм кўтарилади. Жонга оид жисмлар бор, руҳий жисмлар ҳам бор.⁴⁵Зеро шундай ёзилган: “Биринчи инсон, яъни Одам-Ато тирик жон бўлди”. Охирги Одам эса ҳаётбахш руҳ бўлди. ⁴⁶Лекин биринчи навбатда руҳий бўлган эмас, балки жонга оид бўлган одам келади. Руҳий бўлган эса кейинроқ келади.⁴⁷Биринчи одам – ердан бўлган тупроқдир. Иккинчи Одам эса – самодан бўлган Раббийдир. ⁴⁸Тупроққа оид қандай бўлса, тупроққа оид бўлганлар ҳам худди шундайдирлар. Самовий қандай бўлса, самовийлар ҳам худди шундайдирлар. ⁴⁹Биз тупроққа оиднинг тасвирини кўтариб юрганимиздай, худди шундай Самовийнинг тасвирини кўтариб юрамиз.⁵⁰Биродарларим, сизларга шуни айтяпманки, тана ва қон Худонинг Шоҳлигини мерос қилиб ола олмайди, чириш ҳам чиримасликни мерос қилиб ола олмайди. ⁵¹Мана, мен сизларга бир сирни айтаман: ҳаммамиз ҳам ўлмаймиз, бироқ ҳаммамиз ўзгарамиз.⁵²Тўсатдан, охирги карнай чалинганида, биз кўз очиб юмгунча ўзгарамиз. Зеро карнай чалинади ва ўликлар чиримайдиган бўлиб тириладилар, биз эса ўзгарамиз. ⁵³Чунки бу чирийдиган нарса чиримайдиганга, бу ўладиган нарса ўлмайдиганга бурканиши керак.⁵⁴Шундай қилиб, бу чирийдиган нарса чиримайдиганга, бу ўладиган нарса ўлмайдиганга бурканганида, ўшанда шу ёзилган сўз бажо бўлади: “Ўлим ғалаба томонидан ютиб юборилди. ⁵⁵Эй, ўлим, сенинг нишинг қаерда? Эй, ўлим, сенинг ғалабанг қаерда?”⁵⁶Ўлимнинг ниши – гуноҳ, гуноҳнинг кучи эса – Қонундир. ⁵⁷Лекин Худога шукрки, У бизга Раббимиз Исо Масиҳ орқали ғалаба берди!⁵⁸Шунинг учун, эй, севикли биродарларим, мустаҳкам ва тебранмас бўлинглар. Сизларнинг Раббий олдидаги меҳнатингиз беҳуда эмаслигини билиб, Раббийга хизмат қилишда доимо ўта муваффақиятли бўлинглар.

Chapter 16

¹Энди, муқаддаслар учун эҳсон йиғишингизда эса, мен Галатиядаги Жамоатларда ўрнатган тартибга биноан иш тутинглар: ²ҳафтанинг биринчи кунида сизларнинг ҳар бирингиз имконингиз бўйича эҳсонини бир четга олиб қўйиб, ўзингизда сақланглар, токи мен келганимда, буларни йиғишга зарурат бўлмасин.³Мен келганимда эса, йиққан эҳсонларингизни Йерусалимга етказиш учун сизлар танлаган кишиларни мактублар билан жўнатаман. ⁴Агарда менинг ҳам боришим зарур бўлса, унда улар мен билан бирга борадилар.⁵Энди эса мен Македония орқали ўтаётганимда, сизнинг олдингизга бораман, (чунки Македония орқали ўтаман). ⁶Шунда ёнингизда бир оз қоларман, ёки қишни ҳам ўтказарман, сўнг сизлар мени кетадиган жойимга кузатарсизлар.⁷Чунки бу сафар сизлар билан йўл-йўлакай кўришиб кетишни хоҳламайман. Аммо Раббий ижозат берса, ёнингизда бир қанча вақт қолишга умид қиламан. ⁸Эфесда эса мен Элликлик кунигача қоламан, ⁹чунки менга улкан ва кенг эшик очилди, лекин менга қарши чиққанлар ҳам кўп.¹⁰Агарда Тимўтий ёнингизга келса, у сизларнинг орангизда хавфсизликда бўлишига эътибор беринглар, чунки у менга ўхшаб Раббийнинг хизматини қилмоқда. ¹¹Шунинг учун ҳеч ким унга менсимасдан қарамасин. Аксинча, у менинг олдимга етиб келиши учун, уни тинчлик билан кузатиб қўйинглар, чунки мен уни биродарлар билан бирга кутмоқдаман. ¹²Биродаримиз Аполлосга келсак, унинг бошқа биродарлар билан сизларнинг олдингизга боришини мен ундан қаттиқ илтимос қилган эдим, бироқ у ҳозир боришни асло хоҳламади. Аммо у қулай фурсат топганида боради.¹³Ҳушёр бўлинглар, имонда мустаҳкам туринглар, мард ва кучли бўлинглар. ¹⁴Ҳамма ишларингиз севги билан қилинсин.¹⁵Эй, биродарлар, сизлар Стефаннинг хонадонини биласизларки – улар Ахаянинг бошланғичи бўлиб, ўзларини муқаддасларга хизмат қилишга бағишладилар. Шунинг учун сизлардан илтимос қиламан: ¹⁶бундайларга ҳамда барча ҳамкорлару хизмат қилаётганларга ўзларингизни бўйсундиринглар.¹⁷Мен Стефан, Фортунат ва Ахаикнинг келганидан хурсанд бўлдим, улар сизларнинг йўқлигингизни тўлдирдилар. ¹⁸Улар менинг ва сизларнинг руҳингизни тинчлантирдилар. Бундайларни эҳтиром қилинглар.¹⁹Асиядаги Масиҳ Жамоатлари сизларга салом йўллаяпти. Акил билан Прискилла ва уларнинг уй Жамоати сизларга Раббийда кўп саломлар йўлламоқдалар. ²⁰Барча биродарлар сизларга салом йўллаяптилар. Бир-бирингизга муқаддас ўпич билан салом беринглар.²¹Мен, Повул, ўз қўлим билан сизларга салом ёзяпман. ²²Кимки Раббий Исо Масиҳни севмаса, лаънати бўлсин. Раббимиз келмоқда! ²³Раббий Исо Масиҳнинг инояти ҳаммаларингиз биландир. ²⁴Менинг севгим Исо Масиҳда бўлган сизларнинг ҳаммаларингиз биландир. Омин.

2 Corinthians

Chapter 1

¹Худонинг иродасига биноан Исо Масиҳнинг ҳаворийси бўлган Повул ва биродаримиз Тимўтийдан Коринф шаҳридаги Худонинг Жамоатига ва Ахая вилоятидаги барча муқаддасларга: ²Отамиз Худодан ва Раббий Исо Масиҳдан сизларга иноят ва тинчлик бўлсин!³Раббимиз Исо Масиҳнинг Отаси Худо муборакдир! У раҳм-шафқатнинг Отаси ва ҳар қандай тасаллининг Худосидир. ⁴У ҳар қандай қайғуларимизда бизга тасалли бермоқда, токи биз ўзимиз ҳам Худонинг бизга берган тасаллиси билан бошқаларга ҳар қандай қайғуларида тасалли бера олайлик!⁵Чунки Масиҳнинг азоблари бизда қанча кўпаяётган бўлса, Масиҳ орқали бизнинг тасаллимиз ҳам шунча кўпаймоқда. ⁶Шунинг учун биз қайғураётган бўлсак, бу сизларнинг тасалли ва нажот топишингиз учундир. Нажотингиз эса биз чекаётган худди шундай азобларга бардош беришингиз орқали амалга ошмоқда. Агарда биз тасалли топаётган бўлсак, бу ҳам сизларнинг тасалли ва нажот топишингиз учундир. ⁷Сизлар ҳақингизда умидимиз мустаҳкамдир, чунки сизлар азобларимизга шерик бўлганингиздек, худди шундай, бизнинг тасаллимизга ҳам шерик эканлигингизни биламиз.⁸Биродарлар, Асия юртида бошимизга тушган қайғулардан хабарсиз қолишингизни истамаймиз. Биз ҳаддан ташқари чидаб бўлмайдиган даражада эзилдик, ҳатто тирик қолишдан ҳам умидимизни узган эдик. ⁹Зотан, биз ичимизда ўлим ҳукмига эга эдик, токи биз ўзимизга эмас, балки ўликларни тирилтирадиган Худога умид боғлайлик. ¹⁰У эса бизни даҳшатли ўлимдан халос қилди ва халос қилмоқда, ҳамда яна халос қилади, деб Унга умид боғлаймиз.¹¹Сизлар ҳам биз учун ибодат қилиб, бунга кўмаклашмоқдасизлар, токи кўпларнинг шафоати туфайли бизга ато қилинган инъом учун кўплар Худога шукрона билдирсинлар.¹²Бизнинг мақтовимиз – бу виждонимизнинг гувоҳлиги: биз бу дунёда, айниқса, сизларнинг орангизда инсоний донолик бўйича эмас, балки Худонинг инояти бўйича соддалик ҳамда Худога маъқул бўлган самимийлик билан ҳаёт кечирдик. ¹³Зеро биз сизлар ўқиётган ёки тушунаётганингиздан ортиқ ҳеч нарсани ёзмаяпмиз. Умид қиламанки, буларни охиригача тушуниб оласизлар. ¹⁴Сизлар аллақачон қисман тушунгансизларки, Раббий Исонинг кунида биз сизларнинг мақтовингиз, сизлар эса бизнинг мақтовимиз бўласизлар.¹⁵Бунга амин бўлиб, сизлар иккинчи марта иноят олишингиз учун мен олдин ҳам сизларнинг ёнингизга келиш ниятида эдим. ¹⁶Сизларнинг олдингиздан Македонияга ўтиб, Македониядан яна сизларнинг олдингизга қайтмоқчи эдим, сизлар эса мени Яҳудияга кузатиб қўяр эдингизлар.¹⁷Мен шундай ниятга эга бўлиб, енгилтаклик билан ҳаракат қилдиммикан? Ёки гоҳ “ҳа”, гоҳ “йўқ”, деб тана изми бўйича қарор қилдиммикан? ¹⁸Худо содиқ гувоҳки, сизларга айтган сўзимиз гоҳ “ҳа”, гоҳ “йўқ” бўлмаган.¹⁹Бизнинг (яъни мен, Силван ва Тимўтий) томонимиздан сизларнинг орангизда воизлик қилинган Худонинг Ўғли – Исо Масиҳ гоҳ “ҳа”, гоҳ “йўқ” эмас эди. Лекин Унда “ҳа” эди. ²⁰Чунки Худонинг барча ваъдалари биз орқали Унинг шуҳрати намоён бўлиши учун Исо Масиҳда “ҳа” ва “омин”дир.²¹Исо Масиҳда сизлар билан бизни мустаҳкамлаган ва мойлаган Худонинг Ўзидир. ²²У бизга муҳр босди ва юракларимизга Руҳнинг гаровини берди.²³Худони ўз дилимга гувоҳ сифатида чақираманки, сизларни аяганим учун ҳалигача Коринфга бормадим, ²⁴гўё сизларнинг имонингиз устидан ҳукмронлик қилишимиз учун эмас, балки қувончингизга кўмаклашишимиз учундир. Зеро сизлар имонда мустаҳкамлангансизлар.

Chapter 2

¹Шундай қилиб, мен олдингизга яна хафагарчилик билан келмасликка қарор қилдим. ²Чунки агар мен сизларни хафа қилаётган бўлсам, хафа қилганларимдан бошқа ким ҳам мени қувонтира олар эди?³Айнан шу ҳақида мен сизларга ёзган эдим, токи ёнингизга келганимда, мени қувонтириши керак бўлган одамлардан хафагарчилик кўрмайин. Чунки мен сизларнинг ҳаммангизга аминманки, менинг қувончим ҳаммангизнинг қувончингиздир. ⁴Зеро мен сизларни хафа қилиш учун эмас, балки сизларга бўлган чексиз севгимни билишингиз учун чуқур қайғу ва юрак изтиробидан ҳамда кўп кўз ёшлар билан ёздим.⁵Агар ким мени хафа қилган бўлса, унда мени эмас, балки (ошириб юбормаслик учун айтаман) қисман сизларнинг ҳаммангизни хафа қилган бўлади. ⁶Бундай киши учун кўпчиликдан олган шу жазо етарлидир. ⁷Энди эса уни ортиқча қайғу ютиб юбормаслиги учун, сизлар уни кечириб, тасалли берсангиз бўлар эди.⁸Шу сабабдан унга севги кўрсатишингизни сизлардан илтимос қиламан. ⁹Сизларнинг ҳамма нарсада итоатли эканингизни синаб кўриш учун мен буни сизларга ёздим.¹⁰Энди сизлар кимни бирор нарсада кечирсангизлар, мен ҳам уни кечираман. Чунки агар мен кимнидир бирор нарсада кечирган бўлсам, уни сизлар ҳақи Масиҳнинг юзидан кечирдим, ¹¹токи шайтон бизга зарар келтирмасин, зеро биз унинг ниятларидан бехабар эмасмиз!¹²Масиҳнинг Хушхабарини етказиш учун Троас шаҳрига келганимда, менга Раббий томонидан эшик очиб берилган бўлса ҳам, ¹³менинг руҳимда тинчлик йўқ эди, чунки биродарим Титусни у ерда топмадим. Шунинг учун улар билан хайрлашиб, мен у ердан Македонияга жўнадим.¹⁴Лекин Худога шукроналар бўлсинки, У бизни Масиҳда ҳамиша зафарона тантанада олиб юрмоқда ва ҳар жойда Ўзи ҳақидаги билимнинг хушбўй ҳидини биз орқали тарқатмоқда. ¹⁵Зотан нажот топаётганлар учун ҳам, ҳалок бўлаётганлар учун ҳам биз Худога Масиҳнинг хушбўй ҳидимиз:¹⁶бу баъзиларга ўлим учун ўлим ҳидидир, бошқаларга эса ҳаёт учун ҳаёт ҳидидир. Ким ҳам бунга қодир бўла олар экан? ¹⁷Зеро кўплар қилаётгандай, биз Худонинг сўзини савдо-сотиқ қилмаймиз, лекин Масиҳдаги самимийлик билан Худо ҳузурида гўё Худодан воизлик қиламиз.

Chapter 3

¹Ўзимизни яна тавсия этишни бошлаймизми? Наҳотки баъзиларга керак бўлганидай, бизга сизлар учун биз ҳақимиздаги тавсиянома мактублари керак бўлса, ёки сизлардан биз учун тавсиянома керак бўлса? ²Сизлар – бизнинг юракларимизда ёзилган, ҳамма одамлар томонидан ўқилаётган ва танилаётган бизнинг мактубимизсизлар. ³Сизлар бизнинг хизматимиз орқали ёзилган Масиҳнинг мактуби эканлигингизни ўзларингизда кўрсатмоқдасизлар. Бу мактуб сиёҳ билан эмас, балки барҳаёт Худонинг Руҳи билан ёзилган ҳамда тош лавҳаларида эмас, балки юракнинг этдан бўлган лавҳаларида ёзилгандир.⁴Биз Худога нисбатан шундай ишончга Масиҳ орқали эгамиз. ⁵Бироқ бу нарса ўзимиздан экан, деб ўз ўзимизча ўйлашга қодир бўлмаганмиз, аксинча бизнинг қодирлигимиз Худодандир. ⁶У бизни Янги Аҳднинг (ҳарфнинг эмас, балки Руҳнинг) хизматкорлари бўлишга қодир қилди, чунки ҳарф ўлдиради, Руҳ эса ҳаёт бахш этади.⁷Агар тош лавҳаларига ўйилган ҳарфларда солинган ўлимга хизмат шунчалик шуҳратли бўлиб, Исроил ўғиллари Мусонинг чеҳрасидаги ўткинчи шуҳрат туфайли унинг юзига қарай олмаган бўлсалар, ⁸унда Руҳнинг хизмати янада кўпроқ шуҳратда бўлиши керак эмасми?⁹Агар ҳукм қилиниш хизмати шуҳрат бўлса, унда боз устига оқланиш хизмати шуҳратга тўлиб тошади. ¹⁰Бу беҳад шуҳрат сабабли у шуҳратли бўлган энди шуҳратли эмасдир. ¹¹Агар ўткинчиси шуҳрат орқали келган бўлса, унда мангу қоладигани нақадар кўпроқ шуҳратдадир.¹²Шундай умидга эга бўлиб, биз буюк жасорат билан ҳаракат қилмоқдамиз. ¹³Мусо эса бошқача қилган эди. У Исроил ўғиллари ўткинчининг тугаганини кўрмасликлари учун ўз юзини парда билан ёпган эди.¹⁴Бироқ уларнинг онглари кўр эди, зеро Эски Аҳдни ўқишда худди ўша парда бугунга қадар олиб ташланмай қоляпти, чунки у фақат Масиҳда олиб ташланади. ¹⁵То бугунга қадар Мусонинг китоби ўқилаётганда, уларнинг юракларини парда ёпиб турибди. ¹⁶Бироқ Раббийга мурожаат қилганларида, бу парда йўқ қилинади.¹⁷Раббий – Руҳдир. Раббийнинг Руҳи қаерда бўлса, у ерда озодлик бор. ¹⁸Бизнинг ҳаммамиз эса очиқ юзимиз билан кўзгуга қараганимиздек, Раббийнинг шуҳратига қараб турибмиз ва Раббийнинг Руҳи орқали шуҳратдан шуҳратга, худди шундай тасвирга ўзгармоқдамиз.

Chapter 4

¹Шунинг учун Худонинг раҳм-шафқати бўйича шундай хизматга эга бўлиб, биз тушкунликка тушмаймиз. ²Лекин яширин уятли ишларни рад этамиз, ҳийлакорлик қилмаймиз, Худонинг Сўзини бузмаймиз, балки ҳақиқатни аён қилиб, Худонинг ҳузурида ўзимизни ҳар бир инсоннинг виждонига тақдим этамиз.³Агарда Хушхабаримиз ёпиқ бўлса, у ҳалок бўлаётганлар учун ёпиқдир. ⁴Худо тасвири бўлган Масиҳнинг шуҳрати ҳақидаги Хушхабарнинг нури имонсизларга порламаслиги учун бу дунёнинг худоси уларнинг онгини кўр қилиб қўйган.⁵Чунки биз ўзимизни эмас, балки Масиҳ Исони, яъни Раббийни воизлик қилмоқдамиз, биз эса Исо ҳақи сизларнинг қулларингизмиз. ⁶Зеро қоронғиликдан нур порлашига буюрган Худо бизнинг юракларимизда порлади, токи Исо Масиҳнинг юзидаги Унинг шуҳратини билиш учун бизни ёритсин.⁷Куч-қудратнинг беҳад кўплиги эса бизники эмас, балки Худоники бўлиши учун, биз бу хазинани лой идишларда олиб юрибмиз. ⁸Биз ҳар томондан сиқилмоқдамиз, лекин эзилмаймиз. Биз жуда оғир шароитлардамиз, лекин умидимизни йўқотмаймиз. ⁹Биз қувғиндамиз, лекин тарк этилган эмасмиз. Биз қулатилмоқдамиз, лекин яксон бўлган эмасмиз. ¹⁰Исонинг ҳаёти бизнинг танамизда намоён бўлиши учун, Раббий Исонинг ўликлигини ҳамиша танамизда олиб юрибмиз.¹¹Чунки биз, тирик бўлганлар Исо ҳақи доимо ўлимга топширилмоқдамиз, токи Исонинг ҳаёти ҳам ўлимли танамизда намоён бўлсин. ¹²Шундай қилиб, ўлим бизда, ҳаёт эса сизларда амал қилмоқда.¹³Энди: “Мен ишонар эдим, шунинг учун гапирар эдим”,- деб ёзилганидек, биз ҳам ўша имон руҳига эга бўлиб, ишонмоқдамиз, шунинг учун ҳам гапирмоқдамиз. ¹⁴Зеро биламизки, Раббий Исони тирилтирган Худо бизни ҳам Исо орқали тирилтиради ва сизлар билан бирга Ўзининг ҳузурида турғизиб қўяди. ¹⁵Чунки ҳамма нарса сизлар учундир, токи иноятнинг мўл-кўлчилиги кўпларда Худонинг шуҳрати шаънига миннатдорчиликларни кўпайтирсин.¹⁶Шунинг учун биз тушкунликка тушмаяпмиз, чунки ташқи инсонимиз барбод бўлиб бораётган бўлса ҳам, бизнинг ички инсонимиз кундан кунга янгиланмоқда. ¹⁷Зеро бу қисқа муддатли енгил қайғуларимиз бизга абадий шуҳратнинг беҳад чексиз вазминлигини келтиради, ¹⁸фақатгина биз кўринадиган нарсаларга эмас, кўринмайдиган нарсаларга қарасак. Чунки кўринадиган нарсалар ўткинчи, кўринмайдиганлари эса абадийдир.

Chapter 5

¹Зотан биз биламизки, агар бизнинг ердаги уйимиз, шу кулбамиз хароб бўлса, биз осмонда Худодан бинога, яъни қўл билан қурилмаган абадий уйга эгамиз. ²Биз самовий масканимизга бурканишни хоҳлаб, оҳ-нола чекиб юрибмиз: ³фақатгина биз кийинган ҳолда ҳам яланғоч бўлиб қолмайлик.⁴Биз бу кулбада бўлиб, машаққат остида оҳ-нола қилмоқдамиз. Чунки биз кийимсиз бўлиб қолишни эмас, балки бурканишни истаймиз, токи ўлимли бўлган нарса ҳаёт томонидан ютиб юборилсин. ⁵Зотан Худо бизни айнан шу учун яратди ва бизга Руҳнинг гаровини ато қилди.⁶Шунинг учун биз доимо дадилмиз ва биламизки, биз бу танада истиқомат қилиб, Раббимиздан йироқдамиз – ⁷(зеро биз кўриш билан эмас, балки имон билан юрибмиз) – ⁸биз дадил бўлиб, бу танадан йироқлашиш ва Раббийда жойлашишни хоҳламоқдамиз.⁹Шундай қилиб, хоҳ жойлашаётган, хоҳ йироқлашаётган бўлсак ҳам, Унга маъқул бўлиш учун жонбозлик қилмоқдамиз. ¹⁰Чунки ҳаммамиз танада яшаган пайтда қилган яхшиликларимизга ёки ёмонликларимизга ярашасини олишимиз учун, Масиҳнинг ҳукм курсиси олдида ҳозир бўлишимиз керак.¹¹Шунинг учун, Худонинг қўрқувини билиб, биз одамларни ишонтирмоқдамиз. Худога эса биз аёнмиз ва умид қиламанки, сизларнинг виждонингизга ҳам аёнмиз. ¹²Ўзимизни сизларга яна тавсия этмаяпмиз. Балки сизларга биз билан мақтаниш имкониятини бермоқдамиз, токи сизлар юраги билан эмас, ташқи қиёфаси билан мақтанаётганларга жавоб бера олинглар.¹³Агар биз ақлимизни йўқотсак, бу Худо учундир. Агар биз соғлом онгда бўлсак, бу сизлар учундир. ¹⁴Чунки Масиҳнинг севгиси бизни қамраб олмоқда! Биз эса шундай фикр юритамиз: агар Биттаси ҳамма учун ўлган бўлса, унда ҳамма ўлгандир. ¹⁵Масиҳ эса ҳамма учун ўлди, токи яшаётганлар энди ўзлари учун эмас, балки улар ҳақи ўлган ва тирилган Масиҳ учун яшасинлар.¹⁶Шунинг учун энди биз тана изми бўйича ҳеч кимни билмаймиз. Агарда аввал Масиҳни тана изми бўйича билган бўлсак ҳам, энди эса билмаймиз. ¹⁷Шундай қилиб, ким Масиҳда бўлса, у янги ижоддир. Эскиси ўтиб кетди, энди ҳаммаси янгидир.¹⁸Бунинг ҳаммаси эса Худодандир. У Масиҳ орқали бизни Ўзи билан яраштирди ва бизга яраштириш хизматини берди. ¹⁹Чунки Худо одамларнинг гуноҳларини Масиҳда ҳисобга олмасдан, дунёни Ўзи билан яраштирди ва бизга яраштириш Сўзини топширди.²⁰Шундай қилиб, биз Масиҳнинг юзидан бўлган элчилармиз ва гўё Худонинг Ўзи биз орқали инсонлардан ўтиниб сўраяпти. Биз Масиҳнинг юзидан ёлворяпмиз: Худо билан ярашинглар! ²¹Чунки биз Масиҳда Худонинг ҳақлиги бўлишимиз учун, Худо гуноҳни билмаган Масиҳни биз учун гуноҳга айлантирди.

Chapter 6

¹Биз эса Унинг ҳамкорлари бўлиб, сизлардан ўтинамизки, Худонинг иноятини беҳуда қабул қилган бўлманглар. ²Чунки шундай дейилган: “Маъқул вақтда Мен сени эшитдим ва нажот кунида сенга ёрдам бердим”. Мана энди маъқул вақтдир! Мана энди нажот кунидир! ³Хизматимиз қораланмаслиги учун биз ҳеч кимга ҳеч нарсада қоқинишга йўл қўймаяпмиз.⁴Аксинча, биз ўзимизни ҳамма нарсада Худонинг хизматкорлари сифатида тақдим этмоқдамиз: узоқ сабр-тоқатда, ғам-қайғуларда, муҳтожликларда, қийин аҳволларда, ⁵калтаклар остида, зиндонларда, тўполонларда, меҳнатларда, уйқусизликда, рўза тутишда, ⁶покликда, билимда, бардошда, меҳрибонликда, Муқаддас Руҳда, самимий севгида, ⁷ҳақиқат Сўзида, Худонинг қудратида, ўнг ва чап қўлда ҳақлик қуроли билан,⁸ҳурмат ва бадномликда, ҳақорат ва мақтовларда! Биз гўё алдамчилармиз, лекин биз ҳақиқатгўймиз; ⁹биз гўё номаълуммиз, лекин бизни яхши танимоқдалар; биз гўё ҳалок бўлганмиз, лекин мана тирикмиз; биз гўё жазоланганмиз, лекин ўлдирилмаганмиз; ¹⁰биз гўё хафа қилинганмиз, лекин доимо хурсандмиз; биз гўё камбағалмиз, лекин кўпларни бойитмоқдамиз; биз гўё ҳеч нарсага эга эмасмиз, лекин ҳамма нарсага эгамиз.¹¹Эй, Коринфликлар, оғзимиз сизлар учун очилган, юрагимиз эса кенгайтирилган. ¹²Сизлар бизнинг ичимизда сиқилган эмассизлар, аммо сизлар ўз ичингизда сиқилгансизлар. ¹³Энди эса сизлар ҳам бунга жавобан ўзингизни кенгайтиринглар, деб мен фарзандларимга айтгандек сизларга айтяпман.¹⁴Имонсизлар билан бирга ўзга бўйинтуруққа қўшилманглар. Зеро ҳақлик ва қонунсизлик орасида қандай мулоқот бор? Нур билан зулмат орасида қандай умумийлик бор? ¹⁵Масиҳ билан Белиар орасида қандай мувофиқлик бўлиши мумкин? Ёки имонли билан имонсиз орасида қандай шериклик бор? ¹⁶Худонинг маъбади билан бутлар орасида қандай келишув бор? Сизлар эса барҳаёт Худонинг маъбадисизлар-ку, худди Худо айтганидек: “Мен уларнинг ичида жо бўлиб, уларда юраман. Уларнинг Худоси бўламан, улар эса Менинг халқим бўладилар.¹⁷Шунинг учун уларнинг орасидан чиқинглар ва улардан ажралинглар,- дейди Раббий,- нопокка қўл тегизманглар, шунда Мен сизларни қабул қиламан. ¹⁸Мен сизларга Ота бўламан, сизлар эса Менинг ўғиллару қизларим бўласизлар,- дейди Раббий Қодир Худо”.

Chapter 7

¹Шундай қилиб, эй, севганларим, шундай ваъдаларга эга бўлиб, ўзимизни тана ва руҳнинг ҳар қандай нопоклигидан тозалаб, муқаддаслигимизни Худонинг қўрқувида камолотга етказайлик.²Бизни қабул қилинглар: биз ҳеч кимни хафа қилмадик, ҳеч кимга зиён келтирмадик ва ҳеч кимдан ғаразли манфаатни изламадик. ³Буни сизларни ҳукм қилиш учун айтмаяпман. Чунки аввал айтганимдек – сизлар билан бирга ўлиш ва яшаш учун сизлар бизнинг юрагимиздасизлар. ⁴Менинг сизларга нисбатан бўлган ишончим катта, сизлар ҳақингизда бўлган мақтовим улкандир. Бизнинг барча қайғуларимизда мен тасаллига тўлиб тошганман ва ҳаддан ташқари қувонмоқдаман.⁵Чунки Македонияга келганимизда, танамиз ҳеч қандай ором топмади, лекин биз ҳар томонлама сиқилган эдик: ташқарида ҳужумлар, ичимизда қўрқувлар. ⁶Аммо пастга урилганларни юпатадиган Худо Титуснинг келиши билан бизни юпатди. ⁷Бироқ унинг келиши билангина эмас, балки унинг сизлардан топган тасаллиси ҳақида баён этиши билан ҳам бизни юпатди. Титус бизга ғайратингиз ва йиғингиз ҳақида, сизларнинг менга нисбатан бўлган рашкингиз ҳақида хабар берганида, мен янада кўпроқ қувондим.⁸Шунинг учун, мактубим билан сизларни қайғуга солганим учун афсусланган бўлсам ҳам, энди афсусланмаяпман. Чунки мактубим сизларни қайғуга солган бўлса ҳам, вақтинча қайғуга солганини кўряпман. ⁹Энди мен шунчаки қайғурганингизга эмас, балки сизлар тавба учун қайғурганингизга қувоняпман. Чунки сизлар Худо ҳақи қайғурдингизлар, шунинг учун биздан ҳеч қандай зарар кўрмадингизлар. ¹⁰Чунки Худо ҳақи қайғуриш нажотга олиб борадиган шубҳасиз тавбани келтириб чиқаради, дунёвий қайғуриш эса ўлимни келтириб чиқаради.¹¹Қаранглар, Худо ҳақи ана шу қайғуришингиз сизларда қандай ғайрат, қандай узр, қандай ғазаб, қандай қўрқув, қандай хоҳиш, қандай рашк, қандай талабчанликни келтириб чиқарди! Бу ишда ўзларингизни ҳар жиҳатдан пок кўрсатдингизлар. ¹²Мен эса сизларга мактуб ёзган бўлсам ҳам, буни ноҳақлик қилгани ёки ноҳақликдан азоб чекиш учун эмас, балки Худонинг ҳузурида сизлар ҳақингизда ғамхўрлигимиз сизларга намоён бўлиши учун ёзган эдим.¹³Шунинг учун биз сизларнинг юпанчингиз билан юпандик. Янада кўпроқ биз Титуснинг қувончидан қувондик, чунки сизларнинг ҳаммаларингиз унинг руҳини юпатдингизлар. ¹⁴Шундай қилиб, мен сизлар ҳақингизда унинг олдида нималар тўғрисида мақтанган бўлсам ҳам, уятда қолмадим. Лекин биз сизларга ҳамма нарсани ҳақиқатда гапирганимиздай, худди шундай, Титуснинг олдидаги сизлар ҳақингиздаги мақтовимиз ҳам ҳақиқат бўлиб чиқди.¹⁵У ҳаммангизнинг итоаткорлигингизни, уни қандай қўрқув ва титроқ билан қабул қилганингизни эслаганида, унинг ичидаги сизларга бўлган ҳиссиёти янада ошиб боряпти. ¹⁶Шундай қилиб, мен ҳамма нарсада сизларга ишончим комиллигидан хурсандман.

Chapter 8

¹Энди, биродарлар, Македониядаги Жамоатларга берилган Худонинг инояти ҳақида сизларга билдириб қўймоқдамиз. ²Чунки улар азобларнинг шиддатли синовларида қувончга тўлиб тошмоқдалар, уларнинг ўта камбағаллиги эса уларнинг ҳимматининг бойлигига тўлиб тошмоқда.³Улар кучлари борича, ҳатто кучларидан ҳам ортиқ ихтиёрий берувчилар эканликларига мен гувоҳман. ⁴Улар шу иноятни ва муқаддаслар учун хизматда иштирок этишларини қабул қилишимизни биздан кўп ўтиниб сўрадилар. ⁵Боз устига, нафақат биз умид қилганимизни, балки улар ҳам олдин Раббийга, кейин эса Худонинг иродаси бўйича бизга ўзларини бағишладилар.⁶Шундай қилиб, Титус сизларда бу иноятни бошлаганидек, биз ундан буни охиригача етказишини илтимос қилдик. ⁷Сизлар эса ҳамма нарсада: имонда, Сўзда, билимда, ҳар қандай ғайратда ва бизга бўлган севгингизда тўлиб тошганингиздек, бу иноятда ҳам тўлиб тошинглар.⁸Мен буни сизларга буйруқ сифатида айтмаяпман, лекин бошқаларнинг ғайрати билан севгингизнинг самимийлигини синаб кўряпман. ⁹Чунки сизлар Раббимиз Исо Масиҳнинг иноятини биласизлар: У бой бўла туриб, сизлар учун камбағал бўлди, токи сизлар Унинг камбағаллиги туфайли бой бўлинглар.¹⁰Бу нарсада мен сизларга бир маслаҳат бераман, бу сизлар учун фойдали бўлади, чунки сизлар буни нафақат қила бошладингиз, балки ўтган йилдан бошлаб буни хоҳлаган эдингиз. ¹¹Энди эса ғайрат билан бажармоқчи бўлган ишингизни борига яраша охиригача бажаринглар. ¹²Чунки агар ғайрат бўлса, унда бирор кишида йўғига қараб эмас, балки борига яраша қабул қилинади.¹³Бошқаларга енгиллик, сизларга эса оғирлик бўлиши эмас, балки тенглик бўлиши керак. ¹⁴Ҳозир сизларнинг тўқчилигингиз уларнинг етишмовчилиги учундир, кейин эса уларнинг тўқчилиги сизларнинг етишмовчилигингиз учун бўлади, токи тенглик бўлсин. ¹⁵Худди ёзилганидек: “Кимда кўп бўлса, ортиғи бўлмади; кимда оз бўлса, камчилиги бўлмади”.¹⁶Сизлар учун Титуснинг юрагига бундай ғайратни жо қилган Худога шукр! ¹⁷Чунки Титус илтимосимни қабул қилган бўлса ҳам, лекин ўта ғайратли бўлиб, у сизларнинг олдингизга ўз ихтиёри билан борди.¹⁸Яна биз у билан бирга ҳамма Жамоатларда Хушхабар воизлиги учун мақталган биродарни юбордик. ¹⁹Бунинг устига ўша биродар Жамоатлар томонидан бу иноят учун бизга йўлдош қилиб танланган. Бу иноят сизларнинг ғайратингиз бўйича биз орқали Раббийнинг шуҳратига хизмат қилмоқда.²⁰Бизга ишониб топширилаётган бундай мўл-кўлчилик туфайли биров бизни таъна қилмасин, деб эҳтиёт бўлмоқдамиз. ²¹Чунки биз фақат Раббий олдидагина эмас, балки инсонлар олдида ҳам тўғри бўлишга ҳаракат қилмоқдамиз.²²Шунинг учун кўп марта ва кўп нарсаларда ғайрати синалган бошқа бир биродаримизни улар билан бирга юбордик. Энди эса унинг сизларга ишончи комил бўлиб, ғайрати янада ошди. ²³Титусга келсак, у менинг шеригим ва сизларга хизмат қиладиган ҳамкоримдир. Биродарларга келсак, улар Жамоатларнинг элчилари ва Масиҳнинг шуҳратидирлар. ²⁴Шундай қилиб, Жамоатлар олдида буларга ўз севгингиз исботини ва сизлар ҳақингиздаги мақтовимиз тўғрилигини кўрсатинглар.

Chapter 9

¹Муқаддасларга хизмат қилиш ҳақида сизларга ёзишим ортиқчадир. ²Чунки мен сизларнинг тиришқоқлигингизни биламан, шунинг учун ҳам: “Ахая аҳолиси ўтган йилдан бери тайёр”,- деб Македонияликлар олдида сизлар билан мақтаниб юрибман. Сизларнинг рашкингиз кўпларни ҳаракатга келтирди.³Шунинг учун мен биродарларни юбордим, токи бизнинг сизлар ҳақингиздаги мақтовимиз шу тариқа беҳуда бўлмасин, сизлар эса худди айтганимдай тайёр бўлинглар. ⁴Яна агар Македонияликлар мен билан бирга бориб, сизларни тайёр бўлмаган ҳолда топсалар, унда биз (“сизлар” демаяпман) уятда қолмайлик, чунки биз шундай ишонч билан сизлар ҳақингизда мақтанган эдик. ⁵Шунинг учун эълон қилинган эҳсонингиз мажбурий йиғиш эмас, балки ихтиёрий эҳсон сифатида бўлиши учун мен биродарлардан аввал олдингизга бориб, буни тайёрласинлар, деб илтимос қилиш кераклигини кўрдим.⁶Шуни айтиб қўяйки: хасислик билан экадиган хасислик билан ўриб олади, сахийлик билан экадиган эса сахийлик билан ўриб олади. ⁷Ҳар ким қайғу ёки мажбурият билан эмас, балки юрак хоҳиши билан берсин, чунки Худо қувониб берувчини севади.⁸Сизлар ҳамиша ҳамма нарсада ҳар қандай қаноатга эга бўлиб, ҳар қандай хайрли ишларга бой бўлишингиз учун Худо сизларни ҳар қандай инояти билан бой қилишга қодир. ⁹Ёзилганидек: “Сарфлаб, камбағалларга берди; унинг ҳақлиги абадий туради”.¹⁰Уруғ экувчига уруғ берадиган, озиқа учун эса нон берадиган Худо сизларнинг экканингизни ҳам мўл қилади ва ҳақлигингизнинг ҳосилларини ошириб юборади, ¹¹токи сизлар ҳар қандай сахийлик учун ҳамма нарсада бой бўлинглар. Сахийлигингиз эса биз орқали Худога миннатдорчилик келтиради.¹²Чунки бу хизматнинг ижро этилиши нафақат муқаддасларнинг эҳтиёжларини қондиради, балки кўпчилик томонидан Худога миннатдорчиликни мўл-кўл қилади. ¹³Улар бу хизматингизнинг ишончлилигини кўриб, сизлар эътироф қилаётган Масиҳнинг Хушхабарига итоаткорлигингиз учун, ҳамда уларга ва ҳаммага нисбатан самимий саховатингиз учун Худони улуғлайдилар. ¹⁴Шундай қилиб, улар сизларга кўнгил қўйиб, сизларда ошиб бораётган Худонинг инояти учун ибодат қилмоқдалар. ¹⁵Худонинг тил билан ифодалаб бўлмайдиган инъоми учун Унга шукроналар бўлсин!

Chapter 10

¹Энди мен – сизларнинг орангизда камтар, сизлардан узоқда эса сизларга нисбатан жасур бўлган Повул – Масиҳнинг мулойимлиги ва муруввати билан сизларга мурожаат қиламан: ²Сизлардан сўрайманки, мен олдингизга келиб, баъзиларингизга қарши ишлатмоқчи бўлган қатъий жасоратимни қўлламай. Чунки улар бизни тана изми бўйича ҳаракат қиляпти, деб ўйламоқдалар.³Ҳа, биз танада юрсак ҳам, тана изми бўйича жанг қилмаяпмиз. ⁴Чунки жангимиздаги қуроллар танавий измига оид эмас, балки истеҳкомларни барбод қилиш учун Худо томонидан қудратлидир.⁵Булар билан Худони таниб билишга қарши кўтариладиган ҳар қандай хаёл ва кеккайишни йиқитамиз, ҳар қандай фикрни Масиҳга бўйсуниши учун асир қиламиз, ⁶ва сизларнинг итоатингиз бажо бўлганида, ҳар қандай итоатсизликни жазолашга тайёрмиз.⁷Ташқи қиёфага қараяпсизларми? Ким ўзининг Масиҳники эканлигига амин бўлса, у ўзича буни англаб билсин: у қандай Масиҳники бўлса, биз ҳам худди шундай Масиҳникимиз. ⁸Раббий бизга сизларни барбод қилиш учун эмас, балки барпо қилиш учун берган ҳокимият ҳақида мен янада кўпроқ мақтанганимда ҳам, уятда қолмас эдим.⁹Бироқ мактубларим билан сизларни қўрқитаётган одам бўлиб кўринмайин. ¹⁰Чунки баъзилар: “У мактубларида қатъий ва кучли, лекин шахсан заиф ва сўзлари ҳам арзимас”,- деяптилар.¹¹Бундайлар шуни англаб билсинки, биз орангизда йўқлигимизда, мактубларимиздаги сўзларда қандай бўлсак, орангизда борлигимизда ҳам амалда худди шундаймиз. ¹²Ўзларини тавсия этаётган баъзилар билан биз ўзимизни тенг тутишга ёки солиштиришга журъат этмаймиз. Улар ақлсизларча ўзларини ўзлари билан ўлчаб, ўзларини ўзлари билан солиштирадилар.¹³Биз эса меъёрсиз мақтанмаймиз, лекин сизларга ҳам етиб боришимиз учун Худо бизга тайин этган меъёр бўйича, яъни улуш меъёрида мақтанамиз. ¹⁴Биз гўё сизларга етиб бормагандай, ҳаддимиздан ошмаяпмиз, чунки сизларга ҳам Масиҳнинг Хушхабари билан етиб борганмиз.¹⁵Биз бошқаларнинг меҳнати билан меъёрсиз мақтанмаяпмиз, лекин сизларнинг имонингиз ўсиши билан сизларда ўз улушимизни мўл-кўл оширишга умид қиламиз, ¹⁶токи бировнинг улушидаги тайёр ишлар билан мақтанмай, сизлардан узоқроқда ҳам Хушхабарни воизлик қилайлик.¹⁷Мақтанаётган эса Раббий билан мақтансин. ¹⁸Ўзини ўзи мақтайдиган эмас, балки Раббий мақтайдиган одам мақтовга лойиқдир.

Chapter 11

¹О, кошки, сизлар менинг ақлсизлигимга бир оз бўлса ҳам, бардош берсангизлар эди! Бироқ менга бардош беряпсизлар ҳам. ²Мен сизларни Худонинг рашки билан рашк қилмоқдаман, чунки мен сизларни покиза қиз сифатида Масиҳга тақдим этишим учун ягона эрга никоҳладим.³Лекин илон ўз ҳийлагарлиги билан Ҳаввани алдаганидек, сизларнинг онгингиз ҳам Масиҳдаги соддаликдан йироқлашиб бузилмасин, деб қўрқмоқдаман. ⁴Агар кимдир келиб, биз воизлик қилгандан бошқа бир Исони воизлик қилганида эди, ёки сизлар олган Руҳдан бошқа бир руҳни олганингизда эди, ёки қабул қилинган Хушхабардан бошқа бир хушхабарни қабул қилганингизда эди, унда сизлар буни олиб келган одамга жуда ҳам бардош берар эдингиз.⁵Лекин менинг ўша “олий ҳаворийларнинг” қаршисида ҳеч қандай камчилигим йўқ, деб ўйлайман. ⁶Мен сўзда жоҳил бўлсам ҳам, лекин билимда жоҳил эмасман. Бироқ ҳамма нарсада биз сизларга тамоман аёнмиз.⁷Сизларни юксалтириш учун ўзимни пастга уриб, сизларга Худонинг Хушхабарини текин воизлик қилганимда, мен гуноҳ қилар эдимми? ⁸Сизларга хизмат қилишим учун мен бошқа Жамоатларни “талон-тарож” қилиб, улардан таъминот олар эдим. ⁹Аммо орангизда бўлганимда, мен муҳтож бўлсам ҳам, ҳеч кимга оғирлигимни туширмадим, чунки Македониядан келган биродарлар менинг муҳтожликларимни қондирдилар. Шундай қилиб, мен ҳеч нарсада сизларга юк бўлмасликка ҳаракат қилганман ва ҳаракат қиламан.¹⁰Ичимда бўлган Масиҳнинг ҳақиқати бўйича айтяпманки: Ахая юртлари бўйлаб мана шу мақтов мендан тортиб олинмайди. ¹¹Нима учун? Сизларни севмаганим учунми? Худо буни билади!¹²Бироқ баҳона излаётганларга баҳона бермаслик учун қандай ҳаракат қилган бўлсам, бундан сўнг ҳам шундай ҳаракат қиламан, токи бундайлар мақтанаётган нарсаларида биздек бўлиб чиқсинлар. ¹³Чунки бундайлар – сохта ҳаворийлардир, Масиҳнинг ҳаворийлари қиёфасини олаётган алдовчи хизматкорлардир.¹⁴Бунинг ажабланарли жойи йўқ, чунки иблиснинг ўзи нур фариштасининг қиёфасини олмоқда. ¹⁵Шунинг учун ҳам агар унинг хизматкорлари ҳақлик хизматкорларининг қиёфасини олсалар, ажабланарли эмас. Бироқ уларнинг оқибати ишларига яраша бўлади.¹⁶Яна айтаман: ҳеч ким мени ақлсиз, деб ўйламасин. Акс ҳолда, мен ҳам бироз мақтанишим учун мени ақлсиз каби қабул қилинглар. ¹⁷Мақтанишим учун шу дадиллик билан айтаётганимни Раббийда эмас, балки ақлсизликда бўлгандек айтаман. ¹⁸Хуллас, кўплар тана изми бўйича мақтанаётгани учун мен ҳам мақтанаман.¹⁹Чунки сизлар доно бўлиб, бажонидил ақлсизларга тоқат қилмоқдасизлар: ²⁰агар кимдир сизларни қул қилса, ҳақингизни еса, сизлардан ўғирласа, ўзини юксалтирса, агар кимдир юзингизга урса, сизлар бунга тоқат қилмоқдасизлар. ²¹Сизларга таъна қилиб айтаманки, биз буларга жуда ҳам заиф эдик! Агар кимдир бирон нарсага журъат қилса, (ақлсизликда айтаман) мен ҳам журъат қиламан.²²Улар яҳудийми? Мен ҳам. Улар исроилликми? Мен ҳам. Улар Иброҳим зурриётими? Мен ҳам. ²³Улар Масиҳнинг хизматкорларими? Ақлсиз бўлиб айтаман: мен кўпроқ хизматкорман. Мен улардан анча кўпроқ меҳнату заҳматда, ҳаддан ташқари жароҳатларда бўлдим, кўпроқ зиндонларда ётдим ва кўп марта ўлимда бўлдим.²⁴Яҳудийлардан беш маротаба бир кам қирқта қамчи едим. ²⁵Уч марта мени калтаклашган, бир марта тошбўрон қилишган, уч марта мен кемада ҳалокатга учрадим, тун ва кун денгиз тубида бўлдим. ²⁶Кўп марта саёҳатларга чиқдим. Дарёларда хавфда бўлдим, қароқчилардан ҳам хавфда, ўз қабиладошларимдан ҳам хавфда, мажусийлардан ҳам хавфда, шаҳарда хавфда, саҳрода хавфда, денгизда хавфда, сохта биродарлар орасида хавфда бўлдим.²⁷Мен меҳнату уқубатда, кўпинча уйқусизликда, очлигу ташналикда, кўпинча рўзада, совуқ ҳавода ва яланғочликда бўлдим. ²⁸Бундан ташқари, менда ҳар куни одамларнинг тўпланиши ва барча Жамоатлар ҳақида ғамхўрлик қилишдир. ²⁹Қайси бир заиф бўлган билан мен бирга заиф бўлмаган эдим?! Қайси бир васвасага тушган учун мен куймаган эдим?³⁰Агар мақтанишим керак бўлса, ўзимнинг заифлигим билан мақтанаман. ³¹Абадий муборак бўлган Худо, яъни Раббимиз Исо Масиҳнинг Отаси биладики, мен алдамаяпман:³²Дамашқда подшоҳ Аретаснинг вилоят ҳокими мени тутиш учун Дамашқ шаҳрини қўриқлаган эди. ³³Лекин мен девордаги деразадан саватда туширилдим ва унинг қўлидан қочиб қутулдим.

Chapter 12

¹Мақтанишим мен учун фойдали эмас, шунинг учун Раббийдан олган кўриниш ва ваҳийларга келаман. ²Масиҳдаги бир одамни биламанки, ўн тўрт йил илгари – танадами ёки танадан ташқаридами билмайман, буни Худо билади – у одам учинчи осмонга олиб чиқилган эди.³Бундай одамни биламанки – танадами ёки танадан ташқаридами билмайман, буни Худо билади – ⁴у жаннатга олиб чиқилган эди ва инсонга айтиш тақиқланган, тил билан ифодалаб бўлмайдиган сўзларни эшитди. ⁵Бундай одам билан мақтанишим мумкин. Лекин ўзим билан эмас, фақат заифликларим билан мақтанаман.⁶Бироқ мақтанишни хоҳласам ҳам, ақлсиз бўлмайман, чунки ҳақиқатни айтаман. Лекин мен ўзимни тийиб турибман, токи кимдир мен ҳақимда менда кўраётганидан ёки эшитаётганидан ортиқ ўйламасин. ⁷Менга очилган ваҳийларнинг ҳаддан ортиқлигидан ўта юксалмаслигим учун, менинг танамга бир ниш, яъни шайтоннинг мени қийнайдиган фариштаси берилган, токи мен ўта юксалмайин.⁸Буни мендан узоқлаштиришни Раббийдан уч марта илтимос қилдим. ⁹У эса менга деди: “Менинг иноятим сен учун етарлидир, чунки Менинг қудратим заифликда амалга ошади”. Шунинг учун Масиҳнинг қудрати менда жо бўлиши учун бажонидил ўз заифликларим билан янада кўпроқ мақтанаман. ¹⁰Шундай қилиб, мен заифликларда, хафагарчиликларда, муҳтожликларда, қувғинларда, Масиҳ учун бўлган сиқувларда қаноатланиб юрибман, чунки мен заиф бўлганимда кучлиман.¹¹Мен мақтаниб ақлсиз бўлдим – сизлар мени бунга мажбур қилдингизлар. Аслида сизлар мени мақташингиз керак эди, чунки мен ҳеч ким бўлмасам ҳам, ўша “олий ҳаворийлардан” ҳеч нарсада қолишмаган эдим. ¹²Менинг ҳаворийлигимнинг белгилари орангизда ҳар қандай сабр-тоқатда, аломатларда, мўъжизаларда, куч-қудратда намоён бўлди. ¹³Бошқа Жамоатларга нисбатан сизларга нима етишмайди? Фақатгина мен ўзим сизларга оғир юк бўлмаганимми? Бу айбим учун мени кечиринглар.¹⁴Мана, мен учинчи марта олдингизга боришга тайёрман ва сизларга ҳеч юк бўлмайман, чунки мен сизларникини эмас, балки сизларнинг ўзингизни излайман. Чунки фарзандлар ота-оналарига эмас, балки ота-оналар фарзандларига мол-мулк тўплашлари керак. ¹⁵Мен эса ўзимни сизларнинг жонларингиз учун бажонидил сарф қиламан ва сарф бўламан. Мен сизларни ҳаддан ташқари севсам ҳам, сизлар томондан камроқ севилмоқдаман.¹⁶Борди-ю, мен ўзим сизларга юк бўлмаган бўлсам ҳам, лекин айёрлик қилиб, ҳийлакорлик билан сизлардан олган бўлсам. ¹⁷Аммо олдингизга юборган одамлар орқали сизлардан манфаат изладимми? ¹⁸Мен Титусдан илтимос қилганман ва у билан бирга биродаримни юборганман. Титус сизлардан манфаат изладими? Биз бир руҳда ҳаракат қилмадикми? Бир йўлда юрмаган эдикми?¹⁹Яна бизни олдингизда ўзини оқлаяпти, деб ўйламаяпсизларми? Эй, севганларим, буларнинг ҳаммасини сизларнинг барпо бўлишингиз учун Худонинг олдида, Исо Масиҳда айтяпмиз.²⁰Зотан сизларнинг ёнингизга келганимда, мен сизларни исталмаган ҳолатда топмайин ва сизлар ҳам мени исталмаган ҳолатда топманглар, деб қўрқяпман, яъни орангизда яна жанжалкашликни, ҳасадни, ғазабни, талаш-тортишувларни, туҳматни, шикоятбозликни, мағрурликни, тартибсизликни топмайин,- дейман, ²¹токи менинг кейинги келишимда Худо мени сизларнинг олдингизда камситмасин ва аввал гуноҳ қилиб, ўз нопоклигида, фоҳишабозлигида, бузуқлигида тавба қилмаган кўплар учун йиғлаб аза тутмайин.

Chapter 13

¹Мана, мен олдингизга учинчи маротаба бормоқдаман. Ҳар қандай сўз икки ёки уч гувоҳнинг оғзидан қатъий бўлади. ²Сизларнинг олдингизда иккинчи маротаба бўлганимда, огоҳлантирганимдек, энди эса орангизда бўлмасдан, мен аввал гуноҳ қилган одамларни ва бошқаларнинг ҳаммасини огоҳлантираман: яна ёнингизга борганимда, аямайман.³Масиҳ мен орқали сўзлаётганининг исботини излаяпсизларми? Мана, Масиҳ сизлар учун заиф эмас, лекин сизларда кучлидир. ⁴У заифликда хочга михланган бўлса ҳам, Худонинг қудрати туфайли тирикдир. Биз ҳам Масиҳда заиф эканмиз, бироқ сизлардаги Худонинг қудрати туфайли Масиҳ билан тирикмиз.⁵Ўз-ўзингизни текширинглар: сизлар имондасизларми? Ўзингизни синаб кўринглар. Сизлар ўзингизни билмаяпсизларми, Исо Масиҳ сизларнинг ичингизда-ку? Фақатгина сизлар ярамас бўлмасангизлар. ⁶Биз эса ярамас эмаслигимизни билиб оласизлар, деб умид қиламан.⁷Биз яроқли бўлиб кўринишимиз учун эмас, балки ярамас кўринсак ҳам, сизлар яхши ишлар қилишингиз учун ҳеч қандай ёвузлик қилманглар, деб Худога ибодат қилмоқдамиз. ⁸Чунки биз ҳақиқатга қарши эмас, балки ҳақиқат учун кучлимиз.⁹Биз заиф, сизлар эса кучли бўлганингиздан қувонмоқдамиз. Биз айнан шу – сизлар баркамол бўлишингиз учун ибодат қилмоқдамиз. ¹⁰Шунинг учун мен буларни орангизда йўқлигимда ёзяпман, токи келганимда Раббий менга барбод қилиш учун эмас, барпо қилиш учун берган ҳокимият билан сизларга қарши жиддий чоралар қўлламайин.¹¹Ниҳоят, биродарларим, қувонинглар, камолотга интилинглар, бир-бирингизни юпатинглар, ўзаро ҳамфикр ва тинч-тотув бўлинглар, шунда севги ва тинчлик Худоси сизлар билан бирга бўлади. ¹²Бир бирингиз билан муқаддас ўпич билан саломлашинглар. Барча муқаддаслар сизларга салом йўллаяптилар.¹³¹⁴Раббий Исо Масиҳнинг инояти, Отамиз Худонинг севгиси ва Муқаддас Руҳнинг мулоқоти сизларнинг ҳаммангиз биландир. Омин.

Galatians

Chapter 1

¹Инсонлар томонидан эмас, инсон орқали ҳам эмас, балки Исо Масиҳ ва Уни ўликлардан тирилтирган Отамиз Худо томонидан ҳаворий қилиб тайинланган мен – Повул ²ҳамда мен билан бирга бўлган ҳамма биродарлар Галатиядаги Жамоатларга:³Отамиз Худодан ва Раббимиз Исо Масиҳдан сизларга иноят ва тинчлик бўлсин. ⁴Исо Масиҳ гуноҳларимиз учун Ўзини фидо қилди, токи Отамиз Худонинг иродаси бўйича бизни ҳозирги ёвуз асрдан халос қилсин. ⁵Унга абадулабад шуҳрат бўлсин! Омин.⁶Сизларни Масиҳнинг иноятига даъват Қилгандан бошқа “хушхабарга” шу қадар тез ўтиб кетганингиздан ҳайронман. ⁷Аслида бошқа “хушхабар” йўқ. Фақат баъзилар – сизларни довдиратиб, Масиҳнинг Хушхабарини бузишни хоҳлайдиганлар бор.⁸Аммо ҳатто биз ёки осмондан фаришта келиб, бизнинг сизларга воизлик қилганимиздан бошқа хушхабарни воизлик қилса, лаънати бўлсин. ⁹Биз аввал гапирганимиздай, ҳозир ҳам шундай дейман: кимки сизлар қабул қилган Хушхабардан бошқа хушхабарни сизларга воизлик қилса, лаънати бўлсин. ¹⁰Энди мен инсонларнинг маъқуллашини излаяпманми ёки Худонингми? Инсонларни рози қилишга интиляпманми? Агар мен ҳали ҳам инсонларни рози қилганимда эди, унда Масиҳнинг қули бўла олмас эдим.¹¹Эй, биродарлар, сизларга шуни билдиряпманки, мен сизларга воизлик қилган Хушхабар инсондан эмасдир. ¹²Чунки мен ҳам уни инсондан қабул қилганим ёки ўрганганим йўқ, балки Исо Масиҳнинг ваҳийи орқали олганман.¹³Менинг яҳудийликда бўлган илгариги ҳаёт тарзим ҳақида эшитгансизлар: Худонинг Жамоатини ҳаддан ташқари қувғин қилиб, уни вайрон қилар эдим. ¹⁴Ўз наслимдаги тенгдошларимга қараганда, мен яҳудийликда муваффақият қозониб, оталаримнинг анъаналарига ҳаддан зиёд рашкчи эдим.¹⁵Лекин Худо мени онамнинг қорнидаёқ танлаб, Ўз инояти билан мени даъват этиб, ¹⁶мажусийлар орасида Унинг Хушхабарини воизлик қилишим учун Ўз Ўғлини менга зоҳир қилишни маъқул кўрганида, мен шу заҳотиёқ танаю қон билан маслаҳатлашмадим ¹⁷ва Йерусалимга мендан олдин ҳаворий бўлганларнинг ёнига ҳам бормадим, лекин Арабистонга кетиб, яна Дамашққа қайтдим.¹⁸Сўнгра уч йилдан кейин Петъёр билан учрашиш учун Йерусалимга бордим ва уникида ўн беш кун бўлдим. ¹⁹Раббийнинг укаси Ёқубдан бошқа ҳаворийларнинг эса ҳеч бирини кўрмадим. ²⁰Мана, мен сизларга ёзаётган нарсаларда Худонинг олдида алдамаяпман.²¹Шундан кейин мен Сурия ва Киликия юртларига бордим. ²²Яҳудиядаги Масиҳнинг Жамоатларига эса шахсан менинг ўзим маълум эмас эдим. ²³Улар фақат: “Бир вақтлар бизни қувғин қилган одамнинг ўзи энди илгари яксон қилиб юрган имонни воизлик қилмоқда”,- деб эшитиб, ²⁴мен учун Худони улуғлар эдилар.

Chapter 2

¹Кейин мен ўн тўрт йилдан сўнг Титусни ҳам ўзим билан бирга олиб, Барнабо билан бирга яна Йерусалимга бордим. ²У ерга эса ваҳий бўйича бориб, тан олинган одамларга менинг мажусийлар орасида воизлик қилаётган Хушхабаримни алоҳида тақдим этдим, токи югуришим ёки югурганим беҳуда эмасмикан.³Улар эса мен билан бирга бўлган Титусни, у юнон бўлса ҳам, хатна қилинишга мажбурламадилар. ⁴Фақат баъзи сохта биродарлар бизнинг Исо Масиҳда бўлган озодлигимизни пойлаш учун яширинча кириб олиб, бизни қул қилмоқчи бўлдилар. ⁵Биз эса Хушхабарнинг ҳақиқати сизлар билан қолсин, деб бир дам ҳам ҳеч нарсада чекинмай, уларга бўйсунмадик.⁶Нималардадир тан олинган одамларга келсак, улар қачонлардир қандай бўлганликларининг мен учун фарқи йўқдир: Худо инсонга юз-хотирчилик қилмайди. Ўша тан олинганлар эса менинг зиммамга бошқа ҳеч нарса юкламадилар. ⁷Аксинча, Хушхабар Петъёрга хатна қилинганлар учун берилганидек, менга хатна қилинмаганлар учун берилганини кўрганларида, ⁸(чунки хатна қилинганларга ҳаворийлик қилиш учун Петъёрга ёрдам берган Худо менга ҳам мажусийларга ҳаворийлигимда ёрдам берди),⁹ҳамда Жамоатнинг устунлари, деб тан олинган Ёқуб, Кифа ва Юҳанно менга берилган иноятни пайқаганларида, улар менга ва Барнабога мулоқотнинг қўлини узатдилар, токи биз мажусийларнинг олдига, улар эса хатна қилинганларнинг олдига борсинлар. ¹⁰Улар бизга фақат камбағалларни унутмаслигимизни амр қилдилар, мен айнан шуларни бажо келтиришга интилар эдим.¹¹Петъёр Антиохияга келган пайтида эса мен унга шахсан қарши турдим, чунки у айбдор топилган эди. ¹²Зеро Ёқубдан айримлари келгунига қадар Петъёр мажусийлар билан бирга еб-ичди, аммо улар келгач, у хатна қилинганлардан қўрқиб, яширинадиган ва четлашадиган бўлди.¹³У билан бирга бошқа яҳудийлар ҳам иккиюзламачилик қилдилар, ҳаттоки Барнабо ҳам уларнинг иккиюзламачилигига тортилиб кетган эди. ¹⁴Лекин мен уларнинг Хушхабар ҳақиқати бўйича тўғри ҳаракат қилмаётганларини кўрганимда, мен ҳамманинг олдида Петъёрга айтдим: “Агар сен яҳудий бўла туриб, яҳудийча эмас, балки мажусийча яшаётган бўлсанг, нима учун мажусийларни яҳудийча яшашга мажбурлаяпсан?”¹⁵Биз эса табиатан яҳудиймиз, мажусийлардан бўлмиш гуноҳкор эмасмиз. ¹⁶Бироқ одам Қонун ишлари билан эмас, балки фақат Исо Масиҳга ишониш орқали оқланаётганини билиб, биз ҳам Масиҳ Исога имон келтирдик, токи биз Қонун ишлари билан эмас, лекин Масиҳга ишониш орқали оқлана олайлик, чунки Қонун ишлари билан ҳеч ким оқлана олмайди.¹⁷Агарда Масиҳда оқланишни излаб, биз ўзимизни гуноҳкор топсак, у ҳолда Масиҳ гуноҳнинг хизматкори экан-да? Йўқ, асло! ¹⁸Зеро мен бузиб ташлаганларимни қайта тикласам, унда ўз-ўзимни жиноятчи қиламан. ¹⁹Энди эса Худо учун яшай, деб мен Қонун орқали Қонун учун ўлдим. Мен Масиҳ билан бирга хочга михланганман.²⁰Шунинг учун яшаётган мен эмас, балки менинг ичимдаги Масиҳ яшаяпти. Энди танада яшаётганимга келсак, мени севган ва мен учун Ўзини фидо қилган Худонинг Ўғлига бўлган имон билан яшаяпман. ²¹Мен Худонинг иноятини рад қилмайман. Агарда оқланиш Қонун орқали бўлса, унда Масиҳ беҳудага ўлган.

Chapter 3

¹Эй, фаҳмсиз галатияликлар! Ҳақиқатга бўйсунмаслик учун сизларни ким сеҳрлаб қўйди? Гўё сизларнинг орангизда хочга михлангандек, Исо Масиҳ кўз олдингизда тасвирланган эди-ку. ²Сизлардан фақат шуни билмоқчиман: сизлар Муқаддас Руҳни Қонун ишлари орқали қабул қилдингизми ёки имонни воизлиги орқалими? ³Наҳотки сизлар шунчалик фаҳмсиз бўлсангизлар? Муқаддас Руҳ билан бошлаб, энди тана изми билан тугатмоқчимисизлар?⁴Сизларнинг шунча кўп чидаганингиз, наҳотки ҳаммаси бекорга бўлса? Ростан ҳам бекоргами?! ⁵Сизларни Руҳ билан Таъминловчи ва орангизда мўъжизалар Қилувчи буларни Қонун ишлари орқали қилмоқдами ёки имон воизлиги орқалими?⁶Иброҳим Худога ишонган эди, бу эса унга ҳақлик, деб ҳисобланди. ⁷Шунинг учун билингларки, кимлар имонли бўлса, улар Иброҳимнинг фарзандларидир. ⁸Ёзув эса Худо мажусийларни имон билан оқлашини олдиндан кўриб, Иброҳимга олдиндан хабар берди: “Барча халқлар сенда барака топадилар”. ⁹Шундай қилиб, имонлилар имонли Иброҳим билан барака топадилар.¹⁰Қонун ишларига асосланганларнинг ҳаммаси эса лаънат остидадирлар. Чунки ёзилган: “Қонун китобида ёзилганларнинг ҳаммасига доимо риоя қилмайдиган ҳар бир одам лаънатидир”. ¹¹Ҳеч ким Худонинг олдида Қонун билан оқланмаслиги аниқдир, чунки “Ҳақ одам имони билан яшайди”. ¹²Қонун эса имондан эмас, аммо Қонунни бажарадиган одам у билан яшайди.¹³Масиҳ биз учун лаънат бўлиб, бизни Қонун лаънатидан қайта сотиб олди, (зеро ёзилган: “Ёғочга осилган ҳар бир одам лаънатидир”), ¹⁴токи Иброҳимнинг баракаси Исо Масиҳ орқали мажусийларга ҳам келсин, ва биз ваъда қилинган Руҳни имон орқали қабул қилайлик.¹⁵Эй, биродарлар, инсоний дунёқараш билан айтаманки, бирор одамнинг қилган васиятини ҳеч ким бекор қилмайди ва унга ҳеч нарса қўшмайди. ¹⁶Шундай қилиб, ваъдалар Иброҳим ва унинг уруғига берилган эди. “Ва уруғларингга”, деб кўпчилик ҳақида айтилмаган, аммо “ва уруғингга бераман”, деб биттаси ҳақида, яъни Масиҳ ҳақида айтилган.¹⁷Яна айтаманки, Қонун Иброҳимдан тўрт юз ўттиз йил кейин келган бўлса-да, Худонинг Масиҳ ҳақидаги олдинроқ тасдиқлаган Аҳдини бекор қилмади, токи ваъда ўз кучини йўқотмасин. ¹⁸Агар мерос Қонундан бўлса, унда ваъдадан эмасдир, аммо Худо Иброҳимга буни ваъда бўйича ато қилди.¹⁹Унда Қонун нима учун? У ваъдага тааллуқли бўлган уруғ келгунига қадар воситачининг қўли билан фаришталар орқали жиноят сабабли берилди. ²⁰Умуман воситачи битта одамнинг орасида бўлмайди, аммо Худо биттадир.²¹Унда Қонун Худонинг ваъдаларига қаршими? Асло! Зеро агар берилган Қонун жонлантира олганида эди, унда ҳақиқатан ҳам ҳақлик Қонундан бўлар эди. ²²Аммо Ёзув ҳаммани гуноҳ остига қамаб қўйди, токи ваъда Исо Масиҳга ишониш орқали имонлиларга берилсин.²³Имон келгунига қадар, имон очилиши керак бўлган ўша вақтгача биз Қонун остига қамаб қўйилган эдик. ²⁴Шундай қилиб, Қонун бизни Масиҳга етакловчи бўлди, токи биз имон билан оқланайлик. ²⁵Имон келганидан сўнг, биз энди етакловчининг қўли остида эмасмиз. ²⁶Чунки Исо Масиҳга ишониш орқали сизларнинг ҳаммаларингиз Худонинг фарзандларисизлар.²⁷Сизларнинг ҳар бирингиз Масиҳга чўмдирилиб, Масиҳга буркандингизлар. ²⁸Энди на яҳудий бор, на юнон, на қул бор, на озод, на эркак бор, на аёл, чунки сизларнинг ҳаммаларингиз Исо Масиҳда бирсизлар. ²⁹Агар сизлар Масиҳники бўлсангизлар, унда сизлар Иброҳимнинг уруғисизлар ва ваъда бўйича меросхўрсизлар.

Chapter 4

¹Яна айтаманки: меросхўр ҳамма нарсанинг хўжайини бўлса ҳам, болалик даврида қулдан ҳеч фарқи йўқдир. ²У отаси тайин этган муддатгача назоратчи ва уй-рўзғор идора қилувчиларининг қўли остидадир.³Худди шундай, биз ҳам болалик давримизда дунёнинг моддий унсурларига қул эдик. ⁴Аммо вақтнинг тўлиқлиги келганида, Худо Ўзининг Ўғлини юборди. У аёлдан ва Қонун остида туғилган эди, ⁵токи Қонун остида бўлганларни қайта сотиб олсин ва биз ўғилликка олинишни қабул қилайлик.⁶Сизлар ўғил бўлганингиз учун Худо юракларингизга “Абба, Ота!”- деб чақирадиган Ўз Ўғлининг Руҳини юборди. ⁷Шунинг учун сен энди қул эмассан, балки ўғилсан. Агар ўғил бўлсанг, унда Исо Масиҳ орқали сен Худонинг меросхўрисан.⁸Бироқ сизлар ўтмишда Худони билмай, табиатан худо бўлмаганларга хизмат қилгансизлар. ⁹Энди эса Худони таниб билиб олгач, тўғрироғи, Худо тарафидан таниб билингач, нима учун яна ўша заиф ва камбағал моддий унсурларга қайтяпсизлар? Яна қулликка берилмоқчимисизлар?¹⁰Сизлар кун, ой, фасл ва йилларни кузатяпсизлар. ¹¹Мен сизларга нисбатан беҳуда меҳнат қилмадиммикан, деб сизлар ҳақингизда қўрқяпман.¹²Эй, биродарлар, сизлардан ўтиниб сўрайманки, мендай бўлинглар, чунки мен ҳам сизлардай эдим. Сизлар менга нисбатан ҳеч ноҳақлик қилмадингизлар: ¹³мен сизларга Хушхабарни биринчи марта танамнинг ожизлигида қандай воизлик қилганимни биласизлар. ¹⁴Лекин сизлар менинг танамдаги васвасам сабабли мендан жирканмадингизлар ва мени рад қилмадингизлар, аммо мени Худонинг фариштасидай, худди Исо Масиҳдай қабул қилдингизлар.¹⁵Қани энди сизларнинг ўша бахтиёрлигингиз? Зеро сизлар ҳақингизда гувоҳлик беряпманки: агар имкони бўлса эди, сизлар кўзларингизни суғуриб олиб, менга берар эдингизлар. ¹⁶Наҳотки, энди мен сизларга ҳақиқатни гапириб, сизларнинг душманингизга айланган бўлсам?¹⁷Сизлар ҳақингизда рашк қилаётганларнинг нияти яхши эмас. Сизлар улар ҳақида рашк қилишингиз учун сизларни ажратиб олмоқчилар. ¹⁸Сизлар учун эса мен ёнингизда бўлганимдагина эмас, балки ҳамиша эзгуликлар ҳақида рашк қилишингиз яхшидир.¹⁹Эй, менинг болаларим, Масиҳ сизларда шаклланмагунича, мен яна сизлар учун тўлғоқ азобидаман! ²⁰Энди мен ёнингизда бўлиб, ўз овозимни ўзгартиришни истар эдим, чунки мен сизларга ҳайрон қоляпман.²¹Сизлар, эй, Қонун остида бўлишни хоҳлаганлар, менга айтинглар-чи, наҳотки сизлар Қонунни эшитмасангизлар? ²²Зеро ёзилган: “Иброҳимнинг иккита ўғли бўлиб, бири чўридан, бошқаси эса озоддан эди”. ²³Аммо чўридан туғилгани – тана изми бўйича, озоддан туғилгани эса ваъда бўйича эди.²⁴Булар эса рамздир. Бу икки аҳдни билдиради: биринчиси – қулликка туғадиган, Синай тоғида қилинган аҳднинг рамзидир. У Ҳожарни билдиради. ²⁵Чунки Ҳожар Арабистондаги Синай тоғини билдиради ва ҳозирги Йерусалимга мувофиқдир. Чунки ҳозирги Йерусалим ўз фарзандлари билан қулликдадир,²⁶юқоридаги Йерусалим эса озоддир: У – ҳаммамизнинг онамиздир. ²⁷Зеро ёзилган: “Эй, туғмаган бепушт, шодлан; эй, тўлғоқ азобини кўрмаган, қувнаб ўйна ва ҳайқир, чунки эрлидан кўра ташлаб кетилган аёлнинг фарзандлари кўпроқдир”.²⁸Биз эса, биродарлар, Исҳоқ бўйича ваъданинг фарзандларимиз. ²⁹Бироқ ўша вақтда тана изми бўйича туғилган Исмоил руҳ бўйича туғилган Исҳоқни қувғин қилганидай, ҳозир ҳам худди шундай.³⁰Мана Ёзув нима дейди? “Чўрини ва унинг ўғлини ҳайдаб юбор, чунки чўрининг ўғли, озоднинг ўғли билан бирга меросхўр бўлмайди”. ³¹Шундай қилиб, биродарлар, биз чўрининг эмас, балки озоднинг фарзандларимиз.

Chapter 5

¹Шундай қилиб, озодлик учун Масиҳ бизни озод қилди, бунда маҳкам туринглар ва яна қуллик бўйинтуруғини тақманглар. ²Мана мен, Повул, сизларга айтяпман: агар сизлар хатна қилинадиган бўлсангизлар, Масиҳдан сизларга ҳеч қандай фойда бўлмайди.³Хатна қилинадиган ҳар бир одамга яна гувоҳлик бераманки, у бутун Қонунни бажаришга мажбурдир. ⁴Эй, ўзларингни Қонун билан оқловчилар, сизлар Масиҳдан маҳрум бўлиб, иноятдан узилиб тушдингизлар.⁵Биз эса имондан бўлган ҳақликни Руҳ орқали умид билан кутяпмиз. ⁶Чунки Исо Масиҳда хатна ёки хатнасизлик эмас, балки севгида ҳаракат қиладиган имон кучга эгадир. ⁷Сизлар яхши югураётган эдингизлар, ким сизларга ҳақиқатга итоат қилишингиз учун халақит берди? ⁸Бундай эътиқодингиз сизларни даъват Қилувчидан эмасдир.⁹Озгина ачитқи бутун хамирни ачитади. ¹⁰Сизлар бошқача фикр юритмайсизлар, деб мен Раббийда сизлар ҳақингизда аминман. Сизларни хавотирга солувчи ким бўлмасин, ўз маҳкумлигини олади.¹¹Энди, биродарлар, мен ҳануз хатнани воизлик қилаётган бўлсам, нима учун ҳануз қувғинга дучор бўляпман? Унда хочнинг васвасаси ҳам йўқ бўлар эди-ку. ¹²Мен истардимки: сизларни ғулғулага солувчилар ўзларини бичишса эди!¹³Эй, биродарлар, сизлар озодликка даъват қилингансизлар. Фақатгина бу озодлик тана ҳирсларига имкон бермасин, аммо бир-бирингизга севги билан хизмат қилинглар. ¹⁴Чунки бутун Қонун бир сўзда жамланади: “Ўз яқинингни ўзингни севгандек севгин”. ¹⁵Агарда сизлар бир-бирингизни тишлаб ғажисангизлар, эҳтиёт бўлинглар, токи бир-бирингизни еб битирманглар.¹⁶Мен шуни айтяпманки: Руҳ билан юринглар, шунда сизлар тана ҳирсларини бажармайдиган бўласизлар. ¹⁷Чунки тана изми Руҳга қарши, Руҳ эса тана измига қарши бўлган нарсани хоҳламоқда. Улар бир-бирига қаршилик кўрсатади, шунинг учун ҳам сизлар хоҳламаганингизни қиласизлар. ¹⁸Агарда сизлар Руҳ билан бошқарилаётган бўлсангизлар, унда Қонун остида эмассизлар.¹⁹Тана изми бўйича қилинаётган ишлар маълум – булар: зино, фоҳишабозлик, нопоклик, ахлоқсизлик, ²⁰бутпарастлик, сеҳргарлик, душманлик, жанжал, нафрат, ғазаб, низо, ихтилофчилик, бидъат, ²¹ҳасад, қотиллик, ичкиликбозлик, айш-ишрат ва шуларга ўхшаган ишлардир. Сизларни олдин огоҳлантирганимдек, яна огоҳлантиряпман: бундай ишларни қилувчилар Худонинг Шоҳлигига меросхўр бўлмайдилар.²²Руҳнинг ҳосили эса: севги, қувонч, тинчлик, сабр-тоқат, эзгулик, меҳрибонлик, имон, ²³мулойимлик ва ўзини тийишдир. Бундайларга қарши Қонун йўқдир. ²⁴Масиҳники бўлганлар эса ўз танасини ҳирсу эҳтирослари билан бирга хочга михлаб қўйганлар.²⁵Агар биз Руҳ бўйича яшаётган бўлсак, унда Руҳнинг орқасидан изма-из юрайлик. ²⁶Шуҳратпараст бўлмайлик, бир-биримизнинг жиғимизга тегмайлик, бир-биримизга ҳасад қилмайлик.

Chapter 6

¹Эй, биродарлар! Агарда бирон одам гуноҳ қилиб қўйса, сизлар, руҳий бўлганлар, уни мулойим руҳда тузатинглар. Сизлар ҳам васвасага йўлиқмаслигингиз учун ўзингизни назорат қилинглар. ²Бир-бирингизнинг оғирликларингизни кўтариб юринглар, шундай қилиб, Масиҳнинг қонунини ижро этасизлар.³Агар кимдир ўзи ҳеч нарса бўлмай, ўзини бирор нарса ҳисобласа, у ўз-ўзини алдаган бўлади. ⁴Ҳар ким ўз ишини текширсин, шунда бошқанинг иши учун эмас, ўз иши учун мақтовга эга бўлади, ⁵чунки ҳар ким ўз юкини кўтариб юради.⁶Сўз билан насиҳат қилинган одам насиҳат қилувчи билан ҳар қандай эзгуликни баҳам кўрсин. ⁷Адашманглар, Худо ҳақоратланмайди! Одам нима экса, шуни ўради. ⁸Ўзининг танасига экувчи танасидан чиришни ўриб олади, Руҳга экувчи эса Руҳдан мангу ҳаётни ўриб олади.⁹Шу йўсинда яхшилик қилиб, тушкунликка тушмайлик, чунки агар заифлашмасак, ўз вақтида ўриб оламиз. ¹⁰Шундай қилиб, ҳали фурсат бор экан, ҳаммага, айниқса имондаги ўзимизникиларга яхшилик қилаверайлик.¹¹Кўряпсизларми, ўз қўлим билан сизларга қанчалик кўп ёздим. ¹²Танада мақтанмоқчи бўлганлар Масиҳнинг хочи туфайли қувғинга учрамасликлари учун сизларни хатна қилишга мажбурламоқдалар. ¹³Зотан хатна қилинганларнинг ўзлари Қонунга риоя қилмайдилар, лекин улар сизларнинг таналарингиз билан мақтаниш учун хатна қилинишингизни хоҳлайдилар.¹⁴Мен эса биргина Раббимиз Исо Масиҳнинг хочидан бошқа ҳеч нарса билан мақтанмайман. Унинг хочида бу дунё мен учун, мен эса бу дунё учун михланганман. ¹⁵Чунки Исо Масиҳда хатна ёки хатнасизлик эмас, балки янги ижод кучга эгадир. ¹⁶Шу қоиданинг орқасидан изма-из бораётганларнинг ҳаммасига ва Худонинг Исроилига тинчлик ва раҳм-шафқат бўлсин!¹⁷Бундан буён ҳеч ким мени безовта қилмасин. Чунки мен Раббий Исонинг тамғаларини ўз баданимда олиб юрибман. ¹⁸Эй, биродарлар, Раббимиз Исо Масиҳнинг инояти руҳингиз биландир! Омин.

Ephesians

Chapter 1

¹Худонинг иродаси бўйича Исо Масиҳнинг ҳаворийси бўлган мен Повул, Эфес шаҳридаги муқаддасларга, Исо Масиҳда содиқ бўлганларга: ²сизларга Отамиз Худодан ва Раббий Исо Масиҳдан иноят ва тинчлик бўлсин.³Раббимиз Исо Масиҳнинг Отаси – Худо муборак бўлсин! У бизга самодаги барча руҳий баракаларни Масиҳда ато этган. ⁴Ўзининг ҳузурида муқаддас ва бенуқсон бўлишимиз учун Худо дунё яратилишидан аввал бизни Масиҳда танлаб,⁵Ўз иродасининг илтифоти бўйича бизни Исо Масиҳ орқали Ўзига севги билан фарзанд қилиб олишни азалдан тайинлади. ⁶Ўз инояти шуҳратининг мақтови учун У севикли Ўғлида бизга иноят кўрсатди.⁷Биз Масиҳда Унинг қони орқали қайта сотиб олиниб, Унинг иноятининг бойлиги бўйича гуноҳларимизнинг кечирилишига эгамиз. ⁸Худо бундай иноятни барча донолигу ақл-заковатда биз учун кўпайтириб,⁹Масиҳда тайинлаган Ўзининг илтифоти бўйича бизга Ўз иродасининг сирини очди: ¹⁰яъни вақт тўлиқлигини тузиш учун барча осмону ердагиларни Масиҳда, Унинг ҳокимияти остида бирлаштирди.¹¹Масиҳда биз меросхўрлар ҳам бўлдик. Ҳамма нарсани Ўз иродасининг нияти бўйича амалга оширган Худо Ўзининг мақсадларига биноан бизни азалдан ана шу учун тайинлаган, ¹²токи Масиҳга умид боғлаган биз Худонинг шуҳрати мақтовига сабаб бўлайлик.¹³Сизлар ҳам ҳақиқат сўзини, нажотингизнинг Хушхабарини эшитиб, Масиҳга имон келтириб, ваъда қилинган Муқаддас Руҳ билан Масиҳда муҳрландингизлар. ¹⁴Худонинг мулки қайта сотиб олинмагунча, Худонинг шуҳрати мақтови учун Муқаддас Руҳ бизнинг меросимизнинг гаровидир.¹⁵Шунинг учун мен сизларнинг Исо Масиҳга бўлган имонингиз ва барча муқаддасларга нисбатан бўлган севгингиз ҳақида эшитиб, ¹⁶сизлар учун Худога тинимсиз миннатдорчиликлар билдириб, сизларни ибодатларимда эслайман,¹⁷токи Раббимиз Исо Масиҳнинг Худоси, шуҳратнинг Отаси, Уни таниб-билишингиз учун сизларга донолигу ваҳий Руҳини берсин ¹⁸ва фаҳмлашингизнинг кўзларини ёритсин, токи сизлар Унинг даъватининг умиди нимадан иборат эканлигини ва муқаддаслар учун бўлган Унинг мероси шуҳратининг бойлиги қандай эканлигини билиб олинглар,¹⁹ҳамда бизда, яъни имонлиларда Худонинг қодирлигининг қудрати бўйича ҳаракат қилаётган Унинг кучининг чексиз буюклигини пайқаб олинглар. ²⁰Худо Масиҳда ушбу куч-қудратни амалда шундай кўрсатдики: Уни ўликлардан тирилтириб, самода Ўзининг ўнг томонига ўтқазиб, ²¹ҳар қандай бошлиқ ва ҳокимият, куч ва салтанатдан юқори ҳамда нафақат бу дунёда, балки келгуси дунёда ҳам номланадиган ҳар қандай номлардан юқори қўйиб,²²ҳамма нарсани Унинг оёғи остига бўйсундирди ва Уни ҳамма нарсадан юқори қўйиб, Жамоатга бош қилиб тайинлади. ²³Жамоат эса Масиҳнинг танасидир, яъни ҳамма нарсада ҳамма нарсани Тўлдираётганнинг тўла-тўкислигидир.

Chapter 2

¹Сизлар ҳам жиноятлару гуноҳларингиз туфайли ўлик бўлиб, ²бир вақтлар бу дунёнинг одати бўйича ўша гуноҳларда юриб, ҳавода ҳукмронлик қилаётган бош ҳукмдорнинг, яъни ҳозир бўйсунмаслик ўғилларида амал қилаётган руҳнинг иродаси бўйича яшар эдингизлар. ³Бизнинг ҳаммамиз ҳам бир вақтлар уларнинг орасида ўз танамизнинг ҳирсларида яшаб, тана измининг хоҳишлари ва фикрларини бажариб, бошқалар сингари табиатан ғазаб фарзандлари эдик.⁴Аммо раҳм-шафқатга бой бўлган Худо бизни Ўзининг буюк севгиси билан севди ⁵ва жиноятларимиз туфайли ўлик бўлсак-да, бизни Масиҳ билан бирга жонлантирди, (сизлар иноят орқали нажот топгансизлар), ⁶ҳамда У билан бирга тирилтириб, бизни Исо Масиҳда самога ўтирғизди, ⁷токи келажак асрларда Худо бизга нисбатан бўлган Ўзининг эзгулиги бўйича Ўз иноятининг беҳад бойлигини Исо Масиҳда намоён қилсин.⁸Зеро сизлар имонингизга мувофиқ иноят орқали нажот топдингизлар, бу эса сизлардан эмас, балки Худонинг инъомидир; ⁹бу – савоб ишларингиздан туфайли эмас, токи ҳеч ким мақтанмасин. ¹⁰Зеро биз – Худо азалданоқ тайёрлаган яхши ишларни бажаришимиз учун Исо Масиҳда яратилган Унинг ижодимиз.¹¹Шундай қилиб, сизлар бир вақтлар тана бўйича мажусий бўлганингизни эсда тутинглар. Танаси қўл билан хатна қилинганлар томонидан сизлар “хатна қилинмаганлар”, деб аталар эдингизлар. ¹²Сизлар ўша вақтларда Масиҳсиз бўлиб, Исроил жамиятидан ажратилган, умидга эга бўлмаган, Аҳд ваъдаларига бегона бўлган, дунёда Худосиз эдингизлар.¹³Лекин сизлар бир вақтлар Худодан узоқ бўлганлар, энди Исо Масиҳда Унинг қони орқали яқин бўлдингизлар. ¹⁴Чунки Масиҳ бизнинг тинчлигимиздир: У иккитани (яҳудийлар ва мажусийларни) битта қилиб, ўртада турган тўсиқ деворини бузди. ¹⁵Масиҳ ўша адоватни Ўзининг танаси билан, амрлар Қонунини эса таълимоти билан йўқ қилди, токи Ўзида иккитадан (яҳудийлар ва мажусийлардан) битта янги одамни яратиб, тинчлик ўрнатсин, ¹⁶адоватни хочда ўлдирсин ва бир танада иккаласини хоч орқали Худо билан яраштирсин.¹⁷Масиҳ келиб, сизларга – узоқдаги ва яқиндагиларга – тинчликни воизлик қилди. ¹⁸Шундай қилиб, Масиҳ орқали биз ҳаммамиз бир Руҳда Отанинг ҳузурига кира оламиз.¹⁹Демак, сизлар энди бегона ва хорижий эмассизлар, балки муқаддасларнинг ҳамфуқароси ва Худонинг хонадонидагиларисизлар. ²⁰Сизлар ҳаворийлару пайғамбарларнинг пойдевори асосида қурилгансизлар. Асосий бурчак тоши эса – Исо Масиҳнинг Ўзидир. ²¹Ўша тошда бутун бино таркиб топиб, Раббийдаги муқаддас маъбадга ўсиб бормоқда. ²²Мана, бунда сизлар ҳам Худонинг маконига Руҳ орқали бирга барпо этилмоқдасизлар.

Chapter 3

¹Шунинг учун мен – Повул, сизлар, яъни мажусийлар ҳақи Исо Масиҳнинг маҳбусиман. ²Зотан, менга сизлар учун берилган Худо иноятининг идорачиси эканлигим ҳақида эшитгансизлар,³чунки менга ваҳий орқали бир сир маълум бўлди. Бу ҳақида мен юқорида қисқача ёзган эдим. ⁴Сизлар буларни ўқиётиб, менинг Масиҳ сирини англашимни тушунишингиз мумкин. ⁵Шу сир бошқа асрларда инсонларнинг ўғилларига маълум қилинмаган, ҳозир эса Муқаддас Руҳ томонидан Масиҳнинг муқаддас ҳаворийлару пайғамбарларига ошкор қилинди:⁶яъни Исо Масиҳда мажусийлар яҳудийлар билан бир танани ташкил этган ворисдош ва Хушхабар орқали ваъдаларга шерик бўлсинлар. ⁷Мен Унинг амал қилаётган куч-қудрати билан менга берилган Худонинг иноятининг инъоми бўйича Хушхабарнинг хизматкори бўлдим.⁸Мен барча муқаддаслардан кўра энг арзимагани бўлсам ҳам, менга буюк иноят берилган. Бу иноят Масиҳнинг текшириб бўлмайдиган бойлиги ҳақидаги Хушхабарни мажусийларга етказиш ⁹ва шу сирда қатнашиш нималигини барчага намоён қилишдир. Ҳамма нарсани Исо Масиҳ орқали яратган Худода бу сир асрлардан олдин яширинган эди,¹⁰токи энди самодаги бошлиқ ва ҳокимларга Худонинг кўп хилдаги донолиги Жамоат орқали маълум бўлсин. ¹¹Худо буни Ўзининг мангу мақсади бўйича Раббимиз Исо Масиҳда рўёбга чиқарди.¹²Биз Исо Масиҳда, Унга бўлган имонимиз орқали дадиллик ва Худо ҳузурига ишончли яқинлашиш имконига эгамиз. ¹³Шунинг учун сизлардан илтимос қиламанки, менинг сизлар учун чеккан қайғуларимдан тушкунликка тушманглар, чунки булар сизларнинг шуҳратингиздир.¹⁴Ана шу сабабдан мен Раббимиз Исо Масиҳнинг Отаси олдида тиз чўкяпман – ¹⁵Ундан осмондаги ва ердаги ҳар қандай насл ном олган – ¹⁶токи Худо Ўз шуҳратининг бойлиги бўйича Ўзининг Руҳи орқали сизларга ички кишингизда қудрат билан кучайишни ато этсин¹⁷ҳамда имонингиз орқали Масиҳ сизларнинг юракларингиздан жой олсин, ¹⁸токи сизлар севгида илдиз отган ва ўрнатилган бўлиб, барча муқаддаслар билан бирга кенглик ва узунлик, чуқурлик ва баландлик нималигини англаб олинглар ¹⁹ҳамда Худонинг бор тўла-тўкислиги билан тўлишингиз учун Масиҳнинг ақл бовар қилмас севгисини билиб олинглар.²⁰Бизнинг ичимизда Ўз куч-қудрати билан ҳаракат қилаётган Худо эса биз сўраётган ёки орзу қилаётган ҳамма нарсадан кўра ҳам ҳаддан ташқари кўпроғини қилишга қодирдир. ²¹Унга Исо Масиҳдаги Жамоатда наслдан-наслга то абад шон-шуҳрат бўлсин! Омин.

Chapter 4

¹Шундай қилиб, мен, Раббийдаги маҳбус сизлардан шуни ўтиниб сўрайманки, сизлар чақирилган даъватингизга муносиб тарзда яшанглар. ²Онгингизда бор камтарлик, бор мулойимлик ва сабр-тоқат билан бир-бирингизга севгида бардош бериб, ³тинчлик бирлашувида Руҳнинг бирлигини сақлашга интилинглар.⁴Тана битта, Руҳ ҳам битта, шунингдек, сизлар ҳам даъватингизнинг ягона умидига чақирилгансизлар. ⁵Раббий битта, имон битта, чўмдирилиш битта, ⁶ҳамманинг Отаси Худо битта. У – ҳамманинг устида, ҳамма орқали ва сизларнинг ҳаммаларингиздадир.⁷Лекин ҳар биримизга Масиҳ инъомининг миқдори бўйича иноят берилган. ⁸Шунинг учун ҳам айтилган: “У юксакликка чиққач, асирликни асир қилди ва одамларга инъомлар берди”.⁹“Чиққач” дегани нимани билдиради: аввал Унинг ер қаърининг туб қисмларига тушганини эмасми? ¹⁰Пастга тушган Масиҳ ҳамма нарсани тўлдириш учун барча осмонлардан юқорига чиққан.¹¹У баъзиларни ҳаворийлар, баъзиларни пайғамбарлар, баъзиларни хушхабарчилар, баъзиларни чўпонлар ва муаллимлар қилиб тайинлади, ¹²токи Масиҳнинг танасини барпо этишга хизмат қилишлари учун муқаддасларни камолотга эриштирсинлар. ¹³Шу тариқа, ҳаммамиз Худонинг Ўғлини таниб билиш ва имоннинг бирлигига келиб, мукаммал инсонга, яъни Масиҳнинг тўла-тўкислигининг етуклиги меъёрига эришайлик,¹⁴токи биз энди инсонларнинг маккорлиги ва ҳийлагар авраш моҳирлиги бўйича бўлган таълимотнинг ҳар қандай шамоли билан учадиган ва тебранадиган чақалоқ бўлмайлик, ¹⁵аммо ҳақиқатни севгида айтиб, Бош бўлган Масиҳ томон ҳамма нарсада ўсиб борайлик. ¹⁶Ундан эса бутун тана бир-бирига боғланган бўғинлар орқали ўзаро уланиб ва бирикиб, севги билан ўзини барпо қилиши учун ўз меъёрида ҳар бир аъзонинг ғайратли ҳаракат қилиши бўйича танани ўстиради.¹⁷Шунинг учун буни айтиб, мен Раббийда сизларга буюраман: бундан буён ўз онгининг беҳудалигида яшаётган мажусийлардек бошқа яшаманглар. ¹⁸Зеро уларнинг фаҳмлари қоронғилашиб, ўз жоҳиллиги ва юракларининг қаттиқлиги туфайли Худонинг ҳаётидан ажралиб қолганлар. ¹⁹Улар ҳиссиётсизликка тушиб, очкўзлик билан бор нопокликни қилишлари учун ўзларини бузуқликка топширганлар.²⁰Лекин сизлар Масиҳни бундай ўрганмадингизлар. ²¹Зеро сизлар У ҳақида эшитдингизлар ва Унинг Ўзида ўргатилдингизлар – чунки ҳақиқат Исодадир – ²²алдовчи ҳирсларда чириётган эски кишингизнинг илгариги турмуш тарзини олиб ташлаб,²³онгингизнинг руҳи билан янгиланиб, ²⁴Худога биноан ҳақиқий муқаддаслик ва ҳақликда яратилган янги кишига бурканинглар.²⁵Шунинг учун, ёлғонни бир четга олиб қўйиб, ҳар бирингиз ўз яқинингизга ҳақиқатни сўзланглар, чунки биз бир-биримизга аъзодирмиз. ²⁶Ғазабланиб гуноҳ қилманглар, ғазабингизда қуёш ботмасин. ²⁷Иблисга ўрин берманглар.²⁸Илгари ким ўғирлик қилган бўлса, энди ўғирлик қилмасин, аксинча меҳнат қилиб, ўз қўли билан яхшилик қилсин, токи муҳтож бўлганларга бера олсин. ²⁹Оғзингиздан ҳеч қандай ярамас сўз чиқмасин, лекин эшитувчиларга иноят бағишлаш учун барпо қилишга фойдали бўлган яхши сўз чиқсин. ³⁰Худонинг Муқаддас Руҳини хафа қилманглар, сизлар У томонидан қайта сотиб олиниш куни учун муҳрлангансизлар.³¹Ҳар қандай аччиқланиш, қаҳр, ғазаб, бақириш, ғийбатчилик ва ҳар қандай адоват сизлардан четлатилган бўлсин. ³²Аммо бир-бирингизга нисбатан меҳрибон ва ҳамдард бўлинглар. Худо сизларни Масиҳда кечиргани каби сизлар ҳам бир-бирингизни кечиринглар.

Chapter 5

¹Шундай қилиб, сизлар худди севимли фарзандлар каби Худога тақлидчи бўлинглар. ²Масиҳ биз учун Ўзини хушбўй ҳид сифатида Худога бағишлов ҳамда қурбонлик қилиб берганидек ва бизни севганидек – сизлар ҳам севгида юринглар.³Муқаддасларга муносиб бўлганидек, сизларнинг орангизда ҳам зинокорлик, ҳар қандай нопоклик ҳамда тамагирлик ҳатто номланмасин. ⁴Шунингдек, ёмон сўзлар, қуруқ гаплар ва масхарабозлик ҳам сизларга муносиб эмас, балки миннатдорчилик яхшидир.⁵Шуни билингларки, ҳеч бир зинокор ёки нопок, ёки бутпараст бўлган тамагир Худонинг ва Масиҳнинг Шоҳлигида меросга эга бўлмайди. ⁶Сизларни ҳеч ким пуч сўзлар билан алдамасин, чунки булар учун бўйсунмаслик ўғилларига Худонинг ғазаби келади, ⁷шунинг учун уларга шерик бўлманглар.⁸Сизлар бир вақтлар зулмат эдингизлар, энди эса – Раббийда нурсизлар. Энди нур фарзандлари каби юринглар, ⁹чунки Руҳ ҳосили ҳар қандай эзгулик, ҳақлик ва ҳақиқатдадир. ¹⁰Раббийга нима маъқул эканлигини синаб кўринглар ¹¹ва зулматнинг ҳосилсиз ишларида иштирок этманглар, аммо уларни фош қилинглар. ¹²Зеро уларнинг яширинча қилаётган ишлари ҳақида гапириш ҳам уятлидир.¹³Фош қилинадиган ҳамма нарса нур томонидан аён қилинади, чунки аён қиладиган ҳамма нарса нурдир. ¹⁴Шунинг учун айтилган: “Эй, ухлаётган, тур! Ўликлардан тирил ва Масиҳ сени ёритади!”¹⁵Шундай қилиб, қаранглар – нодонлар каби эмас, балки донолар каби эҳтиёткорона юриб, ¹⁶вақтни ғанимат билинглар, чунки кунлар ёвуздир. ¹⁷Шунинг учун ақлсиз бўлманглар, аммо Раббийнинг иродаси нима эканини англаб олинглар.¹⁸Бузуқлик келтирадиган шароб ичиб маст бўлманглар, балки Руҳга тўлиб тошиб, ¹⁹ўз-ўзларингизга санолару мадҳиялар ва руҳий ашулалар айтиб, юракларингизда Раббийга куйлаб ва ҳиргойи қилиб, ²⁰ҳар доим, ҳамма нарса учун Отамиз Худога Раббимиз Исо Масиҳ номидан миннатдорчилик билдиринглар. ²¹Бир-бирингизга Худонинг қўрқувида бўйсунинглар.²²Эй, хотинлар, сизлар Раббийга бўйсунганларингдек, ўз эрларингизга бўйсунинглар. ²³Чунки худди Масиҳ Жамоатнинг боши бўлганидек, эр ҳам хотиннинг бошидир. Масиҳ – Тананинг Нажоткори ҳамдир. ²⁴Шунинг учун Жамоат Масиҳга бўйсунганидай, худди шундай хотинлар ҳам ўз эрларига ҳамма нарсада бўйсунсинлар.²⁵Эй, эрлар, Масиҳ Жамоатни севиб, у учун Ўзини фидо қилганидай, худди шундай сизлар ҳам ўз хотинларингизни севинглар. ²⁶Масиҳ Жамоатни муқаддаслаш учун уни ҳаммом суви билан ювиб, Сўз орқали тозалади, ²⁷токи уни муқаддас ва бенуқсон ҳолатда Ўзига доғсиз, нуқсонсиз ёки шунга ўхшаш бирор нарсасиз, шуҳратли Жамоат қилиб тақдим этсин.²⁸Эрлар ўз хотинларини худди ўз таналарини севганларидек севишлари керак: ўз хотинини севган ўз-ўзини севади. ²⁹Чунки ҳеч ким ҳеч қачон ўз танасидан нафратланмаган, балки уни озиқлантиради ва парвариш қилади. Раббий ҳам Ўз Жамоатига худди шундай қилади, ³⁰зеро биз Унинг Танасининг аъзоларимиз, Унинг этидан ва Унинг суяклариданмиз.³¹Шунинг учун одам ўз ота-онасини қолдириб, ўз хотинига ёпишиб қолади ва иккаласи бир тана бўлади. ³²Бу буюк сирдир, мен эса буни Масиҳ ва Жамоатга нисбатан айтяпман. ³³Шундай қилиб, сизларнинг ҳар бирингиз ўз хотинини ўзини севгандек севсин, хотин эса ўз эридан қўрқсин.

Chapter 6

¹Эй, болалар, ўз ота-оналарингизга Раббийда итоат қилинглар, чунки бу тўғридир. ²“Ўз ота-онангни ҳурмат қил” – бу ваъда билан бўлган биринчи амрдир – ³“токи сенга эзгулик бўлсин ва ер юзида узоқ яшай олгин”.⁴Эй, оталар, сизлар ўз болаларингизнинг ғашини келтирманглар, аммо уларни Раббийнинг тартиб-интизоми ва насиҳатида тарбияланглар.⁵Эй, қуллар, ерлик хўжайинларингизга юракларингизнинг соддалигида қўрқув ва титроқ билан Масиҳга итоат қилгандек, итоат қилинглар. ⁶Кўзга кўринарли хизматлар билан одамларни мамнун қилувчилардек эмас, балки Худонинг иродасини чин юракдан бажарадиган Масиҳнинг қулларидек итоат қилинглар. ⁷Яна инсонларга эмас, балки Раббийга қилгандек тиришқоқлик билан хизмат қилинглар. ⁸Билингларки, ҳар бир киши – қулми, озодми – қилган яхшилигига яраша Раббийдан мукофот олади.⁹Эй, хўжайинлар, сизлар қулларингизни қўрқитишни бас қилиб, улар билан ҳам худди шундай муносабатда бўлинглар, чунки биласизларки, уларнинг ва сизларнинг юз-хотирчилик қилмайдиган осмондаги Эгангиз бор.¹⁰Ниҳоят, менинг биродарларим, Раббийда ва Унинг салтанатнинг қудратида кучайинглар. ¹¹Иблиснинг ҳийлаларига қарши тура олишингиз учун Худонинг ҳамма қурол-аслаҳаларига бурканинглар,¹²чунки бизнинг жангимиз қону танага қарши эмас, балки бу дунёдаги зулматни бошқарадиган бошлиқларга, ҳокимлару ҳокимиятларга ва самовий оламдаги ёвузлик руҳларига қаршидир. ¹³Шунинг учун сизлар ёвуз кунда қаршилик кўрсата олишингиз учун Худонинг ҳамма қурол-аслаҳаларини қабул қилинглар, токи ҳамма нарсани бажариб, тура олинглар.¹⁴Шундай қилиб, ўрнингиздан туринглар, белингизни ҳақиқат камари билан боғланглар, ҳақлик совутига бурканинглар, ¹⁵тинчлик Хушхабарини ёйиш учун оёғингизга тайёрликни кийинглар. ¹⁶Бунинг устига имон қалқонини олинглар, у билан ёвузнинг ҳамма қиздирилган ўқларини ўчира оласизлар.¹⁷Шунингдек, нажот дубулғасини ва Худонинг сўзи бўлган Руҳнинг қиличини олинглар. ¹⁸Ҳар доим барча ибодат ва илтижолар билан Руҳда ибодат қилиб, бутун сабот билан ҳамма муқаддаслар учун бўлган илтижоларда ҳушёр бўлинглар.¹⁹Мен учун ҳам ибодат қилинглар, токи Хушхабарнинг сирини маълум қилишимга оғзимни дадиллик билан очишим учун менга сўз берилсин ²⁰ва сўзлашим керак бўлганидек, жасорат билан воизлик қила олай. Шу Хушхабар учун мен кишандаги элчиман.²¹Энди менинг шароит ва ишларим ҳақида билиб олишингиз учун буларнинг ҳаммаси ҳақида севимли биродарим, Раббийдаги содиқ хизматкор Тихик сизларга хабар беради. ²²Мен ана шунинг учун уни сизларнинг олдингизга юборяпман, токи сизлар биз ҳақимизда эшитинглар ва у юракларингизга тасалли берсин.²³Ота Худодан ва Раббий Исо Масиҳдан биродарларга тинчлик ва имон билан севги бўлсин. ²⁴Иноят Раббимиз Исо Масиҳни ўзгармас севги билан севганларнинг ҳаммаси биландир. Омин.

Philippians

Chapter 1

¹Исо Масиҳнинг қуллари Повул ва Тимўтийдан – Филиппи шаҳрида бўлган, Исо Масиҳдаги барча муқаддасларга ҳамда нозирлар ва жамоахизматчиларга: ²сизларга Отамиз Худодан ва Раббий Исо Масиҳдан иноят ва тинчлик бўлсин!³Сизларни ҳар сафар эслаганимда, Худойимга миннатдорчилик билдираман. ⁴Мен доимо ҳар ибодатимда ҳаммаларингиз учун қувонч билан ибодат қилмоқдаман, ⁵чунки сизлар биринчи кундан то ҳозирга қадар Хушхабарга дахлдорсизлар. ⁶Сизларнинг ичингизда яхши ишни бошлаган Худо буни Исо Масиҳнинг кунигача тамом қилишига аминман.⁷Менинг ҳаммаларингиз ҳақингизда шундай фикр юритишим тўғридир, чунки менинг кишанбандлигимдаги Хушхабарни ҳимоя қилишимда ва тасдиқлашимда сизлар менинг юрагимдасизлар. Сизларнинг ҳаммаларингиз эса менинг иноятимга шериксизлар. ⁸Мен ҳаммаларингизни Исо Масиҳнинг меҳр-муҳаббати билан соғинишимга Худонинг Ўзи гувоҳдир.⁹Сизларнинг севгингиз билимда ва ҳар қандай ҳис-туйғуда кўпдан-кўп ортиб бориши учун ибодат қилмоқдаман, ¹⁰токи сизлар аълороқ бўлган нарсани аниқлаб, Масиҳнинг кунида пок ва бенуқсон бўлинглар, ¹¹шунингдек, Худонинг шуҳрати ва мақтови учун Исо Масиҳ орқали ҳақликнинг ҳосилларига тўлиб-тошган бўлинглар.¹²Биродарлар, шуни билишингизни истайманки, мен билан содир бўлган ҳодисалар Хушхабарнинг янада кенгроқ тарқалишига хизмат қилди. ¹³Шу тариқа, менинг Масиҳ учун бўлган кишанбандлигим бутун преторионга ва бошқаларнинг барчасига ҳам маълум бўлди. ¹⁴Раббийдаги биродарларимизнинг кўпчилиги менинг кишанбандлигимдан дадилланиб, Худонинг Сўзини янада жасорат билан қўрқувсиз воизлик қила бошладилар.¹⁵Бироқ баъзилар ҳасад ва рақобат билан, бошқалар эса эзгу ният билан Масиҳни воизлик қилмоқдалар. ¹⁶Баъзилар менинг кишанбандлигимдаги қийинчилигимни орттиришни ўйлаб, рақобат туфайли нопок воизлик қилмоқдалар, ¹⁷бошқалар эса менинг Хушхабарни ҳимоя қилишга тайин қилинганлигимни билиб, севги туфайли воизлик қилмоқдалар.¹⁸Хўш унда нима бўпти? Масиҳни қандай воизлик қилмасинлар – риёкорлик биланми ёки самимийлик биланми – мен шунисига ҳам қувоняпман ва янада қувонаман. ¹⁹Чунки мен биламанки, бу нарса сизларнинг ибодатингиз орқали ва Исо Масиҳ Руҳининг мадади билан менинг қутулишимга айланади.²⁰Менинг интизорлигим ва умид қилишимга кўра мен ҳеч нарсада уялиб қолмайман, бироқ ҳар қандай дадиллигимда ҳар доим бўлганидек, ҳозир ҳам ҳаётим ё ўлимим билан менинг баданимда Масиҳ улуғланади. ²¹Чунки мен учун ҳаёт – Масиҳдир, ўлим эса – ютуқдир.²²Агар бу танада яшаётганим меҳнатимнинг ҳосилини келтираётган бўлса, унда нимани танлашимни ҳам билмайман. ²³Мени буниси ҳам, униси ҳам ўзига тортади: ердаги ҳаётдан йироқлашиб, Масиҳ билан бирга бўлишни хоҳлайман, чунки бу бағоят яхши бўлар эди. ²⁴Аммо бу танада қолишим сизлар учун янада зарурдир.²⁵Шунга ишончим комилки, сизларнинг имондаги муваффақиятингиз ва қувончингиз учун қолиб, ҳаммаларингиз билан бирга бўлишимни аниқ биламан, ²⁶токи менинг олдингизга яна бир бор келишим туфайли сизларнинг Исо Масиҳдаги мақтовингиз мен орқали кўпайсин. ²⁷Фақат Масиҳнинг Хушхабарига муносиб равишда ҳаёт кечиринглар, токи мен келиб сизларни кўрсам ҳам ёки келмасам ҳам, сизларнинг бир руҳда турганингизни ва якдиллик билан Хушхабарнинг имони учун курашаётганингизни эшитайин.²⁸Ҳеч нарсада душманларингиздан қўрқманглар. Бу улар учун ҳалокат, аммо сизлар учун нажот аломатидир, бу эса Худодандир. ²⁹Чунки сизларга Масиҳ ҳақи Унга ишонишгина эмас, балки У учун азоб чекиш ҳам берилган. ³⁰Чунки менда кўрган, энди эса мен ҳақимда эшитаётган шу курашга сизлар ҳам эгасизлар.

Chapter 2

¹Шундай қилиб, агар Масиҳдаги бирон юпанч, севгининг бирон тасаллиси, Руҳнинг бирон мулоқоти ҳамда меҳр-муҳаббат ва шафқат сизларда бор бўлса, ²унда менинг қувончимни мукаммал қилинглар: бир хил фикр қилиб, бир хил севгига эга бўлинглар, якдил ва ҳамфикр бўлинглар.³Ҳеч нарсани Рақобат ва шуҳратпарастлик бўйича қилманглар, лекин онгингиздаги камтарлик бўйича бир-бирингизни ўзингиздан аълороқ, деб ҳисобланглар. ⁴Ҳар ким фақат ўз манфаатини эмас, балки бошқаларнинг манфаатини ҳам кўзласин.⁵Чунки Исо Масиҳда бўлган худди ўша фикр юритиш сизларда ҳам бўлиши керак. ⁶Масиҳ Худонинг қиёфасида бўла туриб, Худога тенг бўлиш ҳурматини ўлжа қилмади. ⁷Аксинча, У Ўзини паст олиб, қулнинг қиёфасига кирди ва инсонларга ўхшаб, кўринишида инсон каби бўлди. ⁸У то ўлимгача, ҳатто хочдаги ўлимгача итоатли бўлиб, Ўзини бўйсундирди.⁹Шунинг учун Худо Уни жуда юксалтирди ва Унга ҳар қандай исмдан юқори бўлган исмни ато этди, ¹⁰токи Исонинг номи олдида самодаги, ердаги ва ер остидаги ҳар қандай зот тиз чўксин, ¹¹ва ҳар қандай тил Худо Отанинг шуҳратига Исо Масиҳни Раббий, деб очиқ иқрор этсин.¹²Шундай қилиб, менинг севганларим, сизлар доимо итоаткор бўлганингиздек, энди нафақат мен сизларнинг ёнингизда бўлганимда, балки менинг йўқлигимда ҳам янада кўпроқ қўрқув ва титроқ билан ўз нажотингизни амалга оширинглар. ¹³Чунки Худо Ўзининг илтифоти бўйича сизларнинг ичингизда хоҳишни ҳам, ҳаракатни ҳам туғдиради.¹⁴Ҳамма нарсани нолимай ва шубҳаланмай қилинглар, ¹⁵токи сизлар бу қайсар ҳамда бузуқ насл орасида Худонинг беғубор, пок ва бенуқсон фарзандлари бўлиб, бу дунёда уларнинг орасида юлдузлар каби порланглар ¹⁶ва ҳаёт Сўзини маҳкам тутинглар, токи менинг югурганим ва меҳнат қилганим беҳуда бўлмасин. Шу тариқа, Масиҳнинг кунида сизлар менинг мақтовим бўласизлар.¹⁷Агар мен имонингизнинг қурбонлиги ва хизмати учун қурбон бўлаётган бўлсам, унда мен қувоняпман ва ҳаммаларингизнинг қувончингизга шерик бўляпман. ¹⁸Худди шундай сизлар ҳам қувонинглар ва менинг қувончимга шерик бўлинглар.¹⁹Сизларнинг аҳволингизни билиб, кўнглим тасалли топиши учун мен яқин орада сизларнинг олдингизга Тимўтийни юборишга Раббий Исода умид қиламан. ²⁰Чунки сизлар ҳақингизда шундай самимийлик билан ғамхўрлик қиладиган унга тенг одамим йўқ. ²¹Зеро ҳамма Исо Масиҳнинг эмас, балки ўз манфаатини излайди.²²Лекин Тимўтийнинг содиқлиги сизларга маълум: у менга ўғил ўз отасига хизмат қилгандай, Хушхабарни ёйишимда хизмат қилди. ²³Шундай қилиб, менга нима бўлишини билган заҳотиёқ сизларнинг олдингизга уни юборишга умид қиламан. ²⁴Раббийдан аминманки, ўзим ҳам яқин орада сизларнинг олдингизга бораман.²⁵Бироқ сизларнинг юборган элчингиз ҳамда муҳтожлигимдаги хизматкорингиз, менинг биродарим, ҳамкорим ва сафдошим Эпафродитни сизларнинг олдингизга қайта юбориш кераклигини кўрдим. ²⁶Чунки у ҳаммаларингизни соғинган ва унинг касаллиги ҳақида эшитганингиздан қаттиқ қайғурган эди. ²⁷Ҳақиқатан ҳам, у касал бўлиб, ўлимга яқин эди. Лекин Худо унга раҳм қилди. Аммо нафақат унга, балки ғамимга ғам қўшилмаслиги учун менга ҳам раҳм қилди.²⁸Шундай қилиб, сизлар уни кўриб, янада қувонишингиз учун уни тезроқ олдингизга юбордим, токи мен ҳам камроқ қайғурай. ²⁹Уни Раббийда бутун қувонч билан қабул қилинглар ва бундай кишиларни ҳурмат қилинглар. ³⁰Чунки у Масиҳнинг иши учун ўлишига сал қолди. Сизларнинг менга қиладиган хизматингизнинг камчилигини тўлдириш учун у ўз ҳаётини хавфга солди.

Chapter 3

¹Ниҳоят, биродарларим, Раббингизда қувонинглар. Мен учун сизларга шу нарсаларни ёзиш қийин эмас, сизлар учун эса бу хавфсизликка хизмат қилади. ²Итлардан эҳтиёт бўлинглар, ёвузлик қилувчилардан эҳтиёт бўлинглар, хатна қилинишдан эҳтиёт бўлинглар. ³Чунки асл хатна – руҳ билан Худога хизмат қилаётган, Исо Масиҳ билан мақтанаётган, танавий фазилатларимизга таянмаётган бизмиз.⁴Бироқ мен танавий фазилатларимга ҳам таянишим мумкин. Агар бошқа кимдир танавий фазилатларига таянса, унда мен ундан ҳам кўпроқ таянишим мумкин: ⁵мен саккиз кунлигимда хатна қилинганман. Мен Исроил наслидан, Бенямин қабиласидан, ибронийлардан туғилган ибронийман. Мен Қонун бўйича фарзийман,⁶рашким бўйича Худонинг Жамоатини қувғин қилувчиман, Қонундаги ҳақлик бўйича эса бенуқсонман. ⁷Лекин менинг ўзим учун нима манфаатли бўлса, Масиҳ учун мен буни беҳуда, деб ҳисобладим.⁸Шубҳасиз, Раббим Исо Масиҳни билишнинг афзаллиги ҳақи мен ҳамма нарсани беҳуда, деб ҳисоблайман. У учун мен ҳамма нарсадан воз кечдим. Масиҳга эга бўлишим учун мен ҳамма нарсани ахлат, деб ҳисоблайман. ⁹Мен Қонундан бўлган ўз ҳақлигим билан эмас, балки Масиҳга ишонишда асосланган ҳақлик билан, яъни имон орқали Худодан бериладиган ҳақлик билан Масиҳда топилишни хоҳлайман, ¹⁰токи Унинг Ўзини ҳамда тирилишининг қудратини таниб билайин ва Унинг азобларида иштирок этиб, Унинг ўлимига уйғунлашиб, ¹¹ўликларнинг тирилишига эришайин.¹²Мен буларга эришганим ёки аллақачон баркамол бўлганим учун бундай демаяпман. Лекин Исо Масиҳ менга эришгани каби мен ҳам буларга эриша олармиканман, деб интиляпман. ¹³Биродарларим, мен ўзимни буларга эришганман, деб ҳисобламаяпман. Фақат орқамдагиларни унутиб, олдимдагиларга интиляпман. ¹⁴Мен бир мақсад сари, яъни Исо Масиҳдаги Худонинг олий унвонининг соврини сари босиб бормоқдаман.¹⁵Шунинг учун, баркамол бўлган бизнинг ҳаммамиз шундай фикр қилишимиз керак. Агарда бошқача фикр қилсангизлар, унда Худо буни ҳам сизларга очиб беради. ¹⁶Бироқ биз нимага эришган бўлсак, шундай фикр қилишимиз ва ўша қоидага биноан яшашимиз керак.¹⁷Эй биродарлар, менга тақлид қилинглар ва бизнинг намунамиз бўйича ҳаракат қиладиганларга қаранглар. ¹⁸Чунки кўп одамлар Масиҳ хочининг душманлари каби яшамоқдалар. Мен сизларга улар ҳақида тез-тез айтиб турар эдим, энди ҳатто кўз ёшим билан гапиряпман. ¹⁹Уларнинг охирати – ҳалокат, уларнинг худоси – қорин, уларнинг шуҳрати – уларнинг шармандалигидадир. Улар ердаги нарсалар ҳақида фикр юритадилар.²⁰Бизнинг фуқаролигимиз эса – осмондадир. Биз у ердан Нажоткор Раббимиз Исо Масиҳнинг келишини кутмоқдамиз. ²¹У Ўзига ҳамма нарсани бўйсундирадиган куч-қудрати билан бизнинг арзимас танамизни шундай ўзгартирадики, у Унинг шуҳратли танасига ўхшаб қолади.

Chapter 4

¹Шундай қилиб, менинг севикли биродарларим – менинг қувончим ва тожимсизлар: эй, севганларим, Раббийда шундай мустаҳкам тураверинглар! ²Эводиядан ўтиниб сўрайман, Синтихиядан ўтиниб сўрайман: Раббийда ҳамфикр бўлинглар. ³Сендан ҳам, эй, самимий ҳамкорим, сўрайман: ўша аёлларга ёрдам бер. Чунки улар мен ва Климент билан шунингдек, исмлари ҳаёт китобида ёзилган бошқа ҳамкорларим билан бирга Хушхабарни ёйишда курашган эдилар.⁴Раббийда доимо қувонинглар. Сизларга яна айтаман: қувонинглар. ⁵Сизларнинг мулойимлигингиз барча одамларга маълум бўлсин. Раббий яқиндир. ⁶Ҳеч нарса ҳақида ташвиш қилманглар, лекин ибодат, илтижо ва миннатдорчилик билан ҳамма нарсада ўз тилакларингизни Худога билдиринглар. ⁷Шунда ҳар қандай тушунчадан юқори бўлган Худонинг тинчлиги сизларнинг юракларингизни ва фикр-мулоҳазаларингизни Исо Масиҳда сақлайди.⁸Ниҳоят, биродарларим, нима ҳақиқат, нима рост, нима адолатли, нима пок, нима ёқимли, нима шарафли, нима фазилатли ва нима мақтовли бўлса, шулар ҳақида фикр юритинглар. ⁹Сизлар мендан нимани ўрганган, қабул қилган, эшитган ҳамда кўрган бўлсангизлар, шуни бажаринглар ва тинчлик Худоси сизлар билан бирга бўлади.¹⁰Энди сизлар яна менга ғамхўрлик қилишни бошлаганингиздан Раббийда жуда қувондим. Сизлар илгари ҳам ғамхўрлик қилар эдингизлар, аммо буни кўрсатишга фурсатингиз йўқ эди. ¹¹Мен буни муҳтож бўлганим учун гапирмаяпман, чунки менда бори билан қаноатланишга ўрганиб қолдим: ¹²мен етишмовчиликда ҳам, мўлчиликда ҳам қандай яшашни биламан. Ҳар ерда ва ҳамма нарсада тўқ бўлишни, очликка тоқат қилишни, мўлчилик ва муҳтожликда бўлишни ўргандим. ¹³Мени қўллаб-қувватлаётган Масиҳда мен ҳамма нарса қила оламан.¹⁴Бироқ менинг қайғуларимда иштирок этиб, сизлар яхши иш қилдингизлар. ¹⁵Эй, Филиппиликлар, сизлар биласизларки, мен Хушхабарни воизлик қилишни бошлаб Македониядан чиққанимда, сизлардан бошқа ҳеч қайси Жамоат менга эҳсон ва меҳмондўстлик билан хизмат қилмаган эди. ¹⁶Сизлар Салоника шаҳрига ҳам бир-икки марта менинг муҳтожликларимни қондириш учун менга ёрдам юборган эдингизлар. ¹⁷Мен ҳадяни изламаяпман, лекин сизларнинг ҳисобингизга кўпаядиган ҳосилни излаяпман.¹⁸Мен ҳамма нарсани қабул қилдим ва мўлчиликда бўлдим. Сизларнинг хушбўй тутатқингизни, яъни Эпафродит орқали юборган Худога маъқул бўлган ёқимли қурбонлигингизни олиб, мен тўқ бўлиб юрибман. ¹⁹Менинг Худойим эса сизларнинг ҳар қандай муҳтожликларингизни Ўз шуҳратининг бойлиги билан Исо Масиҳда қондиради. ²⁰Худога ва бизнинг Отамизга абадулабад шон-шуҳрат бўлсин! Омин.²¹Исо Масиҳдаги ҳар бир муқаддасга салом айтинглар. Мен билан бирга бўлган ҳамма биродарлар сизларга салом айтмоқдалар. ²²Барча муқаддаслар, айниқса, императорнинг хонадонидагилари сизларга салом айтмоқдалар. ²³Бизнинг Раббимиз Исо Масиҳнинг инояти сизларнинг руҳингиз биландир. Омин.

Colossians

Chapter 1

¹Худонинг иродаси бўйича Исо Масиҳнинг ҳаворийси бўлган Повул ва биродарингизТимўтийдан ²Колоса шаҳридаги Исо Масиҳда бўлган муқаддас ва содиқ биродарларга: ³Отамиз Худодан ва Раббимиз Исо Масиҳдан сизларга иноят ва тинчлик бўлсин! Биз доимо сизлар учун ибодат қилиб, Худога – Раббимиз Исо Масиҳнинг Отасига шукрона айтяпмиз,⁴чунки биз Исо Масиҳга бўлган имонингиз ва барча муқаддасларга кўрсатган севгингиз ҳақида эшитдик. ⁵Буларга эса сизлар осмонда сақлаб қўйилганига бўлган умид туфайли эгасизлар. Бу мерос ҳақида сизлар аввал ҳақиқат Сўзида, яъни Хушхабарда эшитган эдингизлар. ⁶Ана шу Хушхабар сизларга етиб борганидай, бутун дунё бўйлаб ҳам ёйилмоқда ва Худонинг инояти ҳақидаги ҳақиқатни эшитган ҳамда уни таниб билган кунингиздан бошлаб ҳосил келтириб улғаймоқда.⁷Севикли ҳамкоримиз ва Масиҳнинг сизлар учун содиқ хизматкори бўлган Эпафрасдан сизлар ҳам шундай таълим олгансизлар. ⁸У Руҳдаги севгингиз ҳақида бизга хабар қилди.⁹Шунинг учун биз бу ҳақида эшитган кунимиздан бери сизлар учун тўхтамасдан илтижо қиляпмиз ва сизлар ҳар қандай доноликда ҳамда руҳий фаҳм-идрокда Худонинг иродасининг билимига тўлган бўлишингиз учун ибодат қиляпмиз, ¹⁰токи сизлар Раббингизга муносиб яшаб, ҳамма нарсада Уни рози қилинглар ва ҳар қандай эзгу ишда ҳосилдор бўлиб, Худони таниб билишда улғайинглар.¹¹Унинг шуҳратининг қудрати бўйича бор қувват билан кучайинглар. Ҳамма нарсага сабр-тоқат ва қувонч билан чидаб, ¹²Отамиз Худога миннатдорчилик билдиринглар. Чунки У муқаддасларнинг нурда бўлган меросида қатнашишимиз учун бизга имконият берди.¹³У бизни зулмат ҳукмронлигидан халос қилиб, севимли Ўғлининг Шоҳлигига олиб кирди. ¹⁴Биз Масиҳда Унинг қони билан қайта сотиб олинишга ва гуноҳларимизнинг кечирилишига эгамиз.¹⁵Исо Масиҳ бутун мавжудотнинг тўнғичи бўлиб, кўринмас Худонинг тасвиридир. ¹⁶Чунки самодаги ва ер юзидаги, кўринадиган ва кўринмайдиган ҳамма нарса У орқали яратилган. Тож-тахтлар, ҳукмронликлар, бошлиқлар, ҳокимиятларнинг ҳаммаси У орқали ва У учун яратилган. ¹⁷Масиҳ ҳамма нарсадан аввал бўлган ва ҳамма нарса У билан турибди.¹⁸Масиҳ – Жамоат Танасининг бошидир. У – бошланишдир, ўликлардан тўнғичидир, токи ҳамма нарсада биринчиликка эга бўлсин. ¹⁹Худо бор тўла-тўкисликнинг Масиҳда жо бўлишини ²⁰ва У орқали бутун борлиқни Ўзи билан яраштиришни, яъни хочдаги қон орқали осмондаги ҳамда ер юзидагилар билан сулҳ тузишни хуш кўрди.²¹Сизлар ҳам ёмон ишлар қилишда фикр юритишингиз бўйича бир вақтлар Худога бегона ва душман эдингизлар. ²²Энди эса сизларни Ўз ҳузурида муқаддас, бенуқсон ва айбсиз ҳолда тақдим қилиш учун Худо Масиҳнинг инсоний танасида, Унинг ўлими орқали сизларни Ўзи билан яраштирди, ²³фақатгина сизлар имонда мустаҳкам ва тебранмас бўлиб турсангизлар ҳамда эшитган Хушхабар орқали келган умидингиздан чекинмасангизлар бас. Мен – Повул осмон остидаги барча тирик жонзодга эълон қилинган бу Хушхабарнинг хизматкори бўлдим.²⁴Ҳозир эса мен сизлар учун чекаётган азобларимдан қувонмоқдаман ва Масиҳнинг Ўз Танаси, яъни Жамоати учун тортган қайғуларининг танамда бўлган камчиликларини тўлдирмоқдаман. ²⁵Шундай қилиб, менга сизлар учун топширилган Худонинг идорачилиги бўйича мен Худонинг Сўзини бажаришим учун Жамоатнинг хизматкори бўлдим. ²⁶Ана шу Сўз ўтган асрлар ва авлодлардан яширинган сир бўлиб, ҳозир эса Унинг муқаддасларига ошкора бўлди. ²⁷Худо барча халқлар учун бўлган ушбу сирдаги шуҳратнинг нақадар бойлигини Ўзининг муқаддасларига очиб беришга рози бўлди. Бу сир – шуҳратнинг умиди, Масиҳ сизнинг ичингиздалигидир.²⁸Биз Уни воизлик қилмоқдамиз. Ҳар бир одамни Худога Исо Масиҳда баркамол тақдим қилиш учун биз ҳар бир одамга ақл киритиб, барча доноликларга ўргатмоқдамиз. ²⁹Шунинг учун менда қудрат билан амал қилаётган Унинг бақувват ҳаракати бўйича мен меҳнат қилмоқдаман ва курашмоқдаман.

Chapter 2

¹Мен сизлар учун, шунингдек, Лаодикия шаҳридагиларнинг ҳамда шахсан юзимни кўрмаганларнинг ҳаммаси учун нақадар кўп курашганимни билишингизни хоҳлайман, ²токи улар барча тўлиқ фаҳм-идрокнинг бойлигига ҳамда Худонинг (яъни Ота ва Масиҳнинг) сирининг билимига эга бўлишлари учун юракларида тасалли топиб, севгида бирлашсинлар. ³Зеро донолик ва билимнинг ҳамма хазиналари Масиҳда яширингандир.⁴Ҳеч ким сизларни тилёғлама сўзлар билан аврамаслиги учун мен буни айтяпман. ⁵Мен жисман сизларнинг орангизда бўлмасам ҳам, руҳан орангиздаман: сизларнинг тартиб-интизомингизни ва Масиҳга бўлган имонингизнинг мустаҳкамлигини кўриб қувонмоқдаман.⁶Шунинг учун сизлар Раббий Исо Масиҳни қандай қабул қилган бўлсангизлар, худди шундай Масиҳда юраверинглар. ⁷Унда томир ёйган ва Унда мустаҳкамланган бўлинглар. Имонингизда бақувват бўлиб, сизлар ўрганганингиздек, имонингизда миннатдорчилик билан ўта муваффақиятли бўлинглар.⁸Эҳтиёт бўлинглар, токи ҳеч ким сизларни Масиҳ бўйича эмас, балки инсонларнинг анъанаси ва дунёнинг унсурлари бўйича фалсафа ва пуч алдов билан асир қилмасин. ⁹Чунки Худонинг бор тўла-тўкислиги жисмонан Масиҳда жо бўлди.¹⁰Сизлар ҳам Унда тўла-тўкисликка эгасизлар. Масиҳ эса ҳар қандай ҳукмронлик ва ҳокимиятларнинг бошидир. ¹¹Сизлар Масиҳда хатна қилингансизлар. Бу Масиҳнинг хатнаси бўлиб, қўл билан қилинадиган хатна эмас, балки гуноҳкор тананинг вужудини кесиб ташланишидир. ¹²Сизлар чўмдирилишда Масиҳ билан бирга дафн қилиниб, Уни ўликлардан тирилтирган Худонинг қудратига ишониб, У билан бирга тирилдингизлар.¹³Илгари сизлар танангизнинг хатнасизлигида ва гуноҳларингизда ўлик эдингизлар, лекин Худо барча гуноҳларингизни кечириб, сизларни Масиҳ билан бирга жонлантирди. ¹⁴У бизга қарши бўлган қўлёзмани ўчирди, уни дунёнинг орасидан олиб хочга михлади. ¹⁵У ҳукмронликлар ва ҳокимиятлардан қуролларини тортиб олиб, уларнинг устидан тантана қилиб, уларни ошкора шарманда қилди.¹⁶Шундай қилиб, егулик-ичгулик, байрамларга риоя қилиш, янги ой ёки шаббат кунлари хусусида ҳеч ким сизларни ҳукм қилмасин. ¹⁷Буларнинг ҳаммаси келажакнинг соясидир, асли эса Масиҳдадир.¹⁸Шу тариқа, ҳеч ким тана изми остида бўлган ўз онги билан беҳуда гердайиб, кўрмаган нарсасига бостириб кириб, ўзбошимча камтаринлиги ва фаришталарга сиғиниши билан сизларни лақиллатиб, мукофотингиздан маҳрум қилмасин. ¹⁹Бундай одамлар Жамоатнинг Бошини ушлаб турмаяптилар. Ўша Бошдан эса бутун тана бўғинлар ва бирикувлар билан уланган ва таъминланган бўлиб, Худо белгилаган ўсиш билан ўсади.²⁰Шундай қилиб, агар бу дунёнинг унсурлари учун Масиҳ билан бирга ўлган бўлсангизлар, у ҳолда нима учун сизлар худди дунёда яшаётгандек, ²¹“ушлама”, “ема” ва “тегма” деган қоидаларга риоя қиляпсизлар? ²²Бу қоидаларнинг ҳаммаси ишлатилиб йўқ бўладиган нарсалар бўлиб, фақат инсонларнинг буйруғи ва таълимотидир. ²³Бу эса ўзбошимча диндор камтаринликда, ўз танасига нисбатан қаттиққўлликда ва танасининг эҳтиёжларини қондиришга нисбатан менсимасликда фақатгина кўринишидан доноликдир.

Chapter 3

¹Шундай қилиб, агар сизлар Масиҳ билан бирга тирилган бўлсангизлар, унда юқоридаги нарсаларни, яъни Масиҳ Худонинг ўнг томонида ўтирган жойдаги нарсаларни изланглар. ²Ер юзидаги нарсалар эмас, балки юқоридаги нарсалар ҳақида фикр юритинглар. ³Чунки сизлар ўлгансизлар, ҳаётингиз эса Масиҳ билан бирга Худода яширинган. ⁴Сизларнинг ҳаётингиз бўлган Масиҳ зоҳир бўлганида, ўшанда сизлар ҳам У билан бирга шуҳратда зоҳир бўласизлар.⁵Шунинг учун ерга хос аъзоларингизни, яъни фоҳишабозлик, нопоклик, ёвуз ҳирсу нафслар ва бутпарастлик бўлган тамагирликни ўлдиринглар. ⁶Мана шулар учун Худонинг ғазаби бўйсунмаслик ўғилларининг бошига келмоқда. ⁷Сизлар ҳам бир вақтлар уларнинг орасида яшаганингизда, ўшандай юрар эдингизлар. ⁸Энди эса буларнинг ҳаммасини – ғазаб, қаҳр, адоват, ёмон сўзлар, оғзингиздаги сўкинишларни йиғиштириб қўйинглар.⁹Бир-бирингизга ёлғон гапирманглар. Эски инсонни унинг ишлари билан бирга ўзингиздан ечиб ташлаб, ¹⁰янги инсонга бурканинглар. Бу янги инсон Ўз Яратувчисини таниб билиш орқали Унинг сурати бўйича янгиланмоқда. ¹¹Масиҳда на юнон, на яҳудий, на хатна бўлган, на хатнасиз, на варвар, на скиф, на озод бўлган, на қул аҳамиятга эгадир, лекин Масиҳ ҳамма нарса ва ҳамма нарсададир.¹²Шундай қилиб, сизлар Худонинг танланган муқаддас ва севикли одамлари каби раҳмдиллик, эзгулик, мулойимлик, узоқ сабр-тоқат ва онгингизда камтарликка бурканинглар. ¹³Бир-бирингизга чиданглар ва бир-бирингизни кечиринглар. Агар бирортангиз кимдандир хафа бўлган бўлса, Масиҳ сизларни кечиргани каби, сизлар ҳам бир-бирингизни кечиринглар. ¹⁴Ҳамма нарсадан кўра кўпроқ баркамолликнинг бирлашуви бўлган севгига бурканинглар.¹⁵Худонинг тинчлиги юракларингизда ҳукмронлик қилсин, чунки сизлар бир Танада бўлиб, шунга даъват этилгансизлар. Доимо миннатдор бўлинглар. ¹⁶Масиҳнинг Сўзи барча донолик билан юракларингизга мўл-кўл жойлашиб кираверсин. Раббийга юракларингизда иноят билан ашулалар айтиб, ҳамду санолар, мадҳиялар ва руҳий қўшиқлар билан бир-бирингизга насиҳат қилиб ўргатинглар. ¹⁷Сизлар сўз билан ёки иш билан нимаики қилсангизлар, ҳаммасини Раббий Исо Масиҳ номидан қилиб, У орқали Отамиз Худога миннатдорчилик билдиринглар.¹⁸Хотинлар, Раббийда бўлганингизга муносиб равишда эрларингизга бўйсунинглар. ¹⁹Эрлар, ўз хотинларингизни севинглар, уларнинг ҳаётини аччиқ қилманглар. ²⁰Болалар, ҳамма нарсада ўз ота-оналарингизга итоат қилинглар, чунки бу Раббийга маъқулдир. ²¹Оталар, фарзандларингиз тушкунликка тушмасликлари учун уларнинг жиғига тегманглар.²²Қуллар, бу дунёдаги хўжайинларингизга ҳамма нарсада итоат қилинглар. Буни хушомадгўйлик билан хўжакўрсинга қилгандай эмас, балки Худодан қўрқиб, юракдаги соддалик билан итоат қилинглар. ²³Нимаки қилсангизлар, барчасини инсонлар учун эмас, балки Раббий учун қилаётгандек, бутун қалбингиз билан қилинглар. ²⁴Зеро биласизларки, Раббийдан мукофот сифатида мерос оласизлар, чунки сизлар Раббий Масиҳга хизмат қиляпсизлар. ²⁵Кимки ноҳақлик қилса, у ўз ноҳақлигига ярашасини олади, чунки Худо юз-хотирчилик қилмайди.

Chapter 4

¹Хўжайинлар, сизларнинг ҳам осмонда Эгангиз борлигини билиб, қулларингизга нисбатан муносиб ва ҳақ муносабатда бўлинглар.²Ибодат қилишда доимий бўлиб, унда миннатдорчилик билан бедор бўлинглар. ³Шунингдек, биз учун ҳам ибодат қилинглар: Худо бизга Ўз Сўзи учун эшикни очиб берсин, токи биз Масиҳнинг сирини воизлик қилайлик. Мана шу Сўз учун мен кишанбандман. ⁴Мен шу сирни муносиб равишда очиб беришим учун ибодат қилинглар.⁵Вақтни қадрлаб, ташқаридагилар билан муомалангизда доно бўлинглар. ⁶Ҳар бир одамга қандай жавоб беришни билишингиз учун, сўзингиз доимо тузланган ва иноятга тўлган бўлсин.⁷Раббий йўлида содиқ хизматкор ва ҳамкоримиз бўлган севикли биродаримиз Тихик мен ҳақимдаги ҳамма нарсани сизларга гапириб беради. ⁸Ана шу мақсадда мен уни сизларнинг олдингизга юбордим, токи у шароитларингизни билиб, юракларингизга тасалли берсин. ⁹Содиқ ва севикли биродаримиз, ҳамшаҳарингиз Ўнисим ҳам Тихик билан бирга боради. Улар бу ердаги ҳамма нарса ҳақида сизларга айтиб беришади.¹⁰Мен билан бирга қамалган Аристарх ва Барнабонинг жияни Марк ҳам сизларга салом айтмоқдалар. Марк ҳақида буйруқ олгансизлар: агар олдингизга борса, уни яхши қабул қилинглар. ¹¹Иустус лақабли Исо ҳам сизларга салом айтмоқда. Буларнинг иккаласи хатна қилинганлардан бўлиб, ёлғизгина шулар Худонинг Шоҳлиги учун менга юпанч берган ҳамкорларимдир.¹²Исо Масиҳнинг қули, ҳамшаҳарингиз Эпафрас сизларга салом йўллаяпти. Сизлар баркамол ва Худонинг иродасида ҳамма нарсага тўлиб-тошган бўлишингиз учун у сизлар учун ибодатларида доимо курашмоқда. ¹³У сизлар учун ҳамда Лаодикия ва Иераполдагилар учун буюк рашкка эга эканлигига ўзим гувоҳман. ¹⁴Севикли шифокор Луқо ва Димас сизларга салом йўллашяпти.¹⁵Лаодикиядаги биродарларга ҳамда Нимфанга ва унинг уйидаги Жамоатга ҳам салом айтинглар. ¹⁶Бу мактубим орангизда ўқиб берилгандан кейин, Лаодикиядаги Жамоатга ҳам ўқишлари учун беринглар. Сизлар эса Лаодикияга юборилган мактубни ўқинглар. ¹⁷Архиппга: “Сен Раббийда қабул қилган хизматингни бажаришингга эътибор қил”,- деб айтинглар.¹⁸Мен, Повул ўз қўлим билан сизларга салом ёзмоқдаман. Кишанбанд эканлигим ёдингизда бўлсин. Худонинг инояти ҳаммаларингиз биландир. Омин.

1 Thessalonians

Chapter 1

¹Отамиз Худо ва Раббимиз Исо Масиҳдаги Салоника шаҳрининг Жамоатига Повул, Силван ва Тимўтийдан: сизларга Отамиз Худодан ва Раббий Исо Масиҳдан иноят ҳамда тинчлик бўлсин.²Ибодатларимизда сизларни эслаб, ҳаммаларингиз учун Худога доимо миннатдорчилик билдиряпмиз. ³Отамиз Худо ҳузурида бўлган сизларнинг имонингизнинг фаолиятини, севгингизнинг меҳнати ва Раббимиз Исо Масиҳга боғланган умидингизнинг сабр-тоқатини тинимсиз эслаб турибмиз.⁴Эй, Худо севган биродарларимиз, биз сизларнинг танланганлигингизни биламиз. ⁵Чунки сизларга Хушхабар воизлигимиз фақатгина сўзда эмас, балки куч-қудратда, Муқаддас Руҳда, кўп далилларда етиб борди. Биз орангизда бўлганимизда, сизлар ҳақи қандай бўлганимизни ўзларингиз биласизлар.⁶Сизлар кўп қайғулар орасида Муқаддас Руҳнинг қувончи билан Сўзни қабул қилиб, бизга ва Раббийга тақлидчи бўлдингизлар. ⁷Шундай қилиб, сизлар Македония ва Ахаядаги ҳамма имонлилар учун ўрнак бўлдингизлар.⁸Раббийнинг Сўзи сизлардан нафақат Македония ва Ахая бўйлаб овоза бўлди, балки сизларнинг Худога бўлган имонингиз барча жойга тарқалди. Шунинг учун бизнинг бирор нарса дейишимизга ҳожат йўқ. ⁹Чунки эшитганларнинг ўзлари булар ҳақида айтиб бермоқдаларки, сизлар бизни яхши қабул қилдингизлар ва бутлардан Худога ўгирилдингизлар. Энди сизлар барҳаёт ва ҳақиқий Худога хизмат қилаётиб, ¹⁰Худонинг ўликлардан тирилтирган Ўз Ўғли – Исо Масиҳни осмондан кутяпсизлар. У эса бизни келаётган ғазабдан халос қилади.

Chapter 2

¹Биродарлар, олдингизга келганимиз беҳуда бўлмаганини ўзларингиз биласизлар. ²Чунки сизлар биласизларки, биз бундан олдин Филиппи шаҳрида азоб чекиб ва ҳақоратланиб, буюк кураш пайтида сизларга Худонинг Хушхабарини воизлик қилиш учун Худойимизда дадиллик қилдик.³Зотан бизнинг насиҳатимиз янглишишдан, нопок мақсад ва ҳийлакорликдан эмасдир. ⁴Бироқ Худо бизга Хушхабарини ишониб топшириш учун бизни қандай лойиқ топган бўлса, худди шундай, биз буни инсонларга эмас, балки юракларимизни синовчи Худога маъқул бўлишимиз учун воизлик қилмоқдамиз.⁵Чунки ўзларингиз биласизларки, сизларга нисбатан бизда ҳеч қачон тилёғламалик ҳам, манфаатпарастликнинг кўриниши ҳам бўлмаган. Бунга Худо гувоҳдир! ⁶Биз сизлардан ҳам, бошқалардан ҳам инсоний шуҳратни изламадик.⁷Биз Масиҳнинг ҳаворийлари сифатида сизларга юк бўлишимиз мумкин эди, аммо болаларини ардоқлаган бир энага каби орангизда мулойим бўлдик. ⁸Сизларга шундай кўнгил боғлаган эдикки, фақат Худонинг Хушхабаринигина эмас, балки ўз жонимизни ҳам бермоқчи эдик. Чунки сизлар биз учун севикли бўлиб қолган эдингизлар. ⁹Биродарлар, бизнинг меҳнату заҳматимиз эсингизда бор. Сизларнинг бирортангизга ҳеч қандай оғирлик келтирмаслик учун, биз туну кун меҳнат қилиб, сизларга Худонинг Хушхабарини воизлик қилдик.¹⁰Сиз, имонлиларнинг орангизда биз қандай муқаддас, ҳақ ва бенуқсон муомалада бўлганимизга Худо ҳам, ўзларингиз ҳам гувоҳдирсизлар. ¹¹Биласизларки, ота ўз болаларига далда берганидек, биз ҳам ҳар бирингизга далда бериб, ¹²Ўз Шоҳлигига ва шуҳратига даъват қилган Худога муносиб яшанглар, деб ўтиниб сизларни ишонтирар эдик.¹³Шунинг учун биз Худога тинимсиз миннатдорчилик билдирмоқдамиз, чунки сизлар биздан эшитган Худонинг Сўзини инсон сўзи сифатида эмас, балки Худонинг Сўзи сифатида қабул қилдингизлар. Бу Сўз эса сиз, имонлиларда кучли ҳаракат қилмоқда.¹⁴Биродарлар, сизлар Яҳудиядаги Исо Масиҳда бўлган Худонинг Жамоатларига ўхшаб қолдингизлар, чунки улар яҳудийлардан қандай азоб чеккан бўлсалар, сизлар ҳам ўз юртдошларингиздан шундай азоб чекдингизлар. ¹⁵Мана, яҳудийлар Раббий Исони ва ўз пайғамбарларини ўлдирганлар, бизни ҳам қувғин қилганлар. Улар Худони ҳам рози қилмаяптилар, барча одамларга ҳам қаршилик қиляптилар. ¹⁶Улар бошқа халқларнинг нажот топиши учун воизлик қилишимизга тўсқинлик қиляптилар. Шундай қилиб, улар доимо ўз гуноҳларининг косасини тўлдиряптилар. Худонинг ғазаби эса уларга тамоман яқинлашиб келмоқда.¹⁷Энди, биродарлар, биз юрагимиз билан эмас, вужудимиз билан вақтинча сизлардан айрилган бўлиб, дийдорингизни кўришга жон-жаҳдимиз билан ҳаракат қилмоқдамиз. ¹⁸Шунинг учун биз, айниқса мен Повул, бир-икки марта олдингизга келмоқчи эдик, аммо шайтон бизга тўсқинлик қилди. ¹⁹Зеро бизнинг умидимиз, қувончимиз ва мақтов тожимиз ким экан? Раббимиз Исо Масиҳнинг келишида, Унинг ҳузурида бўладиган сизлар эмасми? ²⁰Чунки сизлар бизнинг шуҳратимиз ва қувончимизсизлар.

Chapter 3

¹Энди биз бошқа тоқат қила олмай, Афина шаҳрида ёлғиз қолишга рози бўлдик. ²Шундай қилиб, сизларни юпатиш ва имонингизда мустаҳкамлаш учун, биз Худонинг хизматкори ҳамда Масиҳнинг Хушхабарида ҳамкоримиз бўлган биродаримиз Тимўтийни сизларнинг олдингизга юбордик, ³токи бу қайғулар туфайли ҳеч ким тебранмасин, чунки бизнинг бунга тайинланганимизни ўзларингиз биласизлар.⁴Биз сизлар билан бирга бўлганимизда, бу дунёда азоб чекамиз, деб сизларга олдиндан айтган эдик. Энди худди шундай бўлди, сизлар эса буни биласизлар. ⁵Шунинг учун мен ортиқ тоқат қила олмай, васваса қилувчи сизларни васвасага солмасин ва меҳнатимиз пучга чиқмасин, деб имонингиз ҳақида билиш учун биродаримизни юбордим.⁶Энди эса Тимўтий ёнингиздан олдимизга қайтиб келиб, имонингиз ва севгингиз ҳақида бизга яхши хабар олиб келди. Сизлар биз ҳақимизда яхши хотирага эга бўлиб, биз сизларни кўрмоқчи бўлганимиздай, сизлар ҳам бизни кўрмоқчи эканингизни гапириб берди. ⁷Шунинг учун, биродарлар, биз барча қайғуларимиз ва муҳтожликларимизда сизларнинг имонингиз туфайли сизлардан тасалли топдик.⁸Энди сизларнинг Раббийда мустаҳкам турганингиз учун бизга ҳам жон кирди. ⁹Сизлар туфайли Худойимизнинг ҳузурида қувониб, сизлардан топган қувончимиз учун Худога қандай миннатдорчилик билдиршимиз мумкин? ¹⁰Юзингизни кўриш ва имонингиздаги камчиликларни тўлдириш учун биз туну кун Худога ғайрат билан ибодат қилмоқдамиз.¹¹Отамиз Худонинг Ўзи ва Раббимиз Исо Масиҳ йўлимизни сизларнинг олдингизга йўналтирсин. ¹²Биз сизларга нисбатан севги билан тўлганимиздай, Раббий сизларни ҳам бир-бирингизга ва ҳамма одамларга нисбатан севги билан тўлдириб, севгингизни кўпайтириб юборсин ¹³ва Раббимиз Исо Масиҳ Ўзининг барча муқаддаслари билан келгунича, сизларнинг юрагингизни Отамиз Худо ҳузурида бенуқсон қилиб, муқаддасликда мустаҳкамласин. Омин.

Chapter 4

¹Ниҳоят, эй, биродарлар, қандай ҳаракат қилишингиз ва Худога маъқул бўлишга интилишингиз кераклигини биздан қабул қилиб, бунда янада ўсиб бораверинглар, деб сизлардан Исо Масиҳда ўтиниб сўраймиз. ²Чунки биз Раббий Исодан сизларга қандай амрларни берганимизни биласизлар.³Чунки Худонинг иродаси – сизларнинг муқаддасланишингиздир, токи сизлар зинодан ўзингизни тийинглар ⁴ва ҳар бирингиз ўз вужудини муқаддасликда ва шарафда сақлашни билинглар. ⁵Бу масалада Худони билмайдиган халқлар каби шаҳвоний ҳирсларга берилманглар. ⁶Ҳеч ким ўз биродарига нисбатан ҳеч нарсада чегарадан чиқмасин ва ғаразгўй бўлмасин. Олдиндан сизларга гувоҳлик бериб огоҳлантирганимиздек, Раббий бундай ишларнинг ҳаммаси учун қасос олувчидир.⁷Чунки Худо бизни нопокликка эмас, балки муқаддасликка даъват этган. ⁸Шундай қилиб, буни рад қиладиган киши инсонни эмас, балки бизга Ўз Муқаддас Руҳини берган Худони рад қилган бўлади.⁹Биродарлик севгиси ҳақида сизларга ёзишнинг ҳожати йўқдир, чунки сизларнинг ўзларингиз бир-бирингизни севишни Худодан ўргангансизлар. ¹⁰Сизлар ҳақиқатан ҳам бутун Македония бўйлаб барча биродарлар билан шундай муомала қиляпсизлар. Энди эса, эй, биродарлар, бунда янада ўсиб бораверинглар, деб сизлардан ўтиниб сўраймиз. ¹¹Биз сизларга амр берганимиздек, тинч яшаб, шахсий ишларингиз билан машғул бўлиб, ўз қўлингиз билан меҳнат қилишга ҳаракат қилинглар, ¹²токи сизлар ташқаридагилар олдида одобли ҳаёт кечириб, ҳеч нарсага муҳтож бўлманглар.¹³Энди, биродарлар, умидга эга бўлмаган бошқа одамлар каби ғамгин бўлманглар, деб мен сизларни оламдан ўтганлар ҳақида билимсиз қолдиришни истамайман. ¹⁴Агар биз Исонинг ўлиб тирилганига ишонсак, худди шундай Худо Исода ўлганларни ҳам У билан бирга олиб келади. ¹⁵Буни сизларга Раббийнинг Сўзи билан айтяпмиз: биз, ҳали тирик бўлганлар, яъни Раббийнинг келишига қадар қолганлар ўлганлардан олдин бормаймиз.¹⁶Чунки Раббийнинг Ўзи буюк нидо пайтида, бош фариштанинг садоси ва Худонинг карнайи овози билан осмондан тушади, шунда Масиҳда ўлганлар биздан олдин тириладилар. ¹⁷Кейин эса биз, тирик қолганлар улар билан Раббийни ҳавода кутиб олиш учун булутларда ўғирланамиз. Шундай қилиб, ҳамиша Раббий билан бирга бўламиз. ¹⁸Шунинг учун, ана шу сўзлар билан бир-бирингизни юпатинглар.

Chapter 5

¹Биродарларим, бунинг вақтлари ва муддатлари ҳақида сизларга ёзишнинг ҳожати йўқдир. ²Чунки ўзларингиз аниқ биласизларки, Раббийнинг куни кечаси ўғри келганидек келади. ³Зеро улар: “Тинчлик ва хавфсизлик”, деб юрганларида, худди ҳомиладор аёлни тўлғоқ тутиб қолгани каби, тўсатдан бошларига ҳалокат келади ва ундан қочиб қутула олмайдилар.⁴Лекин сизлар, эй, биродарлар, энди қоронғиликда эмассизлар, токи ўша кун ўғри каби сизларни босиб олса. ⁵Чунки сизларнинг ҳаммаларингиз нур ўғиллари ва кундуз ўғилларисизлар. Биз тунга ҳам, қоронғиликка ҳам тегишли эмасмиз. ⁶Шунинг учун бошқалар каби ухламайлик, лекин бедор ва ҳушёр бўлайлик. ⁷Чунки ухлайдиганлар тунда ухлайдилар ва маст бўладиганлар тунда маст бўладилар.⁸Биз эса кундузга оид бўлиб, имон ва севги совутига бурканиб, нажот умидининг дубулғасини кийиб ҳушёр бўлайлик. ⁹Чунки Худо бизни ғазабга эмас, балки Раббимиз Исо Масиҳ орқали нажот топишимиз учун тайин этган. ¹⁰Раббий биз учун ўлди, токи биз бедормизми ёки ухлаяпмизми, У билан бирга яшайлик. ¹¹Хуллас, шу вақтгача қилганингиздай, худди шундай бир-бирингизни юпатиб, бир-бирингизга насиҳат қилинглар.¹²Биродарлар, орангизда меҳнат қилаётган ва Раббий йўлида сизларга етакчилик қилиб, йўл-йўриқ кўрсатаётган одамларни ҳурмат қилинглар, деб сизлардан ўтиниб сўраймиз. ¹³Шу тариқа, уларнинг қилаётган иши учун уларни севги билан юксак даражада ҳурмат қилинглар. Ўзаро тинч-тотув яшанглар. ¹⁴Биродарлар, сизларга яна ёлворамизки: бекорчиларга ақл киритинглар, қўрқоқларни руҳлантиринглар, заифларга ёрдам беринглар, ҳаммага нисбатан сабр-тоқатли бўлинглар.¹⁵Сизлардан ҳеч ким ҳеч кимга ёвузлик эвазига ёвузлик қайтармаслиги учун эҳтиёт бўлинглар. Бироқ доимо бир-бирингизга ҳамда барча одамларга яхшиликни изланглар. ¹⁶Доимо қувонинглар. ¹⁷Тинимсиз ибодат қилинглар. ¹⁸Ҳар қандай шароитда Худога миннатдорчилик билдиринглар, чунки Исо Масиҳда бўлганингиз учун сизлар ҳақингизда Худонинг иродаси шундайдир.¹⁹Руҳни сўндирманглар. ²⁰Пайғамбарчиликни камситманглар. ²¹Ҳамма нарсани синаб кўринглар, яхшиликни маҳкам ушланглар. ²²Ҳар қандай ёвузликдан йироқ бўлинглар.²³Ниҳоят, тинчлик Худосининг Ўзи сизларни бутунлай муқаддасласин ва Раббимиз Исо Масиҳнинг келишида руҳингиз, жонингиз ҳамда танангиз тўлиқлигича бенуқсон сақлансин. ²⁴Сизларни даъват этган Худо содиқдир. Унинг Ўзи буни амалга оширади.²⁵Биродарлар, биз учун ибодат қилинглар! ²⁶Барча биродарларга муқаддас ўпич билан салом беринглар. ²⁷Бу мактубни ҳамма муқаддас биродарларга ўқиб беришингизни Раббий ҳақи қаттиқ буюраман. ²⁸Раббимиз Исо Масиҳнинг инояти сизлар биландир. Омин.

2 Thessalonians

Chapter 1

¹Отамиз Худо ва Раббий Исо Масиҳдаги Салоника шаҳрининг Жамоатига Повул, Силван ва Тимўтийдан: ²Отамиз Худо ва Раббий Исо Масиҳдан сизларга иноят ва тинчлик бўлсин!³Ҳақиқатан, биродарлар, биз ҳамиша сизлар учун Худога миннатдорчилик билдиришга мажбурмиз, чунки сизларнинг имонингиз жуда ҳам ўсиб бормоқда ва ҳаммангизнинг бир-бирингизга бўлган севгингиз кўпаймоқда. ⁴Шу тариқа сизларнинг чидаётган барча қувғинлару қайғуларингиздаги сабр-тоқат ва имонингиз учун биз Худонинг Жамоатларида сизларни мақтамоқдамиз. ⁵Чидаётган қайғуларингизда Худонинг ҳақ ҳукми бўлишидан далолат бор: сизлар Худо Шоҳлигига лойиқ бўлишингиз учун энди азоб чекмоқдасизлар⁶Ҳақиқатан ҳам Худонинг олдида бу ҳақ ишдир: сизларга азоб бераётганларга У азоб билан қайтаради ⁷ва сиз, азоб чекаётганларни эса Раббий Исо Ўзининг қудратли фаришталари билан осмондан зоҳир бўлганида, биз билан оромга эриштиради. ⁸Ўшанда У, Худони тан олмаган ва Раббимиз Исо Масиҳнинг Хушхабарига бўйсунмаган ҳамма одамлардан алангали олов билан қасос олади.⁹Улар Раббийнинг ҳузуридан ва Унинг куч-қудратининг шуҳратидан абадий ҳалокат билан жазоланадилар. ¹⁰Барча имонлиларни эса У келган куни ҳайратда қолдиради ва Ўз муқаддаслари орасида улуғланади. Сизлар ҳам бундан баҳраманд бўласизлар, чунки бизнинг гувоҳлигимизга ишондингизлар.¹¹Шу сабабдан биз доимо сизлар учун ибодат қилмоқдамиз, токи Худойимиз сизларни даъватига сазовор қилсин ва ҳар қандай эзгу ниятингизни ҳамда сизларнинг имонингизнинг ишини Ўзининг куч-қудратида амалга оширсин, ¹²ва Раббимиз Исо Масиҳнинг номи сизларда улуғлансин, сизлар эса Худойимиз ва Раббимиз Исо Масиҳнинг инояти бўйича Масиҳда улуғланинглар.

Chapter 2

¹Биродарлар, сизлардан ўтиниб сўраймизки, Раббимиз Исо Масиҳнинг келиши ва бизнинг Унинг ёнида йиғилишимиз ҳақида онгингиз билан тебранишга шошилманглар. ²Масиҳнинг куни энди келмоқда, деб айтаётган ҳеч қандай руҳдан, сўзлардан ва гўёки биздан бўлган мактубдан хавотирланманглар.³Ҳеч ким сизларни ҳеч нарса билан алдамасин. Чунки имондан қайтиш вақти келмагунча ва Ҳалокат ўғли – Гуноҳ инсони очилмагунча, ўша кун келмайди. ⁴Бу Ҳалокат ўғли “муқаддасворлик” ёки “худо”, деб аталадиган барча нарсаларга қарши чиқиб, ўзини ҳамма нарсадан устун қўяди. У ҳатто Худонинг маъбадида Худо каби ўтириб, ўзини Худо қилиб кўрсатади.⁵Мен сизларнинг олдингизда бўлганимда, буни сизларга айтганим эсингизда йўқми? ⁶Унга ўз вақтида очилишга нима тўсқинлик қилаётганини сизлар биласизлар. ⁷Чунки қонунсизлик сири аллақачон амал қилмоқда, аммо унга тўсқинлик қилаётган унинг йўлидан олинмагунига қадар бу амалга ошмайди.⁸Ўшанда шу Қонунсиз инсон очилади, Раббий эса уни Ўз оғзининг нафаси билан яксон қилади ва Ўз келишининг порлаши билан уни қириб ташлайди. ⁹Бу Қонунсиз инсоннинг келиши эса шайтоннинг ҳаракати ёрдамида барча куч-қудрат, аломат ва сохта мўъжизалар билан бўлади. ¹⁰У ҳалок бўладиганларни барча ноҳақ васвасалар билан йўлдан оздиради, чунки улар нажот топиш учун ҳақиқат севгисини қабул қилмадилар.¹¹Мана шу сабабдан Худо уларга янглишишнинг кучини юборади, токи улар ёлғонга ишонсинлар. ¹²Шу тариқа ҳақиқатга ишонмаган, ноҳақликдан завқланадиганларнинг ҳаммаси маҳкум бўлсин.¹³Эй, Раббимиз севган биродарлар, сизлар учун доимо Худога миннатдорчилик билдиришга мажбурмиз, чунки Худо азалдан сизларни Руҳ билан муқаддасланиш ва ҳақиқатга ишониш орқали нажот учун танлаган. ¹⁴Раббимиз Исо Масиҳнинг шуҳратига эришишингиз учун, У сизларни бизнинг хушхабар воизлигимиз орқали шу нажотга даъват этган. ¹⁵Шундай қилиб, биродарлар, мустаҳкам туринглар. Сўз ёки мактубларимиз орқали ўргатилган анъанага риоя қилинглар.¹⁶Бизни севган, Ўз иноятида эзгу умид ва абадий тасаллини ато этган Раббимиз Исо Масиҳ ва Отамиз Худонинг Ўзи ¹⁷сизларнинг юракларингизга тасалли бериб, сизларни ҳар қандай хайрли иш ва сўзда мустаҳкам қилсин.

Chapter 3

¹Ниҳоят, биродарлар, Раббийнинг Сўзи сизларнинг орангизда бўлганидай, худди шундай бизнинг орамизда ҳам тез тарқалиши ва улуғланиши учун ибодат қилинглар. ²Биз бетартиб ва ёвуз одамлардан халос бўлишимиз учун ҳам ибодат қилинглар, чунки ҳамма ҳам имонга эга эмас. ³Сизларни мустаҳкам қиладиган ва ёвуздан асрайдиган Раббий содиқдир.⁴Биз буюрган нарсаларни бажараётганингизга ва яна бажаришингизга, Раббий ҳақи аминмиз. ⁵Раббий эса юракларингизни Худонинг севгиси ва Масиҳнинг сабр-тоқатига йўналтирсин.⁶Энди, биродарлар, сизларга Исо Масиҳ номидан буюрамизки, биздан қабул қилган анъанага риоя қилмайдиган ва ўзбошимчалик қиладиган ҳар бир биродардан узоқлашинглар. ⁷Бизга қандай тақлид қилишингиз кераклигини ўзларингиз биласизлар. Чунки биз орангизда бўлганимизда, ўзбошимчалик қилмаган эдик. ⁸Ҳеч кимнинг нонини текин емадик. Аксинча, сизлардан ҳеч кимга оғирлик туширмаслик учун туну кун меҳнату заҳмат билан банд бўлган эдик. ⁹Ҳокимиятимиз бўлмагани учун бундай қилган эмасмиз, лекин сизлар бизга тақлид қилишингиз учун биз сизларга намуна бўлган эдик.¹⁰Чунки биз орангизда бўлганимизда, сизларга шуни буюрган эдик: ким ишлашни хоҳламаса, у овқат ҳам емасин. ¹¹Энди эшитишимизча, баъзиларингиз бекорчи бўлиб, ҳеч қандай меҳнат қилмасдан, беҳуда юрар экан. ¹²Бундайларни Раббимиз Исо Масиҳ ҳақи ишонтирамиз ва буюрамизки, улар жимгина ишлаб, ўзларининг нонларини есинлар.¹³Сизлар эса, биродарлар, эзгу ишлар қилишда тушкунликка тушманглар. ¹⁴Агар ким бу мактубда ёзган сўзларимизга бўйсунмаса, унга танбеҳ беринглар ва уни уялтириш учун у билан алоқани узинглар. ¹⁵Бироқ уни душман, деб ҳисобламанглар, лекин унга биродарингиз сифатида ақл киритинглар.¹⁶Тинчлик Раббийсининг Ўзи сизларга ҳар доим ҳамма нарсада тинчлик берсин. Раббий сизларнинг ҳаммаларингиз биландир! ¹⁷Мен, Повулнинг ўз қўлим билан ёзган саломим ҳар бир мактубимда бундай белги бўлиб хизмат қилади – мен шундай ёзаман: ¹⁸Раббимиз Исо Масиҳнинг инояти сизларнинг ҳаммаларингиз биландир. Омин.

1 Timothy

Chapter 1

¹Умидимиз Раббий Исо Масиҳнинг ва Нажоткоримиз Худонинг буйруғи бўйича Исо Масиҳнинг ҳаворийси бўлган мен Повул – ²имондаги ҳақиқий ўғлим Тимўтийга Отамиз Худодан ва Раббимиз Исо Масиҳдан иноят, раҳм-шафқат ва тинчлик тилайман.³Мен Македонияга кетаётганимда, сен Эфесда қолиб, баъзиларга буюришингни сўраган эдим, токи улар бошқа нарсаларга ўргатмасинлар ⁴ва афсоналар ҳамда тугамас насл-насабномалар билан машғул бўлмасинлар. Чунки бу нарсалар Худонинг имонни барпо қилишини эмас, балки баҳсларни келтириб чиқаради.⁵Насиҳатнинг мақсади эса – пок юракдан, яхши виждондан ва риёсиз имондан бўлган севгидир. ⁶Баъзилар эса бундан юз ўгириб пуч гапларга оғиб кетдилар. ⁷Улар қонун муаллимлари бўлишни истаб, нима ҳақида гапираётганларини ва нимани тасдиқлаётганларини ўзлари ҳам тушунмайдилар. ⁸Биз эса биламизки, агар кимдир Қонундан қонуний фойдаланса, унда Қонун яхшидир.⁹Яна биламизки, Қонун ҳақ киши учун берилган эмас, балки қонунбузарлар, итоатсизлар, бетавфиқлар, гуноҳкорлар, муқаддас бўлмаганлар, ҳаромлар, ота-онасини ўлдирувчилар, қотиллар, ¹⁰фоҳишабозлар, баччабозлар, одам ўғирлаб сотувчилар, ёлғончилар, қасамбузарлар учун берилган, ¹¹яъни муборак Худонинг менга ишониб топширилган улуғвор Хушхабари бўйича соғлом таълимотга қарши бўлган ҳамма нарса учун Қонун берилган.¹²Менга куч-қудрат берган Раббимиз Исо Масиҳдан миннатдорман, чунки У мени содиқ, деб ҳисоблаб, хизматга тайинлади. ¹³Бундан олдин мен ҳақоратловчи ва қувғин қилувчи, жафокор эдим. Лекин мен раҳм-шафқат топдим, чунки буни жоҳилликдаги имонсизлигимда қилган эдим. ¹⁴Бизнинг Раббимиз Исо Масиҳнинг инояти эса мен учун Исо Масиҳдаги имон ва севги билан мўл-кўл бўлди.¹⁵“Исо Масиҳ гуноҳкорларга нажот бериш учун дунёга келди”, деган сўз тўғри ва тўлиқ қабул қилинишга муносибдир. Гуноҳкорларнинг биринчиси эса менман! ¹⁶Лекин шунинг учун ҳам мен раҳм-шафқат топдимки, Исо Масиҳ биринчи навбатда менда Ўзининг узоқ сабр-тоқатини кўрсата олсин. Бу эса абадий ҳаётга эришиш учун Унга кейинчалик имон келтирадиганларга намуна бўлсин. ¹⁷Мангу Подшоҳ – ўлмас, кўринмас, яккаю-ягона доно Худога абадулабад ҳурмат ва шон-шуҳрат бўлсин! Омин.¹⁸Эй, ўғлим Тимўтий, сен ҳақингда бўлган пайғамбарчиликларга мувофиқ сенга шундай буюраманки, сен уларга биноан яхши уруш услуби билан жанг қилгин ¹⁹ва имонни ҳамда яхши виждонни маҳкам тутгин. Баъзилар эса яхши виждонни инкор этиб, ўз имон соҳасида кема ҳалокатига учрадилар. ²⁰Именей ва Искандар ўшалардандир. Улар куфрлик қилмасликни ўргансинлар, деб мен уларни шайтонга топширдим.

Chapter 2

¹Шундай қилиб, энг аввало шуни илтимос қиламан: барча инсонлар, подшоҳлар, ҳамма ҳокимлару бошлиқлар учун ибодатлар, илтижолар, шафоатлар қилинглар ҳамда миннатдорчилик билдиринглар, ²токи биз ҳар қандай диёнат ва покликда тинч ҳамда осойишта ҳаёт кечирайлик, ³чунки Нажоткоримиз Худога бу яхши ва маъқулдир. ⁴У барча одамларнинг нажот топишларини ва ҳақиқатни билиб олишларини хоҳлайди.⁵Зеро Худо ягона ва Худо билан инсонлар орасидаги Воситачи ҳам ягонадир, яъни инсон Исо Масиҳ. ⁶У барча инсонларни тўлов билан қайтариб олиш учун Ўз жонини фидо қилди: ўз вақтида бу ҳақида берилган гувоҳлик шундай эди. ⁷Мен эса бу гувоҳликнинг воизи, ҳаворийси ҳамда (ёлғон гапирмай, Масиҳда ҳақиқатни айтаман) мажусийларга имон ва ҳақиқатни ўргатадиган устоз этиб тайинландим.⁸Шундай қилиб, эркаклар муқаддас қўлларини ғазабсиз ва шубҳасиз ҳолда кўтариб, ҳар ерда ибодат қилишларини истайман. ⁹Шунингдек, аёллар ҳам одобли кийимда, орият ва иффат билан юриб, ўзларини ўрилган сочлари ҳамда олтин, марварид ва қимматбаҳо кийимлар билан эмас, ¹⁰балки ўзини диёнатга бағишлаган аёлларга мувофиқ хайрли ишлар билан безатсинлар.¹¹Хотин жим бўлиб, ҳар қандай итоаткорлик билан таълим олсин. ¹²Бироқ хотиннинг эрига таълим беришига ҳам, унинг устидан ҳукмронлик қилишига ҳам рухсат бермайман. Хотин жим бўлсин.¹³Чунки аввал Одам-Ато, кейин эса Ҳавва яратилган, ¹⁴ва Одам-Ато эмас, балки хотин алданиб жиноят қилган. ¹⁵Лекин агар имонда, севги ва иффат билан муқаддасликда ҳаёт кечирса, у бола туғиши орқали нажот топади.

Chapter 3

¹Бу сўз тўғри: агар ким Жамоатнинг нозири бўлишни истаса, хайрли ишни истаган бўлади. ²Лекин нозир бенуқсон, битта хотиннинг эри, ҳушёр, ақли соғлом, одобли, меҳмондўст, таълим беришга қобилиятли бўлиши керак. ³Шунингдек, у майхўр, урушқоқ, ғаразгўй, жанжалкаш эмас, балки мулойим, пулпарастликдан йироқ,⁴ўз хонадонини яхши бошқарадиган, ўз фарзандларини бутун обрўйи билан итоатда сақлайдиган одам бўлсин. ⁵Чунки агар одам ўз хонадонини қандай бошқаришни билмаса, унда қандай қилиб Худонинг Жамоатига ғамхўрлик қилади?⁶Нозир эндигина имонга келганлардан бўлмаслиги керак, токи мағрурланиб, иблис билан бирга маҳкум бўлмасин. ⁷У ёмон гап-сўзга ва иблиснинг тузоғига тушмаслиги учун Жамоатдан ташқаридагилар томонидан ҳам яхши гувоҳликка эга бўлиши керак.⁸Шунингдек, Жамоат хизматчилари ҳам обрўйли, иккиюзламачи бўлмаган, шаробга эҳтирос қўймаган, беғараз ва ⁹имон сирини пок виждонда сақлайдиган одамлар бўлсинлар. ¹⁰Бундайларни эса аввал синаб кўриш керак, агар бенуқсон бўлсалар, шундагина хизматга тайин қилиш керак.¹¹Уларнинг хотинлари ҳам обрўйли, туҳмат қилмайдиган, ҳушёр ҳамма нарсада садоқатли бўлишлари керак. ¹²Жамоат хизматчилари ҳам битта хотиннинг эри, ўз фарзандларини ва хонадонини яхши бошқарадиган бўлишлари керак. ¹³Чунки яхши хизмат қилганлар ўзларига олий мартаба ва Исо Масиҳда бўлган имонда буюк жасорат тайёрлайдилар.¹⁴Мен сенинг ёнингга яқинда боришни умид қилиб, сенга буни ёзяпман, ¹⁵токи агарда ушланиб қолсам, унда сен Худонинг уйида қандай ҳаракат қилиш кераклигини билгин. Худонининг уйи – барҳаёт Худонинг Жамоатидир, ҳақиқатнинг устуни ва пойдеворидир.¹⁶Диёнатнинг сири эса эътирозсиз буюкдир: Худо танада зоҳир бўлди, Ўзининг ҳақлигини Руҳда тасдиқлади, фаришталарга Ўзини кўрсатди, халқлар орасида воизлик қилинди, дунёда имон билан қабул қилинди, шуҳрат билан кўтарилди.

Chapter 4

¹Руҳ аниқ айтяптики, охирги замонларда баъзилар алдовчи руҳларга ва жинларнинг таълимотига қулоқ солиб, имондан қайтадилар. ²Шу алдовчилар ўз виждонларида гўё қизиган темир билан куйдирилган бўлиб, риёкорлик билан ёлғон сўзлаб,³уйланишни ман этадилар ва ҳақиқатни билиб олган имонлилар миннатдорчилик билан ейишлари учун Худо яратган овқатлардан тийилишни буюрадилар. ⁴Аммо Худонинг яратган барча нарсалари яхшидир. Агар миннатдорчилик билан қабул қилинса, ҳеч нарса рад этилмаслиги керак, ⁵чунки булар Худонинг Сўзи ва ибодат билан муқаддасланади.⁶Биродарларга буларни эслатиб, сен эргашган ўша соғлом таълимот ва имон сўзлари билан озиқланиб, Исо Масиҳнинг яхши хизматкори бўласан. ⁷Яроқсиз афсоналар ва кампирларнинг уйдирмаларидан эса юз ўгириб, диёнатли бўлишда машқ қилгин. ⁸Чунки жисмоний машқдан фойда оз, аммо диёнат ҳозирги ва келажакдаги ҳаётнинг ваъдасига эга бўлиб, ҳамма нарса учун фойдалидир.⁹Бу сўз тўғри ва тўлиқ қабул қилинишга муносибдир. ¹⁰Айнан шунинг учун ҳам биз меҳнат қилмоқдамиз ва ҳақоратларга бардош бермоқдамиз, чунки ҳамма одамларнинг ва, айниқса, имонлиларнинг Нажоткори бўлган барҳаёт Худога умид қилмоқдамиз.¹¹Буни воизлик қилгин ва ўргатгин. ¹²Сенинг ёшлигингга ҳеч ким менсимаслик қилмасин, лекин имонлилар учун сўзда, юриш-туришда, севгида, руҳда, имонда, покликда намуна бўлгин. ¹³Мен келгунимча, Сўзни ўқиш, насиҳат қилиш ва таълим бериш билан машғул бўлгин.¹⁴Сенга пайғамбарчилик воситаси билан жамоабошилар кенгашининг бошингга қўл қўйиши билан берилган инъомга бепарво бўлмагин. ¹⁵Буларни онгингда фараз қилиб, ўзингни буларга бутунлай бағишлагин, токи сенинг муваффақиятинг ҳаммага ошкор бўлсин. ¹⁶Сен ўзингга ва таълимотга диққат қилгин. Булар билан доимо машғул бўлгин, чунки шундай ҳаракат қилиб, ўзингни ҳам, сени тинглаётганларни ҳам қутқариб қоласан.

Chapter 5

¹Чолларга таъна қилмагин, лекин уларга худди отангга гапиргандек насиҳат қилгин. Ёшларга укаларингга гапиргандек, ²кампирларга онангга гапиргандек муомала қилгин, ёш қизларга бутун поклик билан сингилларингга гапиргандек насиҳат қилгин.³Беваларни, яъни ҳақиқий беваларни ҳурмат қилгин. ⁴Лекин бирор беванинг фарзандлари ёки набиралари бўлса, унда улар аввал ўз оиласини ҳурмат қилишни ва ота-оналарига тегишли ҳақларини беришни ўргансинлар, чунки бу Худога маъқулдир.⁵Ёлғиз қолган ҳақиқий бева Худога умид қилиб, туну кунни ибодат ва илтижо билан ўтказади. ⁶Кайф-сафога интиладигани эса тириклигида ўликдир.⁷Улар бенуқсон бўлишлари учун бу нарсаларни уларга уқтиргин. ⁸Агар кимдир ўзиникилар ҳақида, айниқса, ўз хонадони ҳақида ғамхўрлик қилмаса, у имондан воз кечган бўлади ва имонсиз одамдан ҳам баттардир.⁹Рўйхатга киритиладиган бева аёлнинг ёши олтмишдан кам бўлмасдан, бир эркакнинг хотини бўлган бўлиши керак. ¹⁰У эзгу ишлари билан машҳур, болаларини яхши тарбиялаган, мусофирларни қабул қилган, муқаддасларнинг оёқларини ювган, азоб чекканларга ёрдам берган ва ҳар қандай хайрли ишларни қилишга астойдил бағишланган бўлиши керак.¹¹Ёш беваларни эса рўйхатга қабул қилма, чунки улар Масиҳга хилоф равишда шаҳватга берилиб, эрга тегишни истайдилар. ¹²Улар маҳкумликка лойиқдирлар, чунки аввалги имонни рад қилдилар. ¹³Бунинг устига, улар уйма-уй саёқ юриб, бекорчи бўлишни ўрганадилар ва нафақат бекорчи, балки сафсатабоз, бошқаларнинг ҳаётига бурнини суқадиган ва керак бўлмаган нарсаларни гапирадиган бўлиб қоладилар.¹⁴Шунинг учун ёш бевалар турмушга чиқиб, бола туғишларини, рўзғорларини бошқаришларини ва душманнинг ғийбат қилишига ҳеч қандай имкон бермасликларини мен хоҳлайман. ¹⁵Чунки баъзилар аллақачон шайтонга эргашиб, йўлдан озиб кетганлар. ¹⁶Агар бирон имонли эркак ёки аёлнинг бева қариндошлари бўлса, унда унинг ўзи уларга ғамхўрлик қилиши керак. Жамоатга эса уларни юкламаслиги керак, токи Жамоат ҳақиқий беваларга ёрдам бера олсин.¹⁷Яхши бошчилик қилаётган, айниқса, Сўзни воизлик қилишда ва таълим беришда меҳнат қилаётган жамоабошилар икки баробар кўп ҳурматга лойиқ ҳисоблансинлар. ¹⁸Чунки Ёзув: “Янчаётган ҳўкизнинг оғзини тўсма” ва “меҳнаткаш ўз мукофотига сазовор”,- демоқда.¹⁹Жамоабошиларга қўйилган айбни икки ёки уч гувоҳ бўлмаса, қабул қилмагин. ²⁰Гуноҳ қилиб юрганларни эса ҳамманинг олдида фош қилгин, токи бошқалар ҳам қўрқишсин.²¹Худо ва Раббий Исо Масиҳ ҳамда танланган фаришталар олдида сени қаттиқ огоҳлантираман: ҳеч бир нарсада юз-хотирчилик ва тарафдорчилик қилмай, буларга риоя қилгин. ²²Ҳеч кимга қўлингни шошилинч қўймагин ва бошқаларнинг гуноҳларига шерик бўлмагин. Ўзингни пок сақлагин.²³Энди фақатгина сув ичма, балки ошқозонинг ва тез-тез бўлиб турадиган касалликларинг учун озгина шароб ҳам ичиб тургин. ²⁴Баъзи одамларнинг гуноҳлари ошкордир ва тўғридан-тўғри маҳкумликка олиб боради, баъзиларнинг гуноҳлари эса кейинроқ маълум бўлади. ²⁵Худди шундай яхши ишлар ҳам ошкордир, агарда шундай бўлмаса ҳам, яширин бўлиб қола олмайди.

Chapter 6

¹Қуллик бўйинтуруғи остида бўлганлар ўз хўжайинларини ҳар қандай ҳурматга муносиб, деб ҳисобласинлар, токи Худонинг номи ва таълимоти ҳақорат қилинмасин. ²Хўжайинлари имонли бўлган қуллар, хўжайинлари энди биродарлари бўлганлари учун уларни менсимай қўймасинлар. Аксинча, улар яхшироқ хизмат қилишлари керак, чунки улар имонлилар, севиклилар ва даромадга шериклардир. Буни ўргатгин ва насиҳат қилгин.³Ким бошқа нарсани ўргатса ва бизнинг Раббимиз Исо Масиҳнинг соғлом сўзларига ҳамда диёнат ҳақидаги таълимотга эргашмаса, ⁴у мағрур ва ҳеч нарсани билмайдиган одамдир. У талашиш-тортишиш ва баҳслашиш касаллигини юқтиргандир. Бу нарсалардан фақат ҳасад, низо, туҳмат, ёвуз гумонлар содир бўлади. ⁵Шунингдек, диёнат гўёки даромад орттириш учундир, деб ўйлайдиган, ҳақиқатдан йироқ ва онги бузуқ бўлган одамларнинг орасида пуч баҳсларни пайдо қилади. Бундай одамлардан узоқлашгин.⁶Диёнат эса қаноат билан бирга буюк даромаддир. ⁷Чунки биз бу дунёга ҳеч нарса олиб келмадик, ундан ҳеч нарса олиб кета олмаслигимиз ҳам аниқдир. ⁸Шунинг учун озиқ-овқат ва кийим-кечакка эга бўлсак, шу билан қаноатланайлик.⁹Бой бўлишни истаганлар эса васвасага, тузоққа ҳамда одамларни вайроналик ва ҳалокатга ботирадиган кўп фаросатсиз, зарарли ҳирсларга йўлиқадилар. ¹⁰Чунки ҳамма ёвузликларнинг томири – пулпарастликдир. Баъзилар бунга берилиб, имондан оғиб кетдилар ва ўз-ўзларини кўп азобларга дучор қилдилар.¹¹Сен эса, эй, Худонинг одами, булардан қочгин. Аксинча ҳақлик, диёнат, имон, севги, сабр-тоқат ва мулойимликнинг пайидан бўлгин. ¹²Имоннинг яхши жанги билан жанг қилгин. Абадий ҳаётни ушлаб тургин, чунки сен шунга даъват этилгансан ва яхши эътирофни кўп гувоҳлар олдида эътироф этгансан.¹³Ҳамма нарсага ҳаёт берувчи Худонинг олдида ва Понтий Пилат ҳузурида яхши эътироф билан гувоҳлик берган Исо Масиҳнинг олдида сенга буюраман: ¹⁴Бизнинг Раббимиз Исо Масиҳ зоҳир бўлгунча, амрни бенуқсон ва беғубор сақлагин.¹⁵Ягона муборак Парвардигор, подшоҳларнинг Подшоҳи ва эгаларнинг Эгаси ўз вақтида Масиҳни намоён қилади! ¹⁶Ёлғиз У ўлмасликка эгадир, У яқинлашиб бўлмайдиган нурда истиқомат қилади. Уни инсонлардан ҳеч ким кўрмаган ва кўра олмайди ҳам. Унга ҳурмат ва абадий салтанат бўлсин! Омин.¹⁷Бу дунёда бой бўлганларга шундай буюргин: улар кеккаймасинлар ва бевафо бойликка боғланмасинлар, балки завқланишимиз учун бизга ҳамма нарсани мўл қилиб берадиган тирик Худога умид боғласинлар. ¹⁸Улар хайрли ишларга бойиб, сахий ва ҳаммага улфат бўлиб, яхшилик қилсинлар. ¹⁹Шундай қилиб, келажакдаги яхши пойдевор бўладиган шу хазинани абадий ҳаётга эришишлари учун ўзларига тўпласинлар.²⁰Эй, Тимўтий! Сенга топширилганни сақлагин, ярамас пуч гаплардан ва сохта “билим”, деб аталадиган баҳслашувлардан узоқлашгин. ²¹Баъзилар буларга берилиб, имондан оғиб кетдилар. Иноят сен биландир! Омин.

2 Timothy

Chapter 1

¹Исо Масиҳдаги ҳаёт ваъдасига биноан Худонинг иродаси бўйича Исо Масиҳнинг ҳаворийси бўлган мен, Повул ²севикли ўғлим Тимўтийга Отамиз Худодан ва Раббимиз Исо Масиҳдан иноят, шафқат ва тинчлик тилайман.³Мен ота-боболаримдан буён пок виждон билан хизмат қилиб келаётган Худодан миннатдорман, чунки туну кун ўз ибодатларимда сен ҳақингда тинмасдан эслаяпман ⁴ва сенинг кўз ёшларингни эслаб, қувончга тўлиб-тошишим учун сени кўришни истаяпман. ⁵Илгари сенинг бувинг Лоисада ҳамда онанг Эвникада бўлган риёсиз имонинг ёдимда бор. Энди у сенда ҳам жо бўлганига аминман.⁶Шу сабабдан, қўлларимни қўйишим орқали сенга берилган Худонинг инъомини алангалатиб туришингни сенга эслатяпман. ⁷Чунки Худо бизга қўрқоқлик руҳини эмас, балки куч-қудрат, севги ва соғлом онг Руҳини берган.⁸Шундай қилиб, Раббимиз ҳақида гувоҳлик беришдан ҳам, У учун маҳбус бўлган мендан ҳам уялма, лекин Хушхабар учун бўлган азобларимда Худонинг куч-қудрати билан иштирок этгин. ⁹Худо бизни савоб ишларимиз бўйича эмас, балки Ўзининг нияти ва инояти бўйича қутқариб, муқаддас даъват билан чақирди. Унинг шу инояти асрлар бошланишидан олдин бизга Исо Масиҳда берилган, ¹⁰лекин энди Нажоткоримиз Исо Масиҳнинг зоҳир бўлиши билан ошкор бўлди. У эса Хушхабар орқали ўлимни яксон қилиб, ҳаёт ва чиримасликни нурга олиб чиқди. ¹¹Мана шу учун мен воиз, ҳаворий ва мажусийларнинг муаллими қилиб тайинландим.¹²Шу сабабдан мен шундай азоб чекмоқдаман, лекин бундан уялмайман. Чунки мен Кимга имон келтирганимни биламан ва аминманки, мен Унга ишониб топширганимни У ўша кунга қадар сақлаб қолишга қодир. ¹³Мендан эшитган соғлом таълимотнинг намунасини Исо Масиҳдаги имон ва севги билан маҳкам тутгин. ¹⁴Бизнинг ичимизда яшайдиган Муқаддас Руҳ ёрдами билан сенга топширилган яхши омонатни сақлагин.¹⁵Асияликларнинг ҳаммаси, шу жумладан, Фигел билан Ҳермоген ҳам мендан юз ўгирганларини биласан. ¹⁶Раббий Онисифорнинг уйига раҳм-шафқат ато этсин. Чунки у мени кўп маротаба хотиржам қилди ва менинг занжирларимдан уялмади. ¹⁷У Рим шаҳрида бўлганида, мени астойдил излаб топди. ¹⁸Раббий унга ўша кунда Раббийдан раҳм-шафқат топишини ато қилсин. Эфес шаҳрида эса у менга қанча кўп хизмат қилганини сен яхши биласан.

Chapter 2

¹Шундай қилиб, ўғлим, Исо Масиҳдаги иноятда кучли бўлгин. ²Кўп гувоҳлар олдида сен мендан нималарни эшитган бўлсанг, буларни бошқаларга ҳам таълим беришга қобилиятли бўлган ишончли одамларга топширгин.³Шу йўсинда, Исо Масиҳнинг яхши бир аскари каби қийинчиликларга бардош бергин. ⁴Ҳарбий хизматдаги ҳеч қандай аскар ўз қўмондонини мамнун қилиш учун ўзини тирикчилик ишлари билан боғламайди. ⁵Шунингдек, мусобақада қатнашаётган ҳам, агар қоидага риоя қилмасдан интилса, ғалаба тожини киймайди.⁶Меҳнат қилаётган деҳқон ҳосилдан биринчи бўлиб улуш олиши керак. ⁷Айтаётганларимни яхшилаб ўйлаб кўргин. Раббий эса сенга ҳамма нарсани тушуниш қобилиятини беради.⁸Мен воизлик қилаётган Хушхабарга биноан ўликлардан тирилган, Довуд зурриётидан бўлган Раббий Исо Масиҳни доимо ёдингда тутгин. ⁹Ана шу Хушхабар учун мен ёвуз жиноятчи каби ҳатто кишанларга боғланиб, азоб чекяпман. Аммо Худонинг сўзи кишанланмаган! ¹⁰Шундай қилиб, мен танланганлар учун ҳамма нарсага чидаяпман, токи улар ҳам Исо Масиҳдаги нажотни абадий шуҳрат билан олсинлар.¹¹Бу сўз тўғри: Агар У билан бирга ўлган бўлсак, У билан бирга яшаймиз ҳам. ¹²Агар биз чидасак, У билан бирга подшоҳлик ҳам қиламиз. Агарки Ундан воз кечсак, У ҳам биздан воз кечади. ¹³Агар биз содиқ бўлмасак-да, У доимо содиқ бўлиб қолади, чунки У Ўзидан воз кеча олмайди.¹⁴Буларни эслатиб туриб, улар баҳсга берилмасликларини Худонинг ҳузурида қаттиқ тайинлагин, чунки бу ҳеч қандай фойда келтирмайди, аксинча тинглаётганларни айнитади. ¹⁵Ўзингни Худога муносиб тарзда, бенуқсон ишчи ва ҳақиқат сўзини тўғри уқтирувчи сифатида тақдим этишга ҳаракат қилгин.¹⁶Беҳуда пуч гаплардан узоқлашгин, чунки булар тобора бетавфиқликка олиб борадилар. ¹⁷Уларнинг сўзлари рак иллати каби тарқалади. Мана Именей ва Филит шундайлардандир. ¹⁸Улар: “Тирилиш аллақачон содир бўлган”,- дея, ўзлари ҳақиқатдан оғиб кетганлар ва баъзиларнинг имонини бузмоқдалар.¹⁹Лекин Худонинг пойдевори мустаҳкам турган бўлиб, шундай муҳрга эгадир: “Раббий Ўзиникиларни билади” ва “Раббийнинг номини эътироф этадиган ҳар бир одам ноҳақликдан узоқлашсин”. ²⁰Катта бир уйда нафақат олтин ва кумуш идишлар, балки ёғоч ва сопол идишлар ҳам бор. Уларнинг баъзилари шарафли, баъзилари эса шарафсиздир. ²¹Шундай қилиб, ким булардан ўзини покласа, у шарафли, муқаддасланган ва Эгаси учун фойдали бўлган идиш сифатида ҳар бир яхши иш учун тайёрланган бўлади.²²Ёшлик ҳирсларидан эса қочгин, аксинча пок юракдан Раббийни чақирадиганлар билан бирга ҳақлик, имон, севги ва тинчликка эргашгин. ²³Аҳмоқона ва жоҳил тортишувлар фақат жанжал туғдиришини билиб, булардан узоқлашгин.²⁴Худонинг қули эса жанжалкаш бўлмаслиги керак. Аксинча, у ҳаммага хушфеъл, ўргатишга тайёр, сабр-тоқатли бўлиши керак. ²⁵У қаршилик кўрсатганларга мулойимлик билан насиҳат қилиши керак, балким Худо уларга ҳақиқатни таниб билишлари учун тавба қилишни берар, ²⁶токи уларни ўз иродасига асир қилган шайтоннинг тузоғидан улар озод бўлсинлар.

Chapter 3

¹Шуни ҳам билгинки, охирги кунларда оғир замонлар келади. ²Чунки одамлар ўзларинигина севадиган, пулпараст, мақтанчоқ, мағрур, оғзи бузуқ, ота-оналарига итоатсиз, ношукур, бетавфиқ, ³яқинларига кўнгли совуқ, муросасиз, туҳматчи, нафсини тия олмайдиган, қўпол, яхшиликдан нафратланувчи, ⁴хоин, бемулоҳаза, кеккайган ва Худодан кўра кайф-сафони кўпроқ севадиган бўладилар.⁵Улар диёнатнинг тусига эга бўла туриб, аммо унинг куч-қудратидан воз кечганлар. Бундайлардан узоқлашгин. ⁶Бундай одамларнинг тури гуноҳларга ботган, ҳар хил ҳирслар билан бошқариладиган енгилтак жувонларнинг уйларига суқилиб кирадилар ва уларни овлайдилар. ⁷Улар доимо ўқиб юрадилар, лекин ҳеч қачон ҳақиқатни билишга эриша олмайдилар.⁸Янний ва Ямбрий Мусога қандай қаршилик қилган бўлсалар, худди шундай, булар ҳам онги бузуқ, имонда жоҳил бўлган одамлар бўлиб, ҳақиқатга қаршилик қилмоқдалар. ⁹Лекин Янний ва Ямбрийга ўхшаб, булар ҳам муваффақият қозона олмайдилар, чунки уларнинг ақлсизлиги ҳаммага маълум бўлади.¹⁰Сен эса менинг таълимотимни, юриш-туришимни, мақсадимни, имонимни, бардошимни, севгимни, сабр-тоқатимни ¹¹ҳамда Антиохия, Икония ва Листра шаҳарларида бошимга келган қувғинларимни ва азобларимни тўлиқ билар эдинг. Мен қандай қувғинларга бардош берган бўлсам, Раббий мени ҳаммасидан халос қилди. ¹²Зотан Исо Масиҳда диёнатли яшамоқчи бўлганларнинг барчаси ҳам қувғин қилинадилар. ¹³Ёвуз ва фирибгар одамлар эса ўзлари адашиб, бошқаларни ҳам адаштириб, ўз ёвузликларини ошириб бораверадилар.¹⁴Сен эса сенга ўргатилган ва ишониб топширилган нарсада қолгин, чунки ким сенга ўргатганини биласан. ¹⁵Шу билан бирга, сен болалигингдан Муқаддас Ёзувларни билгансан. Шу Ёзувлар сени Исо Масиҳдаги имон орқали нажот йўлида доно қилишга қодир.¹⁶Бутун Ёзув Худодан илҳомланган бўлиб, таълим олишга, фош қилишга, тўғрилашга, ҳақликда тарбиялашга фойдалидир, ¹⁷токи Худонинг одами баркамол бўлиб, ҳар қандай яхши иш учун таъминланган бўлсин.

Chapter 4

¹Шунинг учун Ўзининг намоён бўлишида ва Ўзининг подшоҳлик қилишида тиригу ўликларни ҳукм қиладиган Раббий Исо Масиҳ ва Худонинг ҳузурида мен сенга қаттиқ тайинлайман: ²Сўзни воизлик қилгин! Шу ишда вақтими - вақти эмасми, саботли бўлгин! Фош қилгин, тақиқлагин, бутун сабр-тоқат билан таълим бериб насиҳат қилгин!³Чунки шундай замон келадики, одамлар соғлом таълимотга дош бера олмайдилар, лекин улар ўз ҳирсларига биноан қулоқларига ёқимли сўзларни гапирадиган муаллимларни ўзларига тўплайдилар. ⁴Улар қулоқларини ҳақиқатдан ўгириб, афсоналарга бурадилар. ⁵Лекин сен ҳамма нарсада ҳушёр бўлгин, азобларга сабр-тоқат қилгин, Хушхабар воизининг ишини бажаргин, ўз хизматингни ижро этгин.⁶Мен энди қурбон бўлмоқдаман, бу дунёдан ўтиш вақтим келди. ⁷Мен яхши жанг билан жанг қилдим, ўз масофамни тугатдим, имонимни сақладим. ⁸Энди эса менга ҳақлик тожи тайёр бўлиб турибди. Ҳақ ҳукм қилувчи Раббий ўша кунда шу тожни менга беради. Фақатгина менга эмас, балки Унинг намоён бўлишини севадиганларнинг ҳаммасига ҳам беради.⁹Менинг олдимга тезроқ келишга ҳаракат қилгин. ¹⁰Чунки Димас бу дунёни севиб қолиб, мени тарк этди ва Салоника шаҳрига кетди. Крискен Галатияга, Титус Далматияга кетди.¹¹Ёнимда эса фақат Луқо бор. Маркни ўзинг билан бирга олиб келгин, чунки у менга хизмат учун керак. ¹²Тихикни эса мен Эфес шаҳрига юбордим. ¹³Келаётганингда, мен Троас шаҳрида Карпникида қолдирган плашни ва китобларни, айниқса, чарм китобларни олиб келгин.¹⁴Мисгар Искандар менга кўп ёвузлик қилди. Раббий унинг қилмишлари бўйича унга қайтаради. ¹⁵Сен ҳам ундан эҳтиёт бўлгин, чунки у бизнинг сўзларимизга қаттиқ қаршилик қилди. ¹⁶Менинг биринчи марта жавоб беришимда ҳеч ким мен билан бирга турмади, аммо ҳамма мени ташлаб кетди. Бу уларга айб ҳисобланмасин!¹⁷Лекин шернинг оғзидан халос бўлишим учун Раббий ёнимда туриб, мени қувватлади, токи мен орқали Хушхабар тўлиқ тарғиб қилинсин ва уни барча халқлар эшитсин. ¹⁸Раббий мени ҳар қандай ёвуз ишдан халос қилади ва Ўзининг Самовий Подшоҳлиги учун сақлайди. Унга абадулабад шон-шуҳрат бўлсин! Омин.¹⁹Прискилла билан Акилга ҳамда Онисифорнинг хонадонига салом айтгин. ²⁰Ераст Коринф шаҳрида қолди. Трофимни эса мен касал ҳолатда Милит шаҳрида қолдирдим. ²¹Қишдан олдин меникига келишга ҳаракат қилгин. Эввул, Пуд, Лин, Клавдия ва ҳамма биродарлар сенга салом йўллаяптилар. ²²Раббий Исо Масиҳ сенинг руҳинг биландир. Иноят сизлар биландир. Омин.

Titus

Chapter 1

¹Худо танлаган одамларининг имонини тасдиқлаш учун, диёнатга тегишли ҳақиқатни билдириш учун Худонинг қули ва Исо Масиҳнинг ҳаворийси бўлган мен, Повулдан салом! ²Имон эса ёлғон гапирмайдиган Худо асрлар бошланишидан аввал ваъда берган абадий ҳаёт умидига асосланяпти. ³Ўз вақтида Нажоткоримиз Худонинг буйруғи бўйича менга топширилган воизлик орқали Унинг Сўзи аён бўлди.⁴Хуш энди, умумий имонимиз бўйича ҳақиқий ўғлим бўлган Титусга Отамиз Худодан ва Нажоткоримиз Раббий Исо Масиҳдан иноят, раҳм-шафқат ва тинчлик бўлсин. ⁵Қолган ишларни битиришинг ва мен сенга буюрганимдек, барча шаҳарларда жамоабошиларни тайинлашинг учун сени Критда қолдирган эдим.⁶Тайинланадиган одам эса бенуқсон, битта хотиннинг эри бўлиши керак. Унинг фарзандлари ҳам имонли бўлиб, итоатсизликда ёки бузуқликда айбланмайдиган бўлсинлар. ⁷Чунки нозир Худонинг уйини бошқарувчиси сифатида бенуқсон бўлиши керак. У ўзбошимча, серғазаб, ичкиликбоз, урушқоқ ва манфаатпараст бўлмаслиги керак.⁸Аксинча, у меҳмондўст, эзгуликни севадиган, ақли соғлом, одил, диёнатли ҳамда ўзини тия оладиган одам бўлсин. ⁹У таълимотга нисбатан ишончли Сўзини қаттиқ ушлаб турган ва соғлом таълимот асосида насиҳат қилишга ҳамда қаршилик қилувчиларни фош қилишга қодир бўлган одам бўлиши керак.¹⁰Чунки, айниқса, хатна қилинганларнинг орасида кўп бўйсунмас, сафсатабоз ва ёлғончи одамлар бор. ¹¹Бундайларнинг оғзини тўсиш керак, чунки улар ўз жирканч манфаатпарастлиги сабабли керак бўлмаган нарсаларни ўргатиб, бутун оилаларни бузмоқдалар.¹²Уларнинг ўзларидан чиққан бир шоир: “Критликлар доимо ёлғончи, ёвуз ҳайвонлар, дангаса қоринлардир,”- деб айтган эди. ¹³Бу гувоҳлик ҳақиқийдир. Шу сабабдан, имонда соғлом бўлишлари учун уларни қатъий огоҳлантириб тургин, ¹⁴токи улар яҳудийларнинг афсоналарига ва ҳақиқатдан юз ўгирадиган одамларнинг амрларига қулоқ солмасинлар.¹⁴токи улар яҳудийларнинг афсоналарига ва ҳақиқатдан юз ўгирадиган одамларнинг амрларига қулоқ солмасинлар.¹⁵Пок одамлар учун ҳамма нарса покдир. Ифлос ва имонсиз одамлар учун эса ҳеч қандай пок нарсанинг ўзи йўқ, аммо уларнинг онги ҳам, виждони ҳам ифлосланган. ¹⁶Улар: “Худони биламиз,”- деб айтадилар-у, лекин ўз қилмишлари билан Ундан воз кечадилар. Булар ҳеч қандай хайрли ишга ярамайдиган, разил ва итоатсиз одамлардир.

Chapter 2

¹Сен эса соғлом таълимотга муносиб насиҳат қилгин: ²Чоллар ҳушёр, вазмин, ақли соғлом бўлиб, имон, севги ва сабр-тоқатда соғлом бўлсинлар.³Шунингдек, кампирлар ҳам ўз турмуш тарзларида муқаддас бўлсинлар, ғийбатчи бўлмасинлар, ичкиликка берилмасинлар, аксинча, яхшиликка ўргатсинлар ⁴ва ёш хотинларга ўз эрларини ҳамда фарзандларини севишни ўргатсинлар, ⁵токи Худонинг Сўзи ҳақорат қилинмаслиги учун, ёш хотинлар иффатли, покиза, ўз уйлари ҳақида ғамхўрлик қиладиган, хушфеъл ҳамда эрларига итоатли бўлсинлар.⁶Шунингдек, йигитларга ҳам ақли соғлом бўлишни насиҳат қилгин. ⁷Ҳамма нарсада ўзингни яхши ишларнинг намунаси қилиб кўрсатгин. Таълим беришда покликни, жиддийликни, зарарланмаганликни кўрсатгин. ⁸Сўзларинг соғлом ва айблаб топилмайдиган бўлсин, токи рақиб биз ҳақимизда ёмон сўз айта олмай, уятга қолсин.⁹Қулларга ўз хўжайинларига бўйсунишларини, ҳамма нарсада уларга маъқул бўлишларини ва гап қайтармасликларини насиҳат қилгин. ¹⁰Улар ўғирлик қилмасинлар, аксинча, ҳамма нарсада Нажоткоримиз Худо таълимотининг безаги бўлишлари учун бор яхши содиқликни кўрсатсинлар.¹¹Чунки ҳамма инсонларга Худонинг нажот берадиган инояти зоҳир бўлди. ¹²Бу иноят эса бизга ўргатади, токи биз бетавфиқликни ва дунёвий ҳирсларни рад қилиб, бу дунёда иффатли, ҳақ ва диёнатли ҳаёт кечирайлик, ¹³ва бахтли умидимизни рўёбга чиқишини ҳамда Нажоткоримиз Исо Масиҳнинг ва буюк Худойимизнинг шуҳрати зоҳир бўлишини кутайлик.¹⁴Бизни ҳар қандай қонунбузарликдан қайта сотиб олиш учун Масиҳ Ўзини фидо қилди, токи яхши ишларга ғайратли бўлган алоҳида халқни Ўзи учун покласин.¹⁵Буларни бор ҳокимият билан гапиргин ва насиҳат қилгин, ва фош қилгин. Ҳеч ким сени камситмасин.

Chapter 3

¹Бошлиқларга ҳамда ҳокимиятларга итоаткор бўлиб, уларга бўйсунишлари ва ҳар бир хайрли ишга тайёр бўлишларини имонлиларга эслатиб тургин. ²Улар ҳеч кимни ёмонламасинлар, жанжалкаш бўлмасинлар, ҳамма одамларга бор мулойимликни кўрсатиб, ювош бўлсинлар.³Чунки бир вақтлари биз ўзимиз ҳам фаҳмсиз, итоатсиз, адашган одамлар бўлиб, турли ҳирслару кайф-сафоларнинг қуллари эдик; ёвузлик ва ҳасадгўйликда яшайдиган жирканч одамлар бўлиб, бир-биримиздан нафратланар эдик.⁴Аммо Нажоткоримиз Худонинг эзгулиги ва инсонпарварлиги зоҳир бўлганида, ⁵Худо бизнинг ҳақликда қилган ишларимиз туфайли эмас, балки қайта туғилишимизнинг ювилиши орқали, Муқаддас Руҳ томонидан янгиланиш орқали Ўзининг раҳм-шафқати туфайли бизга нажот берди.⁶У Нажоткоримиз Исо Масиҳ орқали бизнинг устимизга Муқаддас Руҳни мўл-кўл ёғдирди, ⁷токи Унинг инояти билан оқланиб, абадий ҳаётнинг умиди бўйича биз меросхўрлари бўлайлик.⁸Бу сўз ҳақдир. Шунинг учун, Худога ишонганлар яхши ишларга астойдил бел боғлашлари учун, буни тасдиқлашингни хоҳлайман. Бу эса одамлар учун яхши ва фойдалидир.⁹Аммо Қонун ҳақидаги аҳмоқона тортишувлардан, насл-насаблар тўқишлардан, баҳс ва жанжаллардан узоқлашгин, чунки улар фойдасиз ва беҳудадир. ¹⁰Бидъатчи одамдан эса бир-икки огоҳлантиришдан сўнг узоқлашгин, ¹¹чунки ўзинг биласанки, бундай одам бузилган бўлиб ва гуноҳ қилиб юриб, ўз-ўзини маҳкум этади.¹²Артемас ёки Тихикни олдингга юборганимдан кейин, Никопол шаҳрига, менинг олдимга келишга ҳаракат қилгин. Чунки мен қишни шу ерда ўтказишга қарор қилдим. ¹³Қонуншунос Зенас ва Аполлосни жўнатишда шундай ғамхўрлик қилгинки, уларда ҳеч нарсада камчилик бўлмасин.¹⁴Бизнинг одамларимиз эса ҳосилсиз бўлмасликлари учун, зарур эҳтиёжларни қондиришда яхши ишлар қилишни ўргансинлар.¹⁵Мен билан бирга бўлганларнинг ҳаммаси сенга салом йўллаяптилар. Бизни севадиган ҳамма имонлиларга салом айтгин. Иноят сизларнинг ҳаммаларингиз биландир. Омин.

Philemon

Chapter 1

¹Исо Масиҳнинг маҳбуси Повул ва биродаримиз Тимўтийдан бизнинг ҳамкоримиз ва севиклигимиз Филимонга, ²севимли синглимиз Апфиага, бизнинг сафдошимиз Архипп ва сенинг уй Жамоатингга: ³сизларга Отамиз Худодан ҳамда Раббий Исо Масиҳдан иноят ва тинчлик бўлсин!⁴Мен ҳар доим сени ўз ибодатларимда ёдга олиб, Худойимга миннатдорчилик билдираман, ⁵чунки мен сенинг барча муқаддасларга ва Раббий Исога бўлган севгинг ва имонинг ҳақида эшитяпман. ⁶Исо Масиҳда биз эга бўлган ҳар қандай эзгуликни таниб билишингда имонингнинг мулоқоти маҳсулдор бўлсин, деб ибодат қиламан. ⁷Зеро биз сенинг севгингда буюк қувонч ва юпанчга эгамиз, чунки муқаддасларнинг юраги, эй, биродар, сен томондан тинчлантирилган.⁸Шу сабабли, мен сенга зарур нарсаларни буюришга Масиҳда буюк дадилликка эга бўлсам ҳам, ⁹яхшиси севги ҳақи мен – қария Повул, эндиликда эса Исо Масиҳнинг маҳбуси, сендан илтимос қиламан.¹⁰Мен кишанбандлигимда туққан ўғлим Ўнисим ҳақида сендан илтимос қиламан. ¹¹У қачонлардир сен учун яроқсиз эди, энди эса сенга ҳам, менга ҳам яроқлидир. ¹²Мен уни сенга қайтариб юборяпман, сен эса уни менинг юрагим каби қабул қилгин. ¹³Мен уни ўзимнинг олдимда ушлаб қолишни хоҳлар эдим, токи менинг хушхабар учун бўлган кишанбандлигимда у сенинг ўрнингда менга хизмат қилсин.¹⁴Лекин сенинг розилигингсиз ҳеч нарса қилишни хоҳламадим, токи сенинг эзгулигинг мажбурий эмас, балки ихтиёрий равишда бўлсин. ¹⁵Зеро сен уни умрбод қабул қилгин, деб балки у сендан айнан шу учун вақтинча ажралган эди. ¹⁶Энди эса сен учун у қул сифатида эмас, лекин қулдан юқори – танада ҳам, Раббийда ҳам биродар сифатидадир. У айниқса менга, мендан ҳам кўра сенга севимли биродардир!¹⁷Шундай қилиб, агар сен мен билан мулоқотга эга бўлсанг, унда уни мен каби қабул қилгин. ¹⁸Агарда у сени нимададир хафа қилган бўлса ёки сендан қарздор бўлса, буни менинг бўйнимга ҳисоблагин. ¹⁹Мен, Повул ўз қўлим билан буни ёздим: мен тўлайман. Ҳолбуки, сен ўзинг билан менга қарздор эканлигингни сенга айтмаяпман. ²⁰Ҳа, биродарим, Раббийда сендан фойдаланишга менга рухсат бериб, менинг юрагимни Раббийда тинчлантиргин.²¹Мен сенга айтганимдан кўра ортиқроғи билан бажаришингни билиб, сенинг итоатингга амин бўлиб, сенга ёздим. ²²Шу билан бирга, мен учун жой тайёрлагин, чунки ибодатларингизга биноан мен сизларга инъом этилишимга умид қиламан.²³Исо Масиҳ учун мен билан бирга кишанбанд бўлган Эпафрас сенга салом йўлламоқда. ²⁴Менинг ҳамкорларим Марк, Аристарх, Димас ва Луқо ҳам салом йўлламоқдалар. ²⁵Раббимиз Исо Масиҳнинг инояти сизларнинг руҳингиз билан биргадир. Омин

Hebrews

Chapter 1

¹Қадимдан кўп маротаба ва турли тарзда пайғамбарлар орқали оталаримизга гапирган Худо ²шу охирги кунларда бизга Ўз Ўғли орқали гапирди. Худо У орқали оламларни яратиб, Уни ҳамма нарсанинг меросхўри қилиб тайинлади. ³У эса шуҳратнинг ёғдуси ва Худонинг шахсиятининг қиёфаси бўлиб, ҳамма нарсани Ўз куч-қудратининг сўзи билан ушлаб туриб, Ўзи билан гуноҳларимизни ювишни амалга оширди ва осмонда Ҳазрати Олийнинг ўнг томонида ўтирди.⁴У фаришталардан кўра нақадар аълороқ исмни мерос қилиб олган бўлса, шу қадар улардан устун бўлди. ⁵Худо қачон бўлса ҳам, фаришталарнинг қайси бирига: “Сен Менинг Ўғлимсан, Мен Сени бугун туғдим”, ва яна: “Мен Унга Ота бўламан ва У Менга Ўғил бўлади”,- деб айтган?⁶Шунингдек, У Тўнғичини оламга киритаётганида, бундай дейди: “Худонинг барча фаришталари Унга сажда қилсинлар”. ⁷Фаришталар ҳақида эса айтилган: “У Ўз фаришталарини шамоллар ва хизматкорларини ўт алангаси қилади.”⁸Бироқ Ўғил ҳақида бундай дейилган: “Сенинг тахтинг, ё, Худойим, абадулабад! Подшоҳлигинг ҳассаси – ҳаққоният ҳассасидир. ⁹Сен ҳақликни севиб, қонунбузарликдан нафратландинг. Шунинг учун Худо, Сенинг Худойинг Сени шерикларингдан кўра кўпроқ қувонч мойи билан мойлади”.¹⁰Яна: “Ё, Раббий, Сен азалдан ернинг асосини қўйгансан, осмон ҳам Сенинг қўлларинг ишидир. ¹¹Улар йўқ бўлиб кетади, аммо Сен мангу қоласан. Уларнинг ҳаммаси кийимдай эскириб кетади. ¹²Сен уларни ридодай ўраб қўясан ва улар ўзгариб кетади. Лекин Сен Ўша-Ўшасан, Сенинг йилларинг тамом бўлмайди”.¹³Худо қачон бўлса ҳам, фаришталарнинг қайси бирига: “Душманларингни оёқларингнинг супачаси қилмагунимча, Сен Менинг ўнг томонимда ўтиргин!”- деб айтган?! ¹⁴Фаришталарнинг ҳаммаси нажот меросхўрларига хизмат қилиш учун юборилган хизматчи руҳлар эмасми?

Chapter 2

¹Шунинг учун, биз йиқилмаслигимиз учун эшитганларимизга ўта диққат қилишимиз керак.²Чунки агар фаришталар орқали айтилган сўз қатъий бўлган бўлса ва ҳар бир жиноят ҳамда итоатсизлик учун адолатли жазо олинган бўлса, ³унда биз бу улуғ нажотни менсимаганимизда, жазодан қандай қочиб қутуламиз? Бу нажот аввало Раббий орқали воизлик қилинган, сўнгра Ундан эшитганлар томонидан бизда тасдиқланган эди. ⁴Худо бунга аломатлар, ажойиботлар, ҳар турли мўъжизалар ва Ўз иродаси бўйича тарқатган Муқаддас Руҳнинг инъомлари билан гувоҳлик берди.⁵Энди биз айтаётган келажак дунёни Худо фаришталарга буйсундирган эмас. ⁶Аксинча, бир кимса бир жойда гувоҳлик қилиб айтган эди: “Инсон нимадирки, Сен уни эслаяпсан? Ёки инсон ўғли нимадирки, Сен уни йўқламоқдасан?⁷Сен уни қисқа вақтга фаришталардан паст қўйдинг, шуҳрату шараф билан тожладинг ва Ўз қўлларингнинг ишлари устидан қўйдинг. ⁸Ҳамма нарсани унинг оёқлари остига бўйсундирдинг”. Худо ҳамма нарсани одамнинг оёқлари остига бўйсундирган бўлса, демак унга тобе бўлмаган бирор нарсани қолдирмади. Лекин ҳозир унга ҳамма нарсанинг бўйсунганини ҳали кўрмаяпмиз.⁹Бироқ кўрмоқдамизки, Исо фаришталардан қисқа вақтга паст қўйилган бўлиб, ўлим азобини тортгани учун шуҳрату шараф билан тожланди, токи У Худонинг инояти бўйича ҳамма инсонлар учун ўлимни татиб кўрсин. ¹⁰Чунки Ўзи орқали ва Ўзи учун ҳамма нарсани яратган Худо кўп ўғилларни шуҳратга олиб келиши учун уларнинг нажот Доҳийсини азоб-уқубатлар орқали камолотга эриштирди.¹¹Чунки ҳамма – Муқаддаслаётган ҳам, муқаддасланаётганлар ҳам – Ягонадандир. Шунинг учун У уларни биродарларим, деб аташга ор қилмай демоқда: ¹²“Сенинг номингни биродарларимга эълон қиламан, Жамоат орасида Сенга ҳамду сано куйлайман”.¹³Яна: “Мен Унга умид боғлайман”, ва яна: “Мана, Мен ва Худо Менга берган фарзандлар”. ¹⁴Фарзандлар эт ва қонга тегишли бўлганлари учун, У ҳам буларга дахлдор бўлди, токи ўлим ҳокимлигига эга бўлган иблисни Ўз ўлими орқали йўқ қилсин ¹⁵ва бутун умр бўйи ўлим қўрқуви орқали қулликка дучор бўлганларни халос қилсин.¹⁶Чунки, аслида У фаришталарни эмас, балки Иброҳимнинг уруғини қабул қилади. ¹⁷Шунинг учун У ҳар жиҳатдан биродарларига ўхшаши керак эди, токи Худонинг олдида халқнинг гуноҳлари учун раҳм-шафқат қурбонлиги келтирадиган раҳмдил ва содиқ Олий руҳоний бўлсин. ¹⁸Чунки Унинг Ўзи васвасага солиниб азоб чеккани учун, васвасага солинаётганларга ҳам ёрдам беришга қодир.

Chapter 3

¹Шунинг учун, эй, самовий даъватга дахлдор бўлган муқаддас биродарларим, эътирофимизнинг Элчиси ва Олий руҳонийси бўлган Исо Масиҳни англаб олинглар! ²Мусо Худонинг уйида ҳамма нарсага содиқ бўлгани каби, Исо ҳам Уни тайин Этганга содиқ эди. ³Чунки уйнинг қурувчиси ўзининг қурган уйидан кўра кўпроқ ҳурматга сазовор бўлганидек, Исо ҳам Мусодан кўра кўпроқ шуҳратга муносибдир. ⁴Чунки ҳар бир уй бирор киши томонидан қурилади; ҳаммасини қурган эса – Худодир.⁵Мусо келажакда айтилиши керак бўлган нарсалар ҳақида гувоҳлик бериш учун Худо уйининг ҳамма нарсасида хизматкор сифатида содиқ эди. ⁶Масиҳ эса Ўғил сифатида Худонинг уйи устидандир. Унинг уйи эса бизмиз, фақатгина жасоратимизни ва мақтанарли умидимизни охиригача маҳкам тутсак.⁷Шунинг учун Муқаддас Руҳ айтганидек: “Бугун агар Унинг овозини эшитсангизлар, ⁸саҳродаги васваса кунида Худонинг жиғига тегиш вақтида бўлганидек, юрагингизни тош қилманглар!⁹У ерда оталарингиз Мени васваса қилдилар, синадилар ва қирқ йил давомида ишларимни кўрдилар. ¹⁰Шунинг учун бу наслдан аччиқланиб деган эдим: Булар доим юракларида адашмоқдалар, Менинг йўлларимни билмадилар. ¹¹Шу сабабли Мен ғазабимда қасам ичган эдимки: Улар Менинг оромимга кирмайдилар”.¹²Биродарларим, барҳаёт Худодан қайтмаслигингиз учун, ҳеч бирингизда ёвуз ва имонсиз юрак бўлмаслигига эътибор беринглар. ¹³Ҳали “бугун”, деб айтиш мумкин экан, сизлардан ҳеч ким гуноҳнинг алдови билан юрагини тош қилмаслиги учун ҳар куни бир-бирингизга насиҳат қилиб туринглар.¹⁴Чунки биз Масиҳга дахлдор бўлдик, фақатгина янги шахсиятимизни охиригача маҳкам тутсак; ¹⁵ҳануз айтилмоқда: “Бугун, агар Унинг овозини эшитсангизлар, Худонинг жиғига тегиш вақтида бўлганидек, юрагингизни тош қилманглар!”¹⁶Зеро эшитганлардан баъзилари жиғига тегдилар, бироқ Мусо билан Мисрдан чиққанларнинг ҳаммаси ҳам эмас. ¹⁷Унда Худо қирқ йил давомида кимдан аччиқланди? Гуноҳ қилувчилардан эмасми? Мана уларнинг жасадлари чўлда ётибди. ¹⁸“Улар Менинг оромимга кирмайдилар”,- деб, Худо кимлар ҳақида қасам ичган эди? Ишонмаганлар ҳақида эмасми? ¹⁹Шундай қилиб, биз кўряпмизки, улар имонсизлик туфайли кира олмадилар.

Chapter 4

¹Шунинг учун Унинг оромига кириш ҳақидаги ваъда ҳали бор экан, сизлардан бирор киши кечиккан бўлиб чиқмасин, деб қўрқайлик. ²Чунки эзгулик уларга воизлик қилинганидай, бизга ҳам воизлик қилинган. Аммо эшитилган сўзлар эшитувчиларнинг имони билан қоришмагани учун уларга фойда бермади,³чунки биз, ишонганлар Унинг оромига кирмоқдамиз. Дунёга асос солинган вақтданоқ Худонинг ишлари тамом бўлган бўлса ҳам, барибир У айтди: “Мен ғазабимда қасам ичган эдимки, улар Менинг оромимга кирмайдилар”. ⁴Чунки еттинчи кун ҳақида бир жойда шундай дейилган: “Худо еттинчи куни барча ишларидан ором олди”; ⁵ва яна: “Улар Менинг оромимга кирмайдилар”,- деб айтилган.⁶Шундай қилиб, илгари воизликни эшитганлар ўз бўйсунмаганликлари учун оромга кирмаган бўлсалар-да, баъзиларнинг киришлари учун эса ҳали имконият бор бўлса, ⁷ўшанда Худо анча вақтдан кейин Довуд орқали “бугун”, деб яна бир кун тайин қилмоқда, худди юқорида айтилганидек: “Бугун, агар Унинг овозини эшитсангизлар, юрагингизни тош қилманглар!”⁸Агар Йешуа бин Нўн уларга ором берганида эди, унда кейинчалик бошқа кун ҳақида айтилмас эди. ⁹Шундай экан, Худонинг халқи учун ҳали шаббат ороми қолмоқда. ¹⁰Худо Ўз ишларидан ором олганидек, Унинг оромига кирган ҳам ўз ишларидан ором олади. ¹¹Шунинг учун бирортамиз бу намуна бўйича имонсизликка тушмаслигимиз учун, ўша оромга киришга қунт қилайлик.¹²Зеро Худонинг сўзи тирик ва таъсирчан бўлиб, ҳар қандай дудама қиличдан ҳам ўткирроқдир. У жон ҳамда руҳ орасига, бўғинлар ҳамда иликларнинг орасини бўлишгача суқилиб киради ва юракдаги хаёлу ниятларни фош қилади. ¹³Худонинг олдида яширин бўлган ҳеч бир жон йўқ; аксинча, Унинг кўзи олдида ҳамма нарса очиқ ва аёндир. Биз Унга ҳисобот берамиз!¹⁴Шундай қилиб, улуғ Олий руҳоний, осмонлардан ўтган Худонинг Ўғли Исога эга бўлиб, ўзимизнинг эътирофимизни маҳкам тутайлик. ¹⁵Чунки биз заифликларимизга ҳамдард бўла олмайдиган олий руҳонийга эмас, балки ҳар нарсада биз каби васвасага солинган, бироқ гуноҳсиз бўлган Олий руҳонийга эгамиз. ¹⁶Шундай экан, зарурий ёрдам олишга иноят топишимиз ва раҳм-шафқат олишимиз учун иноят тахтига жасорат билан яқинлашайлик.

Chapter 5

¹Ҳар бир олий руҳоний одамлар орасидан танлаб олиниб, одамлар учун Худога хизмат қилишга тайинланади, токи у гуноҳлар учун ҳадялару қурбонликлар келтирсин. ²ва жоҳиллар ҳамда йўлдан адашганларга мулойимлик билан муомала қила олсин, чунки ўзи ҳам заифлик билан қамралган. ³Шу сабабдан у халқ учун ҳам, ўзи учун ҳам қурбонлик келтириши керак.⁴Бу шарафни эса ҳеч ким ўз-ўзича қабул қилмайди, бироқ Аҳарўн каби Худо томонидан даъват этилган бўлади. ⁵Шунга ўхшаб, Масиҳ ҳам Олий руҳоний бўлиши учун шуҳратни Ўзига Ўзи ўзлаштирмади, лекин: “Сен Менинг Ўғлимсан, Мен Сени бугун туғдим”,- деган Худо буни қилди.⁶Шунингдек, яна бошқа бир жойда айтилган: “Малкиседеқнинг мансаби бўйича Сен то абад Руҳонийсан”.⁷Масиҳ танадаги кунларида Ўзини ўлимдан қутқаришга қодир бўлган Худога кучли фарёд ҳамда кўз ёшлари билан ибодату илтижолар қилди ва Ўз художўйлиги сабабидан эшитилган эди. ⁸У Худонинг Ўғли бўлса ҳам, азоб чекиш орқали итоат қилишни ўрганди⁹ва баркамол бўлгач, Ўзига итоат қилганларнинг ҳаммаси учун абадий нажот манбаи бўлди. ¹⁰У Худо томонидан: “Малкиседеқнинг мансаби бўйича Олий руҳоний”,- деб аталди. ¹¹Бу ҳақда биз кўп гапиришимиз керак эди, лекин изоҳлаб беришимиз қийиндир, чунки сизлар қулоғи оғир бўлиб қолдингизлар.¹²Вақтга қарасак, сизлар муаллим бўлишингиз керак эди. Лекин сизларга яна Худо сўзининг биринчи унсурларини ўргатиш керак. Сизларга қаттиқ озиқ эмас, балки яна сут керак. ¹³Чунки сут билан озиқланадиган ҳар бир киши ҳақлик сўзида тажрибасиздир, чунки у ҳали чақалоқ. ¹⁴Қаттиқ озиқ эса баркамолларга хосдир. Уларнинг ҳис-туйғулари амалиёт орқали яхши ва ёмонни фарқлашда машқ қилдирилган.

Chapter 6

¹Шунинг учун Масиҳ таълимотининг бошланғичларини қолдириб, баркамолликка интилайлик. Шундай қилиб, яна ўлик ишлардан бўлган тавба ва Худога нисбатан бўлган имон, ²чўмдирилишлар, қўлларни қўйиш, ўликлар тирилиши ва абадий ҳукм ҳақидаги таълимотнинг асосини солиб ўтирмайлик. ³Худо рухсат берса, буларни ҳам қиламиз.⁴Зеро бир марта ёритилган, самовий инъомни татиб кўрган, Муқаддас Руҳга дахлдор бўлган, ⁵Худонинг эзгу сўзини ҳамда келажак оламнинг қудратларини татиб кўрган, ⁶кейин эса имондан қайтган одамларни тавба орқали яна янгилашнинг имкони йўқдир. Чунки бундайлар Худонинг Ўғлини ўзларида яна хочга михлаб, Уни масхара қилмоқдалар.⁷Устига кўп маротаба тушган ёмғирни ичган ва деҳқонлар учун фойдали донни ўстирадиган ер Худодан дуо олади. ⁸Лекин тикану қушқўнмасни ўстириб чиқарадиган ер ярамас ва лаънати бўлишга яқиндир. Унинг ниҳояси – ёнишдир.⁹Эй, севганларим, биз шундай гапирсак ҳам, бироқ сизларнинг нажотга эга бўлган аҳволингиз яхшироқ эканлигига аминмиз. ¹⁰Чунки Худо сизларнинг муқаддасларга қилган хизматингизни ва ҳозир ҳам қилаётган ишингизни, Унинг номи учун севгингизнинг меҳнатини унутадиган ноҳақ Худо эмас.¹¹Сизларнинг ҳар бирингиз умидга ишончи комил бўлиши учун охиригача шундай ғайрат кўрсатишингизни хоҳлаймиз, ¹²токи сизлар ялқов бўлиб қолманглар, лекин имон ва сабр-тоқат билан ваъдаларни мерос қилиб олганларга тақлид қилинглар.¹³Худо Иброҳимга ваъда берганида, Ўзидан буюкроқ ҳеч ким ҳақи қасам ича олмай, Ўзи ҳақи қасам ичиб деди: ¹⁴“Ҳақиқатан, дуо қилиб сени дуо қиламан, кўпайтириб сени кўпайтираман”. ¹⁵Шундай қилиб, Иброҳим узоқ сабр қилиб, ваъдага эришди.¹⁶Одамлар ўзларидан буюкроқ нарса ҳақи қасам ичадилар. Қасам эса тасдиқлаш учун уларнинг ҳамма баҳсларини тугатади. ¹⁷Шу тариқа, Худо ҳам ваъдасининг меросхўрларига Ўз иродасининг ўзгармаслигини энг юқори даражада кўрсатмоқчи бўлгани учун, буни қасам орқали тасдиқлади, ¹⁸токи биз қочоқлар сифатида олдимизга қўйилган умидни маҳкам ушлаш учун Худо алдаши мумкин бўлмаган иккита ўзгармас нарсада қатъий тасалли топайлик.¹⁹Шу умид жон учун лангардай ишончли ва мустаҳкам бўлиб, ичкарига – парда орқасига кириб боради. ²⁰У ерга Исо Малкиседеқнинг мансаби бўйича то абад Олий руҳоний бўлиб, биз учун аввал кириб борган.

Chapter 7

¹Зотан шу Малкиседеқ Салимнинг подшоҳи ва Худойи Таолонинг руҳонийси эди. Иброҳим подшоҳларни қиличдан ўтказиб қайтаётганида, Малкиседеқ уни учратиб дуо қилди. ²Иброҳим эса унга ҳамма нарсадан ушр берди. Чунки, биринчидан, Малкиседеқ исмининг маъноси “ҳақлик подшоҳи” демакдир, иккинчидан эса, у – Салим подшоҳи, яъни “тинчлик подшоҳидир”. ³У ота-онасиз ва насабномасиздир; на кунларининг бошланиши, на ҳаётининг охири бордир. У Худонинг Ўғлига ўхшаб, доимий руҳоний бўлиб қолмоқда.⁴Кўряпсизми, бу киши нақадар буюкдир! Унга улуғ отамиз Иброҳим энг яхши ўлжалардан ушр берди. ⁵Леви ўғилларидан руҳонийликни қабул қилганлар эса Қонун бўйича халқдан, яъни Иброҳимнинг белидан бўлган ўз биродарларидан ушр олиш амрига эгадирлар. ⁶Бироқ уларнинг аждодидан бўлмаган Малкиседеқ Иброҳимдан ушр олиб, ваъдаларнинг эгаси бўлганни дуо қилди.⁷Ҳеч қандай эътирозсиз, кичик бўлган ҳар ким катта бўлган томонидан дуо қилинади. ⁸Бу ерда ўлимга боғланган одамлар ушр олмоқдалар, аммо у ерда – У тирик, деган гувоҳликка эга Бўлган ушр олмоқда. ⁹Шундай дейиш мумкинки, ушр олувчи Левининг ўзи ҳам Иброҳим орқали ушр берди. ¹⁰Чунки Малкиседеқ Иброҳимни учратганида, Леви ҳали Иброҳимнинг белида эди.¹¹Шундай қилиб, агар баркамолликка Левининг руҳонийлиги билан эришилганда эди, (зеро унинг устида Исроил халқи учун Қонун тасдиқланган эди), унда Аҳарўннинг мансаби бўйича эмас, балки Малкиседеқнинг мансаби бўйича бошқа руҳонийнинг кўтарилишига қандай эҳтиёж бор эди? ¹²Шунинг учун руҳонийлик ўзгартирилганида, Қонуннинг ҳам ўзгартирилиши керак бўлади.¹³Чунки шу гаплар тааллуқли бўлган Руҳоний бошқа қабилага тегишлидир, бу қабиладан эса ҳеч ким қурбонгоҳга яқинлашмаган. ¹⁴Чунки Раббимизнинг Яҳудо қабиласидан порлагани маълумдир. Мусо эса бу қабиланинг руҳонийликка алоқадорлиги ҳақида ҳеч нарса демаган.¹⁵Энди аниқроқ кўриниб турибдики, Малкиседеққа ўхшаш бошқа бир Руҳоний кўтарилмоқда, ¹⁶У танага оид бўлган амрларнинг Қонуни бўйича эмас, балки тугамас ҳаёт қудрати бўйича Руҳоний бўлди. ¹⁷Чунки шундай гувоҳлик берилган: “Малкиседеқнинг мансаби бўйича Сен то абад Руҳонийсан”.¹⁸Зеро илгариги амр ўзининг ожизлиги ва фойдасизлиги учун бекор қилинади. ¹⁹Чунки Қонун ҳеч нарсани мукаммал қилмади. Бироқ энди аълороқ бир умид киритилмоқда, биз бу умид орқали Худога яқинлашяпмиз.²⁰Бу ҳам қасамсиз бўлмагани учун – ²¹(чунки илгариги руҳонийлар қасамсиз руҳоний бўлганлар, аммо Масиҳ қасам орқали Руҳоний бўлди, зеро У ҳақида айтилган: “Раббий қасам ичган ва тавба қилмас: Малкиседеқнинг мансаби бўйича Сен то абад Руҳонийсан”) –²²Исо аълороқ Аҳднинг кафили бўлди. ²³Ўша руҳонийларнинг сони кўп эди, чунки ўлим уларнинг доимо қолишларига тўсқинлик қилар эди. ²⁴Аммо Исо то абад тургани учун, ўтиб кетмас руҳонийликка эгадир.²⁵Шунинг учун Исо Ўзи орқали Худога келаётганларни ҳамиша қутқаришга қодир, чунки У улар ҳақида шафоат қилиш учун доимо тирикдир. ²⁶Бизнинг Олий руҳонийимиз худди шундай бўлиши керак: муқаддас, ёвузликка дахлсиз, бенуқсон, гуноҳкорлардан ажратилган, осмондан ҳам юқорига кўтарилган.²⁷У бошқа олий руҳонийлар каби ҳар куни аввал ўз гуноҳлари учун, сўнгра эса халқнинг гуноҳлари учун қурбонлик келтириши керак эмас, чунки У Ўзини бир марта қурбонликка келтириб, буни умрбод амалга оширди. ²⁸Қонун ожизликка эга бўлган одамларни олий руҳоний қилиб тайинламоқда, лекин Қонундан кейин қасамли Сўз то абад баркамол бўлган Ўғилни тайинлади.

Chapter 8

¹Айтганларимиздан асосий маъно шуки, биз осмонда, Улуғворлик тахтининг ўнг томонида ўтирган Олий руҳонийга эгамиз. ²У эса инсон эмас, балки Раббий тиклаган Муқаддасгоҳнинг ва ҳақиқий Чодирнинг хизматчисидир.³Ҳар бир олий руҳоний ҳадя ва қурбонликлар келтириш учун тайинланади. Шунинг учун У ҳам келтирадиган бирор нарсага эга бўлиши керак эди. ⁴Агарда У ер юзида қолганида эди, руҳоний бўлмас эди. Чунки ердаги руҳонийлар Қонун бўйича ҳадялар келтирадилар. ⁵Улар самовий тасвир ва сояга хизмат қиладилар. Зотан Мусо Чодирни ясамоқчи бўлганида, унга шундай дейилган эди: “Қара, ҳаммасини сенга тоғда кўрсатилган намуна бўйича қилгин”.⁶Лекин Масиҳ яхшироқ ваъдаларга асосланган яхшироқ бир Аҳдга воситачи бўлганига кўра, жуда ҳам аълороқ руҳонийлик хизматига эришди. ⁷Зеро агар биринчи Аҳд камчиликсиз бўлганида эди, бошқасига ўрин излашнинг ҳожати бўлмас эди.⁸Бироқ уларга таъна қилиб, У шундай деган: “Мана, кунлар келмоқда,- дейди Раббий,- Мен Исроилнинг хонадони ва Яҳудонинг хонадони билан янги Аҳд тузаман. ⁹Бу Аҳд эса – Мен уларнинг оталарини қўлидан ушлаб, Миср еридан олиб чиққан кунларимдаги улар билан тузган Аҳдга ўхшамайди. Чунки улар Менинг ўша Аҳдимда туришмади ва Мен уларни рад қилдим,- дейди Раббий.¹⁰Мана, ўша кунлардан кейин Исроилнинг хонадони билан тузадиган Аҳд шуки,- дейди Раббий,- Мен Қонунларимни уларнинг онгига жойлаштираман, буларни юракларига ёзиб қўяман. Мен уларнинг Худоси бўламан, улар эса Менинг халқим бўладилар.¹¹Шунда ҳеч ким ўз яқинига ва ҳеч ким ўз биродарига: Раббийни таниб билгин,- деб ўргатмайди. Чунки ҳамма – кичикдан каттасигача Мени таниб билади. ¹²Зеро Мен уларнинг ноҳақликларига раҳм-шафқатли бўламан ва уларнинг гуноҳларию қонунбузарликларини бошқа эсга олмайман”.¹³Раббий: “Янги”,- деб айтиб, биринчисининг эскирганлигини кўрсатди. Эскираётган ва қариётган эса йўқ бўлишга яқиндир.

Chapter 9

¹Биринчи Аҳд эса Худога хизмат қилиш ва ердаги Муқаддасгоҳ ҳақида буйруқларга эга эди. ²“Муқаддасгоҳ”, деб аталган биринчи Чодир қурилганида, унинг ичида шамдон, хонтахта ва тақдим нонлари бор эди.³Иккинчи парданинг орқасида “Муқаддаслар-Муқаддаси”, деб аталган Чодир бор эди. ⁴У ерда хушбўй тутатқи учун олтин қурбонгоҳ ва ҳар томони олтин билан қопланган Аҳд Киботи бор эди. Аҳд Киботи ичида манна солинган олтин идиш, Аҳарўннинг гуллаган ҳассаси ва Аҳд лавҳалари бор эди. ⁵Кибот устида эса раҳм-шафқат жойига соя соладиган шуҳрат керублари бор эди. Ҳозир булар ҳақида батафсил гапира олмаймиз.⁶Чодирнинг шундай жиҳозланишида биринчи Чодирга Худога хизмат қилиш учун доим руҳонийлар кирар эдилар. ⁷Иккинчи Чодирга эса йилда бир мартагина фақат олий руҳоний кирар эди. У ўзи ва халқнинг билимсизлиги гуноҳи учун қон бағишламасдан у ерга кира олмас эди.⁸Шу билан Муқаддас Руҳ кўрсатяптики: то олдинги Чодир турар экан Муқаддасгоҳга йўл ҳали очилмаган. ⁹Бу ҳозирги замон учун рамздир. Ушбу тартибда ҳадя ва қурбонликлар билан сажда қилувчининг виждонини баркамол қила олмайди. ¹⁰Чунки ўша Чодир егулик, ичгулик ва ҳар хил ювинишлар ҳамда танавий маросимлар билан фақат ислоҳот вақтигача қўйилган эди.¹¹Масиҳ эса келажак эзгуликларнинг Олий руҳонийси бўлиб, қўл билан ясалмаган, яъни бошқа шаклда буюкроқ ва мукаммалроқ бўлган Чодир билан келди. ¹²Масиҳ така ва ҳўкизларнинг қони билан эмас, балки Ўз қони билан Муқаддасгоҳга бир марта кириб, мангу қайта сотиб олинишни қўлга киритди.¹³Чунки агар такалару ҳўкизларнинг қони ҳамда бузоқнинг кули ҳаром бўлганларга пуркалиб, уларнинг танаси покланиши учун муқаддаслайдиган бўлса, ¹⁴боз устига, Масиҳнинг қони барҳаёт Худога хизмат қилиш учун виждонингизни ўлик ишлардан поклайди, чунки Исо абадий Руҳ орқали Ўзини бенуқсонликда Худога бағишлади. ¹⁵Ана шу сабабдан Масиҳ Янги Аҳднинг воситачиси бўлди, токи биринчи Аҳд остидаги жиноятлардан қайта сотиб олиш учун бўлган Унинг ўлими сабаби даъват этилганлар абадий мерос ваъдасини олсинлар.¹⁶Чунки қаерда васият бўлса, васият қилганнинг ўлими бўлиши керак. ¹⁷Чунки васият фақат ўлимдан кейин кучга киради. Васият қилувчи ҳали тирик экан, васиятнинг ҳеч қандай кучи йўқ.¹⁸Шунинг учун биринчи Аҳд ҳам қонсиз тасдиқланмаган эди. ¹⁹Чунки Мусо Қонундаги ҳар бир амрни бутун халққа айтганида, ҳўкизлару такалар қони ҳамда қизил жун, иссоп новдалари ва сувни олиб, Қонун китобининг устига ҳам, бутун халқнинг устига ҳам пуркаб: ²⁰“Бу – Худо сизларга амр этган Аҳднинг қони”,- деди.²¹Шунингдек, у Чодир ва барча хизмат идишларининг устига ҳам қон пуркади. ²²Хуллас, Қонун бўйича деярли ҳамма нарса қон билан покланади ва қон тўкилмасдан кечирим бўлмайди.²³Шунинг учун самовий тасвирлар шу қурбонликлар билан покланиши керак, самовий бўлганларнинг ўзлари эса булардан аълороқ қурбонликлар билан покланиши керак эди. ²⁴Зеро Масиҳ ҳақиқий намуна бўйича қўл билан ясалган Муқаддасгоҳга эмас, балки осмоннинг ўзига кириб борди, токи энди Худонинг ҳузурида биз учун зоҳир бўлсин.²⁵Бироқ олий руҳоний ҳар йили бегона қон билан Муқаддасгоҳга кирганидек, У Ўзини кўп марта бағишлаш учун эмас, ²⁶(акс ҳолда У дунё яратилгандан бери кўп маротаба азоб чекиши керак эди), балки Ўзининг қурбонлиги билан гуноҳларни йўқ қилиш учун бир марта замоннинг охирида зоҳир бўлди.²⁷Инсонларга бир марта ўлиш ва ундан кейин ҳукм қилиниш тайинланганидай, ²⁸Масиҳ ҳам, кўпларнинг гуноҳларини кўтариб бориш учун бир марта қурбон бўлди. Иккинчи марта эса У гуноҳларни ювиш учун эмас, балки Уни кутаётганларга нажот бериш учун келади.

Chapter 10

¹Қонун келажак эзгуликларнинг асл тасвири эмас, балки уларнинг фақат сояси бўлиб, йилдан-йилга доимо келтирилган бир хил қурбонликлар орқали одамларни ҳеч қачон баркамол қила олмайди. ²Акс ҳолда, улар бу қурбонликларни бағишлашни бас қилар эдилар, чунки сажда қилувчилар бир марта покланган бўлиб, виждонларида гуноҳкорлик ҳиссига бошқа эга бўлмас эдилар. ³Бироқ қурбонликлар ҳар йили одамларга гуноҳларини эслатган эди. ⁴Чунки ҳўкизу такалар қонининг гуноҳларни йўқ қилишига имконияти йўқ.⁵Шунинг учун Масиҳ дунёга кириб келганида, шундай деган эди: “Қурбонлигу бағишловларни Сен хоҳламадинг, лекин Мен учун тана тайёрладинг. ⁶Тамоман ёндирилиш қурбонликлари ва гуноҳ учун қурбонликлар Сенга маъқул бўлмади. ⁷Ўшанда Мен дедим – Китобнинг бошида Мен ҳақимда ёзилган: “Мана, Мен Сенинг иродангни бажариш учун келяпман, ё, Худойим”.⁸Шундай қилиб, аввал айтилган: “Қурбонлигу бағишловни, тамоман ёндирилиш қурбонликларини ва гуноҳ учун қурбонликларни (яъни Қонун бўйича келтирилган қурбонликларни) Сен хоҳламадинг ва илтифот қилмадинг.” ⁹Сўнгра эса У: “Мана, Мен Сенинг иродангни бажариш учун келяпман, ё, Худойим”,- деди. У иккинчисини ўрнатиш учун биринчисини бекор қилди. ¹⁰Мана шу ирода бўйича Исо Масиҳ танасининг бир марталик бағишлови орқали биз муқаддасландик.¹¹Ҳар бир руҳоний ҳар куни ўз хизматида туриб, гуноҳларни асло йўқ қила олмайдиган бир хил қурбонликларни кўп марта бағишлайди. ¹²Масиҳ эса гуноҳлар учун то абад битта қурбонлик келтирди ва Худонинг ўнг томонида ўтирди, ¹³энди душманларини Ўз оёқларининг супачаси қилинишини кутмоқда. ¹⁴Чунки У биргина бағишлови билан муқаддасланаётганларни то абад баркамол қилди.¹⁵Муқаддас Руҳ ҳам бизга гувоҳлик бермоқда, чунки сўнгра шундай айтилган эди: ¹⁶“Ўша кунлардан кейин Мен улар билан тузадиган Аҳд шуки,- дейди Раббий,- Қонунларимни уларнинг юракларига жо қилиб, буларни фикрларига ёзиб қўяман.¹⁷Уларнинг гуноҳларию қонунбузарликларини Мен бошқа эсга олмайман”. ¹⁸Энди қаерда кечирим бўлса, у ерда гуноҳ учун бошқа бағишловнинг ҳожати йўқдир.¹⁹Шундай экан, эй, биродарлар, Исо Масиҳнинг қони туфайли Муқаддасгоҳга киришимиз учун жасоратга эга бўлиб – ²⁰(чунки Масиҳ маъбаддаги парда орқали, яъни Ўз танаси орқали бизга янги ва тирик йўлни очиб берди) – ²¹ҳамда Худонинг уйи устидан улуғ Руҳонийга эга бўлиб, ²²чин юракдан тўлиқ имонда Худога яқинлашайлик. Юракларимизни ёмон виждондан поклаб, танамизни тоза сув билан ювиб,²³ишончимизнинг эътирофини тебранмай тутайлик, чунки ваъда берган Худо содиқдир. ²⁴Бир-биримизга эътибор бериб, севгига ва хайрли ишларга рағбатлантирайлик. ²⁵Баъзиларнинг одати бўлганидек, йиғинларимизни қолдирмайлик. Аксинча, ўша кун яқинлашиб келаётганини кўриб, бир-биримизга янада кўпроқ далда берайлик.²⁶Агар биз ҳақиқат билимини олгач, ихтиёрий равишда гуноҳ қилсак, унда гуноҳлар учун бошқа қурбонлик қолмайди, ²⁷бироқ душманни ютадиган оловнинг қаҳрини ва ҳукмни қўрқинчли кутиш қолади.²⁸Агар икки ёки уч гувоҳнинг олдида Мусонинг Қонунини рад этган одам шафқатсиз ўлимга маҳкум бўлса, ²⁹унда Худонинг Ўғлини оёқ ости қиладиган, муқаддаслаётган Аҳднинг қонини оддий нарса, деб ҳисоблайдиган, иноят Руҳини ҳақорат қиладиган одам қанчалик оғирроқ жазога лойиқ бўлади, деб ўйлайсизлар?!³⁰Биз шундай Айтганни биламиз: “Қасос олиш Мендан, жазони Мен бераман,- дейди Раббий”. Ва яна: “Раббий Ўз халқини ҳукм қилади”. ³¹Барҳаёт Худонинг қўлига тушиш даҳшатлидир!³²Аввалги кунларингизни эсга олинглар. Ўшанда сиз ёритилган бўлиб, азоб-уқубатларнинг буюк курашига бардош берар эдингизлар: ³³сизларнинг ўзларингиз гоҳ ҳақорат ва қувғин учун кўргазмага қўйилган, гоҳ шундай аҳволга йўлиққанларга шерик бўлган эдингизлар. ³⁴Чунки сизлар менинг кишанларимга ҳамдард бўлган эдингизлар. Сизлар осмонда яхшироқ ва боқий нарсаларга эга эканлигингизни билиб, мол-мулкингизнинг талон-тарож этилишини қувонч билан қабул қилган эдингизлар.³⁵Шундай қилиб, улуғ тақдирланишга эга бўлган жасоратингизни ташламанглар. ³⁶Худонинг иродасини бажариб, Унинг ваъдасини олишингиз учун сизларга сабр-тоқат керак. ³⁷Зеро яна бир оздан кейин Келадиган келади ва кечикмайди.³⁸Ҳақ одам имони билан яшайди. Агар кимдир орқага чекинса, Менинг жоним ундан рози бўлмайди. ³⁹Биз эса ҳалок бўлиш учун орқага чекинадиганлар эмасмиз, балки жонимиз нажотни орттириши учун имонда турганлармиздир.

Chapter 11

¹Имон эса кутиладиган нарсаларнинг моҳияти ва кўринмайдиган нарсаларнинг аниқлигидир. ²Зеро имонда қадимдагилар гувоҳлик олдилар. ³Имон билан англаяпмизки, оламлар Худонинг сўзи билан бунёд бўлган, яъни кўринадиган нарсалар кўринмайдиганлардан пайдо бўлган.⁴Имон билан Ҳобил Худога Қаъндан кўра яхшироқ қурбонлик келтирди ва имон орқали ҳақ бўлганлиги ҳақида гувоҳлик олди, чунки Худонинг Ўзи унинг бағишловлари ҳақида гувоҳлик берди. Имон орқали Ҳобил ўлганидан кейин ҳам ҳануз гапирмоқда.⁵Имон билан Энўх ўлим кўрмасдан, кўчирилган эди. У бошқа топилмади, чунки Худо уни кўчирди. Зеро кўчирилишдан олдин у Худога маъқул бўлганлиги ҳақида гувоҳлик олди. ⁶Имонга эга бўлмасдан эса Худога маъқул бўлишнинг имкони йўқ. Чунки Худонинг олдига келадиган одам Унинг борлигига ва Уни изловчиларни У тақдирлашига ишониши керак.⁷Имон билан Нуҳ ҳали кўринмас бўлган нарса ҳақида ваҳий олиб, ўз хонадонини қутқариш учун эҳтиромли титроқ билан кема ясади. У имони орқали дунёни маҳкум қилди ва имон бўйича ҳақлик меросхўри бўлди.⁸Имон билан Иброҳим мерос қилиб олиниши керак бўлган юртга бориш учун даъватга бўйсунди ва қаерга боришини билмасдан йўлга тушди. ⁹Имон билан у ваъда қилинган ерда ўзга юртда яшагандек истиқомат қилди ва насиб бўладиган ўша ваъданинг ҳамворислари бўлган ўғиллари Исҳоқ ва Ёқуб билан бирга чодирда яшади. ¹⁰Чунки у янги шаҳарни кутаётган эди. Шу шаҳар асосининг яратувчиси ва қурувчиси Худодир.¹¹Имон билан Соронинг ўзи ҳам ҳомиладор бўлишга қувват олди ва ёши ўтган бўлса-да, чақалоқ туғди, чунки у ваъда Берганнинг содиқ эканини билар эди. ¹²Шунинг учун деярли ўлик бўлган биттадан кўкдаги юлдузлар ва денгиз соҳилидаги қум каби сон-саноқсиз насл туғилди.¹³Бу кишиларнинг ҳаммаси ваъдаларни олмасдан, аммо узоқдангина кўриб, имонда туриб вафот этдилар. Улар қувониб, ўзлари ҳақларида: “Ер юзида ғарибу мусофирмиз”,- деб эътироф этар эдилар. ¹⁴Чунки бундай дейдиганлар ўзларига ватан излаётганларини кўрсатадилар.¹⁵Агар улар ўзлари чиққан ватанни фикрларида тутганларида эди, қайтиб боришга фурсатлари бўлар эди. ¹⁶Бироқ улар афзалроқ нарсани, яъни осмондагини орзу қилар эдилар. Шунинг учун Худо ҳам уларнинг Худоси, деб аталмоқдан ор қилмайди, чунки У улар учун бир шаҳар тайёрлаган.¹⁷Иброҳим синалиб, имон билан Исҳоқни қурбонликка бағишлади. Шундай қилиб, ваъдага эга Иброҳим ягона ўғлини бағишлади. ¹⁸Ўғли ҳақида эса шундай дейилган эди: “Сенинг уруғинг Исҳоқда аталади”. ¹⁹Чунки Иброҳим, Худо Исҳоқни ўликлардан ҳам тирилтиришга қодир, деб ҳисоблаган эди. Шунинг учун ҳам уни аломатдек қайтариб олди.²⁰Имон билан Исҳоқ келажакка нисбатан Ёқуб ва Эсовни дуо қилди. ²¹Имон билан Ёқуб ўлими олдидан Юсуфнинг ўғилларини дуо қилиб, ўз ҳассасига таяниб сажда қилди. ²²Имон билан Юсуф вафотидан олдин Исроил ўғилларининг Мисрдан чиқиши ҳақида эслатиб, ўз суяклари ҳақида амр берди.²³Имон билан Мусо туғилишидан кейин ўз ота-онаси томонидан уч ой яширилган эди. Чунки улар чақалоқнинг чиройли эканлигини кўриб, фиръавннинг фармонидан ҳам қўрқмадилар. ²⁴Имон билан Мусо вояга етганида, фиръавн қизининг ўғли, деб аталишидан воз кечиб, ²⁵гуноҳнинг вақтинчалик лаззатидан кўра Худонинг халқи билан азоб чекишни афзал кўрди ²⁶ва Мисрнинг хазиналаридан кўра Масиҳнинг ҳақоратини буюкроқ бойлик, деб ҳисоблади, чунки у мукофотга қарар эди.²⁷Имон билан у подшоҳнинг ғазабидан қўрқмасдан, Мисрни тарк этди, чунки кўринмас Худони кўргандай, мустаҳкам эди. ²⁸Имон билан Мусо Песаҳни ҳамда қон пуркашни амалга оширди, токи тўнғичларни қирувчи уларга тегмасин.²⁹Имон билан исроилликлар Қизил денгиздан худди қуруқликдан ўтаётгандек юриб ўтдилар. Мисрликлар ҳам ўтишга уринганларида, ғарқ бўлдилар. ³⁰Имон билан Йерихонинг деворлари исроилликлар етти кун айланиб ўтишганидан сўнг қулаб тушди. ³¹Имон билан фоҳиша Раҳоба ҳам жосусларни тинчликда қабул қилиб, имонсизлар билан бирга ҳалок бўлмади.³²Яна нима айтай? Зотан Гидъўн, Барак, Шимшўн, Йефтаҳ, Довуд, Шомуил ва бошқа пайғамбарлар ҳақида ҳикоя қилиш учун вақтим етмайди. ³³Имон билан улар подшоҳликларни енгар, ҳақликни ўрнатар, ваъдаларга эришар, шерларнинг оғзини тўсар эдилар, ³⁴оловнинг кучини ўчирар, қилич тиғидан қутулар, заифликдан куч-қудратга кирар, жангда бақувват бўлар, бегона қўшинларни қувиб юборар эдилар.³⁵Аёллар ўз марҳумларини тирилган ҳолда қайтариб олар эдилар. Бошқалари эса аълороқ тирилишга эришиш учун қутулишни қабул қилмасдан азобланган эдилар. ³⁶Яна бошқалари ҳақоратлару калтакларга, зиндонлару кишанларга чидар эдилар, ³⁷тошбўрон қилинган, арраланган, қийноқларга солинган, қиличдан ўтказилган эдилар. Қўй ва эчки терисига ўраниб, сарсон-саргардон кезар, муҳтожлик ва қувғинда юрар, азоб-уқубат чекар эдилар. ³⁸Дунё бу одамларга лойиқ бўлмаган эди, улар эса саҳроларда, тоғларда, ғорларда, ернинг дараларида дарбадар юрар эдилар.³⁹Уларнинг ҳаммаси имон орқали маъқулланишга эга бўлиб, ваъда қилинган нарсани олмадилар, ⁴⁰чунки Худо бизга нисбатан аълороқ нарсани олдидан кўрди, токи улар бизларсиз баркамолликка эришмасинлар.

Chapter 12

¹Шунинг учун биз атрофимизда гувоҳларнинг шундай булутига эга бўлиб, ҳар бир оғирликни ҳамда бизни осон қуршаб олаётган гуноҳни ағдариб ташлайлик ва тайинланган мусобақада сабр-тоқат билан югурайлик. ²Имоннинг асосчиси ҳамда тугатувчиси бўлган Исога кўз тикайлик. У шармандаликни менсимай, Унга тайинланган қувончнинг ўрнига хоч азоб-уқубатига чидади ва Худо тахтининг ўнг томонида ўтирди. ³Сизлар дармонсизланиб, жонингиз ҳолсизланиб қолмаслиги учун гуноҳкорларнинг Унга қарши ҳақоратларига чидаган Исо ҳақида фикр юритинглар.⁴Сизлар гуноҳга қарши жанг қилиб, ҳали қонингиз тўкилишига қадар курашмадингизлар. ⁵Сизларга ўғил сифатида тақдим этилган бу тасаллини унутдингизлар: “Ўғлим, Раббийнинг интизомига менсимаслик қилма, У сени фош қилганида, тушкунликка тушма. ⁶Чунки Раббий севадиган одамини интизомга ўргатади ва ҳар бир қабул қилган ўғлини савалайди”.⁷Агар сизлар интизомга солинишга чидасангизлар, шунда Худо сизлар билан ўғилларидай муомала қилади. Чунки отаси томонидан интизомга ўргатилмаган қандай ўғил бор экан? ⁸Агар ҳамма учун умумий бўлган интизомга ўргатишдан маҳрум қолсангизлар, унда сизлар ўғил эмас, балки ҳаромзодасизлар.⁹Яна демоқчиманки, биз жисмоний оталаримиз томонидан интизомга ўргатилган бўлиб, уларни ҳурмат қилсак, боз устига, яшашимиз учун руҳларнинг Отасига итоат этишимиз янада муҳимроқ эмасми? ¹⁰Оталаримиз бизни қисқа кунлар учун ўзларига яхши туюлгани бўйича интизомга ўргатар эдилар. Худо эса бизни манфаатимиз учун ўргатади, токи биз Унинг муқаддаслигидан баҳраманд бўлайлик. ¹¹Ҳар бир интизомга солиниш ҳозир қувонч эмас, балки қайғу бўлиб туюлади. Бироқ кейин, шу тариқа тарбияланганларга ҳақликнинг тинч ҳосилини келтиради.¹²Шундай қилиб, бўшашган қўлларингизни ва заифлашган тиззаларингизни мустаҳкам қилинглар. ¹³Оёқларингизнинг йўлини тўғри қилинглар, токи чўлоқ йўлдан оғмасин, балки шифолансин.¹⁴Ҳаммага нисбатан тинчлик ва муқаддасликнинг пайида бўлинглар, чунки муқаддасликсиз ҳеч ким Раббийни кўрмайди. ¹⁵Ҳеч ким Худонинг иноятидан маҳрум бўлиб қолмаслиги учун эътибор беринглар, токи бирор аччиқ илдиз пайдо бўлиб, зарар етказмасин ҳамда у орқали кўплар ҳаром бўлмасинлар, ¹⁶шунингдек, битта таом учун ўз тўнғичлигини сотган Эсов каби бўлган ҳеч қандай бетавфиқ ёки зинокор орангизда бўлмасин. ¹⁷Чунки биласизларки, Эсов сўнгра дуога меросхўр бўлмоқчи бўлганида рад этилди. У ҳатто кўз ёшлари билан ёлворса ҳам, тавбаси учун ўрин топмади.¹⁸Сизлар тегса бўладиган ва аланга билан ловуллаган тоққа ҳамда зулмату қоронғиликка ва бўронга, ¹⁹карнай садосига ҳамда сўзлаётган овозга яқинлашган эмассизлар. (Ўша овозни эшитганлар эса: “Бошқа сўз айтилмасин”,- деб ёлворган эдилар, ²⁰чунки улар, “агар тоққа ҳатто ҳайвон тегса, у тошбўрон қилинади”,- деган амрга бардош бера олмаган эдилар. ²¹Бу ҳодисанинг кўриниши шундай даҳшатли эдики, ҳатто Мусо: “Мен жуда қўрқиб титраяпман!”- деган эди).²²Лекин сизлар Сион тоғига, барҳаёт Худонинг шаҳри – самовий Йерусалимга, фаришталарнинг тумонатига, ²³қувноқ йиғинга, осмонда ёзилган тўнғичлар Жамоатига, ҳаммани ҳукм қилувчи Худога ва баркамолликка эришган ҳақларнинг руҳларига, ²⁴Янги Аҳднинг воситачиси – Исога, ҳамда Ҳобилнинг қонидан кўра аълороқ гапираётган пуркаш қонига яқинлашдингизлар.²⁵Эҳтиёт бўлинглар, Сўзлаётгандан юз ўгирманглар! Агар улар ер юзида сўзлаганни рад этиб, қутулмаган бўлсалар, боз устига, биз осмондан Сўзлаётгандан юз ўгирсак, қутула олмаймиз. ²⁶Ўша вақтда Унинг овози ерни ларзага солган, энди эса У шундай ваъда берган: “Мен яна бир марта фақат ерни эмас, балки осмонни ҳам ларзага соламан”.²⁷“Яна бир марта”,- деган сўз эса ларзага солинмайдиган нарсанинг қолиши учун ларзага солинадиган ўткинчи нарсанинг ўзгаришини билдиради. ²⁸Шунинг учун биз ларзага солинмайдиган шоҳликни қабул қилиб, иноятга эга бўлайлик, токи шу иноят билан эҳтиром ва қўрқувда Худога маъқул бўладиган хизмат қилайлик. ²⁹Чунки бизнинг Худойимиз – еб ютадиган оловдир.

Chapter 13

¹Орангизда биродарсеварлик турғун бўлсин. ²Мусофирсеварликни унутманглар, чунки бу орқали баъзилар билмасдан, фаришталарга меҳмондўстлик қилган эдилар.³Маҳбусларни, гўё ўзингиз ҳам улар билан бирга кишанда бўлгандек, эслаб туринглар. Ўзингиз ҳам танада бўлганингиз учун азоб чекаётганларни хотирланглар. ⁴Никоҳ ҳаммангизда қадрли бўлсин, жинсий муносабатингиз ифлос бўлмасин. Зинокорлару фоҳишаларни эса Худо ҳукм қилади.⁵Хулқ атворингиз пулпарастли бўлмасин. Ўзингизда бори билан қаноатланинглар, чунки Худонинг Ўзи: “Мен сени тарк этмайман ва ташлаб кетмайман”,- деган. ⁶Шунинг учун биз жасорат билан айта оламиз: “Раббий менинг ёрдамчимдир, мен қўрқмайман. Инсон менга нима қилар экан?”⁷Сизларга Худонинг сўзини гапирган бошлиқларингизни эслаб туринглар. Уларнинг ҳаёт натижасига қараб, уларнинг имонига тақлид қилинглар. ⁸Исо Масиҳ кеча, бугун ва то абад Ўша-Ўшадир.⁹Сизлар турли бегона таълимотларга эргашиб кетманглар. Юракни тансиқ овқатлар билан эмас, балки Худонинг инояти билан мустаҳкамлаш яхшидир. Чунки тансиқ овқатлар билан банд бўлиб юрган одамлар булардан фойда кўрмаганлар. ¹⁰Бизнинг бир қурбонгоҳимиз борки, Чодирда хизмат қилаётганларнинг ундан озиқланишга ҳақи йўқ. ¹¹Чунки гуноҳ учун келтирилган ҳайвонларнинг қони олий руҳоний томонидан Муқаддасгоҳга олиб киритилар, уларнинг таналари эса қароргоҳнинг ташқарисида ёқилар эди.¹²Шу сабабдан Исо ҳам Ўз қони билан халқни муқаддаслаш учун дарвозадан ташқарида азоб чекди. ¹³Шундай экан, биз ҳам Унинг ҳақоратланишини кўтариб, қароргоҳдан ташқарига – Унинг олдига чиқайлик. ¹⁴Чунки бу ерда бизнинг доимий шаҳримиз йўқ, бироқ биз келажакдагини излаяпмиз.¹⁵Шунинг учун Исо орқали доимо Худога мақтов қурбонлигини, яъни Унинг номини улуғлайдиган оғзимизнинг ҳосилини келтирайлик. ¹⁶Яхшилик қилишни ва ўзаро мулоқотни унутманглар, чунки бундай қурбонликлар Худога маъқулдир. ¹⁷Ўз бошлиқларингизга бўйсунинглар ва уларга итоатли бўлинглар, чунки улар ҳисобот берувчилар сифатида жонларингизнинг устидан назорат қилмоқдалар, токи улар буни оҳ-нола билан эмас, балки қувонч билан бажарсинлар. Акс ҳолда, бу сизларга фойдали бўлмайди.¹⁸Биз учун ибодат қилинглар, зеро яхши виждонга эга эканлигимизга аминмиз, чунки биз ҳамма нарсада тўғри бўлиб кун кечиришни истаймиз. ¹⁹Айниқса менинг сизларга тезроқ қайтарилишим учун ибодат қилишингизни сизлардан ўтиниб сўрайман.²⁰Тинчлик Худоси эса абадий Аҳд қонидаги қўйларнинг улуғ Чўпони бўлган Раббимиз Исо Масиҳни ўликлардан тиклагач, ²¹энди ҳар бир яхши ишингизда Унинг иродасини бажариш учун сизларни баркамол қилсин ва Исо Масиҳ орқали сизларнинг ичингизда Ўзига маъқул бўлганини келтириб чиқарсин. Унга абадулабад шуҳрат бўлсин! Омин!²²Энди, биродарларим, сизлардан илтимос қиламан, бу насиҳат сўзига бардош беринглар, чунки, мен сизларга қисқагина ёздим. ²³Билингларки, биродаримиз Тимўтий озодликка чиқарилди. Агар у тезда келса, у билан бирга мен сизларни кўраман.²⁴Ҳамма бошлиқларингизга ва барча муқаддасларга салом айтинглар. Италияликлар сизларга салом йўллаяптилар. ²⁵Иноят ҳаммаларингиз биландир. Омин.

James

Chapter 1

¹Мен, Худонинг ва Раббий Исо Масиҳнинг қули Ёқуб, дунёга тарқалиб кетган ўн икки қабилага – қувонинглар, деб айтяпман. ²Эй, биродарларим, сизлар турли васвасаларга тушиб қолганингизда ҳам, буни бутун қувонч билан қабул қилинглар. ³Шуни билингларки, имонингизнинг синалиши сабр-тоқат ҳосил қилади.⁴Сабр-тоқатингиз эса амалда мукаммал бўлсин, токи сизлар ҳамма нарсада камчиликсиз, етук ва комил бўлинглар. ⁵Агар сизлардан бирортангизга донолик етишмаса, унда таъна қилмасдан ҳаммага самимият билан берувчи Худодан сўрасин ва унга берилади.⁶Лекин ўша одам ҳеч шубҳа қилмасдан имон билан сўрасин, чунки шубҳа қилувчи – шамол кўтараётган ва тўзитиб юбораётган денгиз тўлқинига ўхшайди. ⁷Бундай одам Раббийдан бирон нарса олишни умид ҳам қилмасин. ⁸Фикрида иккиланаётган одам ўзининг ҳамма йўлларида беқарордир.⁹Камситилган биродар ўзининг юксалиши билан мақтансин. ¹⁰Бой эса ўзининг пасайиши билан мақтансин, чунки у ўтнинг гули каби ўтиб кетади. ¹¹Қуёш чиқиб, жазирама иссиғи билан ўтни қуритиб юборади. Ўтнинг гули тўкилади ва унинг бутун гўзаллиги йўқолади. Бой одам ҳам ўз йўлларида худди шундай сўлиб қолади.¹²Васвасага бардош берган одам бахтлидир. Чунки у синовдан ўтгач, Раббийни севадиганларга ваъда қилинган ҳаёт тожини олади. ¹³Васвасага тушганда, ҳеч ким: “Худо мени васвасага соляпти,”- демасин. Чунки Худо ёвузлик билан васваса қилинмайди, Ўзи ҳам ҳеч кимни васвасага солмайди.¹⁴Лекин ҳар бир одам ўзининг ҳирсига қизиқиб, алданиб васвасага тушади. ¹⁵Ҳирс эса ҳомиладор бўлиб гуноҳни туғади, қилинган гуноҳ эса ўлимни туғади. ¹⁶Эй, севикли биродарларим, алданманглар!¹⁷Ҳар бир эзгу эҳсон, ҳар бир мукаммал ҳадя юқоридан, нурлар Отасидан тушади. Унда ўзгариш йўқ, ўзгарувчан соя ҳам йўқдир. ¹⁸Биз Унинг ижодларининг баъзи бир бошланғичи бўлишимиз учун Худо Ўз иродаси бўйича бизни ҳақиқат Сўзи орқали туғди.¹⁹Шундай қилиб, севикли биродарларим, ҳар бир одам тинглаш учун чаққон, гапириш учун вазмин ва ғазабланиш учун суст бўлсин. ²⁰Чунки инсон ғазаби Худонинг ҳақлигини рўёбга чиқармайди. ²¹Шунинг учун барча ифлосликни ва ҳаддан ортиқ ёвузликни бир четга йиғиштириб қўйинглар. Сизларнинг ичингизга экилаётган ва жонларингизга нажот беришга қодир бўлган Худонинг Сўзини мулойимлик билан қабул қилинглар.²²Ўз-ўзини алдайдиган Сўзнинг фақат тингловчилари эмас, балки бажарувчилари бўлинглар. ²³Чунки ким Сўзни тинглаб, уни бажармаса, у ўзининг асл юзини кўзгуда кўраётган одамга ўхшайди. ²⁴У ўзига бир қараб, кетди ва дарҳол ўзининг қандай эканлигини унутди. ²⁵Лекин ким озодликнинг мукаммал Қонунига синчиклаб қараб, унда турадиган бўлса, у одам унутувчан тингловчи эмас, балки Сўзни бажарувчиси бўлиб, ўз ҳаракатларида бахтли бўлади.²⁶Агар орангиздаги бирор одам ўзини диёнатли ҳисоблаб, тилини тиймаса, лекин ўз юрагини алдаса, унинг диёнати беҳудадир. ²⁷Отамиз Худо олдида пок ва бенуқсон диёнат – етиму беваларнинг қайғуларида уларга ғамхўрлик қилиш ҳамда бу дунёдан ўзини беғубор сақлашдир.

Chapter 2

¹Эй, биродарларим, шуҳрат Раббийси Исо Масиҳга бўлган имонингиз юз-хотирчиликсиз бўлсин. ²Агар сизларнинг йиғинингизга олтин узук таққан, башанг кийимда бир одам кирса ва жулдур кийимда бир камбағал ҳам кирса, ³сизлар башанг кийинганга қараб: “Марҳамат, тўрда ўтиринг”, камбағалга эса: “Сен у ерда тур”, ёки “Шу ерга, оёғим остида ўтир,”- десангизлар, ⁴унда сизлар ўз ичингизда юз-хотирчилик қилиб, ёмон ниятли қозилар каби бўлиб қолмайсизларми?⁵Менинг севикли биродарларим, тингланглар: Худо бу дунёда камбағал бўлганларни имонда бой бўлишлари ва Ўз Шоҳлигининг меросхўрлари бўлишлари учун танламадими? Раббий Уни севадиганларга Шоҳлигини беришни ваъда қилган. ⁶Сизлар эса камбағални камситдингизлар. Сизларни сиқаётган бойлар эмасми? Сизларни судраб, судга олиб бораётганлар улар эмасми? ⁷Сизлар аталган ўша азиз номни бадном қилаётганлар ҳам улар эмасми?⁸Агар сизлар Ёзувга биноан: “Яқинингни ўзинг каби севгин”, дейилган шоҳона Қонунни бажараётган бўлсангизлар, унда яхши иш қилаётган бўласизлар. ⁹Агарда юз-хотирчилик қилаётган бўлсангизлар, унда гуноҳ қиляпсизлар ва Қонун олдида жиноятчи бўлиб қоляпсизлар.¹⁰Кимки Қонуннинг барчасига риоя қилиб, бирон бир нарсада гуноҳ қилиб қўйса, у ҳамма нарсада айбдор бўлади. ¹¹Чунки: “Зино қилма,”- деб айтган, “Одам ўлдирма,”- деб ҳам айтган. Шундай қилиб, агар сен зино қилмасанг, лекин одам ўлдирсанг, барибир сен Қонун олдида жиноятчидирсан.¹²Шунинг учун сизлар озодлик Қонуни бўйича ҳукм қилинувчилар каби гапиринглар ва ҳаракат қилинглар. ¹³Чунки шафқат қилмаганга ҳукм шафқатсиздир. Шафқат эса ҳукм устидан тантана қилади.¹⁴Менинг биродарларим, агар бирор одам имонга эгалигини айтса-ю, лекин эзгу ишларга эга бўлмаса, бундан нима фойда? Бундай имон унга нажот бера оладими? ¹⁵Агар бирор биродар ёки опа-сингил яланғоч бўлиб, кундалик ризқига эга бўлмаса, ¹⁶сизлардан бирортангиз эса уларга: “Эсон-омон бориб, исининглар ва овқатланинглар,”- деса, лекин танасига керак бўлган нарсаларни уларга бермаса, бундан нима фойда? ¹⁷Худди шундай, имон ҳам ишсиз бўлса, ўз-ўзидан ўликдир.¹⁸Бироқ бирор одам: “Сен имонингга эгасан, мен эса ишларимга эгаман,”- деб айтиши мумкин. Хўп, ишларсиз бўлган имонингни менга кўрсат-чи, мен эса сенга имонимни ишларим орқали кўрсатаман! ¹⁹Сен Худонинг ягоналигига ишонасанми? Яхши қиласан! Жинлар ҳам ишонадилар ва даҳшатдан титрайдилар. ²⁰Эй, нодон одам, ишларсиз имон ўлик эканлигини билишни хоҳлайсанми?²¹Бизнинг отамиз Иброҳим ўғли Исҳоқни қурбонгоҳга қўйганида, ўз ишлари билан оқланган эмасмиди? ²²Кўряпсанми? Унинг имони ишларига кўмаклашган эди, ишлари туфайли эса имони камолотга эришган эди. ²³Шундай қилиб, Ёзув бажо бўлди: “Иброҳим Худога ишонди, бу эса унга ҳақлик, деб ҳисобланди ва у Худонинг дўсти, деб аталди”. ²⁴Кўряпсизларми? Инсон фақат имони билан эмас, балки ишлари билан ҳам оқланади.²⁵Худди шундай, фоҳиша Раҳабо ҳам жосусларни қабул қилиб, уларни бошқа йўлдан жўнатиб, ўз ишлари билан оқланмадими? ²⁶Хуллас, руҳсиз бадан ўлик бўлганидек, имон ҳам ишларсиз ўликдир.

Chapter 3

¹Биродарларим, ўқитувчилар кўпроқ ҳукмга дучор бўлишларини билиб, кўпларингиз ўқитувчи бўлаверманглар. ²Чунки ҳаммамиз ҳам кўп қоқиниб кетамиз. Ўз сўзида қоқиниб кетмайдиган одам комил бўлиб, бутун танасини ҳам тийиб олишга қодирдир.³Мана, отлар бизга бўйсунишлари учун биз уларнинг оғизларига сувлуқ солиб, бутун баданини бошқарамиз. ⁴Мана, кемалар ҳам, қанча улкан бўлмасин ва қандай кучли шамоллар билан юргизилмасин, жуда кичик бир рул билан уларни кемачи хоҳлаган томонига йўналтиради.⁵Тил ҳам худди шундай кичкина бир аъзодир, аммо у кўп мақтанади. Мана, кичик бир олов қанча кўп ёғочларни ёндиради! ⁶Тил ҳам оловдир ва ноҳақлик дунёсидир. Шунинг учун тил аъзоларимиз орасида шундай ҳолатда бўлиб, бутун баданимизни ҳаром қилади. У жаҳаннамдан алангаланиб, бутун умр даврасини ҳам ёндиради.⁷Чунки ҳар хил жониворлар – қушлар, судралувчилар ва денгиз ҳайвонлари – инсон зоти томонидан бўйсундирилган ва бўйсундирилмоқда. ⁸Бироқ тилни ҳеч бир одам бўйсундира олмайди. Тил – тийиб бўлмайдиган ёвузликдир, у ўлим заҳарига тўладир.⁹Тил билан биз Отамиз Худони дуо қиламиз ва ўша тил билан Худонинг ўхшашлигида яратилган одамларни лаънатлаймиз. ¹⁰Ўша бир оғиздан дуо қилиш ҳам, лаънатлаш ҳам чиқади. Биродарларим, бундай бўлмаслиги керак!¹¹Битта булоқдан ҳам ширин, ҳам аччиқ сув оқиб чиқадими? ¹²Биродарларим, анжир зайтун мевасини бера оладими? Ёки ток новдаси анжир мевасини бера оладими? Худди шундай, битта булоқ ҳам шўр, ҳам ширин сув оқизмайди-ку!¹³Орангизда ким доно ва ақлли бўлса, у буни яхши юриш-туриши ҳамда доно мулойимлиги билан амалда кўрсатсин. ¹⁴Агарда юрагингизда сизлар аччиқ ҳасад ва рақобатга эга бўлсангизлар, унда мақтанманглар ва ҳақиқатга қарши ёлғон гапирманглар.¹⁵Бу юқоридан тушаётган донолик эмас, балки дунёвий, шайтоний, жонга оид доноликдир. ¹⁶Чунки қаерда ҳасадгўйлик ва рақобат бўлса, ўша ерда тартибсизлик ва ҳар хил ёмонлик бўлади. ¹⁷Аммо юқоридан келаётган донолик эса, биринчидан пок, кейин тинчликсевар, камтар, итоатли, меҳр-шафқатли, яхши ҳосилларга тўла, беғараз ва риёсиздир. ¹⁸Ҳақлик ҳосили эса тинчлик ҳолатида тинчлик келтирувчилар томонидан экилади.

Chapter 4

¹Сизларнинг орангиздаги уруш ва жанжаллар қаердан келиб чиқмоқда? Аъзоларингизда жанг қилаётган ҳирсларингиздан эмасми? ²Хоҳлаяпсизлар, аммо эга бўлмасдан, ўлдиряпсизлар. Ҳасад қиляпсизлар, аммо эриша олмасдан, жанжал қилиб урушяпсизлар. Сўрамаётганингиз учун ҳеч нарсага эга бўлмаяпсизлар. ³Сўраяпсизлар-у, лекин олмаяпсизлар, чунки ҳирсларингизни қондириш учун ёмонликка сўраяпсизлар.⁴Эй, зинокору фоҳишалар! Дунё билан дўстлик – Худога душманлик эканлигини билмайсизларми?! Шундай қилиб, ким дунё билан дўст бўлишни хоҳласа, у Худога душман бўлади. ⁵Наҳотки сизлар Ёзувда: “Бизнинг ичимизда яшаётган Руҳ рашк қадар севади,”- дейилгани бекор, деб ўйласангизлар?⁶Лекин У янада кўпроқ иноят ато қилади, чунки шундай ҳам айтилган: “Худо мағрурларга қарши туради, лекин камтарларга иноят ато этади”. ⁷Шунинг учун Худога бўйсунинглар, иблисга қарши туринглар ва у сизлардан қочиб кетади.⁸Худога яқинлашинглар ва У сизларга яқинлашади. Эй, гуноҳкорлар, қўлларингизни тозаланглар! Эй, фикрида иккиланаётганлар, юракларингизни покланглар! ⁹Қайғуринглар, йиғланглар ва нола қилинглар! Кулгингиз йиғига, қувончингиз маъюсликка айлансин. ¹⁰Раббий ҳузурида камтар бўлинглар ва У сизларни юксалтиради.¹¹Эй, биродарларим, бир-бирингизни ёмонламанглар. Ўз биродарини ёмонлаётган ёки ҳукм қилаётган одам Қонунни ёмонлаган ва Қонунни ҳукм қилган бўлади. Агарда сен Қонунни ҳукм қилсанг, унда сен Қонуннинг ижрочиси эмас, балки қозиси бўласан. ¹²Қутқаришга ҳамда ҳалок қилишга қодир бўлган Қонун чиқарувчи ва ҳукм қилувчи Худо ягонадир. Сен ким бўлибсанки, ўз биродарингни ҳукм қилсанг?¹³Энди сизлар: “Бугун ёки эртага фалон шаҳарга бориб, у ерда бир йил яшаб, савдо-сотиқ қилиб, фойда топамиз,”- деб айтадиганлар, тингланглар: ¹⁴Сизлар эртага нима содир бўлишини билмайдиган одамсизлар. Чунки сизларнинг ҳаётингиз ўзи нима? – Бирпас кўриниб, кейин эса ғойиб бўладиган буғдир.¹⁵Сизлар яхшиси: “Агар Раббий хоҳласа, биз тирик бўлсак, уни ёки буни қиламиз,”- деб айтиш ўрнига, ¹⁶кеккайганингиз туфайли мағрурланяпсизлар. Бундай ҳар қандай мағрурлик эса ёвузликдир. ¹⁷Шундай қилиб, ким яхшилик қилишни билса-ю, уни қилмаса, у гуноҳ қилган бўлади.

Chapter 5

¹Эй, бойлар, тингланглар, сизларнинг бошингизга келаётган фалокатларингиз учун йиғланглар ва нола қилинглар! ²Сизларнинг бойлигингиз чириб кетди ва кийимларингизни куя еди. ³Сизларнинг олтину кумушларингизни занг босди. Уларнинг занги сизларга қарши гувоҳлик беради ва этингизни олов каби ейди. Сизлар охирги кунлар учун бойлик тўпладингизлар.⁴Мана, далаларингизни ўрган ўроқчиларнинг сизлар ушлаб қолган тўлови фарёд қилмоқда. Ўроқчиларнинг дод-фарёди ҳам Қўшинлар Худовандининг қулоғига етиб борди. ⁵Сизлар ер юзида кайф-сафода яшаб завқландингизлар. То бўғизлаш куни келгунча юракларингизни ёғ босиб, ўзингизни семиртирдингизлар. ⁶Сизлар Ҳақ бўлганни маҳкум этиб, ўлдирдингизлар. У сизларга қаршилик ҳам қилмади.⁷Шундай қилиб, биродарларим, Раббийнинг келишига қадар узоқ сабр-тоқатли бўлинглар. Мана, деҳқон ҳам ернинг қимматбаҳо ҳосилини кутади. Шунинг учун у эртанги ва кечки ёмғир ёққунига қадар узоқ сабр-тоқат қилади. ⁸Сизлар ҳам узоқ сабр-тоқатли бўлинглар, юрагингизни қувватлаб мустаҳкам қилинглар, чунки Раббийнинг келиши яқинлашиб қолди.⁹Эй, биродарларим, маҳкум бўлмаслигингиз учун бир-бирингиздан нолиманглар. Мана, Ҳукм қилувчи эшик олдида турибди. ¹⁰Биродарларим, мана Раббийнинг номидан гапирган пайғамбарлардан азоб-уқубатга чидаш ва узоқ сабр-тоқат қилиш учун ўрнак олинглар. ¹¹Мана, биз узоқ сабр-тоқат қилганларни бахтли, деб ҳисоблаймиз. Сизлар Аюбнинг сабр-тоқати ҳақида эшитгансизлар ва Раббийдан бўлган унинг охирини кўргансизлар, чунки Раббий жуда раҳмдил ва шафқатлидир.¹²Энг аввало, биродарларим, на осмон ҳақи, на ер ҳақи, на бошқа бирон нарса ҳақи қасам ичманглар. Лекин маҳкум бўлмаслигингиз учун сизларнинг “Ҳа” деганингиз “ҳа” бўлсин, “Йўқ” деганингиз “йўқ” бўлсин.¹³Агар орангизда бирор одам азоб чекаётган бўлса, у ибодат қилсин. Бошқа бири шодланаётган бўлса, у ҳамду сано куйласин. ¹⁴Агар сизлардан бирор одам касал бўлган бўлса, у жамоабошиларни чақирсин. Улар эса Раббийнинг номидан уни мой билан мойлаб, у учун ибодат қилишсин. ¹⁵Шунда имон ибодати беморни соғайтиради ва Раббий уни қайта тиклайди. Агар у гуноҳ қилган бўлса, унинг гуноҳлари кечирилади.¹⁶Бир-бирингизга гуноҳларингизни эътироф этинглар ва шифо топишингиз учун бир-бирингиз учун ибодат қилинглар. Ҳақ одамнинг ғайратли ибодати кўп нарсани амалга оширади. ¹⁷Элийаҳ бизга ўхшаган бир инсон эди. Ёмғир ёғмаслиги учун у қизғин ибодат қилди ва ер юзига уч йилу олти ой ёмғир ёғмади. ¹⁸У яна ибодат қилгач, осмон ёмғир берди ва ер ўз ҳосилини келтирди.¹⁹Эй, биродарларим! Агар сизлардан бирор одам ҳақиқатдан узоқлашиб кетса ва уни кимдир яна тўғри йўлга қайтарса, билсинки: ²⁰Гуноҳкорни сохта йўлдан қайтарган одам унинг жонини ўлимдан қутқарган ва кўп гуноҳларини қоплаган бўлади.

1 Peter

Chapter 1

¹Исо Масиҳнинг ҳаворийси мен, Петъёрдан – Понт, Галатия, Каппадокия, Асия ва Битиния вилоятларига тарқалиб кетган мусофирларга салом! ²Отамиз Худонинг азалдан мўлжаллаганига биноан сизлар Унинг Руҳи билан муқаддасланиш орқали Исо Масиҳга бўйсунишга ҳамда Унинг қони билан пуркалишга танлангансизлар. Сизларга инояту тинчлик янада кўпайсин.³Раббимиз Исо Масиҳнинг Отаси Худо муборак бўлсин! У Ўзининг буюк раҳм-шафқати бўйича, Исо Масиҳнинг ўликлардан тирилиши билан бизни тирик умидга янгидан туғилтирди, ⁴токи сизлар учун осмонда сақланаётган беғубор, чиримас, сўлмас бир меросга эга бўлинглар. ⁵Охирги замонда очилишга тайёр бўлган нажотга эришмоғингиз учун, сизлар Худонинг куч-қудрати билан имонингиз орқали қўриқланмоқдасизлар.⁶Ана шунинг учун, энди агар керак бўлса, турли васвасаларда бир оз қайғуриб, қувонинглар, ⁷токи сизларнинг синовдан ўтилган имонингиз оловда синаладиган, аммо нобуд бўладиган олтиндан ҳам қимматроқ бўлсин. Ўшанда Исо Масиҳнинг намоён бўлишида сизларга ҳурмат-иззат, мақтов ва шараф бўлади.⁸Сизлар Масиҳни кўрмаган бўлсангизлар ҳам, Уни севмоқдасизлар. Уни шу кунга қадар кўрмасдан туриб, лекин Унга ишониб, сўз билан ифодалаб бўлмайдиган улуғвор қувонч билан шодланмоқдасизлар ⁹ва имонингизнинг натижаси сифатида жонингизнинг нажотига эришмоқдасизлар. ¹⁰Сизларга тайинланган иноят ҳақида башорат қилган пайғамбарларнинг изланишлари ва текширишлари ана шу нажотга тегишли эди.¹¹Уларнинг ичида бўлган Масиҳнинг Руҳи Масиҳнинг азоблари ва бу азоблардан кейинги Унинг шуҳрати ҳақида улар орқали башорат қилаётганида, У қандай ва қайси пайтни кўрсатаётганини пайғамбарлар билмоқчи бўлган эдилар. ¹²Чунки уларга ваҳий берилган эдики, уларнинг хизмати уларнинг ўзларига эмас, балки биз учун бўлган эди. Мана, энди осмондан юборилган Муқаддас Руҳ томонидан сизларга воизлик қилинган Хушхабарда бу ошкор бўлди. Буни фаришталар ҳам синчиклаб билишни хоҳлайдилар.¹³Шунинг учун ўз онгингизнинг белини боғлаб, ҳушёр бўлиб, Исо Масиҳнинг намоён бўлишида сизларга бериладиган иноятга тўлиқ умид боғланглар. ¹⁴Энди итоатли болалар каби илгариги адабсизлигингизда бўлган ҳирсларга тақлид қилманглар.¹⁵Лекин сизларни даъват этган Худо муқаддас бўлганидай, сизлар ҳам бутун юриш-туришингизда муқаддас бўлинглар, ¹⁶чунки ёзилган: “Муқаддас бўлинглар, чунки Мен муқаддасман”. ¹⁷Агарда ҳар бир кишини юз-хотир қилмасдан, қилмишига яраша ҳукм Қилувчини сизлар Ота, деб атасангизлар, унда мусофирчилик даврингизда қўрқув билан яшанглар.¹⁸Биласизларки, оталарингиздан қолган бемаъни ҳаётдан сизлар сотиб олингансизлар. Лекин чириб кетадиган кумуш ёки олтин билан эмас, ¹⁹балки бенуқсон ва пок қўзи каби бўлган Масиҳнинг қимматбаҳо қони билан сотиб олингансизлар.²⁰Масиҳ дунё яратилишидан олдин тайинланган бўлса ҳам, замоннинг охирида сизлар учун зоҳир бўлди. ²¹Сизлар У орқали Худога имон келтирдингизлар. Худо Масиҳни ўликлардан тирилтириб, Унга шуҳрат берди, токи сизлар Худога бўлган имонга ҳамда умидга эга бўлинглар.²²Энди сизлар ҳақиқатга итоат қилиб, самимий биродарсеварликка эришишингиз учун Муқаддас Руҳ орқали жонларингизни поклаб, бир-бирингизни чин юракдан ихлос билан севинглар. ²³Сизлар чирийдиган уруғдан эмас, балки чиримайдиган уруғдан, яъни тирик ва абадий мавжуд бўлган Худонинг Сўзидан янгидан туғилдингизлар.²⁴Зеро ҳар бир инсон – ўт кабидир, инсоннинг ҳар қандай шуҳрати ўтдаги гул кабидир: ўт қуриб қолади, унинг гули ҳам тўкилади. ²⁵Аммо Раббийнинг Сўзи абадий туради. Ана шу Сўз – сизларга воизлик қилинган Хушхабардир.

Chapter 2

¹Шундай қилиб, ҳар қандай ёвузлик, ҳийлакорлик, иккиюзламачилик, ҳасад ва ҳар қандай ғийбатчиликни бир четга қўйиб, ²янги туғилган чақалоқлардай Сўзнинг соф сутини тусанглар, токи ундан нажотга улғайинглар. ³Чунки сизлар Раббий эзгу эканлигини татиб кўрдингизлар.⁴Инсонлар рад қилган, лекин Худо танлаган қимматбаҳо тирик тош бўлган Исо Масиҳга яқинлашиб, ⁵ўзларингиз ҳам тирик тошлар каби ўзларингиздан руҳий бино, муқаддас руҳонийлар барпо этинглар, токи Исо Масиҳ орқали Худога маъқул бўлган руҳий қурбонликлар келтиринглар.⁶Чунки Ёзувда шундай дейилган: “Мана, Мен танланган, қимматбаҳо асосий бурчак тошини Сионда ўрнатяпман. Унга ишонган киши уятда қолмас”.⁷Шундай қилиб, сизлар, имонлилар учун У бебаҳодир, имонсизлар учун эса қурувчилар рад қилган тошдир. Лекин У бурчакнинг боши, ⁸васваса тоши ва қоқиниш қояси бўлди, шунинг учун Худонинг Сўзига итоат қилмаганлар Унга қоқинадилар. Улар ана шунга маҳкум этилганлар.⁹Аммо сизлар – танланган бир авлод, шоҳона руҳонийлар, муқаддас халқ, Худонинг шахсий одамларисизлар. Сизлар Худонинг баркамоллиги ҳақидаги хабарни етказишингиз учун қоронғиликдан Унинг ажойиб нурига даъват қилингансизлар. ¹⁰Бир вақтлар халқ эмас эдингизлар, энди эса Худонинг халқисизлар. Бир вақтлар раҳм-шафқат топмаган эдингизлар, энди эса раҳм-шафқат топдингизлар.¹¹Севганларим, бу дунёда ғарибу мусофирдай бўлганингиз учун, сизлардан ўтиниб сўрайманки, жонга қарши жанг олиб бораётган танавий ҳирслардан ўзингизни тийинглар. ¹²Сизларни ёмонликда айблаб ғийбат қиладиган халқлар орасида диёнатли ҳаёт кечиринглар, токи улар хайрли ишларингизни кўриб, Раббий ташриф буюрадиган кунда Худони улуғласинлар.¹³Шундай қилиб, Раббий ҳақи ҳар қандай инсоний ҳокимиятга бўйсунинглар: олий ҳоким бўлган подшоҳга ҳам, ¹⁴ёмонлик қилганларни жазолаш ва яхшилик қилганларни тақдирлаш учун подшоҳдан юборилган ҳокимларга ҳам бўйсунинглар. ¹⁵Чунки Худонинг иродаси шуки – сизлар яхши ишлар қилиб, ақлсиз ва жоҳил одамларнинг оғзини ёпинглар. ¹⁶Озод одамлардек яшанглар. Ёвузликни қоплаш учун озодликни қўллайдиганлардек эмас, балки Худонинг қулларидек бўлиб юринглар. ¹⁷Ҳаммани ҳурмат қилинглар, биродарликни севинглар. Худодан қўрқинглар, подшоҳни ҳурмат-иззат қилинглар.¹⁸Эй, қуллар, сизлар фақатгина яхши ва мулойим хўжайинларга эмас, балки қаттиққўл хўжайинларга ҳам ҳар қандай қўрқув билан бўйсунинглар. ¹⁹Агарда ким ноҳақ азоб чекса, лекин ўз онгида Худога тегишли бўлиб, ғам-ғуссага чидаб турса – бу иноятдир. ²⁰Агар сизлар қилган ножўя ишингиз учун таёқ еб, бардош берсангизлар, бу сизларга қандай мақтов келтиради? Аммо яхшилик қилиб, азобга бардош берсангизлар, бу Худонинг қаршисида иноятдир.²¹Сизлар ана шунга даъват этилгансизлар. Чунки Масиҳ ҳам биз учун азоб чекиб, бизга намуна қолдирди, токи биз Унинг изидан юрайлик. ²²У ҳеч қандай гуноҳ қилмаган, Унинг оғзидан маккорлик сўзлари ҳам топилмаган эди. ²³У ҳақорат қилинганида, ҳақорат билан жавоб қайтармади. У азоб чекканида, дўқ-пўписа қилмади, лекин Ўзини Ҳақ Ҳукмдорга топширди.²⁴Биз гуноҳлардан қутулиб, ҳақликда яшашимиз учун, Масиҳ Ўз танаси билан гуноҳларимизни хочга олди. Унинг жароҳатлари билан сизлар шифолангансизлар. ²⁵Чунки сизлар адашиб юрган қўйлардек эдингизлар. Лекин энди жонларингизнинг Чўпони ва Қўриқловчисига қайтиб келдингизлар.

Chapter 3

¹Шунингдек, эй, хотинлар, ўз эрларингизга бўйсунинглар, токи улардан Сўзга итоат қилмаётганлари сизларнинг қўрқувдаги турмушингизни кўриб, ²юриш-туришингиз туфайли сўзсиз имонга келсинлар.³Сизларнинг безакларингиз ўрилган соч, олтин тақинчоқ ва чиройли кийимлардан, яъни ташқи зеб-зийнатдан иборат бўлмасин. ⁴Аммо сизларнинг безакларингиз ювош ва сокин руҳдаги чиримас гўзалликда бўлган қалбдаги яширин инсон бўлсин. Худо ҳузурида мана шу қимматбаҳодир.⁵Ўтмиш вақтларда Худога ишонч боғлаган муқаддас хотинлар ҳам ўзларини шу йўсинда безаб, эрларига бўйсунган эдилар. ⁶Худди шу сингари Соро ҳам Иброҳимни хўжайиним, деб унга бўйсунган эди. Агар яхшилик қилиб, ҳеч қандай қўрқувдан саросимага тушмасангизлар, сизлар Соронинг қизларисизлар.⁷Шунингдек, эй, эрлар, сизлар ҳам хотинларингизга жуда нозик гулдонга бўлгандек оқилона муносабатда бўлинглар. Сизларнинг ибодатларингизда тўсқинликлар бўлмаслиги учун хотинларингизни ҳурмат қилинглар, чунки улар ҳам абадий ҳаёт иноятининг ҳамворисларидир.⁸Ниҳоят, ҳаммаларингиз ҳамфикр, ҳамдард, биродарсевар, раҳмдил ва камтар бўлинглар. ⁹Ёвузликка ёвузлик, ҳақоратга ҳақорат билан жавоб қайтарманглар. Аксинча, сизлар бараканинг меросини олишга даъват этилганлигингизни билиб, бошқаларни дуо қилинглар.¹⁰Чунки ким ҳаётни севиб, яхши кунларни кўришни хоҳласа, у ўз тилини ёвузликдан ва оғзини маккорона сўзлардан тийсин; ¹¹ёвузликдан узоқлашиб, яхшилик қилсин; тинчликни қидириб, унга интилсин. ¹²Чунки Раббийнинг кўзлари ҳақ одамларга ва Унинг қулоқлари уларнинг ибодатларига қаратилган, аммо Раббийнинг юзи ёвузлик қиладиганларга қаршидир.¹³Агарда сизлар яхшилик қилишга серғайрат бўлсангизлар, унда ким сизларга зарар етказа олади? ¹⁴Лекин агар ҳақлик учун азоб чексангизлар, сизлар бахтлисизлар. Уларнинг қўрқитишларидан эса қўрқманглар, саросимага ҳам тушманглар.¹⁵Юракларингизда Раббий Худойингизга нисбатан муқаддас муносабатни сақланглар. Сизларнинг умидингиз ҳақида сизлардан ҳисобот талаб қиладиган ҳар бир кишига мулойимлик ва эҳтиром билан жавоб беришга доимо тайёр бўлинглар. ¹⁶Яхши виждонга эга бўлинглар. Ўшанда сизларнинг Масиҳдаги яхши турмушингизни ҳақорат қилаётганлар, сизларни ёмонлик қилувчилар каби ғийбат қилаётганлар уялиб қолсинлар. ¹⁷Агарда бунга Худонинг иродаси бўлса, ёвузлик қилиб азоб чекишдан кўра, яхшилик қилиб азоб чекиш афзалроқдир.¹⁸Чунки Масиҳ ҳам бизни Худога олиб келиш учун, бир марта бизнинг гуноҳларимиз учун азоб чекди. Ўзи Ҳақ бўла туриб, ноҳақлар учун қурбон бўлди. Масиҳ танасида ўлдирилган, лекин Руҳ билан тирилтирилган эди. ¹⁹У Руҳда бориб, зиндонда бўлган руҳларга воизлик қилди. ²⁰Булар эса Нуҳ кунларида, кема қурилган вақтда уларни кутаётган Худонинг узоқ сабр-тоқатига бўйсунмаган эдилар. Ўша кемада оз киши, яъни фақат саккиз жон сувдан қутулиб қолган эди.²¹Ҳозирги кунларда бизга ҳам шу тарздаги чўмдирилиш – (тана ифлослигини ювиш эмас, балки Худога яхши виждоннинг мурожаат қилишидир) – Исо Масиҳнинг тирилиши туфайли нажот бермоқда. ²²Масиҳ эса осмонга чиқиб, Худонинг ўнг томонидан ўрин олди. Унга фаришта ва ҳокимиятлар ҳамда барча куч-қудратлар бўйсунишди.

Chapter 4

¹Шундай қилиб, Масиҳ биз учун Ўз танаси билан азоб чекканидек, сизлар ҳам худди шу фикр билан қуролланинглар. Чунки танаси билан азоб чекаётган одам гуноҳ қилишдан тўхтайди, ²токи бу танада қолган вақтида инсоний ҳирслар бўйича эмас, балки Худонинг иродаси бўйича кун кечирсин.³Зеро сизлар ҳаётингизнинг ўтган даврида мажусийлик иродаси бўйича яшаганингиз етар. Ўша вақтларда сизлар бузуқлик, ҳирс, ичкиликбозлик, айш-ишрат, кайф-сафо ҳамда бутпарастлик разолати билан кун кечирар эдингизлар. ⁴Энди эса улар билан бу бузуқликларда иштирок этмаганингиз учун улар сизларга ҳайрон бўлиб, сизларни ҳақорат қилишади. ⁵Улар ўликлару тирикларни ҳукм қилишга тайёр турган Худога ҳисобот берадилар. ⁶Шунинг учун ўликларга ҳам Хушхабар воизлик қилинди, токи улар инсон бўйича танасида ҳукм қилингач, энди Худо бўйича руҳи билан ҳаёт кечирсинлар.⁷Бироқ ҳамма нарсанинг ниҳояси яқиндир. Шунинг учун ақлли бўлиб, ибодатда ҳушёр бўлинглар. ⁸Энг аввало бир-бирингизга нисбатан оташин севгига эга бўлинглар, чунки севги кўп гуноҳларни қоплайди. ⁹Ўзаро нолимасдан меҳмондўст бўлинглар.¹⁰Шундай қилиб, ҳар бирингиз Худонинг кўп турли иноятини идора қилувчиси бўлиб, қабул қилган инъомингиз билан бир-бирингизга хизмат қилинглар. ¹¹Ким гапирса, Худонинг сўзларини гапиргандай гапирсин. Ким хизмат қилса, Худо берган кучга яраша хизмат қилсин. Шу тариқа, ҳамма нарсада Исо Масиҳ орқали Худо улуғлансин. Шон-шуҳрат ва салтанат абадулабад Унга бўлсин! Омин.¹²Севганларим! Сизларни васваса қилиш учун бошингизга тушаётган алангали синовни ғалати воқеа, деб ҳайрон бўлманглар. ¹³Аксинча, Масиҳнинг азобларига шерик бўлаётганингиз учун қувонинглар. Унинг шуҳрати зоҳир бўлганида, сизлар янада кўпроқ қувониб, тантана қиласизлар. ¹⁴Агар сизларни Масиҳнинг номи учун ҳақорат қилишса, унда сизлар бахтлисизлар, чунки шуҳрат Руҳи, Худонинг Руҳи устингизда ором олмоқда. У уларда куфрланади, сизларда эса улуғланади.¹⁵Фақат сизлардан ҳеч ким қотил, ўғри, ёвузлик қилувчи ёки бировнинг нарсасига тажовуз қилаётган одам сифатида азоб чекмасин. ¹⁶Лекин масиҳий бўлгани учун азоб чекса уялмасин, аксинча, бундай номланиш учун Худони улуғласин.¹⁷Чунки мана вақт келдики, ҳукм аввал Худонинг хонадонидан бошланади. Агарда биздан биринчи бошланадиган бўлса, Худонинг Хушхабарига бўйсунмаганларнинг охирати қандай бўлар экан? ¹⁸Агар ҳақ одам зўрға нажотга эришса, бетавфиқ ва гуноҳкор одам қаерда бўлар экан? ¹⁹Шундай қилиб, Худонинг иродаси бўйича азоб чекаётган одамлар яхшилик қилаётиб, ўз жонларини содиқ Яратувчига топширсинлар.

Chapter 5

¹Мен Масиҳ чеккан азобларнинг гувоҳи ҳамда Унинг очиладиган шуҳратига шерик бўлган жамоабоши, ўзимга ўхшаган сизларнинг жамоабошиларингиздан ўтиниб сўрайманки: ²сизларда бўлган Худонинг подасини яхши боқинглар. Уларни мажбуран эмас, балки ихтиёрий равишда боқинглар. Уларни разил манфаатпарастлик билан эмас, балки ғайрат билан назорат қилинглар. ³Худонинг мероси устидан ҳукмронлик қилманглар, аммо подага намуна кўрсатинглар. ⁴Шундай қилиб, Бош Чўпон зоҳир бўлганида, сизлар сўнмас шуҳрат тожини оласизлар.⁵Эй, ёшлар, сизлар ҳам жамоабошиларингизга бўйсунинглар. Ҳаммаларингиз эса камтарликка бурканиб, бир-бирингизга итоат қилинглар, чунки Худо мағрурларга қаршилик қилади, камтарларга эса иноят беради. ⁶Шундай қилиб, Худонинг қудратли қўли остида ўзингизни камтар тутинглар, У эса ўз вақтида сизларни юксалтиради. ⁷Ҳамма ташвишларингизни Худога ташланглар, чунки У сизлар учун ғамхўрлик қилади.⁸Ҳушёр ва бедор бўлинглар, чунки душманингиз иблис бўкираётган шердай бировни ютиб юборишини излаб юрибди. ⁹Бу дунёда биродарларингиз билан ҳам худди шундай азоблар содир бўлаётганини билиб, мустаҳкам имон билан иблисга қарши туринглар.¹⁰Бизни Исо Масиҳдаги Ўзининг абадий шуҳратига даъват этган Худо – барча иноятнинг Худосидир. Унинг Ўзи сизларнинг қисқа муддатли азобингизда сизларни камолотга етказади, мустаҳкамлайди, қувватлаб тебранмас қилади. ¹¹Унга шон-шуҳрат ва салтанат абадулабад бўлсин! Омин.¹²Менинг фикримча садоқатли бўлган биродарингиз Силуан орқали сизларга далда бериш учун бу мактубни қисқача қилиб ёздим. Бу билан сизлар мустаҳкам турган Худонинг инояти ҳақиқий эканлигига гувоҳлик беряпман. ¹³Сизлар каби танланган Бобилдаги Масиҳ Жамоати ва менинг ўғлим Марк сизларга салом йўлламоқда. ¹⁴Бир-бирингизга севги ўпичи билан саломлашинглар. Исо Масиҳда бўлган ҳаммаларингизга тинчлик бўлсин. Омин.

2 Peter

Chapter 1

¹Исо Масиҳнинг қули ва ҳаворийси мен, Шимўн Петъёр, Худойимиз ва бизнинг Қутқарувчимиз Исо Масиҳнинг ҳақлигида биз билан бирга тенг қимматбаҳо имонни қабул қилганларга салом йўллайман: ²Худони ва Раббимиз Исони таниб-билишингизда сизларга иноят ва тинчлик кўпайсин.³Ўзининг шуҳрати ва эзгулиги билан бизни даъват қилган Худони таниб-билишимиз орқали бизнинг ҳаётимиз ва диёнатимиз учун зарур бўлган ҳамма нарса Унинг илоҳий куч-қудратидан бизга ато қилинди. ⁴Бу дунёдаги ҳирснинг чиришидан қочиб қутулиб, Худонинг табиатига шерик бўлишингиз учун У сизларга жуда буюк ва қимматбаҳо ваъдаларни берди.⁵Шунинг учун, бор жон-жаҳд билан ҳаракат қилиб, ўз имонингизни эзгулик билан таъминланглар, эзгулигингизни эса мулоҳазакорлик билан, ⁶мулоҳазакорлигингизни эса нафсни тийиш билан, нафсни тийишингизни сабр-тоқат билан, сабр-тоқатингизни диёнат билан, ⁷диёнатингизни биродарсеварлик билан, биродарсеварлигингизни эса севги билан таъминланглар.⁸Агар булар сизларда бор бўлиб ва кўпайиб бораётган бўлса, унда сизлар Раббимиз Исо Масиҳни таниб-билишда муваффақиятсиз ва ҳосилсиз қолмайсизлар. ⁹Кимнинг бу хислатларда камчилиги бўлса, унинг кўзи хира ва кўрдир. У ўзининг илгариги гуноҳларидан покланганини унутган.¹⁰Шунинг учун, эй, биродарлар, ўз даъватингиз ва танловингизни мустаҳкам қилмоқ учун янада астойдил ҳаракат қилинглар. Шуни қилаётиб, ҳеч қачон қоқинмайсизлар. ¹¹Шу тариқа, Раббимиз ва Нажоткоримиз Исо Масиҳнинг абадий Шоҳлигига кириш йўли сизларга кенг очилади.¹²Сизлар буни билиб, бу ҳозирги ҳақиқатда мустаҳкам турган бўлсангизлар ҳам, мен ҳамиша сизларга булар ҳақида тинмай эслатиб тураман. ¹³Ҳали бу фоний маконимда эканман, буларни эслатиш билан сизларни қўзғатиб туришни тўғри, деб ўйлайман. ¹⁴Мен бу маконимни яқинда тарк этишим кераклигини биламан, зеро Раббимиз Исо Масиҳ буни менга маълум қилди. ¹⁵Бу дунёдан кетганимдан сўнг ҳам сизлар буни доимо ёдингизга келтиришингиз учун ҳаракат қиламан.¹⁶Раббимиз Исо Масиҳнинг куч-қудрати ва Унинг келиши ҳақида сизларга маълумот берганимизда, усталик билан тўқилган афсоналарни гапириб келмадик, бироқ Унинг буюклигини ўз кўзларимиз билан кўрганмиз. ¹⁷Зеро ҳашаматли шуҳратдан Исо Масиҳга: “Бу Менинг Севикли Ўғлим, Менинг илтифотим Ундадир”, деган садо келганида, У Отаси Худодан иззату шуҳратни қабул қилган эди. ¹⁸Биз муқаддас тоғда У билан бирга бўлиб, осмондан келган ўша садони эшитганмиз.¹⁹Шу билан бирга, биз ғоят ишончли пайғамбарчилик сўзига ҳам эгамиз. Сизлар эса то кун ёриша бошламагунича ва юракларингизда тонг юлдузи кўтарилмагунича, қоронғи жойда порлаётган чироққа ўхшаган бу сўзга мурожаат қилиб, яхши қиляпсизлар. ²⁰Энг аввало шуни билингларки, Ёзувдаги ҳеч бир пайғамбарчилик бировнинг хусусий таъбири эмасдир. ²¹Чунки ҳеч қачон пайғамбарчилик инсоннинг иродаси билан айтилмаган, аммо Муқаддас Руҳдан илҳомланиб, Худонинг муқаддас одамлари уни айтганлар.

Chapter 2

¹Халқ орасида сохта пайғамбарлар бўлгани каби, сизларнинг орангизда ҳам сохта устозлар бўлади. Улар ўзларини қулликдан сотиб олган Ҳукмронни инкор этиб, орангизда емирувчи бидъатларни тарқатадилар. Бу одамларнинг ўзлари тез орада келадиган ҳалокатни ўзларига йўлиқтирадилар. ²Кўплар эса уларнинг бузуқлигига эргашадилар. Улар туфайли ҳақиқат йўли ҳақоратланади. ³Тамагирликлари учун улар тилёғламали сўзлардан фойдалаб, сизларда бойидилар. Мана, уларнинг жазоси қадимданоқ кечикмаяпти, ҳалокати эса мудрамаяпти.⁴Агар Худо гуноҳ қилган фаришталарни ҳам аямасдан, ҳукм кунигача сақлаш учун уларни жаҳаннамнинг зимистон қаърига қамаб қўйган бўлса, ⁵агарда қадимги дунёни аямасдан, бетавфиқларнинг дунёсига тўфон юбориб, фақат ҳақлик воизи бўлган Нуҳнинг оиласини, яъни саккиз жоннигина сақлаб қолган бўлса, ⁶агар келажакдаги бетавфиқларга намуна кўрсатиш учун Садўм ва Ғамўра шаҳарларини қирғинга маҳкум этиб, кулга айлантирган бўлса,⁷бузуқликка қаттиқ берилган бетавфиқ одамларнинг орасида юришдан азоб чеккан ҳақ Лўтни халос қилган бўлса, – ⁸(чунки бу ҳақ одам уларнинг орасида яшаб, қонунсиз ишларни кўриб ва эшитиб, ҳар куни ўзининг ҳақ жонида қийналар эди) – ⁹унда художўйларни васвасадан қандай халос қилишни, қонунбузарларни эса,¹⁰айниқса, расво ҳирсларида ўз танаси ортидан эргашиб бораётган, ҳокимиятни рад қилаётган одамларни жазо учун ҳукм кунигача қандай сақлашни Раббий билади. Улар сурбет ва ўзбошимча бўлиб, юқори мавжудотларни ҳақорат қилишдан ҳам қўрқмайдилар. ¹¹Ваҳоланки, фаришталар ўз қуввати ва куч-қудрати билан одамлардан устун бўлса ҳам, Раббий олдида бу мавжудотларни таъна қилиб ҳукм сўзларини гапирмайдилар.¹²Аммо бу одамлар ўз табиати билан бошқариладиган, тутилишга ва қирғин бўлишга туғилган тилсиз ҳайвонлар кабидирлар. Ўзлари тушунмайдиган нарсаларни ёмонлаб, улар ўз бузуқликларида қирғин бўладилар. ¹³Улар қилган ноҳақликларига яраша жазо оладилар. Бу одамлар ҳар кунги дабдабаларидан роҳат топадилар. Бу шармандалар ва ҳақорат қилувчилар сизлар билан бирга зиёфат қилаётиб, ўзларининг алдовларидан завқланадилар. ¹⁴Уларнинг кўзлари зинога ва тўхтовсиз гуноҳга тўла. Улар мустаҳкамланмаган жонларни йўлдан оздирадилар. Уларнинг юраклари тамагирликка ўрганиб қолган. Улар – лаънатнинг ўғилларидир.¹⁵Улар тўғри йўлни қолдириб, ноҳақ порани севган Беорнинг ўғли Балъамнинг йўлидан бориб адашганлар. ¹⁶Лекин Балъам ўзининг бетавфиқлигида фош бўлган эди: тилсиз эшак инсон овози билан гапириб, пайғамбарнинг тентаклигига тўсқинлик қилган эди.¹⁷Булар эса сувсиз булоқлар, бўрон ҳайдаган тўзон ва қора булутлардир. Улар учун то абад зулмат қоронғилиги тайёрлаб қўйилган. ¹⁸Чунки адашиб яшаётганлардан зўрға қочиб қутулган одамларга баландпарвоз пуч сўзлар айтиб, улар аслида бу одамларни танавий ҳирс ва разолатга авраб киргизадилар. ¹⁹Ўзлари чиришнинг қули бўла туриб, бошқаларга озодлик ваъда берадилар. Бироқ одам нимадан енгилса, ўшанинг қули бўлади.²⁰Агарда улар Раббий ва Қутқарувчи Исо Масиҳни таниб билиш орқали дунёнинг ҳаромликларидан қутулган бўлиб, ўша ҳаромликларга яна ўралиб қолиб, қайта мағлуб бўлсалар, унда уларнинг сўнгги аҳволлари аввалги аҳволларидан баттар бўлади. ²¹Ҳақлик йўлини таниб-билгандан кейин, тан олган муқаддас амрдан юз ўгиргандан кўра, бу йўлни ҳеч билмаслик улар учун яхшироқ бўлар эди. ²²Лекин улар билан аниқ қуйидаги мақолда айтилганидек содир бўлади: “Ит ўзининг қусуғига ва ювилган чўчқа балчиқда ағанашга қайтади”.

Chapter 3

¹Севганларим, мана, мен сизларга иккинчи мактубни ёзмоқдаман. Бу мактублардаги эслатмалар билан сизларда пок тушунчани уйғотмоқдаман, ²токи аввалги муқаддас пайғамбарларнинг айтган сўзлари ҳамда сизларнинг ҳаворийларингиз томонидан етказилган Раббий Қутқарувчининг амрлари ёдингизда бўлсин.³Аввало шуни билингларки, охирги кунларда ўз ҳирслари бўйича юрадиган уятсиз масхара қилувчилар пайдо бўлади. ⁴Улар: “Раббийнинг қайтиши тўғрисидаги ваъда қани? Мана, оталаримиз вафот этгандан буён, яратилишнинг бошидан бери, ҳамма нарса бир хилда турибди-ку”,- дейдилар.⁵Бироқ улар атайин шуни эътиборга олмайдиларки, азалда еру осмон Худонинг Сўзи орқали сувдан ва сув билан тузилган эди. ⁶Шунинг учун қадимги дунё сув тўфони билан ҳалок бўлган эди. ⁷Ҳозирги еру осмон эса худди ўша Сўз билан сақланиб, ҳукм кунидаги бетавфиқ одамларнинг ҳалокати учун оловга асралмоқда.⁸Севганларим, фақат бир нарсани эътиборсиз қолдирмангларки, Раббийнинг назарида бир кун минг йилдай, минг йил эса бир кундайдир. ⁹Баъзилар буни имиллаш, деб ҳисобласалар ҳам, Раббий ўз ваъдасини бажаришга имилламаяпти. Аксинча, У ҳеч кимнинг ҳалок бўлмаслигини, бироқ ҳаммалари тавба қилишларини истагани учун сабр-тоқат билан кутиб турибди.¹⁰Раббийнинг куни эса ўғри тунда келгани каби келади. Ўшанда осмон гумбурлаб ўтиб кетади, моддий унсурлар алангаланиб, эриб кетади. Ер ва ундаги ҳамма ишлар ёниб кетади.¹¹Агар буларнинг ҳаммаси шундай яксон бўладиган бўлса, сизлар диёнатда ва муқаддас юриш-туришда қандай бўлишингиз керак? ¹²Зеро Худонинг куни келишини кутаётган ва тезлаштираётганлар сизларсиз. Ўша кунда алангаланган осмон вайрон бўлади ва моддий унсурлар ёниб, эриб кетади. ¹³Лекин биз Худонинг ваъдасига биноан ҳақлик истиқомат қиладиган янги осмон ва янги ерни кутмоқдамиз.¹⁴Шунинг учун, севганларим, буларни кутаётиб, Унинг олдида тинчликда беғубор ва бенуқсон намоён бўлишингиз учун астойдил ҳаракат қилинглар. ¹⁵Севикли биродаримиз Повул ҳам, унга берилган донолик бўйича сизларга қандай ёзган бўлса, худди шундай, Раббимизнинг узоқ сабр-тоқатини нажот, деб ҳисобланглар. ¹⁶Повул бу ҳақида ўзининг ҳамма мактубларида гапиради. Бу мактубларда тушуниш қийин бўлган нарсалар бор, шунинг учун жоҳил ва беқарор одамлар бошқа Ёзувларга ўхшатиб, бу мактубларни ҳам бузяптилар. Бу эса уларни ҳалокатга олиб боради.¹⁷Шундай қилиб, эй, севганларим, сизлар буларни олдиндан билиб, эҳтиёт бўлинглар, токи сизлар бетавфиқларнинг янглишишлари билан йўлдан озиб, ўз барқарорлигингиздан оғиб кетманглар. ¹⁸Бироқ Раббимиз ва Нажоткоримиз Исо Масиҳни таниб-билишда ҳамда иноятда улғайинглар. Ҳозирдан то мангулик кунигача Унга шон-шуҳрат бўлсин! Омин.

1 John

Chapter 1

¹Бошидан бор бўлган, биз эшитган, ўз кўзимиз билан кўрган, биз синчиклаб қараган ва ўз қўлларимиз билан ушлаб сезган Ҳаёт Сўзи ҳақида сизларга ёзмоқдамиз. ²Чунки Ҳаёт зоҳир бўлди ва биз уни кўрдик. Ота билан турган, бизга эса зоҳир бўлган ўша абадий Ҳаёт ҳақида сизларга гувоҳлик бериб хабар қилмоқдамиз.³Сизлар биз билан мулоқотда бўлишингиз учун ўзимиз кўрган ва эшитганларимиз ҳақида сизларга хабар бермоқдамиз. Бизнинг мулоқотимиз эса Ота ва Унинг Ўғли Исо Масиҳ биландир. ⁴Қувончингиз мукаммал бўлиши учун буни сизларга ёзмоқдамиз.⁵Биз Ундан эшитган ва сизларга энди хабар қилаётган Хушхабар шуки: Худо – нур ва Унда ҳеч қандай қоронғилик йўқдир. ⁶Агар биз: “У билан мулоқотдамиз”,- десак-да, ўзимиз қоронғиликда юрсак, унда ёлғон гапириб, ҳақиқат бўйича юрмаган бўламиз. ⁷Агар У нурда бўлгани каби, биз ҳам Унга ўхшаб нурда юрсак, бир-биримиз билан мулоқотда бўламиз ва Унинг Ўғли Исо Масиҳнинг қони бизни ҳар қандай гуноҳдан поклайди.⁸Агар: “Гуноҳимиз йўқ”,- десак, ўз-ўзимизни алдаган бўламиз ва бизда ҳақиқат йўқдир. ⁹Агар гуноҳларимизни эътироф этсак, У содиқ ва ҳақ бўлгани учун, бизнинг гуноҳларимизни кечириб, бизни ҳар қандай ноҳақликдан поклайди. ¹⁰Агар: “Гуноҳ қилганимиз йўқ”,- десак, Худони ёлғончи қилиб кўрсатган бўламиз ва бизда Унинг Сўзи йўқдир.

Chapter 2

¹Менинг фарзандларим! Гуноҳ қилиб юрмасликларингиз учун буни сизларга ёзмоқдаман. Агар кимдир гуноҳ қилиб қўйса, биз Отанинг олдида Ҳомийимиз – ҳақ Исо Масиҳга эгамиз. ²У бизнинг гуноҳларимиз учун раҳм-шафқат келтириш қурбонлиги бўлди. Фақат бизнинггина эмас, балки бутун дунёнинг гуноҳлари учун ҳамдир. ³Агар биз Унинг амрларига риоя қилсак, мана, шулардан Уни таниб билганимизни биламиз.⁴Кимки: “Мен Уни таниб билдим”,- деб айтса-ю, лекин Унинг амрларига риоя қилмаса, у одам ёлғончи ва унда ҳақиқат йўқдир. ⁵Кимки Унинг Сўзига риоя қилса, у одамда Худонинг севгиси ҳақиқатан камолга етган бўлади. Ана шундан биз Унда жо эканимизни биламиз. ⁶Кимки: “Мен Масиҳда жо бўлмоқдаман”,- деб айтса, унда Масиҳ қандай юрган бўлса, у ҳам шундай юриши керак.⁷Севганларим! Сизларга янги амрни эмас, балки ўзингиз азалдан эга бўлган қадимги амрни ёзяпман. Қадимги амр – бу сизлар бошидан эшитган Сўздир. ⁸Шу билан бирга, Масиҳда ҳам, сизларда ҳам ҳақиқий бўлган янги амрни сизларга ёзяпман, чунки қоронғилик ўтиб кетмоқда, энди эса ҳақиқий нур порламоқда.⁹Кимки: “Мен нурда юрибман”,- деб айтса-ю, аммо ўз биродаридан нафратланса, у ҳали ҳам қоронғиликдадир. ¹⁰Ўз биродарини севадиган эса нурда яшайди ва унда қоқинишга йўналтирадиган сабаб йўқдир. ¹¹Аммо ўз биродаридан нафратланадиган одам қоронғиликдадир. У қоронғиликда юриб, қаерга бораётганини билмайди, чунки қоронғилик унинг кўзларини кўр қилиб қўйган.¹²Эй, фарзандларим, сизларга ёзяпман, чунки Масиҳнинг номи ҳақи гуноҳларингиз кечирилган. ¹³Эй, оталар, сизларга ёзяпман, чунки сизлар азалдан бор Бўлганни таниб билдингизлар. Эй, йигитлар, сизларга ёзяпман, чунки сизлар ёвуз шайтонни енгдингизлар. Эй, болалар, сизларга ёзяпман, чунки сизлар Отани таниб билдингизлар. ¹⁴Оталар, мен сизларга ёздим, чунки сизлар азалдан бор Бўлганни таниб билдингизлар. Йигитлар, мен сизларга ёздим, чунки сизлар кучлисизлар, Худонинг Сўзи ичингизда жо бўлмоқда ва сизлар ёвуз шайтонни енгдингизлар.¹⁵Дунёни ҳамда дунёдаги нарсаларни севманглар. Кимки дунёни севса, унда Отанинг севгиси йўқдир. ¹⁶Чунки дунёда бор бўлган ҳамма нарса – тананинг ҳирси, кўзнинг ҳирси ва турмуш тарзидан мағрурланиш Отадан эмас, балки шу дунёдандир. ¹⁷Дунё ҳам, унинг ҳирси ҳам ўтиб кетади, лекин Худонинг иродасини бажарадиган одам абадий яшайди.¹⁸Эй, фарзандларим, бу охирги замондир! Сизлар Масиҳнинг мухолифи келиши кераклигини эшитгансизлар. Мана, ҳозир ҳам Масиҳнинг кўп мухолифлари пайдо бўлган, ана шундан биз охирги замон эканлигини билиб оламиз. ¹⁹Улар орамиздан чиқишди, аммо улар бизники эмас эди. Чунки агар улар бизники бўлганларида эди, биз билан қолган бўлар эдилар. Лекин улар биздан айрилиб чиқишди, шундан ҳамма ҳам бизники эмаслиги ошкор бўлди.²⁰Бироқ сизлар Муқаддас Бўлганнинг мойланишига эгасизлар ва ҳамма нарсани биласизлар. ²¹Сизлар ҳақиқатни билмаганингиз учун эмас, балки ҳақиқатни билганингиз учун мен сизларга ёздим, зеро ҳар қандай ёлғон ҳақиқатдан эмаслигини биласизлар.²²Исонинг Масиҳ эканлигини инкор этадиган одам ёлғончи бўлмаса, унда ким ёлғончи? Бу – Отани ва Ўғилни инкор этувчи Масиҳнинг мухолифидир. ²³Ўғилни инкор этадиган ҳар кимса Отага ҳам эга эмас. Ўғилни тан оладиган эса Отага ҳам эгадир.²⁴Шундай қилиб, азалдан эшитган нарсалар ичингизда бўлсин. Агар азалдан эшитган Сўз сизларнинг ичингизда бўлса, унда сизлар Ўғилда ва Отада бўласизлар. ²⁵У бизга берган ваъда эса – абадий ҳаётдир! ²⁶Мен сизларга буни сизларни алдаётганларга нисбатан ёздим.²⁷Бироқ Худодан олган мойланиш сизларда бор экан, сизларга бировнинг уқтиришининг ҳожати йўқдир. Лекин шу мойланишнинг ўзи сизларга ҳамма нарсани ўргатганидек – бу эса ёлғон эмас, балки ҳақиқатдир – шундай қилиб, у сизларга ўргатганидек, Масиҳда бўлинглар. ²⁸Шундай қилиб, эй, фарзандларим, Масиҳда жо бўлинглар, токи У зоҳир бўлганида, дадил бўлайлик ва Унинг олдида уятда қолмайлик. ²⁹Агар сизлар Унинг ҳақ эканлигини билсангизлар, шуни ҳам билингларки, ҳақ иш қилиб юрган ҳар кимса Ундан туғилгандир.

Chapter 3

¹Қаранглар, биз Худонинг фарзандлари, деб аталишимиз учун Отамиз бизга Ўзининг нақадар буюк севгисини кўрсатди. Бу дунё Уни танимагани учун бизни ҳам танимаяпти. ²Эй, севганларим, биз энди Худонинг фарзандларимиз, лекин келажакда нима бўлишимиз ҳали очилмаган. Фақат шуни биламизки, бу очилганида, биз У каби бўламиз, чунки У қандай бўлса, Уни шундай ҳолда кўрамиз. ³Худога боғланган шундай умидга эга бўлган ҳар кимса ўзини поклайди, чунки У покдир.⁴Гуноҳ қилиб юрган ҳар кимса қонунбузарлик ҳам қилган бўлади, чунки гуноҳ – бу қонунбузарликдир. ⁵Масиҳ эса гуноҳларимизни олиш учун зоҳир бўлганини ва Унинг Ўзида гуноҳ йўқлигини биласизлар. ⁶Масиҳда жо бўлган ҳар кимса гуноҳ қилмайди. Гуноҳ қиладиган ҳар кимса эса Уни кўрмаган ҳам, таниб билмаган ҳам.⁷Фарзандларим! Ҳеч ким сизларни алдамасин. Ким ҳақ иш қилса, Масиҳ ҳақ бўлгани каби ўша одам ҳақдир. ⁸Ким гуноҳ қилиб юрса, бундай одам иблисдандир, чунки бошида иблис гуноҳ қилди. Мана, шунинг учун ҳам, Худонинг Ўғли зоҳир бўлди, токи иблиснинг ишларини барбод қилсин.⁹Худодан туғилган ҳар кимса гуноҳ қилмайди, чунки Унинг уруғи унинг ичида жо бўлган. У Худодан туғилгани учун гуноҳ қила олмайди. ¹⁰Худонинг фарзандлари ҳам, иблиснинг фарзандлари ҳам шундан маълум бўлади: ҳақ иш қилмаган ҳамда биродарини севмаган ҳар кимса Худодан эмасдир.¹¹Чунки сизлар азалдан эшитган васият шуки, бир-биримизни севайлик, ¹²бироқ ўз укасини ўлдирган, ёвуз шайтондан бўлган Қаънга ўхшамайлик. Қаън укасини нима учун ўлдирди? Чунки унинг ишлари ёвуз, укасининг ишлари эса ҳақ эди.¹³Биродарларим! Агар дунё сизлардан нафратланаётган бўлса, ҳайрон бўлманглар. ¹⁴Биз ўлимдан ҳаётга ўтганимизни биламиз, чунки биродарларимизни севамиз. Биродарини севмайдиган эса ўлимда қолмоқда. ¹⁵Ўз биродаридан нафратланадиган ҳар кимса қотилдир. Ҳеч бир қотил эса Худода мавжуд бўлган абадий ҳаётга эга бўлмаслигини биласизлар.¹⁶Масиҳ биз учун Ўз жонини фидо қилди, биз севгини ана шундан билдик. Шунинг учун, биз ҳам биродарларимиз учун жонимизни фидо қилишимиз керак. ¹⁷Агар кимдир бу дунёда етарчиликка эга бўлса-ю, биродарини муҳтожликда кўриб, ўз юрагини ундан ёпса, қандай қилиб у одамда Худонинг севгиси жо бўлар экан? ¹⁸Фарзандларим! Фақат сўзимиз ёки тилимиз билан эмас, балки амалда ва ҳақиқатда севайлик.¹⁹Биз ҳақиқатдан эканлигимизни ана шулардан билиб оламиз. Шунда юрагимиз бизни ҳукм қилса ҳам, юрагимизни Худонинг олдида хотиржам қиламиз. ²⁰Чунки Худо юрагимиздан каттароқдир, У ҳамма нарсани билади. ²¹Севганларим! Агарда юрагимиз бизни ҳукм қилмаса, Худога нисбатан дадил бўламиз. ²²Шунинг учун, Ундан нимаики сўрасак, оламиз, чунки биз Унинг амрларига риоя қилиб, Унинг ҳузурида Унга маъқул бўлган ишларни қилмоқдамиз.²³Худонинг амри эса шуки: биз Унинг Ўғли Исо Масиҳнинг номига ишонайлик ва У бизга буюрганидек, бир-биримизни севайлик. ²⁴Ким Унинг амрларига риоя қилса, у Масиҳда, Масиҳ ҳам унда жо бўлади. У бизнинг ичимизда жо бўлганини эса бизга берилган Руҳ орқали биламиз.

Chapter 4

¹Севганларим! Ҳар қандай руҳга ҳам ишонаверманглар, лекин у Худодан эканлигини синаб кўринглар, чунки дунёда кўп сохта пайғамбарлар пайдо бўлган. ²Худонинг Руҳини шундан билиб оласизлар: инсон танасида дунёга келган Исо Масиҳни эътироф этадиган ҳар бир руҳ Худодандир. ³Инсон танасида келган Исо Масиҳни эътироф этмайдиган ҳар бир руҳ эса Худодан эмасдир. Бу Масиҳнинг мухолифи руҳидир. Масиҳнинг мухолифи келишини ва унинг аллақачон дунёда борлигини эшитгансизлар.⁴Фарзандларим! Сизлар Худодансизлар ва уларни енгдингизлар. Чунки ичингизда Бўлган бу дунёда бўлгандан устундир. ⁵Улар бу дунёдандир, шунинг учун ҳам дунёга оид гапирадилар, дунё эса уларни тинглайди. ⁶Биз эса Худоданмиз, Худони биладиган бизни тинглайди. Худодан бўлмаган эса бизни тингламайди. Ҳақиқат руҳини ва янглишиш руҳини ана шундан билиб оламиз.⁷Севганларим! Бир-биримизни севайлик, чунки севги Худодандир. Севадиган ҳар кимса Худодан туғилган ва Худони билади. ⁸Севмайдиган эса Худони таниб билмаган, чунки Худо севгидир.⁹Худонинг бизга бўлган севгиси шу орқали аён бўлдики, У ягона Ўғлини дунёга юборди, токи У туфайли биз ҳаётга эга бўлайлик. ¹⁰Бизга кўрсатган севги шундайки, биз Худони севмаган эдик, лекин У бизни севди ва Ўз Ўғлини гуноҳларимиз учун раҳм-шафқат келтириш қурбонлиги қилиб юборди.¹¹Севганларим! Агар Худо бизни шундай севган бўлса, биз ҳам бир-биримизни севишимиз керак. ¹²Ҳеч ким ҳеч қачон Худони кўрмаган. Агар биз бир-биримизни севсак, Худо бизда жо бўлади ва Унинг севгиси бизда баркамол бўлади. ¹³Бизга берилган Унинг Руҳи орқали биламизки, Масиҳ бизда ва биз Масиҳда жо бўлмоқдамиз. ¹⁴Биз Ота Ўз Ўғлини дунёга Нажоткор қилиб юборганини кўрдик, бу ҳақида гувоҳлик ҳам бермоқдамиз.¹⁵Ким Исони Худонинг Ўғли, деб очиқ эътироф этса, Худо бундай одамда, у эса Худода жо бўлади. ¹⁶Биз Худонинг бизга бўлган севгисини билдик ва бунга имон келтирдик. Худо – севгидир, ва севгида жо бўладиган одам Худода жо бўлади, Худо эса унда жо бўлади.¹⁷Севги бизда шундай камолотга эришадики, ҳукм кунида дадил бўламиз, чунки биз бу дунёда Масиҳ кабимиз. ¹⁸Севгида қўрқув йўқ, лекин мукаммал севги қўрқувни қувиб чиқаради, чунки қўрқувда азоб бор. Қўрқадиган одам эса севгида мукаммал эмас.¹⁹Биз Уни севайлик, чунки аввал У бизни севди. ²⁰Кимки: “Мен Худони севаман”,- деса-ю, ўз биродаридан нафратланса, бундай одам ёлғончидир. Чунки кўриб турган биродарини севмайдиган одам қандай қилиб кўрмаётган Худони сева олар экан? ²¹Биз эса Ундан шундай амр олганмиз: Худони севадиган ўз биродарини ҳам севсин.

Chapter 5

¹Исонинг Масиҳ эканлигига ишонган ҳар кимса Худодан туғилган. Туққанни севадиган ҳар кимса Ундан туғилганни ҳам севади. ²Биз Худони севиб, Унинг амрларига риоя қилсак, мана, шулардан Худонинг фарзандларини севишимизни билиб оламиз. ³Худони севиш эса – Унинг амрларига риоя қилиш демакдир ва Унинг амрлари оғир эмасдир.⁴Зеро Худодан туғилган ҳар кимса дунёни енгади, дунёни енгадиган ғалаба эса бизнинг имонимиздир. ⁵Исо – Худонинг Ўғлидир, деб ишонадиган одамдан бошқа ким ҳам дунёни енга олар экан?⁶Мана, шу Исо Масиҳ сув ва қон билан келди. Фақат сув билан эмас, балки сув ва қон билан келди. Руҳ эса У ҳақида гувоҳлик бермоқда, чунки Руҳ ҳақиқатдир. ⁷Шундай қилиб, учтаси гувоҳлик беради: ⁸Руҳ, сув ва қон. Бу учтаси бирдир.⁹Агар биз инсонларнинг гувоҳлигини қабул қиладиган бўлсак, Худонинг гувоҳлиги бундан буюкроқдир, чунки бу Худонинг Ўз Ўғли ҳақида берган гувоҳлигидир. ¹⁰Худонинг Ўғлига ишонадиган одам ўзида гувоҳликка эгадир. Худога ишонмайдиган эса Худони ёлғончи қилиб қўйган бўлади, чунки у Худонинг Ўз Ўғли ҳақида берган гувоҳлигига ишонмайди.¹¹Бу гувоҳлик шундан иборатки, Худо бизга абадий ҳаёт ато этди, бу ҳаёт эса Унинг Ўғлидадир. ¹²Ким Худонинг Ўғлига эга бўлса, у ҳаётга эгадир. Ким Худонинг Ўғлига эга бўлмаса, ҳаётга эга эмасдир.¹³Мен буларни сизларга, Худонинг Ўғли номига ишонганларга ёздим, токи сизлар Худонинг Ўғлига ишониб, абадий ҳаётга эга эканлигингизни билинглар. ¹⁴Мана, Худога нисбатан биз шундай дадилликка эгамизки, Унинг иродаси бўйича Ундан нимаики сўрасак, У бизни тинглайди. ¹⁵Агар Худо барча сўраётганларимизни тинглаётганини билсак, Ундан сўраётган нарсаларни олишимизни ҳам биламиз.¹⁶Агар ким ўз биродарини ўлимга сабаб бўлмаган гуноҳ қилиб юрганини кўрса, у учун ибодат қилсин. Шундай қилиб, агар биродарининг гуноҳи ўлимга сабаб бўлмаса, Худо унга ҳаёт беради. Ўлимга сабаб бўладиган гуноҳ ҳам бор. Бундай гуноҳ учун ибодат қилинг, деб айтмаяпман. ¹⁷Ҳар қандай ноҳақлик – гуноҳдир, лекин ўлимга сабаб бўлмайдиган гуноҳ ҳам бор.¹⁸Худодан туғилган ҳар кимса гуноҳ қилиб юрмаслигини биламиз. Лекин Худодан туғилган ўзини сақлайди ва ёвуз шайтон унга тегмайди. ¹⁹Биламизки, биз Худоданмиз, бутун дунё эса ёвуз шайтоннинг ҳокимлиги остидадир.²⁰Яна шуни ҳам биламизки, Худонинг Ўғли келиб, ҳақиқий Худони таниб билишимиз учун бизга фаҳм-идрок ато этди, токи биз Унинг Ўзида, Унинг ҳақиқий Ўғли Исо Масиҳда жо бўлайлик. У – ҳақ Худо ва абадий Ҳаётдир. ²¹Фарзандларим! Ўзларингизни бутлардан сақланглар. Омин.

2 John

Chapter 1

¹Мен ҳақиқатда севадиган, нафақат мен, балки ҳақиқатни билган ҳамма севадиган, Худо томонидан танланган хоним ва унинг фарзандларига мен – қариядан салом! ²Бизда истиқомат қиладиган ва биз билан бирга то абад бўладиган ҳақиқат ҳақи: ³Ота Худодан ва Отанинг Ўғли Раббий Исо Масиҳдан ҳақиқат ва севгидаги иноят, раҳм-шафқат ва тинчлик сизлар билан бирга бўлсин!⁴Биз Отадан олган амрга кўра ҳақиқатда юраётган болаларингнинг бир нечтасини топганим учун мен жуда қувондим. ⁵Энди эса, эй, хоним, сендан ўтинаманки: сенга гўё янги амрни ёзаётган эмас, балки биз азалдан эга бўлган амр бўйича бир-биримизни севайлик. ⁶Севги шундан иборатки, биз Унинг амрлари бўйича ҳаракат қилайлик. Бу – сизлар азалдан эшитган амрдир, токи у бўйича ҳаракат қилинглар.⁷Зеро танада келган Исо Масиҳни тан олмайдиган кўпгина йўлдан оздирувчилар дунёга келдилар. Бундай одам – йўлдан оздирувчи ва Масиҳнинг муҳолифидир. ⁸Ўзларингизга эътибор беринглар, токи биз қилган меҳнатимизни йўқотмайлик, балки тўлиқ мукофотни олайлик.⁹Чегарадан ташқарига чиқаётган ва Масиҳнинг таълимотида турмайдиган ҳар бир одам Худога эга эмасдир. Масиҳнинг таълимотида турадиган эса Отага ҳам, Ўғилга ҳам эгадир. ¹⁰Агар кимдир олдингизга келиб, ушбу таълимотни олиб келмаса, ўшани уйга қабул қилманглар ва у билан саломлашманглар, ¹¹чунки у билан саломлашадиган унинг ёвуз ишларида иштирок этган бўлади.¹²Сизлар учун кўп нарсага эгаман, лекин сиёҳ билан қоғозга ёзишни хоҳламайман, балки олдингизга бориб, юзма-юз суҳбатлашишга умид қиламан, токи қувончингиз баркамол бўлсин. ¹³Танланган опангнинг болалари сенга салом йўлламоқдалар. Омин.

3 John

Chapter 1

¹Мен ҳақиқатда севадиган севикли Гайга мен – қариядан салом! ²Эй, севиклигим! Сенинг жонинг муваффақият қозонаётгани каби, сен барча нарсада муваффақият қозонишинг ва соғ-саломат бўлишинг учун ибодат қилмоқдаман. ³Зеро биродарлар келиб, сенинг содиқлигинг, яъни сенинг ҳақиқатда юрганинг ҳақида гувоҳлик берганларида, мен жуда қувондим. ⁴Мен учун менинг болаларим ҳақиқатда юрганликларини эшитишдан каттароқ қувонч йўқдир.⁵Эй, севиклигим, биродарлар ва мусофирлар учун қилаётган ишларингда сен содиқ йўл тутмоқдасан. ⁶Улар сенинг севгинг ҳақида Жамоат олдида гувоҳлик бердилар. Агар сен Худога муносиб равишда уларни йўлга кузатиб қўйсанг, яхши йўл тутган бўласан, ⁷чунки Унинг номи ҳақи мажусийлардан ҳеч нарса олмасдан, улар чиқиб кетдилар. ⁸Биз ҳақиқатнинг ҳамкорлари бўлишимиз учун бундайларни қўллаб-қуватлашимиз керак.⁹Мен Жамоатга ёздим, лекин уларнинг орасида биринчиликни севадиган Диотрефос бизни қабул қилмаяпти. ¹⁰Шу сабабли, агар мен борсам, унинг бизни ёмон сўзлар билан ҳақоратлаб қилган ишларини эслатиб қўяман. У булар билан ҳам қаноатланмасдан, ўзи ҳам биродарларни қабул қилмаяпти ва қабул қилишни хоҳлаётганларга таъқиқлаб, уларни Жамоатдан қувиб юборяпти.¹¹Эй, севиклигим, ёвузликка эмас, балки эзгуликка тақлид қилгин. Ким эзгулик қилса, у Худодандир. Ёвузлик қилувчи эса Худони кўрмаган. ¹²Деметриус ҳақида барчанинг томонидан ҳам, ҳақиқатнинг ўзи томонидан ҳам яхши гувоҳлик берилган. Биз ҳам гувоҳлик берамиз ва сен биласанки, бизнинг гувоҳлигимиз ҳақиқатдир.¹³Сенга кўп нарсани ёзмоқчи эдим, аммо пат ва сиёҳ билан ёзишни хоҳламайман. ¹⁴¹⁵Шунинг учун сени тезда кўриб, юзма-юз суҳбатлашишга умид қиламан.

Jude

Chapter 1

¹Мен, Исо Масиҳнинг қули, Ёқубнинг укаси Яҳудо, Отамиз Худо даъват этиб муқаддаслаган ва Исо Масиҳ сақлаганларга — ²сизларга раҳм-шафқат, тинчлик ва севги кўпайишини тилайман.³Эй, севганларим, мен сизларга умумий нажотимиз ҳақида ёзишга бор ғайратим билан ҳаракат қилсам ҳам, бир нарса ҳақида насиҳат қилиб ёзишни керак, деб билдим: Бир вақтлар муқаддасларга топширилган имон учун астойдил курашинглар. ⁴Чунки қадимдан маҳкум бўлишга тайин қилинган баъзи одамлар орангизга яширинча суқилиб кириб олганлар. Бу бетавфиқлар Худойимизнинг иноятини бузуқликка айлантирмоқдалар ҳамда ягона Худо Эгамизни ва Раббимиз Исо Масиҳни рад қилмоқдалар.⁵Сизлар буни билсангизлар ҳам, бари бир эсингизга туширмоқчиман: Раббий Исроил халқини Миср еридан халос қилиб, кейинчалик имон келтирмаганларни ҳалок қилган эди. ⁶Шунингдек, ўз юксак мартабасини сақламасдан, ўзларининг маконларини ташлаб кетган фаришталарни ҳам Худо зулматнинг остида абадий кишанларда буюк ҳукм кунигача сақлаб турибди.⁷Худди фосиқликка ва бузуқ жинсий алоқаларга берилган Садўм ва Ғамўра шаҳарлари билан атрофдаги барча шаҳарлар ҳам абадий ўт билан куйдирилиб, бошқаларга ўрнак бўлганидай, ⁸бу хаёлпарастлар билан ҳам худди шундай бўлади. Зеро улар ўз таналарини ҳаром қилишади, ҳокимиятларни рад қилишади, юқори мавжудотларни ҳақорат қилишади.⁹Бош фаришта Микаэл Мусонинг танаси ҳақида иблис билан баҳслашганда, унга таъна этувчи ҳукм сўзларини айтишга журъат эта олмай, фақат: “Раббий сенга буни тақиқласин,”- деб айтган эди, ¹⁰аммо бу одамлар эса ўзлари билмайдиган нарсани ҳақорат қилмоқдалар. Ўз табиати бўйича тилсиз ҳайвонлар каби бирор нарсани билсалар, шу билан ўзларини бузмоқдалар. ¹¹Уларнинг ҳолига вой, чунки улар Қаъннинг йўлидан бормоқдалар. Улар Балъамга ўхшаб, манфаатпарастликка берилиб адашмоқдалар ва Қўраҳга ўхшаб, ўз исёнчилигида ҳалок бўлмоқдалар.¹²Бундайлар сизларнинг севги зиёфатларингизда васваса бўлиб, сизлар билан бирга таом ейдилар ва ўзларини қўрқмай тўйдирадилар. Улар — шамол ҳайдайдиган сувсиз булутлардир. Улар — мева тугмаган, икки марта ўлган, илдизи билан юлиб ташланган кузги дарахтлардир. ¹³Улар — ўз шармандаликлари билан денгизнинг кўпирадиган жўшқин тўлқинларидир. Улар — абадий зулмат қоронғилиги учун тайёрлаб қўйилган адашган юлдузлардир.¹⁴Одам-Атодан кейин еттинчи авлодда бўлган Энўх ҳам улар ҳақида башорат қилиб, шундай деган: “Мана, Раббий Ўзининг сон-саноқсиз муқаддаслари билан келяпти. ¹⁵У барча одамзод устидан ҳукм қилади. Бетавфиқликда қилган барча бетавфиқ ишларига ва гуноҳкорларнинг Худога қарши айтган барча бетавфиқ қўполликларига нисбатан У барча бетавфиқ одамларни фош қилади”. ¹⁶Бу — норозилик билдирувчилар, ўз ҳирслари бўйича ҳаракат қиладиган ўз тақдиридан нолувчилардир. Уларнинг оғизлари баландпарвоз гаплар гапирадилар, улар ўз манфаатларини кўзлаб, хушомад қиладилар.¹⁷Лекин сизлар, эй, севганларим, Раббимиз Исо Масиҳнинг ҳаворийлари томонидан олдиндан айтилганларни ёдингизда тутинглар. ¹⁸Улар сизларга: “Охирги замонда ўз бетавфиқ ҳирслари бўйича юрадиган масхара қилувчилар пайдо бўлади,”- деб айтган эдилар. ¹⁹Мана, булар — ўзларини ажратувчи, Муқаддас Руҳга эга бўлмаган, жони бошқарадиган одамлардир.²⁰Сизлар эса, эй, севганларим, Муқаддас Руҳда ибодат қилиб, ўзингизни энг муқаддас бўлган имонингизда барпо қилинглар. ²¹Абадий ҳаёт учун Раббимиз Исо Масиҳнинг раҳм-шафқатига кўз тутиб, ўзингизни Худонинг севгисида сақланглар.²²Баъзи шубҳаланувчиларга раҳм-шафқатли бўлинглар, ²³бошқаларни эса қўрқитиб, оловдан олиб чиққандек қутқаринглар, уларнинг танасидан ҳаром бўлган кийимидан ҳам нафратланинглар.²⁴Сизларни эса йиқилишдан сақлаб қолишга, Ўзининг шуҳратининг ҳузурида бенуқсон ва шод-хураммликда турғизишга қодир бўлган ²⁵яккаю-ягона, доно Нажоткоримиз Худога Исо Масиҳ орқали азалдан, ҳозир ва абадулабад шон-шуҳрат, улуғворлик, салтанат ва ҳокимият бўлсин! Омин.

Revelation

Chapter 1

¹Бу – Исо Масиҳнинг ваҳийсидир. Тез кунларда содир бўладиган нарсаларни Ўз қулларига кўрсатиш учун Худо буни Унга берди ва Ўз фариштаси орқали юбориб, Ўз қули Юҳаннога кўрсатди. ²Юҳанно эса Худонинг сўзи, Исо Масиҳнинг гувоҳлиги ва кўрган нарсалари ҳақида гувоҳлик берди. ³Бу башорат сўзларини ўқийдиган ва эшитадиган ҳамда унда ёзилганларига риоя қиладиган одам бахтлидир, чунки вақт яқин.⁴Юҳанно Асиядаги еттита Жамоатга: “Сизларга ҳозир Бор, азалдан бор Бўлган ва Келаётгандан, ҳамда Унинг тахти олдида турган еттита руҳдан, ⁵шунингдек, содиқ Гувоҳ, ўликлар ичидан Тўнғич, ердаги подшоҳларнинг Ҳукмдори Исо Масиҳдан – иноят ва тинчлик бўлсин!” Бизни севган, Ўз қони билан бизнинг гуноҳларимизни ювган, ⁶бизни Ўз Отаси ва Худойимизга подшоҳлару руҳонийлар қилиб қўйган Исо Масиҳга абадулабад шараф ва ҳукмронлик бўлсин! Омин.⁷Мана, У булутлар билан келмоқда! Уни ҳар бир кўз кўради, Унинг танасини тешганлар ҳам кўрадилар. Ернинг барча қабилалари Унинг олдида йиғлаб юборадилар. Ҳа, омин! ⁸“Мен Алфа ва Омега, Бошланиш ва Тугашдирман,- дейди Раббий,- ҳозир Бор, азалдан бор Бўлган ва Келаётган Қодир Худоман”.⁹Мен – Исо Масиҳдаги азоб, салтанат ҳамда бардошга шерик бўлган биродарингиз Юҳанно – Худонинг сўзи ҳамда Исо Масиҳнинг гувоҳлиги учун Патмос номли оролда эдим. ¹⁰Раббийнинг кунида мен Руҳда эдим, ортимда карнай садосига ўхшаш кучли овоз эшитдим. У дер эди: ¹¹“Кўраётганларингни китобга ёзиб, Асиядаги еттита Жамоатга – Эфес, Смирна, Пергам, Тиатир, Сардис, Филаделфия ва Лаодикияга юбор”.¹²Мен билан гаплашган овоз кимники эканлигини билиш учун ўгирилдим. Ўгирилиб эса, еттита олтин шамдонни кўрдим. ¹³Еттита шамдоннинг ўртасида эса тўпиғигача тушган ридо кийган ва кўксига олтин камар боғлаган Инсон Ўғлига ўхшаш бир Кимсани кўрдим.¹⁴Унинг боши ҳамда сочлари оқ жундек ва қордек оппоқ эди. Унинг кўзлари алангали оловдек эди. ¹⁵Унинг оёқлари қиздирилган ярқироқ мисдек эди. Унинг овози кўплаб сувларнинг шовқинидек эди. ¹⁶У ўнг қўлида еттита юлдузни тутиб турар, Унинг оғзидан дудама қилич чиқар эди. Унинг юзи эса ўз кучида порлаётган қуёшдек эди.¹⁷Мен Уни кўрганимда, Унинг оёқларига мурдадек йиқилдим. У менга ўнг қўлини қўйиб, деди: “Қўрқма, Мен Биринчи ва Охиргидирман, ¹⁸Тирикман. Мен ўлган эдим ва, мана, абадулабад тирикман. Мен дўзах ва ўлимнинг калитларига эгаман.¹⁹Энди, сен кўрган нарсалар, бор нарсалар ва бундан кейин келадиган нарсаларни ёзгин. ²⁰Сен Менинг ўнг қўлимда кўрган еттита юлдуз ва еттита олтин шамдоннинг сири шудир: Еттита юлдуз – бу еттита Жамоатнинг фаришталаридир, сен кўрган еттита шамдон эса – бу еттита Жамоатдир”.

Chapter 2

¹Эфесдаги Жамоатнинг фариштасига ёзгин: “Ўнг қўлида еттита юлдузни тутиб Турадиган, еттита олтин шамдоннинг ўртасида Юрадиган шундай дейди: ²Сенинг ишларинг, меҳнатинг, бардошинг, шунингдек, ёвузларга бардош бера олмаслигингни биламан. Аслида ҳаворий бўлмаса-да, ўзларини ҳаворий, деб атайдиганларни синаганинг ва уларни ёлғончи, деб топганингни биламан.³Сен бардош бердинг ва сабр-тоқатга эгасан. Менинг номим ҳақи кўп меҳнат қилиб, толиқмадинг. ⁴Лекин сенга қарши бир нарсам борки – сен илк муҳаббатингни тарк этдинг. ⁵Энди, қаердан қулаганингни ёдга олиб, тавба қилгин ва илгариги ишларингни қилиб юргин. Акс ҳолда, тавба қилмасанг, Мен сенинг олдингга тезда келиб, сенинг чироғингни ўз жойидан қўзғатаман.⁶Аммо сенда яхши бўлгани шуки – Мен нафратланадиган николайчиларнинг ишларидан сен ҳам нафратланасан. ⁷Руҳ Жамоатларга нима деяётганини қулоғи бор эшитсин: “Ғолиб келадиганга Худонинг жаннати ўртасидаги ҳаёт дарахтидан ейишни ато қиламан”!⁸Смирнадаги Жамоатнинг фариштасига ёзгин: “Биринчи ва Охирги, ўлик Бўлган, энди эса Тирик шундай дейди: ⁹Сенинг қайғуларинг ва қашшоқлигингни (аслида сен бойсан) биламан. Ўзларини яҳудий ҳисоблайдиган, аслида бундай бўлмаган, аксинча, шайтоннинг синагогаси бўлганларнинг ҳақоратларини ҳам биламан.¹⁰Бошингдан кечиришинг керак бўлган ҳеч нарсадан қўрқма. Мана, шайтон сизларни васвасага солиш учун ораларингиздан баъзиларни қамоққа ташлайди, ва ўн кунларча азоб чекасизлар. Ўлгунингча содиқ бўлгин ва сенга ҳаёт тожини бераман. ¹¹Руҳ Жамоатларга нима деяётганини қулоғи бор эшитсин: “Ғолиб келадиган иккинчи ўлимдан зиён кўрмайди”.¹²Пергамдаги Жамоатнинг фариштасига ёзгин: “Ўткир дудама қиличга Эга бўлган шундай дейди: ¹³Шайтоннинг тахти бўлган жойда сенинг яшашинг, Менинг номимни маҳкам тутишингни биламан. Шайтон яшайдиган жойларингизда Менинг содиқ гувоҳим Антипа ўлдирилганида ҳам, Менинг имонимдан воз кечмаганингни биламан.¹⁴Лекин сенга қарши озроқ бир нарсам бор, чунки орангизда Балъамнинг таълимотини тутганлар бор. Балъам Балакка Исроил ўғилларини васвасага солишни ўргатган эди, токи улар зино қилсинлар ва бутларга бағишланган нарсаларни ейсинлар. ¹⁵Шунингдек, сенинг орангда николайчиларнинг таълимотини тутганлар ҳам бор.¹⁶Тавба қилгин, акс ҳолда, тезда келиб, улар билан оғзимдаги қилич билан курашаман”. ¹⁷Руҳ Жамоатларга нима деяётганини қулоғи бор эшитсин: “Ғолиб келадиганга яширин маннани ейишни ато қиламан ва унга оқ тош бераман. Бу тошда янги исм ёзилганки, уни олган одамдан бошқа ҳеч ким билмайди”.¹⁸Тиатирдаги Жамоатнинг фариштасига ёзгин: “Кўзлари алангали олов, оёқлари эса ярқироқ мисга ўхшаш бўлган Худонинг Ўғли шундай дейди: ¹⁹Сенинг ишларинг, муҳаббатинг, хизматинг, имонинг, бардошингни биламан. Охирги ишларинг аввалгисидан кўпроқ эканини ҳам биламан.²⁰Лекин сенга қарши озроқ бир нарсам бор, чунки сен ўзини “пайғамбар”, деб атайдиган Йезебел исмли бир аёлга йўл қўймоқдасан. У Менинг қулларимга зино қилишни ва бутларга бағишланган нарсаларни ейишни ўргатиб, уларни янглиштирмоқда. ²¹Тавба қилиши учун Мен унга вақт бердим, бироқ у ўз зинокорлигидан тавба қилишни хоҳлаймади.²²Мана, Мен уни хасталик тўшагига ётқизаман. Борди-ю, қилмишларидан тавба қилмасалар, у билан бирга зино қилганларни ҳам буюк кулфатга дучор қиламан. ²³Унинг болаларини ҳам ўлим билан қириб ташлайман, шунда барча Жамоатлар Мен юракларни ва одамларнинг ичини Синовчи эканимни билиб оладилар. Сизларнинг ҳар бирингизни қилган ўз ишларингизга яраша тақдирлайман.²⁴Бу таълимотни тутмаган, “шайтоннинг тубликлари”, деб аталадиган нарсаларни билмайдиган сизларга, Тиатирда бўлганларга айтаман: Сизларга бошқа оғирлик юкламайман, ²⁵фақат Мен келгунимча, сизлар эга бўлган нарсани маҳкам тутинглар.²⁶Ғолиб келадиган, Менинг сўзларимга охиригача риоя қиладиганга мажусийлар устидан ҳокимият бераман. ²⁷Худди Мен Отамдан ҳокимиятни олганимдек, у ҳам уларга темир таёқ билан чўпонлик қилади, улар эса сопол идишлардек парчаланадилар. ²⁸Мен унга тонгги юлдузни ҳам бераман. ²⁹Руҳ Жамоатларга нима деяётганини қулоғи бор эшитсин”.

Chapter 3

¹Сардисдаги Жамоатнинг фариштасига ёзгин: “Худонинг еттита руҳига ва еттита юлдузга эга Бўлган шундай дейди: Сенинг ишларингни биламан – сен «тирик» деган номга эгасан, аслида ўликсан. ²Бедор бўлгин ва ўладиган бошқа нарсаларни тасдиқлагин, чунки сенинг ишларинг Худойимнинг олдида мукаммал эканини топмадим.³Қабул қилган ва эшитган нарсангни ёдга олгин. Буни асрагин ва тавба қилгин. Агар бедор бўлмасанг, Мен ўғридек бостириб келаман ва қайси соатда устингга келишимни билмай қоласан. ⁴Бироқ сенинг Сардисда ўз кийимларини булғамаган бир неча одаминг бор. Улар Мен билан бирга оқ кийимларда юрадилар, чунки улар бунга лойиқдирлар.⁵Ғолиб келадиган оқ кийимларга бурканади, унинг исмини ҳаёт китобидан ўчирмайман. Мен унинг исмини Отам ва Унинг фаришталари олдида эътироф этаман. ⁶Руҳ Жамоатларга нима деяётганини қулоғи бор эшитсин”.⁷Филаделфиядаги Жамоатнинг фариштасига ёзгин: “Муқаддас, Ҳаққоний, Довуднинг калитига эга (очса, ҳеч ким бекита олмайдиган; бекитса, ҳеч ким оча олмайдиган) Шахс шундай дейди: ⁸Сенинг ишларингни биламан. Мана, Мен сенинг олдингда эшикни очдим (ва ҳеч ким уни ёпа олмайди), чунки сен кам кучга эгасан ва Менинг сўзимни асраб, Менинг номимдан воз кечмадинг.⁹Мана, ўзларини яҳудий, деб атайдиган, аслида эса бундай бўлмаган, ёлғон сўзлаётган шайтоннинг синагогасини Мен шундай қиламанки, улар келиб, сенинг оёғингга йиқиладилар ва Мен сени севганимни билиб оладилар. ¹⁰Сен Менинг бардош сўзимни сақлаганинг учун Мен ҳам сени ер юзида яшаётганларни синаш учун бутун оламга келадиган васвасалар давридан сақлайман. ¹¹Мана, тезда келаман. Нимага эга бўлсанг, шуни маҳкам тутгин, токи ҳеч ким сенинг тожингни тортиб олмасин.¹²Ғолиб келадиганни Худойимнинг маъбадида устун қиламан, у ташқарига чиқиб кетмайди. Унинг пешонасига Худойимнинг номини, шунингдек, Худойимнинг юзидан, осмондан тушиб келаётган, Худойимнинг шаҳри – янги Йерусалимнинг номини ҳамда Менинг янги номимни ёзаман. ¹³Руҳ Жамоатларга нима деяётганини қулоғи бор эшитсин”.¹⁴Лаодикиядаги Жамоатнинг фариштасига ёзгин: “Омин, содиқ ва ҳақиқий Гувоҳ, Худонинг ижодининг Бошланғичи шундай дейди: ¹⁵Сенинг ишларингни биламан. Сен на совуқ, на қайноқсан. О, қани эди, сен ё совуқ, ё қайноқ бўлсанг! ¹⁶Аммо сен қайноқ ҳам, совуқ ҳам эмас, балки илиқ бўлганинг учун, мен сени оғзимдан тупуриб ташлайман,¹⁷чунки сен: “Мен бойман, бойиб кетдим, ҳеч нарсага муҳтож эмасман”,- дейсан. Аслида сен бахтсиз, бечора, қашшоқ, кўр ва яланғоч эканингни билмайсан. ¹⁸Бойишинг учун Мендан оловда тозаланган олтин ва яланғочлигинг шармандалиги кўринмаслиги учун кийинишга оқ кийим сотиб олишни маслаҳат бераман. Энди, кўришинг учун кўзингга кўз мойини суртгин.¹⁹Кимни севсам, ўшани фош қиламан ва интизомга ўргатаман. Шунинг учун рашкли бўлгин ва тавба қилгин. ²⁰Мана, эшик олдида туриб, тақиллатяпман. Ким Менинг овозимни эшитиб, эшикни очса, унинг олдига кираман. Шунда Мен у билан, у Мен билан кечки овқатни баҳам кўрамиз.²¹Ғолиб келадиганга Ўзим билан бирга тахтимда ўтиришни ато қиламан, чунки Мен ғолиб келиб, Отам билан Унинг тахтида ўтирдим. ²²Руҳ Жамоатларга нима деяётганини қулоғи бор эшитсин”.

Chapter 4

¹Шундан сўнг мен бир қараган эдим, мана, осмонда эшик очиқ эди. Мен илгари эшитган гўё карнай садосига ўхшаш овоз менга сўзлаб деди: “Бу ерга чиққин. Мен бундан кейин содир бўлиши керак бўлган нарсаларни сенга кўрсатаман”. ²Шу лаҳзада мен Руҳда бўлдим. Мана, осмонда бир тахт турар эди, тахтда эса Ўтирган бор эди. ³Мана, шу Ўтирганнинг кўриниши яшма ва сардис тошига ўхшар эди. Тахтнинг теварагида эса зумрадга ўхшаган камалак бор эди.⁴Тахтнинг атрофида йигирма тўртта тахт бор эди. Мен тахтларда ўтирган йигирма тўртта қарияни кўрдим. Улар оқ кийимга бурканган, бошларида олтин тож бор эди. ⁵Тахтдан чақмоқ, момақалдироқ ва овозлар чиқар эди. Тахтнинг олдида еттита оловли чироқ ёнар эди, булар аслида Худонинг еттита руҳидир.⁶Тахтнинг олдида биллурга ўхшаш шиша денгиз бор эди. Тахтнинг ўртасида ва атрофида тўртта жонивор турар эди. Улар олдидан ҳам, ортидан ҳам кўзларга тўла эди.⁷Биринчи жонивор шерга ўхшар ва иккинчи жонивор ҳўкизга ўхшар эди. Учинчи жонивор эса одамникидек юзга эга эди. Тўртинчи жонивор учадиган бургутга ўхшар эди. ⁸Тўрт жониворнинг ҳар бири ўз атрофларида олтитадан қанотга эга бўлиб, ичида ва ташқарисида эса кўзларга тўла эди. Улар туну кун тиним билмасдан: “Азалдан бор Бўлган, ҳозир Бор ва Келаётган Раббий Қодир Худо муқаддас, муқаддас, муқаддасдир!”- дер эдилар.⁹Жониворлар тахтда Ўтирган, абадулабад Яшайдиганга шон-шарафу ҳурмат ва миннатдорчилик изҳор қилганларида, ¹⁰йигирма тўртта қария тахтга Ўтирганнинг олдида юз тубан йиқилар эдилар. Улар абадулабад Яшайдиганга сажда қилиб, ўз тожларини Унинг тахти қаршисига қўйиб, дер эдилар: ¹¹“Сен, ё, Раббий, шон-шарафу ҳурмат ва куч-қудратни қабул қилишга муносибсан. Чунки Сен ҳамма нарсани яратгансан, ҳамма нарса Сенинг иродангга кўра мавжуд ва яратилгандир”.

Chapter 5

¹Мен тахтда Ўтирганнинг ўнг қўлида – ичида ҳам, ташқарисида ҳам ёзилган, еттита муҳр билан муҳрланган китобни кўрдим. ²Кучли бир фаришта баланд овози билан: “Ким бу китобни очишга ва унинг муҳрини ечишга муносиб?”- деб эълон қилаётганини кўрдим.³Лекин осмонда ҳам, ерда ҳам, ер остида ҳам ҳеч ким бу китобни оча олмади ва унинг ичига қарай олмади. ⁴Бу китобни очиб ўқиш ва унинг ичига қарашга лойиқ бирор кимса топилмаганидан мен кўп йиғладим. ⁵Қариялардан бири менга: “Йиғлама! Мана, Яҳудо қабиласининг Шери, Довуднинг Илдизи ғолиб келди. У бу китобни очиб, унинг еттита муҳрини ечишга қодир”,- деди.⁶Мана, тўртта жонивор ва тахтнинг ўртасида, ҳамда қариялар орасида сўйилган каби бир Қўзи турганини кўрдим. Унинг еттита шохи ва еттита кўзи бор эди, булар эса Худонинг бутун ер юзига юборган еттита руҳидир. ⁷У келиб, тахтга Ўтирганнинг ўнг қўлидан китобни олди.⁸У китобни олганида, тўртта жонивор ва йигирма тўртта қария Қўзининг олдида юз тубан йиқилдилар. Ҳар бирининг қўлида бир кифара ва хушбўй тутатқиларга тўла олтин коса бор эди. Хушбўй тутатқилар эса – муқаддасларнинг ибодатлари эди.⁹Улар янги қўшиқ куйлаб, айтишар эди: “Сен китобни олиб, Унинг муҳрини ечишга лойиқсан, чунки Сен сўйилган эдинг, Ўз қонинг билан бизни ҳар бир қабиладан, тилдан, халқдан ва миллатдан Худога сотиб олиб, ¹⁰Худойимизга подшоҳлару руҳонийлар қилдинг. Биз ер юзида ҳукмронлик қиламиз”.¹¹Сўнгра мен бир қарадим – мана, тахт ва жониворлар ҳамда қарияларнинг атрофида кўплаб фаришталарнинг овозини эшитдим. Уларнинг сони ўн минглаб, минг минглаб эди. ¹²Улар кучли овоз билан айтар эдилар: “Сўйилган Қўзи куч-қудрат, бойлик, донолик, қувват, шараф, шуҳрат ҳамда дуони қабул қилишга лойиқдир!”¹³Шунда смонда ва ерда, ер остида ва денгизда бўлган ҳар бир мавжудот, хуллас, уларда бўлган ҳамма нарса: “Тахтга Ўтирганга ва Қўзига абадулабад дуо, шон-шараф, шуҳрат ва салтанат бўлсин”,- деб сўзлаётганларини эшитдим. ¹⁴Тўртта жонивор эса: “Омин”,- дедилар. Йигирма тўртта қария юз тубан йиқилиб, абадулабад Яшайдиганга сажда қилдилар.

Chapter 6

¹Мен Қўзининг еттита муҳрдан бирини ечганини кўрдим. Тўртта жонивордан бирининг гўёки момақалдироқ гулдурлашидек овоз билан: “Келгин”,- деганини эшитдим. ²Мен бир қарадим – мана, оқ от чиқди, унинг устида камон ёйига эга чавандоз бор эди. Унга тож берилган эди. У ғалаба қозониш учун ғолибдек чиқди.³Қўзи иккинчи муҳрни ечганида, мен иккинчи жониворнинг: “Келгин”,- деганини эшитдим. ⁴Шунда бошқа бир жийрон от чиқди. Унинг устида ўтирганга ердан тинчликни олиш ҳокимияти берилган эди, токи одамлар бир бирларини ўлдирсинлар. Унга катта қилич ҳам берилди.⁵Қўзи учинчи муҳрни ечганида, мен учинчи жониворнинг: “Келгин”,- деганини эшитдим. Мен бир қарадим – мана, қора от чиқди, унинг устида ўз қўлида тарозига эга бўлган чавандоз бор эди. ⁶Шунда мен тўртта жониворнинг орасида: “Бир хойникс буғдой бир динорга, уч хойникс арпа бир динорга бўлсин; мой ва шаробга эса зиён етказма”,- деб айтаётган овозни эшитдим.⁷У тўртинчи муҳрни ечганида эса, мен тўртинчи жониворнинг: “Келгин”,- деганини эшитдим. ⁸Мен бир қарадим – мана, рангпар от чиқди, унинг устида исми “ўлим” бўлган чавандоз бор эди. Унинг ортидан тамуғ эргашар эди. Унга қилич, очлик, ўлат ва ер ҳайвонлари билан ўлдириш учун ернинг тўртинчи қисми устидан ҳокимият берилди.⁹У бешинчи муҳрни ечганида, мен қурбонгоҳ остида Худонинг сўзи ва берган гувоҳликлари учун ўлдирилганларнинг жонларини кўрдим. ¹⁰Улар баланд овоз билан фарёд қилиб: “Ё, Муқаддас ва Ҳаққоний Ҳукмдор, қачонгача ер юзида яшайдиганларни бизнинг қонимиз учун ҳукм қилиб, қасос олмайсан?”- дедилар. ¹¹Уларнинг ҳар бирига оқ кийим берилди. Ўзлари каби ўлдириладиган ҳамкор ва биродарлари сони тўлмагунга қадар, уларга яна озроқ вақтгача тинчланишлари айтилди.¹²У олтинчи муҳрни ечганида, мен қарадим – мана, буюк зилзила бўлди. Қуёш жун кийимдек қоп қора бўлди, ой қондек бўлди. ¹³Шунда кучли шамол тебратаётганида анжир ўзининг хом анжирларини тўкканидек, осмон юлдузлари ерга тўкилди. ¹⁴Осмон гўёки ўрам ўралганидек йўқолиб кетди. Ҳар бир тоғ ҳамда орол ўринларидан кўчди.¹⁵Ернинг подшоҳлару амалдорлари, бойлару мингбошилари, кучлилари, ҳар бир қул ва озод одам тоғнинг қоялари ораси ва ғорларига яшириндилар. ¹⁶Улар тоғлару қояларга дедилар: “Устимизга қуланглар, бизни тахтда Ўтирганнинг юзидан ва Қўзининг қаҳридан тўсинглар. ¹⁷Чунки Унинг буюк қаҳри куни келди ва ким бунга бардош бера олади?”

Chapter 7

¹Шундан кейин мен ернинг тўрт бурчагида турган тўртта фариштани кўрдим. Улар ерга ҳам, денгизга ҳам ҳеч қайси дарахтга ҳам шамол эсмаслиги учун ернинг тўрт шамолини тутиб турар эдилар. ²Сўнгра барҳаёт Худонинг муҳрига эга бўлган, қуёш чиққан томондан кўтарилаётган бошқа фариштани кўрдим. У ер ва денгизга зиён етказиш учун ҳокимият берилган тўртта фариштага кучли овоз билан ҳайқириб деди: ³“Худойимиз қулларининг пешаналарига муҳр қўймагунимизча, ерга ҳам, денгизга ҳам, дарахтларга ҳам зиён етказманглар”.⁴Мен муҳрланганларнинг сонини эшитдим: муҳрланганлар Исроилнинг ўғилларининг барча қабилаларидан бир юз қирқ тўрт мингта эди. ⁵Яҳудо қабиласидан ўн икки мингтаси муҳрланган эди. Рубен қабиласидан ўн икки мингтаси муҳрланган эди. Гад қабиласидан ўн икки мингтаси муҳрланган эди. ⁶Ашер қабиласидан ўн икки мингтаси муҳрланган эди. Нафтали қабиласидан ўн икки мингтаси муҳрланган эди. Манашеҳ қабиласидан ўн икки мингтаси муҳрланган эди.⁷Шимўн қабиласидан ўн икки мингтаси муҳрланган эди. Леви қабиласидан ўн икки мингтаси муҳрланган эди. Иссохор қабиласидан ўн икки мингтаси муҳрланган эди. ⁸Забулун қабиласидан ўн икки мингтаси муҳрланган эди. Юсуф қабиласидан ўн икки мингтаси муҳрланган эди. Бенямин қабиласидан ўн икки мингтаси муҳрланган эди.⁹Шундан сўнг мен бир қарадим – мана, турли миллату қабиладан, халқлару тиллардан бўлган, ҳеч ким санай олмаган кўп сонли одамлар тахт олдида ва Қўзи ҳузурида туришар эди. Улар оқ ридо кийиб, қўлларида палма шохлари тутиб, ¹⁰баланд овоз билан: “Тахтда ўтирган бизнинг Худойимизга ва Қўзига нажот бўлсин!”- деб хитоб қилишар эди.¹¹Тахт, қариялар ва тўртта жониворнинг атрофида турган барча фаришталар тахтнинг олдида юз тубан йиқилиб, Худога сажда қилиб, шундай дейишар эди: ¹²“Омин! Бизнинг Худойимизга ҳамду сано, шон-шуҳрат, донолик, миннатдорчилик, шон-шараф, куч-қудрат ва салтанат абадулабад бўлсин! Омин!”¹³Қариялардан бири гап бошлаб, мендан сўради: “Оқ ридо кийган бу одамлар ким? Улар қаердан келдилар?” ¹⁴Мен унга: “Сиз биласиз, ҳазратим”,- дедим. У эса менга: “Булар – буюк азобдан келганлар. Улар кийимларини Қўзининг Қони билан ювиб оқартирдилар,- деди,-¹⁵Шунинг учун улар энди Худонинг тахти олдида турадилар ва Унинг маъбадида туну кун Унга хизмат қиладилар. Тахтда Ўтирадиган эса чодирини уларнинг устида қуради. ¹⁶Улар бошқа оч қолмайдилар, чанқамайдилар. Энди қуёш ёки бирон-бир жазирама уларни куйдирмайди. ¹⁷Чунки тахт ўртасидаги Қўзи уларга чўпонлик қилиб, уларни тирик сув булоқларига олиб боради. Худо уларнинг кўзларидан барча кўз ёшларини артиб олади”.

Chapter 8

¹У еттинчи муҳрни ечганида, осмонда ярим соатча сукут чўкди. ²Мен Худонинг ҳузурида турган еттита фариштани кўрдим. Уларга еттита карнай берилди.³Бошқа фаришта келиб, қурбонгоҳнинг қаршисида турди. Унинг қўлида хушбўй тутатқилар тутатишга мосланган олтин идиш бор эди. Тахтнинг олдидаги олтин қурбонгоҳ устига барча муқаддасларнинг ибодатлари билан бирга солиш учун унга кўп хушбўй тутатқи берилди. ⁴Шунда муқаддасларнинг ибодати билан хушбўй тутатқи фариштанинг қўлидан Худонинг ҳузурига кўтарилди. ⁵Фаришта эса тутатқи тутатиладиган идишни олиб, уни қурбонгоҳдаги олов билан тўлдириб, буни ер юзига тўкди. Ўшанда шовқинлар, момақалдироқлар, чақмоқ ва зилзилалар содир бўлди.⁶Еттита карнайга эга бўлган еттита фаришта карнай чалишга тайёрланди. ⁷Биринчи фаришта карнай чалди, мана – қон билан аралашган дўл ва олов ерга ёғдирилди. Шунда ернинг учдан бир қисми ёниб кетди, дарахтларнинг учдан бир қисми ёниб кетди, бор яшил ўт ҳам ёниб кетди.⁸Иккинчи фаришта карнай чалди, мана – ловуллаб ёнаётган гўёки катта тоғ денгизга қулади. Шунда денгизнинг уч қисми қонга айланди, ⁹денгизда яшайдиган тирик жонзодларнинг учдан бир қисми ўлди, кемаларнинг ҳам учдан бир қисми нобуд бўлди.¹⁰Учинчи фаришта карнай чалди, мана – осмондан ёнаётган чироққа ўхшаш катта юлдуз қулаб, дарёларнинг учдан бир қисмига ва сув булоқларига тушди. ¹¹Шу юлдузнинг исми “Эрман” эди. Сувларнинг учдан бир қисми эрманга айланди. Кўп одамлар сувдан ҳалок бўлдилар, чунки сув аччиқ бўлди.¹²Тўртинчи фаришта карнай чалди, мана – қуёшнинг учдан бир қисми, ойнинг учдан бир қисми ҳамда юлдузларнинг учдан бир қисми шикастланди. Шунда уларнинг учдан бир қисми қоронғилашди, куннинг учдан бир қисми эса тундек қоронғи бўлди.¹³Сўнгра мен осмоннинг ўртасида учаётган ва кучли овоз билан сўзлаётган бир бургутни кўриб, унинг: “Карнай чаладиган бошқа учта фариштанинг карнайи садосидан ер юзида яшаётганларнинг ҳолига вой, ҳолига вой, ҳолига вой!”- деганини эшитдим.

Chapter 9

¹Бешинчи фаришта карнай чалди, мана – осмондан ерга тушган юлдузни кўрдим. Унга тубсизлик қаърининг калити берилган эди. ²У тубсизлик қаърини очди, шунда гўё катта ўчоқдан тутун чиққанидек, ўша тубсизликдан тутун чиқди. Тубсизликдан чиққан тутундан қуёш ва ҳаво қоронғилашди.³Тутундан ерга чигирткалар чиқди. Уларга ер юзидаги чаёнлар эга бўлган ҳокимият берилган эди. ⁴Чигирткаларга ернинг ўтига ҳам, бирор кўкатига ҳам, бирор дарахтига ҳам зиён етказманглар, фақатгина пешаналарида Худонинг муҳрига эга бўлмаган одамларга зарар етказинглар, деб дейилган.⁵Чигирткаларга одамларни ўлдириш эмас, фақат уларга беш ой қийнаш берилган эди. Уларнинг азоблаши – чаён одамни чаққанидаги азобдек эди. ⁶Ўша кунларда одамлар ўлимни излайдилар, аммо уни топа олмайдилар; ўлишни истайдилар, аммо ўлим улардан қочади.⁷Чигирткаларнинг кўриниши эса жангга тайёрланган отларга ўхшар эди. Уларнинг бошларида гўёки олтинга ўхшаган тожлар бор эди, уларнинг юзлари эса одамларнинг юзларига ўхшаган эди. ⁸Уларнинг сочлари аёлларнинг сочларидек, уларнинг тишлари эса шернинг тишларидек эди. ⁹Уларнинг гўёки темир зирҳдек совути бор эди, қанотларининг шовқини эса – жангга югураётган кўплаб отлару жанг араванинг шовқинидек эди.¹⁰Уларнинг чаёнларникидек думлари ва нишлари бор эди. Ўша думларида эса одамларга беш ой зарар етказиш учун ҳокимият бор эди. ¹¹Уларнинг устидан тубсизликнинг фариштаси подшоҳлик қилади. Унинг исми иброний тилида Абаддон, юнон тилида эса Аполлион эди. ¹²Бир кулфат ўтди, мана, унинг ортидан яна иккита кулфат келмоқда.¹³Олтинчи фаришта карнай чалди, мана – Худонинг ҳузурида турган олтин қурбонгоҳнинг тўртта шохидан кўтарилган бир овозни эшитдим. ¹⁴У карнайга эга бўлган олтинчи фариштага: “Буюк Фрот дарёси бўйида боғланган тўртта фариштани ечиб юборгин”,- деди. ¹⁵Шунда одамларнинг учдан бир қисмини ўлдириш учун маълум соат, кун, ой ва йилга тайёрланган тўртта фаришта ечиб юборилди.¹⁶Отлиқ қўшинларнинг сони икки юз миллион эди ва мен уларнинг сонини эшитдим. ¹⁷Шундай қилиб, мен ваҳий кўринишида отларни ва уларнинг устида ўтирган, оташин ва ложувард ва олтингугуртли совут кийган чавандозларни кўрдим. Отларнинг бошлари шерларнинг бошларига ўхшар эди. Уларнинг оғизларидан эса олов, тутун ҳамда олтингугурт чиқар эди.¹⁸Мана, шу учта ярадан – отларнинг оғизларидан чиқаётган олов, тутун ва олтингугуртдан одамларнинг учдан бир қисми ўлиб кетди. ¹⁹Зеро отларнинг кучи оғзида ҳам, думларида ҳам эди. Уларнинг думлари эса бошга эга бўлиб, илонга ўхшар эди. Улар шу бошлари билан зиён етказар эдилар.²⁰Бу яралардан ўлмаган бошқа одамлар ўз қўлларининг ишларидан тавба қилмадилар ва кўра олмайдиган, эшита олмайдиган, юра олмайдиган олтин, кумуш, мис, тош, тахта бутларга ҳамда ёвуз руҳларга сажда қилишдан воз кечмадилар. ²¹Ўзларининг қотиллик, сеҳргарлик, зинокорлик ва ўғирликларидан ҳам тавба қилмадилар.

Chapter 10

¹Мен осмондан тушиб келаётган, булутларга бурканган бошқа кучли фариштани кўрдим. Унинг боши устида камалак бор эди. Унинг юзи қуёшдек бўлиб, оёқлари оташин устундек эди. ²Унинг қўлида очиқ китобча бор эди. У ўзининг ўнг оёғини денгизга, чапини эса ерга қўйиб,³шер бўкирганидек кучли овоз билан ҳайқирди. У ҳайқирганида, еттита момақалдироқ ўз овози билан сўзлади. ⁴Еттита момақалдироқ ўз овози билан сўзлаганида, мен ёзмоқчи бўлдим. Аммо осмондан менга: “Еттита момақалдироқ сўзлаган нарсани муҳрлаб, буларни ёзмагин”,- деган садони эшитдим.⁵Мен кўрган, денгиз ва ерда турган фаришта қўлини осмонга кўтарди. ⁶У осмон ва ундаги ҳамма нарсани, ер ва ундаги ҳамма нарсани, денгиз ва ундаги ҳамма нарсани яратган, абадулабад барҳаёт Бўлган билан қасам ичиб: “Бошқа вақт бўлмайди,- деб айтар эди,- ⁷Аммо еттинчи фаришта овоз берадиган кунларда, у карнай чалганида, Худо пайғамбарларига башорат қилганидек, Унинг сири амалга ошади”.⁸Мен осмондан эшитган овоз яна мен билан суҳбатлашиб: “Бориб, денгизда ва ерда турган фариштадан очиқ китобчани олгин”,- деди. ⁹Мен фариштанинг олдига бориб, унга: “Менга китобчани бергин”,- дедим. У менга: “Олиб, уни егин. У сенинг қорнингда аччиқ бўлади, аммо оғзингда асалдек ширин бўлади”,- деди.¹⁰Мен китобчани фариштанинг қўлидан олиб, уни едим. У менинг оғзимда асалдек ширин эди. Уни еганимдан кейин эса қорнимда аччиқ бўлди. ¹¹У менга: “Сен яна кўп халқлар, қабилалар, миллатлару подшоҳлар ҳақида башорат қилишинг керак”,- деди.

Chapter 11

¹Менга ҳассага ўхшаш бир қамиш берилиб, дейилди: “Туриб, Худонинг маъбадини, қурбонгоҳни ва маъбадда сажда қилаётганларни ўлчаб чиққин. ²Маъбаднинг ташқи ҳовлисини эса ажратиб қўйиб, уни ўлчамагин, чунки у мажусийларга берилган. Улар муқаддас шаҳарни қирқ икки ой топтайдилар.³Менинг икки гувоҳимга ҳокимият бераман. Улар қанор кийиб, бир минг икки юз олтмиш кун башорат қиладилар. ⁴Булар аслида бутун замин Худосининг олдида турадиган иккита чироқ ва иккита зайтун дарахтидир. ⁵Агар бирор киши уларни хафа қилмоқчи бўлса, уларнинг оғзидан олов чиқади ва душманини еб битиради. Бирор киши уларни хафа қилмоқчи бўлса, у шу йўсинда ўлдирилиши керак.⁶Улар башорат қилиш кунларида, ерга ёмғир ёғмаслиги учун самони ёпиш ҳокимиятига эгадирлар. Улар сувларни қонга айлантириш ва истаган вақтида ерни турли яра билан шикастлаш ҳокимиятига эгадирлар. ⁷Улар гувоҳликларини тугатгач, тубсизликдан чиқадиган ҳайвон улар билан курашади ва уларни енгиб, уларни ўлдиради.⁸Уларнинг мурдасини эса буюк шаҳарнинг кўчасига ташлаб кетади. Ўша шаҳар — “Садўм” ва “Миср”, руҳий деб аталади; бизнинг Раббимиз ҳам у ерда хочга михланган эди. ⁹Халқлару қабилалардан, тиллару авлодлардан бўлган кўпчилик уч ярим кун уларнинг мурдаларига қарайдилар ва уларнинг мурдаларини қабрга қўйишга рухсат бермайдилар.¹⁰Шунда ер юзида яшайдиганлар бундан шодланиб, қувонадилар ва бир-бирларига совғалар юборадилар, чунки бу икки пайғамбар ер юзида яшайдиганларни азоблар эдилар. ¹¹Аммо уч ярим кундан сўнг уларга Худодан ҳаёт Руҳи кирди ва улар оёққа турди. Уларни кўриб турганларни эса буюк даҳшат қамради. ¹²Уларга осмондан: “Бу ерга чиқинглар”,- деган кучли овозни эшитдилар. Улар осмонга булутда кўтарилдилар, душманлари эса уларга қараб турар эди.¹³Айнан ўша соатда буюк зилзила содир бўлди. Шаҳарнинг ўндан бир қисми қулади. Зилзилада етти минг инсоннинг исми ҳалок бўлди. Бошқалар эса даҳшатда қолиб, осмондаги Худони шарафладилар. ¹⁴Иккинчи кулфат ўтди. Мана, учинчи кулфат тез келмоқда.¹⁵Еттинчи фаришта карнай чалди, ўшанда осмонда: “Дунёнинг шоҳлиги Раббимиз ва Унинг Масиҳининг шоҳлиги бўлди. У абадулабад шоҳлик қилади”,- деб айтаётган кучли овозлар жаранглади.¹⁶Худонинг олдидаги ўз тахтларида ўтирган йигирма тўртта қария юз тубан йиқилдилар ва Худога сажда қилиб, ¹⁷дедилар: “Эй, ҳозир бор, азалда бор бўлган ва келаётган Раббий Қодир Худо! Сен буюк кучингни қабул қилиб, шоҳ ўрнини эгаллаганинг учун Сендан миннатдормиз.¹⁸Мажусийлар қутурдилар, Сенинг ҳам қаҳринг келди. Энди ўликларни ҳукм қилишнинг ҳамда қуллару пайғамбарларингни, муқаддасларингни, Сенинг номингдан қўрқадиган каттаю кичикларни тақдирлашнинг ва ерни хароб қилувчиларни хароб қилишнинг вақти келди”.¹⁹Мана, осмонда Худонинг маъбади очилди. Унинг маъбадида Унинг амрининг киботи кўринди. Шунда чақмоқлар, шовқинлар, момақалдироқ, зилзила ва буюк дўл содир бўлди.

Chapter 12

¹Осмонда буюк аломат содир бўлди: қуёшга бурканган аёл пайдо бўлди, унинг оёқлари остида ой, унинг бошида эса ўн иккита юлдуздан иборат тож бор эди. ²У ҳомиладор бўлиб, тўлғоқ азобларидан ҳамда оғриқдан қичқирар эди.³Осмонда яна бошқа аломат содир бўлди – мана, етти бошли, ўн шохли катта қизил аждар пайдо бўлди, унинг бошларида эса еттита тож бор эди. ⁴Унинг думи осмондан юлдузларнинг учдан бир қисмини тортиб кетди ва уларни ерга улоқтирди. Шу аждар туғиши керак бўлган хотиннинг ёнида турди, токи туққанидан кейин унинг боласини ютиб юборсин.⁵Аёл эса барча халқларга темир ҳасса билан чўпонлик қилиши керак бўлган ўғилни туғди, ва унинг боласи Худога, Унинг тахти олдига олиб чиқиб кетилди. ⁶Аёл эса саҳрога қочиб кетди. У ерда Худодан унга жой тайёрланган эди, токи у бир минг икки юз олтмиш кун у ерда озиқлансин.⁷Осмонда уруш бўлди – Микаэл ва унинг фаришталари аждарга қарши жанг қилдилар. Аждар ва унинг фаришталари эса уларга қарши жанг қилдилар, ⁸аммо дармонсиз бўлиб қолдилар ва уларга осмонда бошқа жой топилмади. ⁹Шунда бутун дунёни алдаб йўлдан оздираётган, шайтон ва иблис, деб аталадиган улуғ аждар, қадимги илон ағдарилди. У ўз фаришталари билан бирга ерга ағдарилди.¹⁰Мен осмонда сўзлаётган кучли овозни эшитдим: “Энди Худойимизнинг нажоти, қудрати, шоҳлиги ҳамда Масиҳнинг ҳокимияти амалга ошди, чунки биродарларимизнинг айбловчиси, туну кун Худонинг олдида уларни айбловчи ерга ағдарилди.¹¹Улар эса Қўзининг қони ва ўзларининг гувоҳлик сўзи билан уни енгдилар. Улар ўз ҳаётларини то ўлгунча севмаган эдилар. ¹²Шунинг учун, эй, самолар ва унда яшовчилар, қувонинглар! Ерда ва денгизда яшовчиларнинг ҳолига вой! Чунки иблис вақт оз қолганини билиб, сизнинг олдингизга ўта ғазаб билан тушди”.¹³Аждар ўзининг ер юзига ағдарилганини кўриб, ўғил туққан аёлни қува бошлади. ¹⁴Аёлга эса улкан бургутнинг икки қаноти берилди, токи у илоннинг юзидан саҳрога, ўзининг жойига учсин ва ўша жойда маълум вақт, муддат ҳамда ярим вақт озиқлансин.¹⁵Илон аёлни тошқинда оқизиш учун унинг ортидан оғзидан тошқиндек сув чиқарди. ¹⁶Аммо ер аёлга ёрдам берди, ер ўз оғзини очиб, аждар оғзидан чиқарган тошқинни ютиб юборди. ¹⁷¹⁸Шунда аждар аёлдан қаттиқ ғазабланди. У аёлнинг уруғининг қолдиғи, яъни Худонинг амрини сақлаётган ҳамда Исо Масиҳнинг гувоҳлигига эга бўлганлар билан жанг қилгани чиқди.

Chapter 13

¹Мана, денгиздан чиқиб келаётган етти бошли, ўн шохли йиртқич ҳайвонни кўрдим. Унинг шохларида ўнта тож бор эди. Бошларида эса куфрона номлар ёзилган эди. ²Мен кўрган йиртқич ҳайвон қоплонга ўхшар эди. Унинг оёқлари айиқнинг оёқларидек, унинг оғзи эса шернинг оғзидек эди. Аждар унга ўзининг қудрати, тахти ва буюк ҳокимиятни берди.³Мана, мен кўрдимки, унинг бошларидан бири гўёки сўйилган эди, аммо бу ҳалокатли яра шифоланди. Бутун ер эса йиртқич ҳайвонни кузатиб, ҳайратланди ва йиртқич ҳайвонга ҳокимият берган аждарга сажда қилди. ⁴Шунингдек: “Ким бу йиртқич ҳайвонга ўхшаш? Ким у билан жанг қила олади?”- дея ҳайвонга сажда қилди.⁵Йиртқич ҳайвонга мағрур ва куфрона сўзлайдиган оғиз берилди. Унга қирқ икки ой фаолият юритиш ҳокимияти ҳам берилди. ⁶У Худонинг номи, Унинг қароргоҳи ва осмонда яшайдиганларни куфрлаш мақсадида Худога куфр келтириш учун оғзини очди.⁷Унга муқаддаслар билан уришиш ва уларни енгиш учун изн берилди. Шунингдек, ҳар бир қабила, халқ, миллат ва элатнинг устидан ҳокимият берилди. ⁸Дунё яратилишиданоқ сўйилган Қўзининг ҳаёт китобида исмлари ёзилмаган, ер юзида яшаётганларнинг барчаси унга сажда қилишади.⁹Кимнинг қулоғи бор бўлса, эшитсин: ¹⁰Ким асирга олиб кетса, унинг ўзи асирга олиб кетилади. Ким қилич билан ўлдирса, унинг ўзи қилич билан ўлдирилади. Бунда муқаддасларнинг бардоши ҳамда имони бор.¹¹Сўнгра мен ердан чиқиб келаётган бошқа бир йиртқич ҳайвонни кўрдим. Унинг қўзиникига ўхшаш иккита шохи бор эди. У аждардек гапирар эди. ¹²Шу йиртқич ҳайвон биринчи йиртқич ҳайвоннинг бор ҳокимияти билан унинг қаршисида ҳаракат қилмоқда ва бутун ерни ҳамда унда яшовчиларни ҳалокатли яраси шифоланган биринчи йиртқич ҳайвонга сажда қилишга мажбур қилмоқда.¹³У шундай буюк аломатлар яратадики, ҳатто одамлар олдида самодан ерга олов туширади. ¹⁴Йиртқич ҳайвоннинг олдида яратиши учун унга берилган мўъжизалар билан у ер юзида яшайдиганларни аврайди. У ер юзида яшайдиганларга қиличдан ярага эга бўлган, аммо тирик қолган йиртқич ҳайвоннинг тасвирини ясашни айтади.¹⁵Унга йиртқич ҳайвоннинг тасвирига руҳ киритиш учун имкон берилди, токи йиртқич ҳайвоннинг тасвири шундай сўзлаб, ҳаракат қилсинки, тасвирга сажда қилмайдиган ҳар бир киши ўлдирилсин. ¹⁶У шундай ҳам қиладики, ҳамманинг — катталару кичикларнинг, бойлару қашшоқларнинг, озодлару қулларнинг ўнг қўлига ёки пешанасига тамға қўйилади. ¹⁷Шундай қилиб, йиртқич ҳайвоннинг тамғаси, ё унинг исми, ё унинг исмининг рақамига эга бўлганлардан бошқа ҳеч ким ҳеч нарса сотиб ола олмайди ҳам, сота олмайди ҳам.¹⁸Бунда донолик бор. Кимнинг ақли бўлса, йиртқич ҳайвоннинг сонини ҳисоблаб чиқсин, чунки бу сон – инсоннинг сонидир. Унинг сони олти юз олтмиш олтидир.

Chapter 14

¹Мен бир қарадим – мана, Сион тоғида Қўзи ва У билан бирга пешаналарида Унинг номи ва Унинг Отасининг номи ёзилган бир юз қирқ тўрт минг одам турар эди. ²Мен осмондан кўплаб сувларнинг шовқинидек ва кучли момақалдироқнинг товушидек бир овозни эшитдим. Шунингдек, ўз кифарларини чалаётган кифарчиларнинг овозини эшитдим.³Улар тахт олдида, тўртта ҳайвон ва қариялар қаршисида янги қўшиқни куйлашар эди. Ердан сотиб олинган бир юз қирқ тўрт минг одамдан ташқари ҳеч ким бу қўшиқни ўргана олмас эди. ⁴Булар хотинлар билан булғанмаганлардир, чунки улар бокиралардир. Булар Қўзи қаерга борса, Унинг ортидан борадиганлардир. Улар тўнғичлар сифатида Худо ва Қўзи учун одамлар орасидан қайта сотиб олинганлардир. ⁵Уларнинг тилида ҳийлагарлик йўқ, улар – бенуқсондир.⁶Мен самонинг ўртасидан учиб бораётган бошқа бир фариштани кўрдим. Ер юзида яшайдиганларга, ҳар бир қабила ва авлодга, ҳар бир тил ва халққа хушхабарни воизлик қилиш учун унда абадий Хушхабар бор эди. ⁷У баланд овоз билан дер эди: “Худодан қўрқинглар! Уни шарафланглар, чунки У оламни ҳукм қиладиган вақт келди! Еру осмон, денгиз ва сув манбаъларининг Яратувчисига сажда қилинглар!”⁸Бошқа бир фаришта ундан кейин учиб бораётиб: “Вайрон бўлди, буюк Бобил шаҳри вайрон бўлди, чунки у ўз зиносининг қизғин шаробини ҳамма халқларга ичирди”,- дер эди.⁹Учинчи фаришта ундан кейин учиб бораётиб, баланд овоз билан дер эди: “Ким йиртқич ҳайвонга ва унинг тасвирига сажда қилса, унинг тамғасини ўз пешанасига ёки қўлига қўйдирса, ¹⁰ўша одам Худонинг қаҳри шаробини, Унинг ғазаб қадағида тайёрланган соф шаробни ичади. Ўша одам Қўзи ҳамда муқаддас фаришталарнинг олдидаги олов ва олтингугурт ичида азоб чекади.¹¹Уларнинг азобланишининг тутуни абадулабад кўтарилади. Йиртқич ҳайвонга ва унинг тасвирига сажда қилиб, унинг исмининг тамғасини қабул қиладиган одамлар кечаю кундуз ором топмайдилар”. ¹²Бунда Худонинг амрларига риоя қиладиган ва Исога ишонадиган муқаддасларнинг бардоши бор.¹³Сўнгра осмондан менга гапираётган бир овозни эшитдим: “Буни ёзиб олгин – энди Раббийда ўладиган ўликлар бахтлидирлар! Ҳа,- дейди Руҳ,- улар ўз меҳнатларидан тинчланадилар ва уларнинг ишлари уларнинг ортидан боради”.¹⁴Мен бир қарадим – мана, оппоқ булут ва булутда Инсон Ўғлига ўхшаш Шахс ўтирибди. Унинг бошида олтин тож ва Унинг қўлида ўткир ўроқ бор эди. ¹⁵Бошқа бир фаришта маъбаддан чиқиб, булутда Ўтирганга баланд овоз билан ҳайқирди: “Ўроғингни ишга сол ва ўриб ол, чунки ўрим-йиғим вақти келди, зеро ерда ҳосил етилди”. ¹⁶Булутда Ўтирган ўроғини ерга туширди ва ер ўриб йиғиб олинди.¹⁷Бошқа бир фаришта осмондаги маъбаддан чиқди. Унинг ҳам ўткир ўроғи бор эди. ¹⁸Олов устидан ҳокимиятга эга бўлган бошқа бир фаришта қурбонгоҳдан чиқиб келиб, ўткир ўроққа эга бўлганга баланд овоз билан: “Ўткир ўроғингни ишга сол ва ердаги узумнинг шингилларини кесгин, чунки унинг мевалари етилди”,- деб хитоб қилди.¹⁹Фаришта ўроғини ерга туширди ва ердаги узумни тўплаб, Худо қаҳрининг буюк исканжасига ташлади. ²⁰Узумлар шаҳар ташқарисидаги исканжада эзилди, исканжадан қон ҳатто от юганларигача, бир минг олти юз стадиос масофага оқди.

Chapter 15

¹Мен осмонда бошқа бир буюк ва ажойиб аломатни – қўлида еттита охирги яраларга эга бўлган еттита фариштани кўрдим. Шу яралар билан Худонинг қаҳри тугар эди.²Мен гўё олов аралаш ойнали денгизни кўрдим. Йиртқич ҳайвонни, унинг тасвирини, унинг тамғасини ва унинг исмининг сонини енгганлар Худонинг кифарларини тутиб, мана шу ойнали денгизда туриб,³Худонинг қули Мусонинг қўшиғини ҳамда Қўзининг қўшиғини куйлаб дер эдилар: “Ё, Раббий Қодир Худо, Сенинг ишларинг буюк ва мўъжизакордир! Сенинг йўлларинг тўғри ва ҳақиқийдир, эй, муқаддасларнинг Подшоҳи! ⁴Ё, Раббий, ким Сендан қўрқмайди ва Сенинг номингни шарафламайди? Зеро ёлғиз Сен муқаддассан! Барча халқлар келиб, Сенинг олдингда сажда қиладилар, чунки Сенинг ҳукмларинг аён бўлди!”⁵Бундан сўнг мен бир қарадим – мана, осмонда Гувоҳлик Чодирининг маъбади очилди. ⁶Қўлида еттита ярага эга бўлган, тоза ва оппоқ зиғир мато кийган ҳамда кўксигача олтин камар таққан еттита фаришта маъбаддан чиқди.⁷Тўртта жонвордан бири еттита фариштага абадулабад яшайдиган Худонинг ғазаби билан тўлдирилган еттита олтин косани берди. ⁸Шунда маъбад Худонинг қудрати ва Унинг шуҳратининг тутуни билан тўлди. Еттита фариштанинг еттита яраси тугамагунича, ҳеч ким маъбадга кира олмади.

Chapter 16

¹Маъбаддан еттита фариштага: “Боринглар, Худо ғазабининг еттита косасини ерга тўкинглар”,- деб гапираётган баланд бир овозни эшитдим.²Биринчи фаришта чиқиб, ўз косасини ерга тўкди. Унда йиртқич ҳайвоннинг тамғасига эга бўлган ҳамда унинг тасвирига сажда қиладиган одамларда оғир ва жирканч йирингли яралар пайдо бўлди.³Иккинчи фаришта ўз косасини денгизга тўкди. Денгиз эса гўёки мурданинг қонидек қонга айланди ва унинг ичидаги бор жонзод ўлди.⁴Учинчи фаришта ўз косасини дарёларга ва сув манбаларига тўкди – мана, қон бўлди. ⁵Мен эса сув фариштасининг шундай сўзлаётганини эшитдим: “Ё, Раббий, Сен ҳақсан! Ё, ҳозир Бор, азалдан бор Бўлган, Сен муқаддассан! Чунки Сен шундай ҳукм қилдинг – ⁶улар муқаддаслару пайғамбарларнинг қонини тўкканлари учун Сен уларга қон ичирдинг. Улар бунга лойиқдир”. ⁷Шунда мен қурбонгоҳнинг гапираётганини эшитдим: “Ҳа, ё, Раббий Қодир Худо, Сенинг ҳукмларинг ҳаққоний ва ҳақдир!”⁸Тўртинчи фаришта ўз косасини қуёшга тўкди ва қуёшга одамларни олов билан куйдириш учун қудрат берилди. ⁹Одамларни кучли жазирама куйдира бошлади. Улар эса шу яралар устидан ҳокимиятга эга бўлган Худога куфр келтирдилар ва Уни шарафламасдан тавба қилмадилар.¹⁰Бешинчи фаришта ўз косасини йиртқич ҳайвоннинг тахтига тўкди ва унинг шоҳлиги зимистонга чулғаниб қолди. Одамлар эса азобдан тилларини тишладилар, ¹¹ва ўз азоблару яралари сабабли осмоннинг Худосига куфр келтирдилар, аммо ўз ишларида тавба қилмадилар.¹²Олтинчи фаришта ўз косасини буюк Фрот дарёсига тўкди. Шунда шарқдаги подшоҳларга йўл тайёр бўлиши учун ундаги сув қуриди. ¹³Кейин мен аждарнинг, йиртқич ҳайвоннинг ва сохта пайғамбарнинг оғизларидан чиқаётган, бақаларга ўхшаш учта нопок руҳни кўрдим. ¹⁴Булар – аломатлар яратадиган ёвуз руҳлардир. Улар бутун дунёдаги юртларнинг подшоҳлари олдига чиқади, токи Қодир Худонинг ўша буюк кунида бўладиган жангга уларни тўпласинлар.¹⁵“Мана, Мен ўғридек келяпман. Яланғоч юрмаслик учун, ўз шармандалигини кўрмасликлари учун кийимини асраётган ва бедор бўлган одам бахтлидир!” ¹⁶Улар эса яҳудий тилида Хар-Мегиддўн, деб аталадиган жойда подшоҳларни тўплашди.¹⁷Еттинчи фаришта ўз косасини ҳавога тўкди ва осмондаги маъбаддан, тахтдан: “Амалга ошди!”- деган баланд бир овоз эшитилди. ¹⁸Шунда момақалдироқ, чақмоқ ҳамда шовқинлар содир бўлди, ва ер юзида инсон яшагандан бери бу қадар юз бермаган кучли зилзила бўлди. Шундай буюк зилзила, шундай кучли зилзила эди! ¹⁹Буюк шаҳар уч қисмга бўлиниб кетди, мажусийларнинг шаҳарлари барбод бўлди. Буюк Бобил шаҳрига Худонинг қаҳр-ғазабининг шароби қадағи берилиш учун у ҳам Худонинг қаршисида ёдга олинди.²⁰Ҳар бир орол қочиб кетди, тоғлар эса йўқолди. ²¹Самодан одамларга бир талантиас катталигида дўл ёғди. Одамлар эса дўлдан келиб чиққан яралар учун Худога куфр келтирдилар, чунки ундан бўлган яра жуда оғир эди.

Chapter 17

¹Еттита косага эга бўлган еттита фариштадан бири келиб, мен билан сўзлаша бошлаб, деди: “Бу ёққа кел, мен сенга кўп сувлар бўйида ўтирган фоҳишанинг устидан ҳукмни кўрсатаман. ²Ернинг подшоҳлари у билан зино қилишар, ер юзида яшовчилар унинг зинокорлигининг шароби билан маст бўлар эдилар”.³У мени Руҳда саҳрога олиб борди. Мен етти бошли ва ўнта шохли, куфрона номларга тўла қирмизи йиртқич ҳайвонда ўтирган бир аёлни кўрдим. ⁴Аёл эса қирмизи ва қип-қизил кийим кийган, олтин, қимматбаҳо тошлар ва марварид билан безанган эди. У қўлида ўз зинокорлигининг ифлослиги ва жирканчликлар билан тўлиб-тошган олтин қадаҳни тутиб турар эди. ⁵Унинг пешанасида унинг номи битилган эди: “Сир, буюк Бобил – ер юзидаги бор жирканчлик ва фоҳишаларнинг онасидир”.⁶Шу аёл муқаддасларнинг ва Исо гувоҳларининг қонидан маст бўлганини кўрдим. Уни кўриб, ўта ҳайрат билан ҳайратландим. ⁷Фаришта эса менга деди: “Нима учун ҳайратланяпсан? Мен сенга бу аёлнинг ва уни кўтариб юрган етти бошли, ўнта шохли йиртқич ҳайвоннинг сирини айтаман.⁸Мана, сен кўрган йиртқич ҳайвон бор эди, энди йўқ. У тубсизликдан чиқади ва ҳалокатга кетади. Ер юзида яшаётган ва дунё яратилишидан буён ҳаёт китобида ёзилмаган барча одамлар йиртқич ҳайвоннинг бор бўлганини, энди йўқлигини ва яна пайдо бўлишини кўриб, ҳайрон қоладилар.⁹Бунда доноликка эга бўлган онг бор. Еттита бош аслида аёл ўтирган еттита тоғ ¹⁰ва еттита подшоҳдир. Улардан бештаси қулади, бири қолди, бошқа бири ҳали келган эмас. У эса келгач, узоқ турмайди.¹¹Бор бўлган, энди эса йўқ бўлган йиртқич ҳайвон – еттита подшоҳдан бири, яъни уларнинг саккизинчисидир. У ҳалокатга кетади.¹²Сен кўрган ўнта шох аслида ўнта подшоҳдир. Улар ҳали шоҳликларини олган эмаслар, аммо подшоҳлар сифатида ҳокимиятни йиртқич ҳайвон билан бирга, бир соатда қўлга киритадилар. ¹³Улар бир фикрда бўлиб, ўз қудрати ҳамда ҳокимиятларини йиртқич ҳайвонга берадилар. ¹⁴Улар Қўзи билан жанг қиладилар ва Қўзи уларни енгади. Чунки У – ҳокимларнинг Ҳокими ва подшоҳларнинг Подшоҳидир! У билан бирга бўлганлар эса аслида даъват этилганлар, танланганлар ва содиқлардир”.¹⁵У менга яна деди: “Сен кўрган, фоҳиша ўтирган сувлар – аслида одамлар ва халқлар, қабилалар ва тиллардир.¹⁶Сен йиртқич ҳайвонда кўрган ўнта шох эса фоҳишадан нафратланадилар. Улар уни талон-тарож қиладилар, уни яланғочлаб, унинг этини ейдилар, ўзини эса оловда ёндирадилар. ¹⁷Чунки Худо Ўзининг иродасини бажаришни уларнинг юрагига солган. Шундай қилиб, Худонинг сўзи амалга ошмагунича, улар бир ниятда бўлиб, ўз шоҳликларини йиртқич ҳайвонга топширадилар.¹⁸Сен кўрган аёл эса ер юзидаги подшоҳлар устидан ҳукмронлик қилаётган буюк шаҳардир”.

Chapter 18

¹Шундан сўнг, мен осмондан тушиб келаётган, буюк ҳокимиятга эга бўлган бошқа бир фариштани кўрдим. Ер юзи унинг шуҳратидан ёришди. ²У баланд овоз билан сўзлаб, кучли ҳайқирди: “Вайрон бўлди! Буюк Бобил вайрон бўлди! У жинларнинг макони, ҳар қанақа нопок руҳнинг қароргоҳи, ҳар қандай нопок ва жирканч қушнинг қароргоҳи бўлди, ³чунки у ўз зиносининг қизғин шаробини ҳамма халқларга ичирди. Ер юзидаги подшоҳлар у билан зино қилар эдилар. Ер юзидаги савдогарлар унинг буюк ҳашаматидан бойиб кетдилар”.⁴Мен осмондан гапираётган бошқа бир овозни эшитдим: “Эй, Менинг халқим, у ердан чиқинглар, токи унинг гуноҳларида иштирок этманглар ва унинг яраларига дучор бўлманглар. ⁵Чунки унинг гуноҳлари осмонгача етди ва Худо унинг ноҳақликларини ёдга олди”. ⁶Ушбу фоҳиша сизларга қандай қаримта берган бўлса, сизлар ҳам унга шундай қаримта беринглар ва унинг ишларига яраша икки карра қаримта беринглар. У сизларга шароб тайёрлаган қадаҳда, унинг ўзига икки карра тайёрланглар.⁷У нақадар шарафланган ва дабдабали яшаган бўлса, унга шу қадар азоб ва ғам-ғусса келтиринглар. Зеро у ўз юрагида: “Малика бўлиб ўтирибман, мен бева эмасман ва ғам-ғусса кўрмайман”,- демоқда. ⁸Шунинг учун унга бало, ўлим, йиғи ва очлик бир кунда келади. У оловда ёндирилади, чунки уни ҳукм қилувчи Раббий Худо кучлидир.⁹Шунда у билан дабдабали яшаган ва зино қилган ер юзидаги подшоҳлар унинг ёнғинининг тутунини кўриб, йиғлаб юборадилар ва фарёд урадилар. ¹⁰Унинг азоблари даҳшатидан йироқда туриб, шундай дейдилар: “Ҳолингга вой, эй, буюк Бобил шаҳри! Эй, мустаҳкам шаҳар, ҳолингга вой! Чунки суд бир соатда бошингга келди”.¹¹Ер юзидаги савдогарлар у учун йиғлаб юборадилар ва фарёд урадилар, чунки уларнинг молларини энди ҳеч ким сотиб олмайди. ¹²Олтин ва кумуш буюмлар, қимматбаҳо тошлар ва марварид, зиғирпоя матоси, қип-қизил, ипак ва қирмизи мато, ҳар хил хушбўй дарахт ва фил суягидан ясалган ҳар хил буюмлар, мисдан, темирдан, мармардан ва қимматбаҳо дарахтлардан ясалган ҳар хил буюмлар, ¹³долчин ва хушбўй тутатқи, хушбўй мой ва атир, шароб ва мой, ун ва буғдой, қорамол ва қўйлар, от ва аравалар, одамларнинг танаси ва жонини энди ҳеч ким сотиб олмайди.¹⁴Энди сенда жонингга ёқадиган мевалар ҳам қолмади, ҳашаматли ва ярқироқ ҳамма нарса сендан йироқлашди. Буларни бошқа топа олмайсан.¹⁵Бу моллар билан савдо-сотиқ қилиб, ундан бойиб кетганлар эса унинг азоблари даҳшатидан йироқда туриб, йиғлайдилар ва фарёд уриб, ¹⁶дейдилар: “Ҳолингга вой, эй, зиғирпоя, қирмизи ва қип-қизил матога ўранган, олтин, қимматбаҳо тошлар ва марварид билан безанган буюк шаҳар! Ҳолингга вой! ¹⁷Зеро шундай бойлик бир соатдаёқ ҳалок бўлди!” Ҳамма дарғалар, кемада ҳамма сузувчилар, ҳамма кемачилар ва денгизда савдо қилувчиларнинг ҳаммалари йироқда туриб,¹⁸унинг ёнғинининг тутунини кўриб: “Қайси шаҳар бу буюк шаҳарга ўхшаш!”- деб фарёд урдилар. ¹⁹Улар бошларига тупроқ сепиб, фарёд урдилар ва йиғлаб ўкирдилар: “Ҳолингга вой, эй, денгизда кемаларга эга бўлганларнинг ҳаммасини ўз бойлиги билан бойитган буюк шаҳар! Ҳолингга вой! Зеро у бир соатдаёқ ҳувиллаб қолди!” ²⁰Эй, осмон, эй, муқаддаслар ва ҳаворийлар, ва пайғамбарлар, бундан қувонинглар, чунки Худо унинг устидан ҳукмингизни амалга оширди.²¹Шунда бир қудратли фаришта тегирмоннинг катта тошига ўхшаш тошни олиб, денгизга ташлаб, деди: “Буюк Бобил шаҳри шундай шиддат билан қулатилади, энди у бошқа бўлмайди. ²²Сенда кифара чалаётганлар, куйлаётганлар, сибизға чалаётганлар ва карнай чалаётганларнинг овози бошқа эшитилмайди. Ҳунарманд ҳам, ҳунармандчилик ҳам бошқа бўлмайди, тегирмоннинг шовқини ҳам эшитилмайди.²³Чироқнинг нури сеникида бошқа пайдо бўлмайди, келин ва куёвнинг овози ҳам эшитилмайди, зеро сенинг савдогарларинг ер юзидаги амалдорлар эди, сенинг сеҳргарлигингга барча халқлар алданган эди. ²⁴Пайғамбарлару муқаддасларнинг ҳамда ерда ўлдирилганларнинг барчасининг қони унда топилди”.

Chapter 19

¹Шундан сўнг мен осмонда худди хитоб қилаётган кўплаб одамларнинг кучли бир овозини эшитдим: “Ҳаллелуйаҳ! Раббий бизнинг Худойимизга нажот, шуҳрат, шараф ва қудрат бўлсин! ²Чунки Унинг ҳукмлари ҳаққоний ва ҳақдир! Зеро ўз зинокорлиги билан ерни булғаган буюк фоҳишани У ҳукм қилиб, Ўз хизматчиларининг қони қаримтасини унинг қўлидан талаб қилди”.³Улар иккинчи марта дейишди: “Ҳаллелуйаҳ! Унинг тутуни абадулабад кўтарилади”. ⁴Йигирма тўртта қария ва тўртта жонивор мук тушиб: “Омин! Ҳаллелуйаҳ!”- деб тахтда ўтирган Худога сажда қилдилар.⁵Шунда тахтдан гапираётган бир овоз келди: “Эй, Худойимизнинг барча қуллари! Эй, Ундан қўрқувчи каттаю кичиклар, Уни шарафланглар!”⁶Сўнгра мен гўёки кўп халойиқнинг овози, гўёки кўплаб сувларнинг шовқини, гўёки гумбурлаган қудратли момақалдироқнинг садосини эшитдим. Улар дер эдилар: “Ҳаллелуйаҳ! Зеро Раббий Қудратли Худо салтанат сурди!⁷Қувониб шодланамиз ва Уни шарафлаймиз, чунки Қўзининг никоҳ соати келди, унинг хотини ўзини тайёрлади”. ⁸Унга соф ва оппоқ зиғирпоя матосига бурканиш берилди. Зиғирпоя матоси эса муқаддасларнинг ҳақлигидир.⁹Фаришта эса менга: “Ёзиб олгин – Қўзининг никоҳ тўйига чақирилганлар бахтлидир”,- деди. У менга яна деди: “Булар – Худонинг ҳақиқий сўзларидир”. ¹⁰Мен сажда қилиш учун унинг оёқларига йиқилдим. У эса менга: “Асло, бундай қилма. Мен сенинг ҳамкорингман, шунингдек, Исонинг гувоҳлигига эга бўлган биродарларингнинг ҳамкориман. Худога сажда қилгин! Зеро Исонинг гувоҳлиги пайғамбарчилик руҳидир”,- деди.¹¹Шунда мен очиқ осмонни кўрдим. Мана, бир оқ от бўлиб, устида Ўтирганнинг номи Содиқ ва Ҳақиқат эди. У ҳақ суд қилиб, жанг қилар эди. ¹²Унинг кўзлари олов алангасидайдир. Унинг бошида кўп тожлар бор. Унинг пешанасига Ўзидан бошқа ҳеч ким билмайдиган бир ном ёзилган эди. ¹³У қонга бўялган кийим кийган эди. Унинг номи – “Худонинг Сўзидир”.¹⁴Унинг кетидан эса соф ва оппоқ зиғирпоя матосига бурканган самовий қўшинлар борар эди. ¹⁵Халқларни қириб ташлаш учун Унинг оғзидан ўткир қилич чиқар эди. У темир таёқ билан уларга чўпонлик қилади. У Қудратли Худонинг қаҳр-ғазаби шаробининг исканжасини топтайди. ¹⁶Унинг кийимига ва Унинг сонига бир ном ёзилган: “Подшоҳларнинг Подшоҳи ва Ҳокимларнинг Ҳокими”.¹⁷Сўнгра мен қуёшда турган бир фариштани кўрдим. У самонинг ўртасида учадиган барча қушларга баланд овоз билан қичқириб деди: “Келинглар, Худонинг буюк кечлигига йиғилинглар. ¹⁸Подшоҳларнинг этини ва мингбошиларнинг этини, қудратли одамларнинг этини, отларнинг этини ва отлиқларнинг этини, ҳамма одамларнинг – эркину қуллар, каттаю кичикларнинг этини ейиш учун тўпланинглар!”¹⁹Шунда мен отда Ўтирганга ва Унинг қўшинига қарши жанг қилиш учун тўпланган йиртқич ҳайвон, ер юзидаги подшоҳлар ва уларнинг қўшинларини кўрдим. ²⁰Йиртқич ҳайвон ҳам, унинг олдида яратилган мўъжизалари билан йиртқич ҳайвоннинг тамғасини қабул қилганларни ва унинг тасвирига сажда қилганларни авраган сохта пайғамбар ҳам қўлга олинди. Уларнинг иккалови олтингугурт билан ёнаётган олов кўлига тириклайин ташландилар.²¹Бошқалар эса отда Ўтирганнинг оғзидан чиқаётган қиличи билан ўлдирилди. Барча қушлар уларнинг этларини еб тўйдилар.

Chapter 20

¹Мен осмондан тушиб келаётган, қўлида тубсизликнинг калити ва катта занжирга эга бўлган бир фариштани кўрдим. ²У аждарни, яъни шайтон ва иблис, деб аталган қадимги илонни олиб, уни минг йилга кишанлаб қўйди. ³Минг йил тамом бўлгунга қадар яна халқларни аврамасин, деб уни тубсизликка улоқтириб, уни қулфлади ва устидан муҳр босди. Шу муддатдан сўнг у бир оз вақтга озод қилиниши керак.⁴Кейин мен тахтларни ва тахтларда ўтирганларни кўрдим, уларга ҳукм қилиш ҳуқуқи берилган эди. Шунингдек, йиртқич ҳайвонга ҳам, унинг тасвирига ҳам сажда қилмаган, унинг тамғасини ўз пешанаси ва ўз қўлига қабул қилмаган, Исонинг гувоҳлиги ва Худонинг сўзи учун бошлари олинганларнинг жонларини кўрдим. Улар тирилиб, Масиҳ билан минг йил ҳукмронлик қилдилар.⁵Ўлганларнинг бошқалари эса минг йил тугамагунича тирилмадилар. Бу биринчи тирилишдир. ⁶Биринчи тирилишда иштирок этувчи – муқаддас ва бахтлидир. Иккинчи ўлим уларнинг устидан ҳокимиятга эга эмас, лекин улар Худо ва Масиҳнинг руҳонийлари бўлиб, У билан бирга минг йил ҳукмронлик қиладилар.⁷Минг йил ўтганидан сўнг шайтон ўз зиндонидан озод қилинади. У ернинг тўрт бурчагида бўлган халқларни – Гог ҳамда Магогни – васвасага солиш ва уларни жангга тўплаш учун чиқади. Уларнинг сони денгиз қумидекдир. ⁸Улар ер юзи кенглигига чиқиб, муқаддасларнинг қароргоҳи ва севимли шаҳарни ўраб олдилар.⁹Шунда осмондан, Худодан олов тушиб, уларни ютиб юборди. ¹⁰Уларни васвасага солган иблис эса йиртқич ҳайвон ва сохта пайғамбар аллақачон жойлашган олтингугуртли оловли кўлга ташланди. Улар абадулабад туну кун азобланадилар.¹¹Мен буюк оппоқ тахт ва тахтда Ўтирганни кўрдим. Унинг ҳузуридан еру осмон қочар эди, аммо уларга жой топилмади. ¹²Мен Худонинг олдида турган каттаю кичик ўликларни кўрдим. Китоблар очилди. Ҳаёт китоби деган бошқа бир китоб ҳам очилди. Ўликлар эса ўз ишларига кўра китобларда ёзилгани бўйича ҳукм қилиндилар.¹³Шунда денгиз ўзида бўлган ўликларни берди; ўлим ҳам, дўзах ҳам ўзларида бўлган ўликларни берди; ва ҳар бир киши ўз ишига кўра ҳукм қилинди. ¹⁴Ўлим ҳам, дўзах ҳам оловли кўлга ташланди. Бу иккинчи ўлимдир. ¹⁵Ҳаёт китобида ёзилмаганнинг ҳар бири оловли кўлга ташланди.

Chapter 21

¹Сўнгра мен янги осмон ва янги ерни кўрдим, чунки олдинги осмон ва олдинги ер ўтиб кетди, энди денгиз ҳам йўқдир. ²Мен осмондан, Худодан тушиб келаётган, ўз куёви учун безатилган келиндек тайёрланган янги шаҳарни – муқаддас Йерусалимни кўрдим.³Мен тахтадан гапираётган кучли бир овозни эшитдим: ”Мана, одамлар билан бирга бўлган Худонинг Чодиридир! У улар билан истикомат қилади, улар Унинг халқи бўладилар! Худонинг Ўзи улар билан бўлади ва уларнинг Худоси бўлади! ⁴Худо уларнинг кўзларидаги ҳар бир кўз ёшини артади. Ўлим бошқа бўлмайди. Йиғи-сиғи ҳам, фарёд ҳам, оғриқ ҳам бошқа бўлмайди, чунки олдингилари ўтиб кетди”.⁵Тахтда Ўтирган: “Мана, ҳамма нарсани янги қилиб яратяпман”,- деди, ва: “Ёзиб олгин, чунки бу сўзлар ҳақиқий ва ишончлидир”,- деди. ⁶Кейин У менга яна деди: “Амалга ошди! Мен Алфа ва Омега, Бошланиш ва Тугашдирман. Чанқаганга тирик сув манбаидан текин бераман.⁷Ғолиб келадиган ҳамма нарсани мерос қилиб олади. Мен унинг Худоси бўламан ва у Менинг ўғлим бўлади. ⁸Аммо қўрқоқлар, имонсизлар, жирканчлар, қотиллар, зинокорлар, сеҳргарлар, бутпарастлар ва барча ёлғончиларнинг қисмати олтингугурт ва олов билан ёнаётган кўлдадир. Бу иккинчи ўлимдир”.⁹Еттита охирги яралар билан тўла еттита косага эга фаришталардан бири менинг олдимга келиб, менга: “Бу ёққа кел, мен сенга келинни, Қўзининг хотинини кўрсатаман”,- деди. ¹⁰Шунда у мени Руҳда буюк ва баланд тоққа кўтариб, менга осмондан, Худодан тушиб келаётган буюк шаҳарни, муқаддас Йерусалимни кўрсатди.¹¹У Худонинг шуҳратига эга эди. Унинг ёғдуси жуда қимматбаҳо тошга, биллур олмосга ўхшайди. ¹²Унинг девори катта ва баланд эди. Унинг ўн иккита дарвозаси бўлиб, дарвозалари устида ўн иккита фаришта эди. Дарвозаларда эса Исроил ўғилларининг ўн иккита қабиласининг исмлари ёзилган эди. ¹³Шарқда учта, шимолда учта, жанубда учта ва ғарбда учта дарвоза бор эди.¹⁴Шаҳарнинг девори ўн иккита пойдеворга эга, уларда Қўзининг ўн иккита ҳаворийсининг исмлари ёзилган. ¹⁵Мен билан гаплашган фаришта шаҳарни, унинг дарвоза ва деворларини ўлчаш учун олтин ўлчов таёғига эга эди.¹⁶Шаҳар тўртбурчак шаклида жойлашган. Унинг бўйи эни билан тенгдир. Фаришта шаҳарни таёқ билан ўлчадики, у ўн икки минг стадиос экан. Унинг бўйи, эни ва баландлиги бир-бирига тенгдир. ¹⁷Унинг деворини ҳам ўлчади. У инсон ўлчовида бир юз қирқ тўрт тирсак чиқди. Фариштанинг ўлчови эса инсоннинг ўлчовига тенгдир.¹⁸Унинг девори олмосдан қурилган эди. Шаҳарнинг ўзи эса тиниқ шишага ўхшаш соф олтиндан эди. ¹⁹Шаҳар деворининг пойдеворлари ҳар хил қимматбаҳо тошлар билан безатилган. Биринчи пойдеворнинг тоши – олмос, иккинчисининг тоши – зангори ёқут, учинчисининг тоши – ақиқ, тўртинчисининг тоши – зумрад, ²⁰бешинчисининг тоши – тарғил ақиқ, олтинчисининг тоши – лаъл, еттинчисининг тоши – забаржад, саккизинчисининг тоши – фируза, тўққизинчисининг тоши – топаз, ўнинчисининг тоши – яшил ақиқ, ўн биринчисининг тоши – ложувард, ўн иккинчисининг тоши – сафсар ёқут эди.²¹Ўн иккита дарвоза эса – ўн иккита марвариддир. Ҳар бир дарвоза бир марвариддан иборат эди. Шаҳарнинг кўчалари тиниқ шишадек соф олтин эди. ²²Маъбадни эса мен ушбу шаҳарда кўрмадим, чунки Раббий Қодир Худо ва Қўзи – унинг маъбадидир.²³Шаҳар қуёшга ҳам, ойга ҳам ёритилиш учун муҳтож эмас, чунки Худонинг шуҳрати уни ёритади, Қўзининг Ўзи – унинг чироғидир. ²⁴Нажот топган халқлар унинг нурида юрадилар. Ер юзидаги подшоҳлар ўз шуҳрату иззат-икромини унга олиб келадилар. ²⁵Унинг дарвозалари кун бўйи қулфланмайди, тун эса у ерда бўлмайди.²⁶Ушбу шаҳарга халқларнинг шуҳрату иззат-икромини олиб келадилар. ²⁷Ҳеч бир ифлос ҳамда жирканчлик ва ёлғонга берилган ҳеч ким унга кирмайди. Фақатгина Қўзининг ҳаёт китобида ёзилганлар кирадилар.

Chapter 22

¹У менга ҳаёт сувининг тоза дарёсини кўрсатди. У биллурдек шаффоф бўлиб, Худо ва Қўзининг тахтидан чиқиб келар эди. ²Унинг кўчаси ўртасида ва дарёнинг икки томонида ўн икки марта ҳосил берадиган ҳаёт дарахти бор эди. У ҳар ой ўз мевасини берар эди. Дарахтнинг барглари халқларнинг шифоланиши учун эди.³Бошқа ҳеч қандай лаънат бўлмайди, лекин шаҳарда Худо ва Қўзининг тахти бўлади. Унинг қуллари эса Унга хизмат қиладилар. ⁴Улар Унинг юзини кўрадилар, Унинг номи эса уларнинг пешаналарида бўлади. ⁵У ерда тун бўлмайди. Улар чироққа ҳам, қуёшнинг нурига ҳам муҳтож бўлмайдилар, чунки Раббий Худо уларни ёритади. Улар эса абадулабад ҳукмронлик қиладилар.⁶У менга деди: “Бу сўзлар ҳақиқий ва ишончлидир!” Пайғамбарлар руҳларининг Раббий Худоси яқинда нима бўлишини ўзининг қулларига кўрсатиш учун ўз фариштасини юборди. ⁷“Мана, Мен тезда келаман. Бу китобнинг башорат сўзларига риоя қилаётган бахтлидир!”⁸Мен, Юҳанно, буларни кўрдим ва эшитдим. Буларни кўриб эшитганимда эса, менга кўрсатган фариштага сажда қилиш учун унинг оёғига йиқилдим. ⁹Лекин у менга: “Асло бундай қилма, чунки мен сенга ва сенинг биродарларинг пайғамбарларга ҳамда бу китобнинг сўзларига риоя қиладиганларга ҳамкорман. Худога сажда қилгин”,- деди.¹⁰Сўнг менга деди: “Бу китобнинг башорат сўзларини муҳрлама, чунки вақт яқиндир. ¹¹Ноҳақ одам яна ноҳақлигини қилаверсин, нопок одам эса яна булғанаверсин, ҳақ одам яна ҳақлик қилаверсин ва муқаддас яна муқаддасланаверсин”.¹²“Мана, тезда келаман! Ҳар кимни қилган ўз ишига яраша тақдирлаш учун қаримтам Ўзим билан биргадир. ¹³Мен Алфа ва Омегаман, Бошланиш ва Тугашман, Биринчи ва Охиргидирман!”¹⁴Ҳаёт дарахтидан татиш ҳуқуқи бўлиш ва шаҳарга дарвозалар орқали кириш учун ўз кийимини ювадиганлар бахтлидирлар! ¹⁵Ит ва сеҳргарлар, фоҳиша ва қотиллар, бутпарастлар ва ёлғонни мамнунлик билан амалга оширувчилар эса ташқарида қоладилар.¹⁶“Мен, Исо, бу ҳақида Жамоатларга гувоҳлик бериш учун сизларга Ўз фариштамни юбордим. Мен Довуднинг илдизи ва авлодиман, тонгги ва порлоқ юлдузман!”¹⁷Руҳ ва келин: “Келгин!”- демоқда. Эшитган ҳар бир ҳам: “Келгин”,- десин. Чанқаган келсин ва хоҳлаган ҳаёт сувини текин олсин.¹⁸Ушбу китобнинг башорат сўзларини эшитадиган ҳар бир кишига мен ҳам гувоҳлик бераман: Кимки буларга бирор нарсани қўшса, Худо унга бу китобда ёзилган яраларни қўшади. ¹⁹Кимки бу башорат китобининг сўзларидан бирортасини олиб ташласа, Худо уни бу китобда ёзилган ҳаёт дарахтидан ва муқаддас шаҳардан маҳрум қилади.²⁰Буларга гувоҳлик Берувчи: ”Мана, тезда келаман!”- дейди. Омин! Кела қолгин, ё, Раббий Исо! ²¹Раббимиз Исо Масиҳнинг инояти барчаларингиз биландир. Омин.